# غلم (غ-ل-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğulam, Genç, delikanlı demektir

- Harfler: غ - ل - م
- Kur'an'da: 13 geçiş · 13 ayet · 6 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِغُلَامٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8D.md) | بِفُعَالٍ | Oğlan ile | 4 | 4 | [15:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/15:53.md) |
| [غُلَامٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/siga/%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8C.md) | فُعَالٌ | Oğlan | 4 | 4 | [3:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/3:40.md) |
| [غُلَامًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/siga/%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فُعَالًا | Oğlan | 2 | 2 | [18:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/18:74.md) |
| [الْغُلَامُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8F.md) | الْفُعَالُ | Oğlan | 1 | 1 | [18:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/18:80.md) |
| [غِلْمَانٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/siga/%D8%BA%D9%90%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8C.md) | فِعْلَانٌ | Oğlanlar | 1 | 1 | [52:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/52:24.md) |
| [لِغُلَامَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/siga/%D9%84%D9%90%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | لِفُعَالَيْنِ | İki oğlan için | 1 | 1 | [18:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/18:82.md) |

## Mücavir kökler — 61 mücavir (82 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 30 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
2. [عقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır
3. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · İş ayakkabısı
4. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
5. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 9 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
6. [وجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kabın dibinde kalan az yiyecek ve içecek demektir
7. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
8. [جدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Cidar duvar demektir
9. [دلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Delv(dal) : Kova demektir
10. [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ürperdi
11. [بضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bud parça et demektir
12. [زكريا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Zekeriya
13. [لؤلؤ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İnci
14. [كنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Servet
15. [عتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Karşı gelmek
16. [ورد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Gül demektir
17. [رهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir
18. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
19. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bab kapı demektir
20. [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Okların konduğu kap demektir
21. [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Halim meme ucu demektir
22. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Dalk” sansar demektir
23. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ve hibe ettik
24. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
25. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Yaşlı adamdır
26. [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Gezerler
27. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çeper demektir
28. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tanınmayan
29. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Taşkınlaştıran
30. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
31. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
32. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
33. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
34. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ona dokundu
35. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
36. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Ribve, tümsek demektir
37. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ad verilen
38. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Buğa boğa demektir
39. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Granit taş demektir
40. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
41. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
42. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
43. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
44. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
45. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
46. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
47. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
48. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
49. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
50. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Şey
51. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
52. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Alet kaldıraç demektir
53. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uyanık yılan demektir
54. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
55. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Murar acı bir ağacın adıdır
56. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
57. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Önce
58. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
59. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
60. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غلم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md), [صبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A.md), [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md), [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [شيخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AE.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Biyolojik enerjinin, hayatiyetin ve şehvetin kabarıp taşması, bıyığı yeni terleyen delikanlılık çağı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi müjdeyle verilen, potansiyeli yüksek, ergenlik ve delikanlılık eşiğindeki erkek evlat veya genç insan |
| Çekirdek Özet 3 | Henüz tam mükellefiyet veya bağımsızlık kazanmamış fakat üretken güç ve gelişim hamlesi taşıyan insan potansiyeli |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «hizmetçi / köle» veya yaş sınırı belirsiz bir «çocuk» olarak daraltıp taşıdığı fizyolojik gelişim, kabaran enerji ve nesil potansiyeli nüansını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غل | Kuşatmak, içe işlemek, kaynamak, baskın gelmek ve sınırını aşarak kabarmak; nitekim [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) üstün gelmeyi, [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) yoğunlaşıp sertleşmeyi, [غلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%81.md) bütünüyle sarmayı, [غلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%82.md) kilitleyip kapatmayı, [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) içe sızıp hararet yapmayı, [غلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md) ise haddi aşmayı ifade eder. | م | Çekirdekteki kaynama, içsel hararet ve kabarma hareketine mim harfinin taşıdığı toplanma, somutlaşma ve bedensel olgunluk karakterini ekleyerek, bu taşkın enerjiyi ergenlik çağına giren gencin fizyolojik yapısına ve kanının kaynamasına hasreder. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz / örtülü kaynak (ع imgesinin yoğunlaşmış türevi) | Derinde kaynayan, içten içe biriken, henüz bütünüyle dışarı vurmamış gizli enerji ve örtülü kabarma. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | İtici bir güçle yönelme, hızla uzama, boy atma ve harekete sevk eden içsel dürtü. |
| م | Su, sıvı, akış ve dalgalanma | Akışkanlık, bedensel sıvıların ve hormonların hareketi, canlılığın maddesel yoğunlaşması ve olgunlaşma. |
| غلم | İçsel birikimin yönlendirici bir itkiyle akışkan ve taşkın bir güce dönüşmesi | Henüz dış dünyada tam şekillenmemiş gizli fizyolojik potansiyelin içten kaynayarak bedensel canlılık, şehvet ve delikanlılık enerjisi halinde somutlaşması. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin veya erkeğin şehvetle kabarması, kanın ve cinsel arzunun şiddetle coşması; bıyığı yeni terleyen, ergenlik çağına adım atan delikanlı. Suyun veya şarabın kaynayıp şiddetlenmesine de bu kökten türeyen fiillerle mecazen işaret edilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden el-Büreyk el-Hüzelî bir beytinde genç kadını nitelemek üzere bu kökün türevi olan kelimeyi şöyle kullanır: من المُدَّعينَ إذا نُوكـروا / تُضيفُ إلى صوته الغَيْلَمُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem kabile dilinde ve hadis rivayetlerinde hem erkek hem kadın için aşırı arzu ve coşkunluğu ifade eden sıfatlar türetilmiş; ayrıca henüz büluğ çağına ermemiş veya yeni girmiş çocuk toplulukları için أغيلمة biçimi kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça غلم kökü, Sami dil ailesinde kök biçimi ve anlam dairesi bakımından en berrak gelişimini Güney ve Batı Sami kollarında gösteren bir yapıya sahiptir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında kökün doğrudan ses denkliği olan ġ-l-m dizilişi yerini çoğunlukla proto-Sami ġ sesinin 'ayin sesine birleşmesiyle ilgili köklere bırakmış; İbranicede gizlenmek, olgunlaşmamışlık ve belirsizlik bildiren 'elem veya 'almāh (genç kız, ergenlik çağındaki kadın) kelimeleri bu semantik alanla örtüşmüştür. Ugaritçede benzer biçimde genç erkek veya hizmetkâr anlamında glm biçimi kayıtlıdır ve doğrudan delikanlı, yetişkinlik öncesi delikanlı figürünü temsil eder. Kökün ortak Sami semantik çekirdeğinde «henüz tam toplumsal sorumluluk almamış, yetişkinliğin eşiğinde bulunan, biyolojik olarak parlayan ve gücü gelişmekte olan genç» tasavvuru yer alır. Arapçada bu semantik çekirdek özellikle «şehvetin ve bedensel enerjinin kabarması» (el-ğulme) somut biyolojik vakıasıyla korunmuş ve hem yaş dönemini (gulâm) hem de bu dönemin belirleyici itici gücünü ifade eden merkezi bir kavrama dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Ugaritic Textbook (Gordon), David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غَلِمَ / يَغْلَمُ / غُلْمَة / غُلَام | Kanın ve şehvetin coşması, bıyığın bitmesi, çocukluktan gençliğe geçiş evresi; ergenlik çağındaki erkek çocuk. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ugaritçe glm (delikanlı, genç), İbranice 'elem / 'almāh (genç erkek / genç kız) | Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde ergenlik, gençlik ve yetişkinlik öncesi hizmet veya güç evresiyle tam anlam örtüşmesi. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ve güvenilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Dictionnaire des racines sémitiques, Ugaritic Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غلم | Anlamlı | Enerjinin kabarması, delikanlılık | Ergenlik çağı, bıyığı yeni terleyen genç, şehvetin coşması | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [غمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84.md) | Anlamlı | Örtmek, bir şeyi üst üste yığarak boğmak | Hurma veya meyveleri olgunlaşsın diye yapraklarla örtüp terletmek, kokuşmak | Anlamca örtme ve içsel hararetle ilişkilidir; Kur'an'da geçmez. |
| [لغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%85.md) | Anlamlı | Ağız çevresine bulaştırmak, fısıldamak | Ağız kenarına bir şey bulaşması veya haberi gizlice ulaştırmak | Ağız ve yüz bölgesiyle sınırlı hareket; Kur'an'da geçmez. |
| [لمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%BA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, dile ait bir kök olarak yerleşmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de kullanım dışıdır; Kur'an'da geçmez. |
| [مغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D9%84.md) | Anlamlı | İçten içe bozmak, fesat sokmak | Karında sancı yapmak, hıyanet etmek, gizlice ara bozmak | İçsel hararet ve gizli işleyiş boyutuyla uzaktır; Kur'an'da geçmez. |
| [ملغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%BA.md) | Anlamlı | Emmek, tatmak | Çocuğun memeyi gevşekçe emmesi veya bir şeyi iştahsızca tatması | Ağız ve beslenme hareketi; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غلم | Merkez | Yaş ve potansiyel dönemi | Biyolojik coşku, ergenlik çağı, bıyığı yeni terleyen ve gücü kabaran delikanlı | İçsel biyolojik dürtülerin ve üretken potansiyelin belirginleştiği ara evre. |
| [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) | Komşu | Nesep ve doğum | Salt doğum bağını ve nesep ilişkisini vurgular, yaş sınırı içermez | Doğum anından itibaren her yaştaki evlat için geçerlidir. |
| [صبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A.md) | Komşu | Erken çocukluk | Henüz sütten yeni kesilmiş, akli muhakemesi ve bedeni tam gelişmemiş küçük çocuk | Heves ve oyuna düşkünlük evresidir; delikanlılık enerjisinden uzaktır. |
| [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) | Komşu | Gençlik ve yiğitlik | Yaştan ziyade ahlaki kemal, yiğitlik, cesaret, dinamizm ve aksiyonu öne çıkarır | Biyolojik yaş sınırından çok toplumsal ve ahlaki duruşu niteler. |
| [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) | Komşu | Zayıflık ve bakım çağı | Doğumdan büluğa kadar olan, başkalarının himaye ve bakımına muhtaçlık evresi | Fiziksel zayıflık ve korunmaya muhtaç olma hali merkezdedir. |
| [شيخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AE.md) | Zıt | Yaşlılık ve güç yitimi | Biyolojik enerjinin zayıfladığı, saçın ağardığı, ihtiyarlık ve kemal evresi | غلم kökünün taşıdığı taşkın hayatiyetin ve üreme enerjisinin çekildiği zıt kutuptur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غلم | Delikanlı, genç oğlan, kabaran enerji | Bıyığı yeni terlemiş, çocukluktan çıkış evresindeki ergen veya üretken erkek çocuk. | Kesin |
| Latince | Puer, adolescens, ephebus | Çocuk, ergen, genç delikanlı | Adolescens biyolojik büyüme ve ergenlik yönünü karşılarken, puer hizmetkâr veya genel erkek çocuk yönünü verir. | Güçlü |
| İngilizce | Youth, lad, boy, adolescent | Delikanlı, ergen oğlan, genç | Lad ve adolescent kelimeleri biyolojik geçiş evresini iyi karşılar; page/servant boyutu sonradan kazanılmış idari kullanımdır. | Güçlü |
| Almanca | Knabe, Jüngling, Bursche | Delikanlı, ergen genç, oğlan | Jüngling delikanlılık çağını ve biyolojik tazeliği tam karşılarken Knabe daha çok çocukluk evresine meyleder. | Güçlü |
| Fransızca | Adolescent, jeune homme, éphèbe | Ergen, genç adam, delikanlı | Adolescent biyolojik büyüme eşiğini, éphèbe ise ilk gençlik tazeliğini ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غُلَام (Müjde bağlamında) | İlahi lütufla bağışlanan, üstün kabiliyetli erkek evlat | Yaşlılık veya kısırlık ümitsizliği içindeki peygamberlere (Zekeriyyâ ve İbrâhîm) geleceği parlak bir nesil müjdesi (Âl-i İmrân [3:40](https://lisan.digital/tr/ayet/3:40.md), Meryem [19:7](https://lisan.digital/tr/ayet/19:7.md), Hicr [15:53](https://lisan.digital/tr/ayet/15:53.md), Sâffât [37:101](https://lisan.digital/tr/ayet/37:101.md), Zâriyât [51:28](https://lisan.digital/tr/ayet/51:28.md)). |
| غُلَام (Bakireye müjde) | Beşeri temas olmaksızın mucizevi yaratılışla lütfedilen çocuk | Hz. Meryem’e Hz. İsa’nın tertemiz bir oğul olarak müjdelenmesi bağlamı (Meryem [19:19](https://lisan.digital/tr/ayet/19:19.md), [19:20](https://lisan.digital/tr/ayet/19:20.md)). |
| غُلَام (Kuyudan çıkarılan çocuk) | Ticari meta veya hizmetkâr adayı görülen sahipsiz genç | Hz. Yûsuf’un kuyudan çıkarıldığı andaki ilk gençlik / çocukluk görünümü (Yûsuf [12:19](https://lisan.digital/tr/ayet/12:19.md)). |
| الْغُلَام / غُلَامًا (Hızır kıssası) | Biyolojik olarak ergenliğe yaklaşmış, eylemlerinin potansiyeli bilinen kişi | Hz. Mûsâ ile salih kul kıssasında katledilen ve ileride anne-babasını küfre sürükleyeceği bildirilen genç (Kehf [18:74](https://lisan.digital/tr/ayet/18:74.md), [18:80](https://lisan.digital/tr/ayet/18:80.md)). |
| لِغُلَامَيْنِ (Yetimler bağlamında) | Malı korunamayacak yaşta, rüşd öncesi yetim delikanlılar | Kehf suresinde altındaki hazine korunan duvarın sahibi iki yetim genç (Kehf [18:82](https://lisan.digital/tr/ayet/18:82.md)). |
| غِلْمَانٌ (Cennet tasviri) | Kusursuz hizmet sunan, ebedi tazelik ve güzellik içindeki gençler | Cennet ehline inci gibi saçılmış, yıpranmayan ve yaşlanmayan taze hizmetkârlar (Tûr [52:24](https://lisan.digital/tr/ayet/52:24.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hızır kıssasında öldürülen çocuğun durumu ve ilahi kader | Mükellef olmayan veya henüz bülûğa ermiş bir gencin gelecekteki küfrü sebebiyle öldürülmesinin adalet ve kader açısından izahı. | Gelecekteki potansiyelin ilahi ilimdeki kesinliği ve masumiyet-mükellefiyet sınırı. |
| Fıkıh | Büluğ, rüşd, ehliyet ve kölelik/hizmet statüsü | Gulâmın akit yapma ehliyeti, cezai sorumluluğunun başlama anı (ihtilam/bıyık terlemesi) ve yetim malının teslim edileceği rüşd yaşı. | Çocukluktan hukuki erginliğe geçişi belirleyen fizyolojik eşik. |
| Tefsir | Peygamberlere verilen müjdelerin tabiatı | Zekeriyyâ ve İbrâhîm kıssalarında kısırlık ve yaşlılık zıddına verilen غُلَام kelimesinin neden عَلِيم veya حَلِيم sıfatlarıyla nitelendiğinin tahlili. | Sıradan bir bebek değil, nitelikleri önceden takdir edilmiş dirayetli bir delikanlı. |
| Hadis | Terbiye, koruma ve hizmet | Hz. Peygamber’in genç sahabilere «Ey oğul / delikanlı» (يَا غُلَامُ) hitabı (İbn Abbâs hadisi) ve çocukların yetiştirilmesi. | Akıl ve kavrayışın parladığı, terbiyeye en elverişli ilk gençlik çağı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nesil sürekliliği ve ilahi lütuf | Bereket ve peygamberlik mirasının taşıyıcısı | İlahi vahyin tebliğini sonraki çağa aktaracak potansiyeli temsil etme | İhtiyarlık veya imkânsızlık anında bağışlanan gulâm, dinin tükenmeyen diri kalışını sağlar. | Kesin |
| İlmi | Zihni ve fiziki kabiliyetin zirveye yönelmesi | Eğitime, hafızaya ve formasyona en açık zihin evresi | Bilgiyi süratle alma, işleme ve sonraki nesle taşıma potansiyeli | Biyolojik coşkunun ilim ve tefekkürle dizginlenip حَلِيم veya عَلِيم vasfına dönüştürülmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Geleceğin insan kaynağı ve egemenlik | Yetişmekte olan kuvvet ve toplumsal dinamizm | İktidarın devamını sağlama veya sarsma gücü | Hızır kıssasında toplumun ya da ailenin düzenini bozabilecek veya ıslah edecek genç potansiyel. | Güçlü |
| İktisadi | Emek gücü, mülkiyet ve himaye | Henüz rüştüne ermemiş işgücü veya servet varisi | Üretim süreçlerine katılım veya mirasın korunması gerekliliği | Kehf [18:82](https://lisan.digital/tr/ayet/18:82.md)'de hazinenin iki yetim delikanlı için korunması, mülkiyetin erginlik anına kadar muhafazasını emreder. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerji eşiği / Faz geçişi (Phase transition) | Maddenin durağan halden yüksek enerjili ve hareketli bir faza geçerken iç enerjisinin hızla artması, henüz nihai kararlı dengeye ulaşmamış taşkın potansiyel. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ergenlik sosyolojisi ve psikanalitik libido kabarması | Bireyin çocukluk bağımlılığından çıkıp yetişkin kimliğini inşa ettiği, içsel dürtülerin (biyolojik hararet) sosyal kurallarla çatıştığı kriz ve enerji dönemi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece «hizmetkâr, köle çocuk» veya yaş farkı gözetmeyen nötr bir «erkek çocuk» olarak anlamak; kökün ima ettiği biyolojik gelişim eşiğini ve içsel harareti göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, geleceği inşa edecek yüksek ahlaki ve zihni sıfatlarla (halîm, alîm) bezenmiş, kısırlık ve yaşlılık çıkmazına ilahi bir cevap olarak indirilen dinamik insan varlığını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hızır kıssasındaki gencin durumunu kavrayamamak; peygamberlere verilen evlat müjdelerinin sıradan bir soy devamı değil, ilahi projenin diriltici birer hamlesi olduğunu fark edememek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan ömründeki evreleri rastgele kelimelerle değil, biyolojik ve psikolojik hakikatlerine tam tekabül eden köklerle anlattığını gösterir. غلم kökü, enerjinin en yüksek, yönlendirilmeye en muhtaç olduğu eşik anını temsil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin yaşlılık dönemlerinde nesil taleplerine verilen ilahi cevaplarda (Zekeriyyâ ve İbrâhîm kıssaları), Kehf suresindeki Hızır yolculuğunda ve cennet nimetlerinin tasvir edildiği eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çocuğun salt fiziki bir nesne veya ebeveynin mülkü olduğu zannını yıkar; onun taşan bir potansiyel, korunması veya istikamete sokulması gereken bağımsız bir irade adayı olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kanın, fizyolojik sıvıların ve şehvetin kabarması, bıyığın terlemesi ve çocuğun ergenlik/delikanlılık çağına adım atması.
- Soyut anlam: Henüz kemale ermemiş fakat içsel enerjisi ve üretkenlik potansiyeli zirveye tırmanan dinamik oluş hali.
- Sistematik karşılık: İlahi müjdenin, geleceğe dönük beşeri enerjinin ve doğru eğitilmediğinde sapma, terbiye edildiğinde ise diriliş üreten insan kaynağının sembolü.
- LaTeX modeli: $$P(t) = \int_{t_0}^{t_1} E_k(t) \cdot \Phi(t) \, dt \quad \xrightarrow{t_1 \to T} \quad \Omega$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $t_0$ çocukluktan çıkış anını, $t_1$ ergenlik ve delikanlılık eşiğini (gulâm evresi), $T$ ise tam mükellefiyet ve rüşd yaşını temsil eder. $E_k(t)$ kökün somut çekirdeği olan kabaran biyolojik ve hayati enerjiyi, $\Phi(t)$ ise bu enerjiye eşlik eden zihni kabiliyet ve fıtri yönelimi gösterir. Bu iki unsurun zaman içindeki entegrasyonu $P(t)$, gencin biriken potansiyelini oluşturur; bu potansiyel rüşd eşiğine ulaştığında nihai kemal ve sorumluluk durumuna ($\Omega$) dönüşür.

## Geçtiği ayetler (13 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/3:40.md) — غُلَامٌ

قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ قَالَ كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ

Meal (IK): Ve dedi ki: Rabbım; ben artık iyice kocamış, karım da kısırken nasıl oğlum olabilir? Öyle, Allah dilediğini yapar, dedi.

### [Yusuf 12:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/12:19.md) — غُلَامٌ

وَجَاءَتْ سَيَّارَةٌ فَأَرْسَلُوا وَارِدَهُمْ فَأَدْلَى دَلْوَهُ قَالَ يَابُشْرَى هَذَا غُلَامٌ وَأَسَرُّوهُ بِضَاعَةً وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Bir kervan gelip sucularını gönderdiler. O da kovasını salıp dedi ki: Müjde; işte bir oğlan. Onu bir mal olarak sakladılar. Allah, yaptıklarını bilendir.

### [Hicr 15:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/15:53.md) — بِغُلَامٍ

قَالُوا لَا تَوْجَلْ إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ عَلِيمٍ

Meal (IK): Demişlerdi ki: Korkma, biz sana bilgin bir oğlun olacağını müjdelemeye geldik.

### [Kehf 18:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/18:74.md) — غُلَامًا

فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا

Meal (IK): Yine gittiler, nihayet bir erkek çocuğa rastladılar. O, hemen bunu öldürdü. Cana karşılık olmaksızın masum bir kimseye mi kıydın? Doğrusu, çok kötü bir şey yaptın, dedi.

### [Kehf 18:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/18:80.md) — الْغُلَامُ

وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا

Meal (IK): Oğlana gelince; onun anası babası inanmış kimselerdi. Çocuğun onları azdırıp küfre sürüklemesinden korkmuştuk.

### [Kehf 18:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/18:82.md) — لِغُلَامَيْنِ

وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنْزَهُمَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا

Meal (IK): Duvar ise; o şehirdeki iki yetim erkek çocuğa aitti. Altında da onlara ait bir define vardı. Babaları iyi bir kimseydi. Rabbın; onların erginlik çağına ulaşmasını ve Rabbından bir rahmet olarak deefinelerini çıkar malarını istedi. Ben, bunları kendiliğimden yapmadım. İşte dayanamadığın şeylerin tevili budur.

### [Meryem 19:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/19:7.md) — بِغُلَامٍ

يَازَكَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ اسْمُهُ يَحْيَى لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا

Meal (IK): Ey Zekeriyya; sana Yahya adında bir oğlan müjdeliyoruz. Daha önce bu adı hiç kimseye vermedik.

### [Meryem 19:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/19:8.md) — غُلَامٌ

قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا وَقَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْكِبَرِ عِتِيًّا

Meal (IK): Rabbım; karım kısır ve ben de son derece kocamışken nasıl oğlum olur ki? dedi.

### [Meryem 19:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/19:19.md) — غُلَامًا

قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ لِأَهَبَ لَكِ غُلَامًا زَكِيًّا

Meal (IK): O da: Ben, Rabbının sana tertemiz bir oğul vermek için gönderdiği bir elçiden başka bir şey değilim, dedi.

### [Meryem 19:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/19:20.md) — غُلَامٌ

قَالَتْ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ وَلَمْ أَكُ بَغِيًّا

Meal (IK): Meryem: Benim nasıl bir oğlum olabilir ki; bana hiç bir beşer dokunmamıştır. Ve ben, kötü kadın da değilim, dedi.

### [Saffat 37:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/37:101.md) — بِغُلَامٍ

فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ

Meal (IK): Biz de ona, hilim sahibi bir oğul müjdeledik.

### [Zariyat 51:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/51:28.md) — بِغُلَامٍ

فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُوا لَا تَخَفْ وَبَشَّرُوهُ بِغُلَامٍ عَلِيمٍ

Meal (IK): Derken onlardan endişeye düşmüştü. Korkma; demişler ve onu bilgin bir oğulla müjdelemişlerdi.

### [Tur 52:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/ayet/52:24.md) — غِلْمَانٌ

وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ غِلْمَانٌ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَكْنُونٌ

Meal (IK): Sedefleri içinde gizlenmiş inci gibi civanlar da kendileri için etraflarında döner.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğulam, Genç, delikanlı demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين واللام والميم معهما
غ ل م، م غ ل، ل غ م، غ م ل، م ل غ مستعملات غلم: غَلِمَ يَغْلَمُ غَلَماً وغِلْمةً أي غُلِبَ شهوة.
والمِغْليمُ يستوي فيه الذكر والأنثى، يقال: جارية مِغليمٌ.
واغتَلَمَ الشراب: صلب واشتد.
وغُلامٌ بين الغُلُومِ والغُلامِيَّةِ، وهو الطار الشارب.
والغلامة: الجارية قال:
فلم أر عاماً كان أكثر باكياً		ووجـه غــلام........
وغلامٌ هذا عامٌ كان فيه غاراتٌ وسِباءٌ.
والغَيْلَمُ: موضع.
والغَيْلَمُ: سرب: السلحفاة، ويقال السلحفاة الذكر.
الغَيْلَمُ الجارية، قال البريق الهذلي:
من المُدَّعينَ إذا نُوكـروا		تُضيفُ إلى صوته الغَيْلَمُ
ويقال: الغليم المدرى، قال:
يُشذِّبُ بالسَّيْفِ أقرانَه		كما فَرَّقَ اللَّمَّةَ الغَيْلَمُ
قال أبو الدُّفيش: الغَيْلَمُ والغَيْلَميُّ الشّابُّ العَريضُ المُفَرَّقُ الكثير الشَّعْر.
لغم: لَغَمَ البَعيرُ يَلْغَم لُغامَه لُغْماً أي رمى به.
ملغ: المِلْغُ: الأحمق الوقس اللفظ. ورجل مِلْغٌ مُتَملَّغٌ أي متحمق، قال رؤبة:
يمارسُ الأَغضالَ بالتَمَلُّغِ
أي بالتَّحَمُّقِ......... والأعضالُ: الشُّجعانُ، واحدهم عضل.
وتقول: جِئتُ بالكلام الأَمْلَغِ.
وجمع المِلْغِ أملاغٌ، وهو مِلْغٌ بين المُلُوغَةِ.
غمل: غَمَلْتُ الأديم إذا جعلته في غُمَّةٍ لينفسخ عنه صوفه.
وغَمَلَ فلان نفسه أي ألقى عليه الثياب ليعرق فيها، وهو الغَمْلُ.
والغُمْلُولُ حشيشةٌ تُطْبَخُ فَتُؤْكَلُ تسميه الفرس برغست.
والغَماليلُ: الروابي، والغَماليلُ: كل ما اجتمع نحو الشجر والغَمام إذا كثر وتَراكمَ وأَظلمَ، ويقال: الوادي الشجير.
مغل: المَغْلُ: وجعُ البطن من ترابٍ تقول: مَغِلَ يَمْغَلُ.
وأَمْغَلَتِ الشَّاةُ: أخذَها وجعٌ فكلما حَمَلَتْ أَلْقَت، وأَمْغَرَتْ: شَابتْ لَبَنَها بدَمٍ ويقال: أمغَلَت وَلَدَتْ سَنَواتٍ مُتتابعةً.
وقد مَغَلَ فلانٌ بفلانٍ عند فُلان أي وقعَ فيه، ويَمْغَلُ مَغْلاً، وإنه لصاحب مَغالة.

##### Türkçe

باب **الغين** ve**اللام** ve**الميم** onlarla birlikte

غ ل م، م غ ل، ل غ م، غ م ل، م ل غ kullanılagelenlerdir **غلم**: **غَلِمَ يَغْلَمُ غَلَماً وغِلْمةً** yani şehvetle yenildi.

Ve **المِغْليمُ** onda erkek ve dişi eşit olur; denir: **جارية مِغليمٌ**.

Ve **اغتَلَمَ الشراب**: katılaştı ve şiddetlendi.

Ve **غُلامٌ** **الغُلُومِ** ile **الغُلامِيَّةِ** arasındadır; ve o, bıyığı yeni biten (tüylenen)dır.

Ve **الغلامة**: cariye. Dedi ki:
فلم أر عاماً كان أكثر باكياً		ووجـه غــلام........

Ve **غلامٌ**: bu, içinde baskınlar ve esir almalar olan bir yıldır.

Ve **الغَيْلَمُ**: bir yer.

Ve **الغَيْلَمُ**: **سرب**: kaplumbağa; ve kaplumbağanın erkeği denir.

**الغَيْلَمُ**: cariye. **البريق الهذلي** dedi ki:
من المُدَّعينَ إذا نُوكـروا		تُضيفُ إلى صوته الغَيْلَمُ

Ve denir: **الغليم المدرى**. Dedi ki:
يُشذِّبُ بالسَّيْفِ أقرانَه		كما فَرَّقَ اللَّمَّةَ الغَيْلَمُ

**أبو الدُّفيش** dedi: **الغَيْلَمُ** ve **الغَيْلَميُّ**: geniş, saçları ayrık, çok saçlı genç.

لغم: **لَغَمَ البَعيرُ يَلْغَم لُغامَه لُغْماً** yani onu attı.

ملغ: **المِلْغُ**: ahmak, düşük (aşağı) sözlü. Ve **رجل مِلْغٌ مُتَملَّغٌ** yani ahmaklaşmış. **رؤبة** dedi ki:
يمارسُ الأَغضالَ بالتَمَلُّغِ

Yani ahmaklaşma ile......... ve **الأعضالُ**: yiğitlerdir; onların bir teki **عضل**dür.

Ve dersin: **جِئتُ بالكلام الأَمْلَغِ**.

Ve **المِلْغِ**’in çoğulu **أملاغٌ**dur; ve o, **المُلُوغَةِ** arasında bir **مِلْغٌ**dur.

غمل: **غَمَلْتُ الأديم**: onu bir **غُمَّةٍ** içine koyduğum zaman; ki ondan yünü sıyrılsın.

Ve **غَمَلَ** falan kimse kendini, yani üzerine elbiseleri attı ki onların içinde terlesin; ve o, **الغَمْلُ**dür.

Ve **الغُمْلُولُ**: pişirilip yenilen bir ottur; Farslar ona **برغست** der.

Ve **الغَماليلُ**: tepeler; ve **الغَماليلُ**: ağaç gibi her toplanan şey ve bulut çok olup yığılıp karardığı zaman; ve denir: ağaçlı vadi.

مغل: **المَغْلُ**: topraktan karın ağrısıdır; dersin: **مَغِلَ يَمْغَلُ**.

Ve **أَمْغَلَتِ الشَّاةُ**: onu bir ağrı aldı; her ne zaman gebe kalsa düşürdü. Ve **أَمْغَرَتْ**: sütünü kanla karıştırdı. Ve denir: **أمغَلَت**: ardışık yıllar doğurdu.

Ve gerçekten falan kimse falan kimse hakkında falanın yanında **مَغَلَ** etti, yani onun içine düştü; ve **يَمْغَلُ مَغْلاً**; ve şüphesiz o, **مَغالة** sahibi kimsedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغُلامُ معروف، وتصغيره غُلَيِّمٌ، والجمع غِلْمَةٌ وغِلْمانٌ. واستغنوا بغِلمَةٍ عن أغْلِمَةٍ. وتصغير الغِلْمَةِ أُغَيْلِمَةٌ على غير مكبَّرِهِ. ويقال: غلامٌ بيِّن الغُلومَةِ والغُلومِيَّةِ والأنثى غُلامَةٌ. والغُلمة بالضم: شهوة الضِراب. وقد غَلِمَ البعير بالكسر غُلْمَةً واغْتَلَمَ، إذا هاج من ذلك. والغَيْلَمُ: الجارية المُغْتَلِمَةُ. والغَيْلَمُ: الذكر من السلاحف. والغِلِّيمُ بالتشديد: الشديد الغُلْمَةِ.

##### Türkçe

**الغُلامُ** bilinen(=ma‘rûf)dir; onun küçültmesi **غُلَيِّمٌ**dur; çoğulu **غِلْمَةٌ** ve **غِلْمانٌ**dır. **غِلمَةٍ** ile **أغْلِمَةٍ**den müstağni oldular. **الغِلْمَةِ**nin küçültmesi, büyütülmüşüne göre olmaksızın, **أُغَيْلِمَةٌ**dur. Ve denilir: **غلامٌ**; **الغُلومَةِ** ve **الغُلومِيَّةِ**si açık(=belli)dir; dişisi **غُلامَةٌ**dır. **الغُلمة** (damme ile): cinsel birleşme şehvetidir. Ve deve, kesre ile, **غُلْمَةً** **غَلِمَ** olur ve **اغْتَلَمَ** olur; yani bundan dolayı azgınlaştığı zaman. **الغَيْلَمُ**: azgınlaşmış cariye. **الغَيْلَمُ**: kaplumbağaların erkeği. **الغِلِّيمُ** (şeddeli): **الغُلْمَةِ**si şiddetli olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ل م
غلم ، غمل ، ملغ ، مغل ، لغم : مستعملات .
غلم : قال الليث : يقال : غلِم يغلَم غلَماً وغلْمَةً واغتلم اغتلاماً ، وهو المغلوبُ شهْوةً ، والمِغْليم : سواءٌ فيه الذَّكرُ والأنثى .
وقال شمر : يقال : غلام غِلِّيم ، وجَارية غلِّيم بغير هاءٍ ، وأنشد :
ناكَ أخُوها أُخْتَكَ الغِلِّيما
ويقال : غُلام بين الغُلومةِ والغُلامِيَّةِ .
وأخبرني المنذري عن ثعلب أنه قال : غلام بينُ الغلومة والغلوميةِ .
وقال الليث : الغلام الطّارُّ الشَّارب وجاء في الشِّعْرِ غلامة للجارِية ، وأنشد :
يُهانُ لهَا الغلامة والغلامُ
وقد سمعتُ العربَ تقول للمولُود حينَ يولَدُ ذكراً غلام ، وسمعتهمْ يقولون للكهل غلام نجيب وكلُّ ذلكَ فاشٍ في كلامِهمْ .
وقال الليث : الغَيْلَمُ : موضع ، والغَيْلَمُ : السُّلحفاة ، قال : والغيلم : المدْرَى ، وأنشد :
يُشَذِّبُ بالسَّيْف أقرانه
كما فَرّقَ اللِّمَّةَ الغيلمُ
قلت : قوله : الغيلم المدْرَى ليس بصحيحٍ ودلَّ استشهادُه بالبيت على تصحيفه ، أنشدني غير واحدٍ بيت الهذليِّ :
ويَحْمِي المضَافَ إذا ما دعا
إذا فَرَّ ذُو اللِّمَّةِ الغيْلَمُ
هكذا أقرأنيه الإيادِيُّ لشمر ، عن أبي عبيد ، وقال : الغيلم : العظيمُ ، وقد أنشده غيره :
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيلَمُ
بالفاءِ .
رواه أبو العباس عن الأعرابيِّ قال : والفَيلم : المُشط .
وقال أبو عبيد : الغيلم : المرأَة الحسناءُ ، وأنشد :
من المدَّعينَ إذا نوكروا
تنيفُ إلَى صوتِه الغيْلَم
وقال الليث : الغَيْلم والغيْلَميُّ : الشَّابُّ العريضُ المفرِق الكثير الشَّعرِ .
وفي حديث عليَ أنه قال : تجهَّزُوا لِقِتالِ المارقينَ المغتلمينَ .
وروى سلمة عن الفراء أنه قال : قال الكسائي : الاغتلامُ : أن يجاوزَ الإنسان حدَّ ما أمر به من الخير والمباح .
ومنه قول عمر : إذا اغتلمتْ عليكم هذه الأشربةُ فاكسِروها بالماءِ .
قال أبو العباس يقول : إذا جازَتْ حدَّها الذي لا يسكرِ إلى حدِّها الذي يسكر .
وكذلك قول علي في المغتلمينَ هم الذينَ جازوا حدَّ ما أُمروا به من الدِّين وطاعَةِ الإمام .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الغُلُمُ : الْمَجْبُوسون .
قال : ويقال : فلانٌ غلام الناس وإن كان كهلاً ، كقولك فلانٌ فتى العسكَر وإن كان شيخاً ، وأنشد :
سَيْراً ترى منه غُلامَ الناس
مُقَنَّعاً وما به من باسِ
إلاَّ بقايا هَوْجَلِ النُّعاس
لغم : قال الليث : لَغَمَ الجَمَلُ يَلْغَمُ لُغامهُ
لَغْماً إذا رَمَى به ؛ والمَلْغَمُ : الفمُ ، وتلغَّمْتُ بالطِّيبِ .
وقال اللحيانيُّ : لُغِمَ فلانٌ بالطِّيبِ فهو مَلْغومٌ : إذا جُعل الطِّيبُ على مَلاغِمِه ، والمَلْغَمُ : طرَف أنفِه ، وتلغَّمَتِ المرأة بالطِّيب تلغُّماً : إذا جَعلت الطِّيبَ على مَلاغِمها ، والمَلْغَمُ : الفمُ والأنف وما حَولهما .
أبو عبيد عن الكسائي قال : لغَمْتُ أَلْغَمُ لَغْماً ووَغَمْتُ أَغِمُ وَغْماً : إذا أَخْبَرْتَ خَبَراً لا تَسْتَيْقِنُه .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ قال : اللُّغَامُ والمَرْغُ : اللُّعاب للإنسان ، واللُّغام : زَبَدُ أَفواه الإبل ، قال : والرُّوَالُ للفرَس .
وقال في موضعٍ : اللَّغَمُ : الإرجافُ الحادُّ واللّعَمُ بالعيْن اللُّعاب .
ملغ : قال الليث : المِلْغُ : الأحمَق الوَقْسُ اللَّفْظ وأنشد قول رؤبة :
والمِلْغُ يَلغَى بالكلام الأملغِ
وقال الكسائي : أحْمَقُ بِلْغٌ ومِلْغٌ ، وهو الذي زاد على الحُمْق .
وقال غيره : أَحْمَق بِلْغٌ وهو الذي يَبْلُغ مع حُمْقِه حاجتَه .
غمل : قال الليث : غَمَلْتُ الأدِيمَ : إذا جعلْتَه في غُمَّةٍ لِيَنْفَسِخَ عنه صوفُه .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : إذا غُمَّ البُسْرُ ليُدرِك فهو مغمولٌ ومَغمونٌ ، وكذلك الرَّجل يُلقَى عليه الثيابُ ليَعْرَقَ فهو مَغْمولٌ ، ورجُل مَغْمولٌ : إذا كان خامِلاً .
وقال أبو الهيثم : الغَمْلُ أن يُلَفَّ الإهابُ بعدما يُسْلَخ ، ثمَّ يُغَمَّ يوماً وليلةً حتى يسترخِيَ شَعرُه أو صوفُه ، ثم يُمْرَطَ فإِن تُرِك أكثَر من يوم وليلةٍ فَسَدَ ، وأَغملَ فلانٌ إهابه بالأَلِف : إذا تَرَكه حتى يَفْسُدَ .
وقال الليث : الغُمْلُولُ : حَشيشةٌ تؤكلُ مطبوخةً تُسَمِّيه الفُرْسُ بَرْغَسْتَ .
وروى أبو عبيد عن الأصمعيِّ قال : الغُمْلولُ : الوادي ذو الشَّجر .
وقال في موضع آخر : هو بَطْنٌ من الأرض غامِضٌ ذو شَجَرٍ .
وقال ابن شميل : الغُمْلُولُ كهيئة السكَّةِ في الأرض ضيِّقٌ له سَنَدانِ ، طولُ السَّنَدِ ذِراعان يَقودُ الغَلْوَةَ يُنْبِتُ شيئاً كثيراً ، وهو أَضْيَق من الفائجة والمَلِيعِ .
وقال الطِّرِمَّاحُ :
وَمخَارِيجَ من شَعارٍ وغِينٍ
وغَمَالِيلَ مُدْحِيَاتِ الغِياضِ
وقال الليث : الغَمَالِيلُ : الرَّوَابي .
وقال غيره : الغَمْلَى من النَّبات : ما رَكِب بعضُه بعضاً فبَلِيَ .
وقال الرَّاعي :
وغَمْلَى نَصِيَ بالْمِتان كأنها
ثَعالِبُ مَوْتَى جِلدُها قد تزلَّعا
ويقال : غَمِلَ النَّبْتُ يَغْمَلُ غَمَلاً : إذا التفَّ وَغمَّ بعضُه بعضاً فعَفِنَ ، ولحمٌ مَغمولٌ وَمغمونٌ : إذا غُطِّيَ شِواءً أو طبِيخاً ، وإهابٌ مَغمولٌ : إذا لُفَّ ففَسد .
مغل : قال الليث : المغَلُ : وجَع البَطْن من ترابٍ .
يقال : مَغِلَ يَمْغَلُ فهو مَغِلٌ ، وأمغلَت الشاةُ : وهو أن يأْخذَها وَجَعٌ ، فكلما حملَتْ أَلْقَتْ .
الحرانيُّ ، عن ابن السكيت : المَغْلَةُ : النَّعجة أو العنْز تُنتَجُ في السَّنة مرّتين ، وغنَمٌ مِغَالٌ .
وأنشد :
بَيضاءُ مَحْطُوطةُ المتْنَين بَهْكَنَةٌ
رَيَّا الرّوَادفِ لمْ تُمْغِلْ بِأَوْلاد
وقال أبو عمرو : الْمُمْغِلُ : التي تحمِل قبل فِطام الصَّبيِّ وتلدُ كلَّ سَنة .
أبو عبيد عن الأصمعي : أمْغلَ القوم ، وهو أن تمغَلَ إِبلُهم وشاؤُهم ، وهو داءٌ ، يقال : مَغِلَتْ تمْغَلُ .
قال : والإمغالُ في الشَّاء ليس في الإبل ، وهو مِثل الكِشَافِ في الإبل ، قال : والمَغْلةُ : داءٌ يكون في بطن الدَّابَّة أو الناقة من أن تأكلَ التُّرَابَ مع البَقْل .
وقال شمر : مَغِلَتِ الشّاةُ إذا حَملَت كلَّ عامٍ ، قلت : الْمَغَلُ في الشاة ، أنْ تحملَ في السَّنة الواحدةِ مرَّتين ، والكِشَافُ في الإبل : أن تحملَ كلَّ عامٍ .
ابن السكيت عن الوالِبيِّ أَمْغَل بي فلانٌ عند السلطان : أي وَشَى بي .
قال : ويقال : مَغَلَ به فلانٌ يَمْغَلُ به مَغْلاً إذا وقع فيه ، وإنّه لصاحبُ مَغالةٍ .
ومنه قول لبيد :
يتأَكَّلون مَغالةً ومَلاذَةً
ويُعابُ قائلُهم وإنْ لمْ يَشْغَبِ
والميمُ في المغالة والمَلاذة أصليّةٌ من مَغَلَ ومَلَذَ .
وقال ابن السكيت : مغَلَتِ الدَّابَّةُ تَمغل مَغْلاً : إذا أَكلَت التراب فاشْتَكتْ بطنها وبها مَغْلةٌ شديدة ، ويُكوَى صاحب الْمغلةِ ثلاثَ لَذعاتٍ بالمِيسَمِ خلْف السُّرَّة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المِمْغَلُ : الذي يُولَع بأَكْل التُّراب من الفُصْلان فيَدْقَى منه أي يَسْلَحُ .
قال : والمَمْغَلُ : الموضِعُ الكثير الغَمْلَى ، وهو النَّبْتُ الكثيرُ .

##### Türkçe

غ ل م
**غلم** ، **غمل** ، **ملغ** ، **مغل** ، **لغم** : kullanımdadırlar.

**غلم** : **قال الليث** : denir ki: **غلِم يغلَم غلَماً وغلْمَةً واغتلم اغتلاماً**; o, şehvetçe mağlup olandır; **المِغْليم**: onda erkek ve dişi eşittir.
Ve **قال شمر** : denir ki: **غلام غِلِّيم**; ve **جَارية غلِّيم** هاء olmaksızın; ve okudu:
ناكَ أخُوها أُخْتَكَ الغِلِّيما
Ve denir ki: **غُلام** **بين الغُلومةِ والغُلامِيَّةِ**.
Ve bana **المنذري** **ثعلب**’den haber verdi ki o dedi: **غلام بينُ الغلومة والغلوميةِ**.
Ve **قال الليث** : **الغلام**: bıyığı yeni terlemiş, içki içen; ve şiirde cariye için **غلامة** geldi; ve okudu:
يُهانُ لهَا الغلامة والغلامُ
Ve Arapları işittim: doğduğunda erkek olan yeni doğana **غلام** derler; ve onları, olgun yaşlıya **غلام نجيب** derlerken işittim; bütün bunlar onların sözlerinde yaygındır.
Ve **قال الليث** : **الغَيْلَمُ**: bir yer; ve **الغَيْلَمُ**: kaplumbağa; dedi ki: ve **الغيلم**: **المدْرَى**; ve okudu:
يُشَذِّبُ بالسَّيْف أقرانه
كما فَرّقَ اللِّمَّةَ الغيلمُ
Dedim: onun sözü: **الغيلم المدْرَى** doğru değildir; onun beyt ile istişhadı, tashifine delalet etti; bana birden fazla kimse **بيت الهذليِّ**’yi okudu:
ويَحْمِي المضَافَ إذا ما دعا
إذا فَرَّ ذُو اللِّمَّةِ الغيْلَمُ
Bana bunu **الإيادِيُّ** Şemr’e, Ebû Ubeyd’den olarak böyle okuttu; ve dedi ki: **الغيلم**: büyük olandır; ve başkası onu şöyle okumuştur:
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيلَمُ
**بالفاءِ**.
Bunu **أبو العباس** **الأعرابيِّ**’den rivayet etti; dedi ki: ve **الفَيلم**: taraktır.
Ve **قال أبو عبيد** : **الغيلم**: güzel kadın; ve okudu:
من المدَّعينَ إذا نوكروا
تنيفُ إلَى صوتِه الغيْلَم
Ve **قال الليث** : **الغَيْلم** ve **الغيْلَميُّ**: saç ayrımı geniş, saçı çok olan enli genç.
Ve Ali’nin hadîsinde, dediği (rivayet olunur): **تجهَّزُوا لِقِتالِ المارقينَ المغتلمينَ**.
Ve Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti ki o dedi: Kisâî dedi: **الاغتلامُ**: insanın, hayır ve mubahdan kendisine emredilen sınırı aşmasıdır.
Ve ondan Ömer’in sözü: **إذا اغتلمتْ عليكم هذه الأشربةُ فاكسِروها بالماءِ**.
**قال أبو العباس** der ki: yani, sarhoş etmeyen sınırından sarhoş eden sınırına geçtiğinde.
Ve Ali’nin **المغتلمينَ** hakkındaki sözü de böyledir: onlar, din ve imamın itaati hususunda kendilerine emredilen sınırı aşanlardır.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: dedi ki: **الغُلُمُ**: **الْمَجْبُوسون**.
Dedi ki: ve denir ki: falan, yaşlı olsa da **غلام الناس**; senin “falan, ihtiyar olsa da ordunun delikanlısı” demen gibi; ve okudu:
سَيْراً ترى منه غُلامَ الناس
مُقَنَّعاً وما به من باسِ
إلاَّ بقايا هَوْجَلِ النُّعاس

**لغم** : **قال الليث** : **لَغَمَ الجَمَلُ يَلْغَمُ لُغامهُ لَغْماً**: onu attığında; ve **المَلْغَمُ**: ağızdır; ve **تلغَّمْتُ بالطِّيبِ**.
Ve **قال اللحيانيُّ** : **لُغِمَ** falan **بالطِّيبِ**; o halde o **مَلْغومٌ**: güzel koku onun **مَلاغِمِه** üzerine konulduğunda; ve **المَلْغَمُ**: burnunun ucudur; ve kadın **تلغَّمَتِ** güzel koku ile **تلغُّماً**: güzel kokuyu onun **مَلاغِمها** üzerine koyduğunda; ve **المَلْغَمُ**: ağız ve burun ve ikisinin çevresidir.
**أبو عبيد** **الكسائي**’den: dedi: **لغَمْتُ أَلْغَمُ لَغْماً** ve **وَغَمْتُ أَغِمُ وَغْماً**: kesinliğine varmadığın bir haberi haber verdiğinde.
**ثعلب** **ابن الأعرابيِّ**’den: dedi ki: **اللُّغَامُ** ve **المَرْغُ**: insan için tükürüktür; ve **اللُّغام**: develerin ağızlarının köpüğüdür; dedi ki: ve **الرُّوَالُ** at içindir.
Ve bir yerde dedi ki: **اللَّغَمُ**: keskin **الإرجافُ**; ve **اللّعَمُ** (ayn ile): tükürük.

**ملغ** : **قال الليث** : **المِلْغُ**: ahmak, düşük (kimse), lafzı gevşek; ve Rü’be’nin sözünü okudu:
والمِلْغُ يَلغَى بالكلام الأملغِ
Ve **قال الكسائي** : **أحْمَقُ بِلْغٌ ومِلْغٌ**; o, ahmaklıkta artmış olandır.
Ve başkası dedi ki: **أَحْمَق بِلْغٌ**: ahmaklığıyla birlikte ihtiyacına ulaşan olandır.

**غمل** : **قال الليث** : **غَمَلْتُ الأدِيمَ**: onu, yününü ondan sökmek için bir **غُمَّةٍ** içine koyduğunda.
**أبو عبيد** **الأصمعيِّ**’den: **البُسْرُ** olgunlaşsın diye örtülüp kapatıldığında o **مغمولٌ** ve **مَغمونٌ**dur; ve aynı şekilde, terlesin diye üzerine elbiseler atılan adam da **مَغْمولٌ**dur; ve **رجُل مَغْمولٌ**: sönük/önemsiz olduğunda.
Ve **قال أبو الهيثم** : **الغَمْلُ**: derinin, yüzüldükten sonra sarılması, sonra bir gün bir gece kapatılması; ta ki kılı veya yünü gevşesin; sonra yolunması; eğer bir gün bir geceden fazla bırakılırsa bozulur; ve falan, derisini **أَغملَ** (elif ile): onu bozuluncaya kadar bıraktığında.
Ve **قال الليث** : **الغُمْلُولُ**: pişirilmiş olarak yenilen bir ot; Farslar ona **بَرْغَسْتَ** adını verir.
Ve **أبو عبيد** **الأصمعيِّ**’den rivayet etti: dedi ki: **الغُمْلولُ**: ağaçlı vadi.
Ve başka bir yerde dedi ki: o, yerin içinde, gizli, ağaçlı bir çukurluktur.
Ve **قال ابن شميل** : **الغُمْلُولُ**: yerde, dar, iki yamaçlı, yol gibi bir şekildedir; yamacın uzunluğu iki arşındır; bir **الغَلْوَةَ** sürer; çok şey bitirir; ve o, **الفائجة** ve **المَلِيعِ**’den daha dardır.
Ve **قال الطِّرِمَّاحُ** :
وَمخَارِيجَ من شَعارٍ وغِينٍ
وغَمَالِيلَ مُدْحِيَاتِ الغِياضِ
Ve **قال الليث** : **الغَمَالِيلُ**: tepeler.
Ve başkası dedi ki: bitkiden **الغَمْلَى**: bir kısmı bir kısmının üzerine binip de eskimiş olandır.
Ve **قال الرَّاعي** :
وغَمْلَى نَصِيَ بالْمِتان كأنها
ثَعالِبُ مَوْتَى جِلدُها قد تزلَّعا
Ve denir ki: **غَمِلَ النَّبْتُ يَغْمَلُ غَمَلاً**: birbirine dolanıp bir kısmı bir kısmını kapatınca ve kokuşunca; ve **لحمٌ مَغمولٌ وَمغمونٌ**: kızartma veya pişirme olarak üstü örtüldüğünde; ve **إهابٌ مَغمولٌ**: sarılıp da bozulduğunda.

**مغل** : **قال الليث** : **المغَلُ**: topraktan karın ağrısıdır.
Denir ki: **مَغِلَ يَمْغَلُ فهو مَغِلٌ**; ve koyun **أمغلَت**: o, ona bir ağrının gelmesidir; her ne zaman gebe kalsa düşürür.
**الحرانيُّ** , **ابن السكيت**’ten: **المَغْلَةُ**: yılda iki defa doğuran koyun veya keçi; ve **غنَمٌ مِغَالٌ**.
Ve okudu:
بَيضاءُ مَحْطُوطةُ المتْنَين بَهْكَنَةٌ
رَيَّا الرّوَادفِ لمْ تُمْغِلْ بِأَوْلاد
Ve **قال أبو عمرو** : **الْمُمْغِلُ**: çocuğun sütten kesilmesinden önce gebe kalan ve her yıl doğuran.
**أبو عبيد** **الأصمعي**’den: **أمْغلَ القوم**: onların develeri ve koyunları **تمغَلَ** ettiğinde; o bir hastalıktır; denir ki: **مَغِلَتْ تمْغَلُ**.
Dedi ki: koyunda **الإمغالُ** vardır, devede yoktur; ve o, devedeki **الكِشَافِ** gibidir; dedi ki: ve **المَغْلةُ**: binek hayvanının veya dişi devenin karnında, yeşillikle birlikte toprağı yemesinden dolayı olan bir hastalıktır.
Ve **قال شمر** : koyun **مَغِلَت**: her yıl gebe kaldığında; dedim: koyunda **الْمَغَلُ**: bir yılda iki defa gebe kalmasıdır; ve devede **الكِشَافُ**: her yıl gebe kalmasıdır.
**ابن السكيت** **الوالِبيِّ**’den: falan, sultanın yanında benim aleyhime **أَمْغَل** etti: yani beni ispiyonladı.
Dedi ki: ve denir ki: falan onunla **مَغَلَ به يَمْغَلُ به مَغْلاً**: onun hakkında (kötü) konuşup içine düştüğünde; ve o, mutlaka **مَغالةٍ** sahibidir.
Ve ondan Lebîd’in sözü:
يتأَكَّلون مَغالةً ومَلاذَةً
ويُعابُ قائلُهم وإنْ لمْ يَشْغَبِ
Ve **الميمُ** **المغالة** ve **المَلاذة**’de aslîdir; **مَغَلَ** ve **مَلَذَ**’dendir.
Ve **قال ابن السكيت** : binek hayvanı **مغَلَتِ** **تَمغل مَغْلاً**: toprağı yiyip de karnı ağrıdığında; onda şiddetli bir **مَغْلةٌ** vardır; ve **صاحب الْمغلةِ** göbeğin arkasından **المِيسَمِ** ile üç dağlama ile dağlanır.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: **المِمْغَلُ**: sütten kesilmiş develerden toprağı yemeye düşkün olup da ondan dolayı ishal olan, yani dışkılayan.
Dedi ki: ve **المَمْغَلُ**: **الغَمْلَى**’sı çok olan yer; o, çok bitkidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين واللام وما يثلثهما)
(غلم) الغين واللام والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَداثةٍ وهَيْجِ شهوة. من ذلك الغُلام، هو الطارُّ الشَّاربِ([1]) . وهو بيِّنُ الغُلومِيّة والغُلُومة، والجمع غِلْمةٌ وغِلْمان. ومن بابه: اغتَلَم الفَحلُ غُلمةً: هاج من شَهوة الضِّراب. والغيْلَم: الجارية الحَدَثة. والغَيْلَم: الشابُّ. والغَيْلَم: ذكر السَّلاحِف. وليس بعيداً أن يكون قياسُه قياسَ الباب.
(غلو/ي) الغين واللام والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ في الأمر يدلُّ على ارتفاع ومجاوَزةِ قَدْر. يقال: غَلاَ السِّعر يغلو غَلاءً، وذلك ارتفاعُه. وغَلاَ الرَّجلُ في الأمر غُلُوّاً، إذا جاوَزَ حدَّه. وغَلاَ بسَهْمِه غَلْوَاً، إذا رَمَى به سَهْماً أقصى غايتِه. قال:
* كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي([2]) *
وتَغالَى الرَّجُلان: تفاعَلاَ من ذلك. وكلُّ مَرْماةٍ عند ذلك غَلْوَة. وغَلَت الدّابّةُ في سَيرها غَلْوَاً، واغتلت اغتلاء، وغالت *غِلاء. وفي أمثالهم: "جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ([3]) ". وتَغالَى النَّبتُ: ارتفَعَ وطال. وتَغالَى لحمُ الدابَّةِ، إذا انحسر عنه وَبَره. وذلك لا يكون إلاَّ عن قوّةٍ وسِمَن وعُلُوٍّ. وغَلَتِ القِدْرُ تَغْلِي غَلَياناً. والغُلَوَاء: أن يمُرَّ على وجهِه جامحاً. قال:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
وأمَّا الغالية من الطِّيب فممكنٌ أن يكون من هذا، أي هي غاليةُ القيمة. يقولون: تغلَّلْت وتغلَّيت من الغالية.
(غلب) الغين واللام والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على قوّةٍ وقَهرٍ وشدَّة. من ذلك: غَلَب الرّجلُ غَلْبَاً وغَلَباً وغَلَبة. قال الله تعالى: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾  [الروم 3]. والغِلاَب: المغالَبة. والأغلَبُ: الغَليظ الرّقَبة. يقال: غَلِبَ يَغْلَبُ غَلَباً. وهضْبةٌ غَلباء، وعِزَّةٌ غلباء. وكانت تغلِبُ تسمَّى الغلباء. قال:
وأورثَنِي بنو الغَلباء مَجْداً  *** حديثاً بعد مَجدِهمُ القديمِ([5])

واغلولَبَ العُشْب: بلَغَ كلَّ مَبلغ. والمُغَلَّب من الشُّعراء: المغلوب مِراراً. والمُغَلَّب أيضاً: الذي غَلب خَصْمَه أو قِرْنَه، كأنَّه غلَّب على خَصْمِه، أي جُعِلت له الغَلَبة.
(غلت) الغين واللام والتاء فيه كلمة، يقولون: الغَلَت في الحساب: مثل الغَلَط في غيره. وفي بعض الحديث: "لا غَلَت في الإسلام".
(غلث) الغين واللام والثاء أصلٌ صحيحٌ واحد، يدلُّ على الخَلْط والمُخالَطة. من ذلك: غَلَثْتُ الطّعامَ: خلَطت حنطةً وشعيرا([6]) . وهو الغَلِيث. ورجل غَلِثٌ، إذا خالَطَ الأقرانَ في القِتال لَزُوماً لما طَلَب. ويقال: غَلِثَ به، إذا لزِمَه. وغَلِثَ الذِّئبُ بالغَنم: لازَمَها.
فأمَّا قولهم: غَلثَ الزَّندُ، إذا لم يَرِ، فهو كلامٌ غير ملخَّص؛ وذلك أنَّ معناه أنّه زَندٌ منتخَب، وإنَّما هو خِلْطٌ من الزُّنُودِ، قد أُخِذَ من العُرْضِ مُخْتلِطاً بغيره. يراد بالغَلَث خَشَبه، وإذا كان [كذلك] لم يَرِ.
(غلج) الغين واللام والجيم كلمةٌ تدلُّ على البَغْي والسَّطْوة. تقول العرب: هو يَتَغَلَّجُ علينا، أي يبغِي. وعَيْرٌ مِغْلَجٌ: شَلاَّل للعانة. ويكون تغلُّجُه أيضاً أن يَشربَ ويتلمَّظَ بلسانه.
(غلس) الغين واللام والسين كلمةٌ واحدة، وهو الغَلَس، وذلك ظلامُ آخرِ اللَّيل. يقال: غَلَّسْنا، أي سِرنا غَلَسا. قال الأخطل:
كذَبَتْكَ عينُكَ أم رأيتَ بواسطٍ  *** غَلَسَ الظلامِ من الرَّبابِ خيالا([7])
وقولهم: وقع في تُغُلِّسَ([8]) ، أي داهية، هو من هذا، لأنه يقع في أمرٍ مُظلم لا يَعرِف المخرجَ منه.
(غلط) الغين واللام والطاء كلمةٌ واحدة، وهي الغَلط: خلاف الإصابة. يقال: غَلِط يَغْلَط غَلَطاً. وبينهم أُغلوطةٌ، أي شيءٌ يُغالِط به بعضُهم بعضاً.
(غلف) الغين واللام والفاء كلمةٌ واحدةٌ صحيحة، تدلُّ على غِشاوةٍ وغِشيانِ شيء لشيء. يقال: غِلافُ السَّيفِ والسِّكِّين. وقَلبٌ أغلَفُ: كأنَّما أُغشِيَ غِلافاً فهو لا يَعي شيئاً. قال الله تعالى: ﴿وَقَالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ﴾
[البقرة 88]، أي أُغشِيَتْ شيئاً فهي لا تَعي. وقرئت([9]) :﴿غُلُفٌ([10])﴾ ، أي أوعيةٌ للعِلْم. والقياس في ذلك كله واحد. ويقولون: تغَلَّف بالغالية، وليس ببعيدٍ ممّا ذكرناه.
(غلق) الغين واللام والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على نُشوبِ شيءٍ في شيء. من ذلك الغَلَق، يقال منه: أغلقتُ البابَ فهو مُغْلَق. وغَلِقَ الرهنُ في يدِ مُرْتَهِنِه، إذا لم يَفتكَّه([11]) . قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "لا يَغْلَقُ الرَّهنُ". قال الفُقهاء: هو أن يقول صاحب الرَّهْنِ لصاحب الدَّين: آنَيتُك بحقِّك([12]) إلى وقت كذا، وإلاَّ فالرَّهنُ لك. فنَهَى النبيُّ صلى الله عليه وآله عن ذلك الاشتراط. وكلُّ شيء لم يُتَخَلَّصْ فقد غَلِق. قال زُهير:
وفارقتْكَ برهنٍ لا فَكاكَ له  *** يومَ الوَداعِ فأمسى الرَّهنُ قد غَلِقا([13])
ويقال المِغْلَق: السَّهم السابعُ في الميسِر، لأنَّه يَستغلِق شيئاً وإن قلَّ. قال لبيد:
وجَزُورِ أيسارٍ دعوتُ لحتْفِها  *** بمَغَالقٍ متشابهٍ أجسامُها([14])
*ويقال: غَلِقَ ظَهرُ البعير فلا يَبْرأُ من الدَّبَر. ومنه غلِقَت النّخلةُ: ذَوَت أصولُ سَعفِها فانقطَع حَمْلُها. والله أعلم بالصّواب.
--------------ــــ
([1]) أي الذي طر شاربه، أي طلع وظهر. وفي الأصل: "الطائر الشارب"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([2]) أنشده في اللسان (غلا).
([3]) ويروى: "غلاب" كما سبق في (ذكا)، وكذا في اللسان (ذكا).
([4]) لابن قيس الرّقيات في ديوانه 280 واللسان (غلا).
([5]) أنشده في اللسان (غلب).
([6]) في المجمل: "خلطته حنطة بشعير".
([7]) ديوان الأخطل41 واللسان (غلس). وهو مطلع قصيدة يهجو بها جريراً.
([8]) غير مصروف، علم للداهية. وهو بضم التاء مع الغين وفتحها وكسر اللام المشددة.
([9]) في الأصل: "وقريب"، تحريف.
([10]) هي قراءة ابن محيصن، كما في إتحاف فضلاء البشر 141 وهي جمع غلاف.
([11]) أي إذا لم يفتكه الراهن. وفي المجمل واللسان: "إذا لم يفتك" بالبناء للمفعول.
([12]) آنيتك: أخرتك. وفي الأصل: "أتيتك"، تحريف.
([13]) ديوان زهير 33 واللسان (غلق). وفي الديوان: "فأمسى رهنها غلقا".
([14]) من معلقته المشهورة. وانظر الميسر والقداح لابن قتيبة 87.

ـ

##### Türkçe

(غين ve **لام** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**غلم**) **الغين** ve **اللام** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir gençliğe ve şehvetin coşmasına delâlet eder. Bundan: **الغُلام**; o, bıyığı yeni biten([1])dir. Ve o, **الغُلومِيّة** ve **الغُلُومة** bakımından açıktır; çoğulu **غِلْمةٌ** ve **غِلْمان**’dır. Ve onun bâbından: **اغتَلَم** **الفَحلُ** **غُلمةً**: çiftleşme şehvetinden coştu. Ve **الغيْلَم**: genç câriye. Ve **الغَيْلَم**: genç adam. Ve **الغَيْلَم**: kaplumbağaların erkeği. Ve onun kıyasının, bâbın kıyası olması uzak değildir.
(**غلو/ي**) **الغين** ve **اللام** ve illetli harf, işte sahih bir asıldır; bir yükselmeye ve bir ölçüyü aşmaya delâlet eder. Denir: **غَلاَ** **السِّعر** **يغلو** **غَلاءً**; bu, onun yükselmesidir. Ve **غَلاَ** adam işte **غُلُوّاً**, eğer haddini aşarsa. Ve **غَلاَ** oku ile **غَلْوَاً**, eğer onunla, en uç gayesine bir ok atarsa. Dedi:
* ok gibi; onu, elinden, aşırı atan([2]) gönderdi *
Ve **تَغالَى** iki adam: bundan karşılıklı yaptılar. Ve her bir atış mesafesi o sırada **غَلْوَة**’dir. Ve **غَلَت** binek hayvanı yürüyüşünde **غَلْوَاً**, ve **اغتلت** **اغتلاء**; ve **غالت** * **غِلاء**. Ve onların darbımesellerinde: “**جَرْيُ** **المذَكِّياتِ** **غِلاءٌ**([3]).” Ve **تَغالَى** bitki: yükseldi ve uzadı. Ve **تَغالَى** binek hayvanının eti, eğer ondan tüyü çekilip sıyrılırsa. Ve bu, ancak bir kuvvet ve semizlik ve yükseklik sebebiyle olur. Ve **غَلَتِ** tencere **تَغْلِي** **غَلَياناً**. Ve **الغُلَوَاء**: azgın olarak yüzü üzere geçip gitmektir. Dedi:
Dişilerine dönüp bakmadı *** ve **غُلَوائِها** üzere geçti([4])
Ve ama, güzel kokudan **الغالية** ise, bunundan olması mümkündür; yani o, kıymetçe pahalıdır. Derler: **تغلَّلْت** ve **تغلَّيت** **من الغالية**.
(**غلب**) **الغين** ve **اللام** ve **الباء** sahih bir asıldır; bir kuvvete ve kahra ve şiddete delâlet eder. Bundan: **غَلَب** adam **غَلْبَاً** ve **غَلَباً** ve **غَلَبة**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾ [الروم 3]. Ve **الغِلاَب**: karşılıklı galebe. Ve **الأغلَبُ**: kalın boyunlu. Denir: **غَلِبَ** **يَغْلَبُ** **غَلَباً**. Ve **هضْبةٌ غَلباء**; ve **عِزَّةٌ غلباء**. Ve **تغلِبُ** kabilesi **الغلباء** diye adlandırılırdı. Dedi:
Ve bana **بنو الغَلباء** bir şan miras bıraktı  *** onların eski şanından sonra yeni([5])

Ve **اغلولَبَ** ot: her bir erişilecek yere ulaştı. Ve şairlerden **المُغَلَّب**: defalarca yenilmiş olan. Ve **المُغَلَّب** ayrıca: hasmını yahut denkini yenen; sanki hasmı üzerine galip kılınmış, yani ona galebe verilmiş.
(**غلت**) **الغين** ve **اللام** ve **التاء**’da bir kelime vardır; derler: hesapta **الغَلَت**: başkasında **الغَلَط** gibidir. Ve bazı hadiste: “İslâm’da **غَلَت** yoktur.”
(**غلث**) **الغين** ve **اللام** ve **الثاء** tek bir sahih asıldır; karıştırmaya ve karışmaya delâlet eder. Bundan: **غَلَثْتُ** yemeği: buğday ve arpa karıştırdım([6]). Ve o, **الغَلِيث**’tir. Ve bir adam **غَلِثٌ**, eğer savaşta akranlara karışırsa; istediği şeye yapışıp kalıcı olarak. Ve denir: **غَلِثَ** onunla, eğer ona yapışıp kaldıysa. Ve **غَلِثَ** kurt koyunla: ona musallat olup ayrılmadı.
Ama onların sözü: **غَلثَ** **الزَّندُ**, eğer kıvılcım çıkarmadıysa, o, özlü olmayan bir sözdür; çünkü onun mânası, onun seçilmiş bir çakmak taşı olmasıdır; hâlbuki o, çakmak taşlarından bir karışımdır; eninden alınmış, başkasıyla karışık olarak. **الغَلَث** ile onun odunu kastedilir; ve eğer [böyle] olursa kıvılcım çıkarmaz.
(**غلج**) **الغين** ve **اللام** ve **الجيم** bir kelimedir; azgınlığa ve zorbalığa delâlet eder. Araplar der: o, bize karşı **يَتَغَلَّجُ**, yani azgınlık eder. Ve **عَيْرٌ مِغْلَجٌ**: kasık için gevşek sarkık. Ve onun **تغلُّج**’u ayrıca, içmesi ve diliyle yalanıp durmasıdır.
(**غلس**) **الغين** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir; o, **الغَلَس**’tır; bu, gecenin sonunun karanlığıdır. Denir: **غَلَّسْنا**, yani **غَلَسا** yürüdük. Ahtal dedi:
Gözün sana yalan mı söyledi, yoksa Vâsıt’ta mı gördün  *** bulutlardan, karanlığın **غَلَس**’ında bir hayal([7])
Ve onların sözü: **تُغُلِّسَ**’a([8]) düştü, yani bir felâket; bu bundandır, çünkü çıkış yolunu bilmediği karanlık bir işe düşer.
(**غلط**) **الغين** ve **اللام** ve **الطاء** tek bir kelimedir; o, **الغَلط**tır: isabetin zıddı. Denir: **غَلِط** **يَغْلَط** **غَلَطاً**. Ve aralarında **أُغلوطةٌ** vardır; yani birbirlerini onunla yanıltacakları bir şey.
(**غلف**) **الغين** ve **اللام** ve **الفاء** sahih tek bir kelimedir; bir örtüye ve bir şeyin bir şeye bürünmesine delâlet eder. Denir: kılıcın ve bıçağın **غِلافُ**’ı. Ve **قَلبٌ أغلَفُ**: sanki bir kılıfla örtülmüş de hiçbir şeyi kavramaz. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَقَالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ﴾ [البقرة 88]; yani bir şeyle örtülmüştür de kavramaz. Ve okundu([9]): ﴿**غُلُفٌ**([10])﴾; yani ilim için kaplar. Ve bunun hepsinde kıyas birdir. Ve derler: **تغَلَّف** **بالغالية**; ve bu, zikrettiğimizden uzak değildir.
(**غلق**) **الغين** ve **اللام** ve **القاف** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeye saplanıp tutunmasına delâlet eder. Bundan **الغَلَق**; ondan denir: **أغلقتُ** kapıyı; o da **مُغْلَق**tır. Ve **غَلِقَ** rehin, rehin alanın elinde, eğer onu kurtarmadıysa([11]). Resûlullah صلى الله عليه وآله dedi: “Rehin **يَغْلَقُ** olmaz.” Fakihler dedi: o, rehin sahibinin alacak sahibine: hakkını sana şu vakte kadar erteledim([12]); yoksa rehin senindir, demesidir. Böyle bir şart koşmayı Peygamber صلى الله عليه وآله yasakladı. Ve kurtarılamayan her şey **غَلِق** olmuştur. Züheyr dedi:
Veda günü, kurtuluşu olmayan bir rehinle senden ayrıldı  *** derken rehin **غَلِقا** oldu([13])
Ve denir **المِغْلَق**: meysirde yedinci oktur; çünkü az da olsa bir şeyi kapıp alır. Lebîd dedi:
Onun ölümüne, bir meysir develeriyle çağırdım  *** cisimleri birbirine benzeyen **بمَغَالقٍ** ile([14])
*Ve denir: **غَلِقَ** devenin sırtı; böylece yara kabuğundan iyileşmez. Ve ondan: **غلِقَت** hurma ağacı: yaprak saplarının dipleri kurudu da meyvesi kesildi. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ــــ
([1]) yani bıyığı yeni biten; yani çıktı ve göründü. Asılda: “**الطائر الشارب**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tadır.
([2]) **اللسان**’da (**غلا**)da rivayet etti.
([3]) “**غلاب**” diye de rivayet edilir; daha önce (**ذكا**)da geçtiği gibi; ve yine **اللسان** (**ذكا**)da böyledir.
([4]) İbn Kays er-Rukayyât’ındır; divanında 280 ve **اللسان** (**غلا**)da.
([5]) **اللسان** (**غلب**)da rivayet etti.
([6]) **المجمل**’de: “Onu buğdayı arpayla karıştırdım.”
([7]) Ahtal divanı 41 ve **اللسان** (**غلس**)da. Cerîr’i hicvettiği bir kasidenin matlaıdır.
([8]) gayr-i munsarif; felâket için özel addır. O, **التاء**’nın dammesiyle, **الغين** ile birlikte; ve onun fethasıyla; ve şeddeli **اللام**’ın kesresiyle.
([9]) asılda: “**وقريب**”; tahriftir.
([10]) o, İbn Muhaysın kıraatidir; **إتحاف فضلاء البشر** 141’de olduğu gibi; ve **غلاف**’ın çoğuludur.
([11]) yani eğer rehin veren onu kurtarmadıysa. **المجمل** ve **اللسان**’da: “eğer kurtarılmadıysa” meçhul bina ile.
([12]) **آنيتك**: seni erteledim. Asılda: “**أتيتك**”; tahriftir.
([13]) Züheyr divanı 33 ve **اللسان** (**غلق**)da. Divanda: “derken onun rehni **غلقا** oldu.”
([14]) meşhur muallakasındandır. Ve İbn Kuteybe’nin **الميسر والقداح**’ına bak: 87.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغلام الطار (طر الشارب: طلع ونبت) الشارب: يقال: غلام لين الغلومة والغلومية. قال تعالى: ﴿أنى يكون لي غلام﴾ [آل عمران/40]، ﴿وأما الغلام فكان أبواه مؤمنين﴾ [الكهف/80]، وقال: ﴿وأما الجدار فكان غلامين﴾ [يوسف/ 19]، وقال في قصة يوسف: ﴿هذا غلام﴾ [يوسف/19]، والجمع: غلمة وغلمان، واغتلم الغلام: إذ بلغ حد الغلومة، ولما كان من بلغ هذا الحد كثيرا ما يغلب عليه الشبق قيل: للشبق: غلمة، واغتلم الفحل.

##### Türkçe

- **الغلام**: bıyığı yeni çıkmış ( **طر الشارب** : çıktı ve bitti) bıyıklı; şöyle denir: **غلام** **لين الغلومة والغلومية**. Yüce Allah dedi ki: ﴿أنى يكون لي **غلام**﴾ [Âl-i İmrân/40], ﴿وأما **الغلام** فكان أبواه مؤمنين﴾ [Kehf/80], ve dedi: ﴿وأما الجدار فكان **غلامين**﴾ [Yûsuf/19], ve Yûsuf kıssasında dedi: ﴿هذا **غلام**﴾ [Yûsuf/19]. Çoğulu: **غلمة** ve **غلمان**. Ve **اغتلم الغلام**: **الغلومة** sınırına ulaştığı zaman. Ve bu sınıra ulaşan kimseye çoğu kez şehvet galip geldiğinden, şehvet için **غلمة** denildi. Ve **اغتلم الفحل**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ل م
هم غلمتي وأغيلمتي وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم يلطخ أفخاذنا أغيلمة بني عبد المطّلب‏.‏
وبعير مغتلم‏:‏ غالب هياجه وهو شديد الغلمة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ اغتلمت أمواج البحر‏.‏
وتقول‏:‏ بحرٌ لجة مغتلم وموجه ملتطم‏.‏
وسقاء مغتلم وخابية مغتلمة إذا اشتد شرابهما وإذا اغتلمت عليكم هذه الأشربة فاقصعوا متونها بالماء‏.‏

##### Türkçe

غ ل م
Onlar benim **غلمتي**’mdir ve benim **أغيلمتي**’mdir; ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم, **أغيلمة بني عبد المطّلب**’in uyluklarımızı sıvazlardı.
Ve **بعير مغتلم**: azgınlığı galip olan; ve o, şiddetli **الغلمة** sahibidir.
Ve mecazdan: denizin dalgaları **اغتلمت**.
Ve dersin: **بحرٌ لجة مغتلم** ve onun dalgası **ملتطم**.
Ve **سقاء مغتلم** ve **خابية مغتلمة**, ikisinin içkisi şiddetlendiği zaman; ve bu içkiler size **اغتلمت**ği zaman, sırtlarını su ile kırın.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغُلْمةُ، بالضم: شهوة الضِّرَاب. غَلِمَ الرجلُ وغيرهُ، بالكسر، يَغْلَِمُ غَلْماً واغْتَلَمَ اغْتِلاماً إذا هاجَ، وفي المحكم: إذا غُلبَ شهوةَ، وكذلك الجارية. والغِلِّيمُ، بالتشديد: الشديد الغُلْمة، ورجل غَلِيمٌ وغِلِّمٌ ومِغْلِيمٌ، والأُنثى غَلِمة ومِغْلِيمةٌ ومِغْلِيمٌ وغِلِّيمةٌ وغِلِّيمٌ؛ قال:
يا عَمْرُو لو كُنتَ فَتىً كَريما،
أَو كُنْتَ ممَّنْ يمنع الحَرِيما،
أو كان رُمْحُ اسْتِكَ مُسْتَقِيما
نِكْتَ به جاريةً هَضِيما،
نَيْكَ أَخيها أُخْتَكَ الغِلِّيما
وفي الحديث: خَيْرُ النساء الغَلِمةُ على زوجها؛ الغْلْمةُ: هَيَجان شهوة النكاح من المرأَة والرجل وغيرهما. يقال: غَلِمَ غُلْمةً واغْتَلَمَ اغتلاماً، وبَعِيرٌ غِلِّيمٌ كذلك. التهذيب: والمِغْلِيمُ سواء فيه الذكر والأُنثى، وقد أَغْلَمهُ الشيءُ. وقالوا: أَغْلَمُ الأَلبان لَبَنُ الخَلِفةِ؛ يريدون أَغْلم الأَلبان لمن شربه. وقالوا: شُرْبُ لبن الإيَّل مَغلَمةٌ أي أَنه تشتدُّ عنه الغْلْمة؛ قال جرير:
أَجِعْثِنُ قَدْ لاقَيْتِ عِمرانَ شارِباً،
عَلى الحَبَّةِ الخَضْراءِ، أَلْبانَ إيَّلِ
وفي حديث تميم والجَسَّاسة: فصادفنا البحر حين اغْتَلَم أي هاج واضطربت أَمواجه. والاغُتِلام: مجاوزة الحدّ. وفي نسخة المحكم: والاغْتِلامُ مجاوزة الإنسان حَدَّ ما أُمر به من خير أَو شر، وهو من هذا، لأن الاغتلام في الشهوة مجاوزة القدر فيها. وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: قال تَجَهِّزوا لقتال المارِقِين المُغْتَلمين. وقال الكسائي: الاغْتلام أن يتجاوز الإنسان حدّ ما أُمر به من الخير والمباح، أي الذين جاوزوا الحد. وفي حديث علي: تَجَهَّزوا لقتال المارقين المُغْتَلمين أي الذين تجاوزوا حَدَّ ما أُمروا به من الدين وطاعة الإمام وبَغَوْا عليه وطَغَوْا؛ ومنه قول عمر، رضي الله عنه: إذا اغْتَلَمَتْ عليكم هذه الأَشربة فاكْسِروها بالماء. قال أَبو العباس: يقول إذا جاوزت حَدَّها الذي لا يُسْكِرُ إلى حدها الذي يسكر، وكذلك المغتلمون في حديث علي. ابن الأعرابي: الغُلُمُ المحبوسون، قال: ويقال فلان غُلامُ الناس وإن كان كَهْلاً، كقولك فلان فَتى العَسْكَر وإن كان شيخاً؛ وأَنشد:
سَيْراً ترى منه غُلامَ الناس
مُقَنَّعاً، وما بهِ مِنْ باس،
إلا بَقايا هَوْجَلِ النُّعاس
والغُلامُ معروف. ابن سيده: الغُلامُ الطَّارُّ الشارب، وقيل: هو من حين يولد إلى أَن يشيب، والجمع أَغْلِمَةٌ وغِلْمَةٌ وغِلْمانٌ، ومنهم من استغنى بِغِلْمَةٍ عن أَغْلِمَةٍ، وتصغير الغِلْمة أُغَيْلِمَةٌ على غير مُكَبَّره كأنهم صَغَّرُوا أَغْلِمَة، وإن لم يقولوه، كما قالوا أُصَيْبِيَة في تصغير صِبْيَة، وبعضهم يقول غُلَيْمة على القياس، قال ابن بري: وبعضهم يقول صُبَيَّة أَيضاً؛ قال رؤبة:
صُبَيَّة على الدُّخانِ رُمْكا
وفي حديث ابن عباس: بَعثَنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أُغَيْلِمَة بني عبد المطلب من جَمْعٍ بلَيْلٍ؛ هو تصغير أَغْلِمة جمع غُلام في القياس؛ قال ابن الأثير: ولم يرد في جمعه أَغْلِمة، وإنما قالوا غِلْمَة، ومثله أُصَيْبِيَة تصغير صِبْيَة، ويريد بالأُغَيْلمة الصِّبْيان، ولذلك صغرهم، والأُنثى غُلامةٌ؛ قال أَوس بن غَلْفاء الهُجَيمي يصف فرساً: أَعانَ على مِراس الحَرْب زَغْفٌ،
مُضاعَفَةٌ لها حَلَقٌ تُؤَامُ
ومُطَّرِدُ الكُعوب ومَشْرَفِيٌّ
من الأُولى، مَضَارِبُه حُسامُ
ومُركضَةٌ صَرِيحِيٌّ أَبُوها،
يُهانُ لها الغُلامةُ والغُلامُ
وهو بَيِّنُ الغُلُومة والغُلُوميَّة والغُلامِيَّة، وتصغيره غُلَيِّم، والعرب يقولون للكهل غُلامٌ نَجيبٌ، وهو فاشٍ في كلاهم؛ وقوله أَنشده ثعلب:
تَنَحَّ، يا عَسيفُ، عَنْ مَقامِها
وطَرِّحِ الدَّلْوَ إلى غُلامِها
قال: غُلامُها صاحِبُها.
والغَيْلَمُ: المرأَة الحَسْناء، وقيل: الغَيْلَمُ الجارية المُغْتَلِمةَ؛ قال عياض الهذلي:
مَعِي صاحِبٌ مِثلُ حَدِّ السِّنان،
شَدِيدٌ عَلى قِرْنِهِ مِحْطَمُ
وقال الشاعر:
من المُدَّعِينَ إذا نُوكِرُوا،
تُنِيفُ إلى صوته الغَيلَمُ
الليث: الغَيلَمُ والغَيْلَمِيُّ الشابُّ العظيم المَفْرِق الكثير الشعر. المحكم: والغَيْلَمُ والغَيلَمِيُّ الشاب الكثير الشعر العريض مَفْرِقِ الرأْس. والغَيْلَمُ: السُّلَحْفاة، وقيل: ذكَرُها. والغَيْلَمُ أَيضاً: الضِّفْدَع. والغَيْلَمُ: مَنْبَعُ الماء في البئر. والغَيْلَمُ: المِدْرى؛ قال:
يُشَذِّبُ بالسِّيْفِ أَقْرانَهُ،
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الغَيْلَمُ
قال الأزهري: قوله الغَيْلم المِدْرى ليس بصحيح، ودل استشهاده بالبيت على تصحيفه. قال: وأَنشدني غير واحد بيت الهذلي:
ويَحْمِي المُضافَ إذا ما دَعا،
إذا فَرَّ ذو اللِّمِّةِ الغَيْلَمُ
قال: هكذا أنشدنيه الإيادي عن شمر عن أبي عبيد وقال: الغَيْلَمُ العظيم، قال: وأَنشدنيه غيره:
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيْلَمُ
بالفاء، قال: وهكذا أَنشده ابن الأَعرابي في رواية أَبي العباس عنه، قال: والفَيْلَمُ المُشْط، والغَيْلَمُ: موضعٌ في شعر عَنترة؛ قال: كيْفَ المَزارُ، وقد تَرَبَّعَ أَهْلُها
بعُنَيزَتَيْنِ، وأَهْلُنا بالغَيْلَم؟

##### Türkçe

**الغُلْمةُ**، ötre ile: vurma şehveti. Erkek ve başkası **غَلِمَ** eder, esre ile, **يَغْلَِمُ** **غَلْماً** ve **اغْتَلَمَ** **اغْتِلاماً** (eder) — coştuğu zaman; ve **المحكم**’de: şehvete galip gelindiği zaman; cariye de böyledir. Ve **الغِلِّيمُ**، şeddeli: şiddetli **الغُلْمة** (sahibi). Ve **غَلِيمٌ** ve **غِلِّمٌ** ve **مِغْلِيمٌ** (olan) bir erkek; dişisi **غَلِمة** ve **مِغْلِيمةٌ** ve **مِغْلِيمٌ** ve **غِلِّيمةٌ** ve **غِلِّيمٌ**’dir; dedi ki:
يا عَمْرُو لو كُنتَ فَتىً كَريما،
أَو كُنْتَ ممَّنْ يمنع الحَرِيما،
أو كان رُمْحُ اسْتِكَ مُسْتَقِيما
نِكْتَ به جاريةً هَضِيما،
نَيْكَ أَخيها أُخْتَكَ الغِلِّيما

Ve hadiste: “Kadınların hayırlısı, kocasına karşı **الغَلِمةُ** olandır”; **الغْلْمةُ**: kadından, erkekten ve başkalarından nikâh şehvetinin coşmasıdır. Denir: **غَلِمَ** **غُلْمةً** ve **اغْتَلَمَ** **اغتلاماً**; ve **بَعِيرٌ غِلِّيمٌ** de böyledir. **التهذيب**: ve **المِغْلِيمُ** bunda erkek ve dişi eşittir; ve bir şey onu **أَغْلَمهُ** etti. Ve dediler: “Sütlerin en **أَغْلَمُ**’ı **الخَلِفةِ**’nin sütüdür”; onunla, onu içen için sütlerin en **أَغْلم**’ını kastederler. Ve dediler: “**الإيَّل** sütünü içmek **مَغلَمةٌ**’dir”, yani ondan dolayı **الغْلْمة** şiddetlenir; Cerîr dedi:
أَجِعْثِنُ قَدْ لاقَيْتِ عِمرانَ شارِباً،
عَلى الحَبَّةِ الخَضْراءِ، أَلْبانَ إيَّلِ

Ve Temîm ile **الجَسَّاسة** hadîsinde: “Denize rastladık, o sırada **اغْتَلَم** etmişti”, yani coşmuş ve dalgaları çalkalanmıştı. Ve **الاغُتِلام**: haddi aşmadır. Ve **المحكم** nüshasında: ve **الاغْتِلامُ** insanın hayırdan yahut şerden kendisine emredilen şeyin haddini aşmasıdır; ve bu ondandır; çünkü şehvette **الاغتلام** onda miktarı aşmaktır. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: dedi: “**المارِقِين المُغْتَلمين** ile savaşmak için hazırlanın.” Ve Kisâî dedi: **الاغْتلام** insanın hayır ve mubahtan kendisine emredilen şeyin haddini aşmasıdır; yani haddi aşanlar. Ve Ali hadîsinde: “**المارقين المُغْتَلمين** ile savaşmak için hazırlanın”, yani dinden ve imama itaattan kendilerine emredilenin haddini aşan, ona karşı azan ve taşkınlık edenler; ve ondan Ömer’in sözü, Allah ondan razı olsun: “Bu içkiler size **اغْتَلَمَتْ** ederse onları su ile kırın.” Ebü’l-Abbâs dedi: “Yani sarhoş etmeyen haddinden sarhoş eden haddine geçtiği zaman; Ali hadîsindeki **المغتلمون** da böyledir.” İbnü’l-A‘râbî: **الغُلُمُ** hapsedilmiş olanlardır; dedi: ve denir: “Falan, yaşlı olsa bile insanların **غُلامُ**’udur”; senin “Falan, ihtiyar olsa bile ordunun **فَتى**’sıdır” demen gibi; ve inşad etti:
سَيْراً ترى منه غُلامَ الناس
مُقَنَّعاً، وما بهِ مِنْ باس،
إلا بَقايا هَوْجَلِ النُّعاس

Ve **الغُلامُ** bilinen (şey)dir. İbn Sîde: **الغُلامُ** bıyığı yeni biten (kimsedir); ve denildi: doğduğu andan saçları ağarıncaya kadar olandır; çoğulu **أَغْلِمَةٌ** ve **غِلْمَةٌ** ve **غِلْمانٌ**’dır; ve onlardan kimi **أَغْلِمَةٌ** yerine **غِلْمَةٍ** ile yetinmiştir. Ve **الغِلْمة**’nin küçültmesi, büyütülmüşüne göre olmayan şekilde **أُغَيْلِمَةٌ**’dir; sanki **أَغْلِمَة**’yi küçültmüşlerdir, onu söylememiş olsalar da; **صِبْيَة**’nin küçültmesinde **أُصَيْبِيَة** dedikleri gibi. Ve bazısı kıyasa göre **غُلَيْمة** der. İbn Berrî dedi: ve bazısı **صُبَيَّة** de der; Rü’be dedi:
صُبَيَّة على الدُّخانِ رُمْكا

Ve İbn Abbâs hadîsinde: “Resûlullah, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, bizi **أُغَيْلِمَة** بني عبد المطلب olarak, gecenin bir vaktinde **جَمْعٍ**’dan gönderdi”; o, kıyasta **غُلام**’ın cem‘i olan **أَغْلِمة**’nin küçültmesidir. İbnü’l-Esîr dedi: onun cem‘inde **أَغْلِمة** gelmemiştir; ancak **غِلْمَة** dediler; bunun benzeri **صِبْيَة**’nin küçültmesi **أُصَيْبِيَة**’dir. Ve **الأُغَيْلمة** ile **الصِّبْيان**’ı kasteder; bu yüzden onları küçülttü. Dişisi **غُلامةٌ**’dır; Evs b. **غَلْفاء** el-Huceymî bir atı vasfederken dedi:
أَعانَ على مِراس الحَرْب زَغْفٌ،
مُضاعَفَةٌ لها حَلَقٌ تُؤَامُ
ومُطَّرِدُ الكُعوب ومَشْرَفِيٌّ
من الأُولى، مَضَارِبُه حُسامُ
ومُركضَةٌ صَرِيحِيٌّ أَبُوها،
يُهانُ لها الغُلامةُ والغُلامُ

Ve o, **الغُلُومة** ve **الغُلُوميَّة** ve **الغُلامِيَّة** bakımından açıktır. Ve onun küçültmesi **غُلَيِّم**’dir. Ve Araplar olgun erkeğe “**غُلامٌ نَجيبٌ**” derler; bu, ikisinin sözünde de yaygındır. Ve onun sözü—Sa‘leb inşad etti:
تَنَحَّ، يا عَسيفُ، عَنْ مَقامِها
وطَرِّحِ الدَّلْوَ إلى غُلامِها
Dedi: **غُلامُها** onun sahibidir.

Ve **الغَيْلَمُ**: güzel kadın; ve denildi: **الغَيْلَمُ** **المُغْتَلِمةَ** cariyedir; İyâd el-Hüzelî dedi:
مَعِي صاحِبٌ مِثلُ حَدِّ السِّنان،
شَدِيدٌ عَلى قِرْنِهِ مِحْطَمُ
Ve şair dedi:
من المُدَّعِينَ إذا نُوكِرُوا،
تُنِيفُ إلى صوته الغَيلَمُ

Leys: **الغَيلَمُ** ve **الغَيْلَمِيُّ**: saç ayrımı büyük, saçı çok olan iri gençtir. **المحكم**: **الغَيْلَمُ** ve **الغَيلَمِيُّ**: saçı çok, başın saç ayrımı geniş gençtir. Ve **الغَيْلَمُ**: kaplumbağa; ve denildi: onun erkeği. Ve **الغَيْلَمُ** ayrıca: kurbağa. Ve **الغَيْلَمُ**: kuyuda suyun kaynağı. Ve **الغَيْلَمُ**: **المِدْرى**; dedi:
يُشَذِّبُ بالسِّيْفِ أَقْرانَهُ،
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الغَيْلَمُ

Ezherî dedi: onun “**الغَيْلم** **المِدْرى**’dır” sözü doğru değildir; ve beyt ile istişhadı, onun tashifine delâlet etti. Dedi: ve bana birden fazla kimse Hüzelî’nin beytini inşad etti:
ويَحْمِي المُضافَ إذا ما دَعا،
إذا فَرَّ ذو اللِّمِّةِ الغَيْلَمُ
Dedi: bana bunu İyâdî, Şemmer’den, Ebû Ubeyd’den böyle inşad etti ve dedi: **الغَيْلَمُ** büyük (kimsedir). Dedi: ve bana başkası onu inşad etti:
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيْلَمُ
**بالفاء**; dedi: İbnü’l-A‘râbî de onu Ebü’l-Abbâs rivayetinde böyle inşad etti. Dedi: ve **الفَيْلَمُ** taraktır. Ve **الغَيْلَمُ**: Antara’nın şiirinde bir yerdir; dedi:
كيْفَ المَزارُ، وقد تَرَبَّعَ أَهْلُها
بعُنَيزَتَيْنِ، وأَهْلُنا بالغَيْلَم؟

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ل م * * الغُلامُ * معروف وجمعه * غِلْمةٌ * و * غِلْمانٌ * ويقال * غُلامٌ * بيِّن * الغُلُومةِ * و * الغُلومِيَّة * والأُنثى * غُلامَة * قال يصف فرسا % تُهان لها الغُلامة والغُلام

##### Türkçe

* غ ل م * * **الغُلامُ** * bilinen (bir kelime)dir; çoğulu * **غِلْمةٌ** * ve * **غِلْمانٌ** *’dır. Ve denilir: * **غُلامٌ** * * **الغُلُومةِ** * ve * **الغُلومِيَّة** * bakımından açık (olan). Dişisi: * **غُلامَة** *. Dedi; bir atı vasfederek:
% تُهان لها الغُلامة والغُلام

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( غَلِمَ ) الرَّجُلُ ( كفَرِحَ غَلَمًا ) مُحَرَّكَةً | ( وغُلْمَةً بالضَّمِّ ) وعَليه اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيّ ، | ( واغْتَلَمَ ) إذا هَاجَ من الشَّهْوَةِ . وفي | المُحْكَمِ : إذا ( غُلِبَ شَهْوَةً ) ، وكذلِكَ | الجارِيَةُ . | | ( وهو غَلِمٌ ، كَكَتِفٍ ، وسِكِّيتٍ ، ومِنْدِيلٍ ) | ويُقالُ : الغِلِّيمُ ، كَسِكِّيتٍ : الشَّدِيدُ الغُلْمَةِ . | | ( وهي غَلِمَةٌ ) كَفَرِحَةٍ ( ومُغْتَلِمَةٌ | وغِلِّيمَةٌ ) ، كَسِكِّينَةٍ ( ومِغْلِيمَةٌ ومِغْلِيمٌ ) قَالَ | الأَزْهَرِيّ : سَواءٌ فيه الذَّكَرُ والأنْثَى | ( وغِلِّيمٌ ) كَسِكِّيتٍ كَذلِكَ . وفي الحَدِيثِ : |   خَيْرُ النِّساءِ الغَلِمَةُ على زَوْجِهَا   ، وقَالَ | الشاعرُ : | % ( * يا عَمرُو لو كُنتَ فَتًى كَرِيما * % ) % | % ( * أو كُنتَ مِمَّنْ يَمْنَعُ الحَرِيمَا * % ) % | % ( * أو كَانَ رُمْحُ اسْتِكَ مُسْتَقِيمَا * % ) % | % ( * نِكتَ بِهِ جَارِيةً هَضِيمَا * % ) % |

| % ( * نَيْكَ أَخِيهَا أُخْتَكَ الغِلِّيما * % ) % | ( و ) قد ( أَغْلَمَهُ الشَّيءُ ) هَيَّجَ غُلْمَتَه . | | ( والغُلْمَةُ ) بالضَّمِّ ، وضَبَطَه بَعْضٌ | بالكَسْرِ ، وإِطلاقُه يَقْتَضِي الفَتْحَ ( شَهْوَةُ | الضِّرابِ ) كما في الصِّحَاحِ . | | وفَسَّره جَمَاعَةٌ بالشَّبَقِ واشْتِهاءِ | الغِلْمانِ ، كَمَا في العِنَايَةِ . | | وقد ( غَلِمَ البَعِيرُ كَفَرِحَ ) غُلْمةً ( واغْتَلَم ) | أي : ( هَاجَ من ذلِك ) . وبَعِيرٌ غِلَّيم ، كسِكِّيت . | | ( والغُلامُ ) ، بالضَّمِّ ، وإنَّمَا أَهمَل ضبَطَه | لِشُهْرَتِه ، ( الطَّارُّ الشَّارِبِ أو ) هُوَ ( من | حِينِ ) أَنْ ( يُولَد إلى أَنْ يَشِبَّ ، و ) يُطْلَق | أيضًا على ( الكَهْل ) . قَالَ ابنُ الأَعْرابِيّ : | يُقالُ : فُلانٌ غُلامُ النَّاسِ وإن كانَ كَهْلاً ، | كقَوْلِكَ : فُلانٌ فَتَى العَسْكَرِ وإن كَانَ | شَيْخًا ، فهو ( ضِدُّ ج : أَغْلِمَةٌ وغِلْمَةٌ ) | بِالكَسْرِ ، ( وغِلْمانٌ ) بِالكَسْرِ أيضًا ، كَذَا في | المُحْكَمِ ، ومِنْهم مَنِ اسْتَغْنَى بغِلْمَةٍ عن | أَغْلِمَةٍ ، وعَلَيه مَشَى الجَوْهَرِيُّ . وقَالَ ابنُ | الأَثِيرِ : ولم يَرِد في جَمْعِه أَغْلِمَةٌ ، وإنّما | قالوا : غِلْمةٌ . | | ( وهي غُلامَةٌ ) ، قد خَالفَ هنا | اصْطِلاحَه ، وأنشَدَ الجَوْهَرِيُّ لأَوسِ بنِ | غَلْفَاءَ الهُجَيْمِيّ ، ويُرْوَى لِعَمْرِو بنِ سُفْيانَ | الأسَدِيِّ : | % ( ومُرْكِضَةٌ صَرِيحِيٌّ أَبُوها % | تُهانُ لَهَا الغُلامَةُ والغُلامُ ) % | | ( والاسْمُ الغُلُومَةُ والغُلُومِيَّةُ والغُلاَمِيَّةُ ) | بِضَمِّهِنَّ ، واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ على الأوَّلَيْن . | | ( وتَغْلَمُ كَتَمْنَعُ : أَرضٌ ) . | | ( وتَغْلَمانِ مُثَنَّى ) تَغْلَمُ : ( ع . ) | | والغَيْلَمُ : مَنْبَعُ المَاءِ في الآبارِ . | | ( و ) أَيضًا : ( الجارِيَةُ المُغْتَلِمةُ ) نَقَلَه |

| الجَوْهَرِيُّ ، ومنه قَولُ الشَّاعر : | % ( من المُدَّعِينَ إذَا نُوكِرُوا % | تُنِيفُ إلى صَوْتِهِ الغَيْلَمُ ) % | | ( و ) أيضًا : ( الضِّفْدَعُ ) . | | ( و ) أيضًا : ( ع ) في شِعْرِ عَنْتَرَةَ ، وأنشَدَ | الجَوْهَرِيُّ : | % ( كَيْفَ المَزَارُ وقَدْ تَرَبَّعَ أَهْلُنا % | بِعُنْيْزَتَيْنِ وأَهْلُهَا بِالغَيْلَمِ ) % | | ( و ) الغَيْلَمُ : ( السُّلْحَفَاةُ ) ، وقِيلَ : | ( الذَّكَرُ ) منها . | | ( و ) أَيضًا : ( الشَّابُّ العَرِيضُ ) كما في | المُحْكَمِ ، ونَصَّ العَيْنِ : العَظِيمُ ( المَفْرَقِ ) ، | اي مَفْرَقِ الرّأْسِ ، ( الكَثِيرُ الشَّعْرِ | كالغَيْلَمِيِّ ) ، عن اللَّيْثِ ، ( وأَمَّا المُشْطُ | والمِدْرَى ) المُفَسَّرُ بِهِما قَولُ الهُذَلِيِّ : | % ( يُشَذِّبُ بِالسَّيْفِ أَقْرَانَهُ % | كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيْلَمُ ) % | | ( فَفَيْلَمٌ ، بِالفَاءِ ) على الصَّوابِ ، | ( وصَحَّفُوهُ ) ، يُشير به إلى اللَّيْثِ ، نبَّه على | ذلك الأَزْهَرِيّ ، وقَالَ : هكذا أَنْشَدَهُ ابنُ | الأَعْرابِيّ بالفَاءِ في رِواية أبي العَبَّاس عنه . | | ( وما بِالدَّارِ غَيْلَمٌ ) أيْ : ( أَحَدٌ ) . | | ( وكَزُبَيْرٍ ) غُلَيْمُ ( بنُ سَامِ بنِ نُوحٍ عَلَيْهِ | السَّلامُ ) نَزَلَ بِمَكَّةَ وسكَنَها ، ولم يُنْسَبْ | إليه أَحَدٌ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | أَغْلَمُ الأَلْبانِ لَبَنُ الخَلِفَةِ ، أي لِمَنْ شَرِبَه . | | وقالوا : شُرْبُ لَبَنِ الإِيَّلِ مَغْلَمَةٌ أي : | تَشْتَدُّ عِنْدَهُ الغُلْمَةُ قَالَ جَرِير : | % ( أَجِعْثِنُ قَدْ لاقَيْتَ عِمْرانَ شارِبًا % | عَلَى الحَبَّةِ الخَضْرَاءِ أَلبان إِيَّلِ ) % |

| | وأَغَلَمَ البَحْرُ : هاجَ واضْطَرَبَتْ أمْواجُه | كاغْتَلَمَ . | | والإغْلامُ والاغْتِلامُ : مُجاوَزَةُ الحَدِّ | المَأْمُورِ به من خَيْرٍ أَو شَرٍّ ، ومِنْهُ قَولُهم | للخَارِجِيّ : مارِقٌ مُغْتَلِمٌ . | | وسِقاءٌ مُغْتَلِمٌ ، وخابِيَةٌ مُغْتَلِمةٌ ، اشتَدَّ | شَرَابُهُما ، ومنه الحَدِيثُ : ( إذا اغْتَلَمَتْ | عليكم هَذِهِ الأَشْرِبَةُ فاقصَعُوا قُوَّتَها | بالماءِ ) . | | والغُلُمُ بضَمَّتَيْن : المَجْبُوسُون ، عن | ابنِ الأَعْرابِيّ . | | واغْتَلَمَ الغُلامُ : بَلَغَ حَدَّ الغُلُومَةِ ، نَقَلَه | الرَّاغِبُ . | | وتَصْغِيرُ الغُلامِ : غُلَيِّمٌ ، وتَصْغِيرُ الغِلْمَةِ | اُغَيْلِمَةٌ على غَيرِ مُكَبَّرِهِ كَأَنَّهُم صَغَّرُوا | أَغْلِمَةً ، وإن كَانُوا لم يَقُولُوه كما قالوا : | أُصَيْبِيَةٌ في تَصْغِيرِ صِبْيَةٍ ، وبَعضُهم يَقُول : | غُلَيْمَةٌ على القِيَاس ، كما في الصِّحاح . | قَالَ ابنُ بَرِّيّ : وبَعْضُهُم يَقُولُ صُبَيَّةٌ أيضًا . | | والغَيْلَم : المرأَةُ الحَسْنَاءُ . | | والغُلامُ لَقَبُ عُتْبَةَ بنِ أَبَانَ بنِ صَمْعَةَ | البَصْرِيّ الزاهِدِ مِنْ رِجَالِ الرِّسَالَةِ | القُشَيْرِيَّةِ ، وأيضاً لقبُ أُبي عُمَرَ محمدِ بنِ | عبدِ الواحدِ بنِ أَبِي هَاشمٍ اللغويّ ، وغُلامُ | الهَرَّاسِ وهو أبو عليٍّ الحسنُ بنُ عليِّ بنِ | القاسِمِ الواسطيُّ المُقْرِئُ المشهورُ . |

##### Türkçe

| | ( **غَلِمَ** ) adam ( **كَفَرِحَ** **غَلَمًا** ) harekeli olarak; | ( ve **غُلْمَةً** zamme ile ) ve bununla Cevherî yetinmiştir; | ( ve **اغْتَلَمَ** ) şehvetten coştuğu zaman. Ve | **المُحْكَم**’de: ( **غُلِبَ شَهْوَةً** ) olduğu zaman; ve bunun gibi | câriye de. | | ( ve o **غَلِمٌ**’dir; **كَكَتِفٍ** ve **سِكِّيتٍ** ve **مِنْدِيلٍ** gibi ) | ve denilir: **الغِلِّيمُ**; **كَسِكِّيتٍ** gibi: **الغُلْمَة**’si şiddetli olan. | | ( ve o **غَلِمَةٌ**’dir ) **كَفَرِحَةٍ** gibi ( ve **مُغْتَلِمَةٌ** | ve **غِلِّيمَةٌ** ); **كَسِكِّينَةٍ** gibi ( ve **مِغْلِيمَةٌ** ve **مِغْلِيمٌ** ). Ezherî dedi: onda erkek ve dişi | eşittir. | ( ve **غِلِّيمٌ** ) **كَسِكِّيتٍ** gibi; yine böyledir. Ve hadiste: |   “Kadınların hayırlısı, kocasına karşı **الغَلِمَةُ** olandır.”   Ve şair dedi: | % ( * يا عَمرُو لو كُنتَ فَتًى كَرِيما * % ) % | % ( * أو كُنتَ مِمَّنْ يَمْنَعُ الحَرِيمَا * % ) % | % ( * أو كَانَ رُمْحُ اسْتِكَ مُسْتَقِيمَا * % ) % | % ( * نِكتَ بِهِ جَارِيةً هَضِيمَا * % ) % |

| % ( * نَيْكَ أَخِيهَا أُخْتَكَ الغِلِّيما * % ) % | ( ve ) gerçekten ( **أَغْلَمَهُ الشَّيءُ** ) onun **غُلْمَة**’sini coşturdu. | | ( ve **الغُلْمَةُ** ) zamme ile; bazıları onu | kesre ile ضبط etti; ve onun mutlak kullanımı fethayı gerektirir: ( **شَهْوَةُ الضِّرابِ** ) | **الصِّحَاح**’ta olduğu gibi. | | Ve bir topluluk onu **الشَّبَق** ve **الغِلْمان**’ı arzulama ile tefsir etti; | **العِنَايَة**’de olduğu gibi. | | Ve gerçekten ( **غَلِمَ البَعِيرُ كَفَرِحَ** ) **غُلْمةً** ( ve **اغْتَلَم** ) | yani: ( **هَاجَ من ذلِك** ). Ve bir deve **غِلَّيم**’dir; **كسِكِّيت**. | | ( ve **الغُلامُ** ), zamme ile; ancak şöhreti sebebiyle ضبطını ihmal etti: | ( **الطَّارُّ الشَّارِبِ** ) yahut o ( **من حِينِ** ) ( **يُولَد إلى أَنْ يَشِبَّ** ) olduğu zamandan; ve | ayrıca ( **الكَهْل** ) üzerine de إطلاق olunur. İbnü’l-A‘râbî dedi: | denilir: filân **غُلامُ النَّاسِ**’tır, her ne kadar **كَهْلاً** olsa da; | senin “filân **فَتَى العَسْكَرِ**’dir” demen gibi, her ne kadar | **شَيْخًا** olsa da. O, ( karşıtı; cem‘i: **أَغْلِمَةٌ** ve **غِلْمَةٌ** ) | kesre ile; ( ve **غِلْمانٌ** ) yine kesre ile; **المُحْكَم**’de böyle. Ve onlardan kimi **غِلْمَةٍ** ile | **أَغْلِمَةٍ**’den müstağni oldu; Cevherî de bunun üzere yürüdü. İbnü’l- | Esîr dedi: onun cem‘inde **أَغْلِمَةٌ** vârid olmadı; ancak | “**غِلْمةٌ**” dediler. | | ( ve o **غُلامَةٌ**’dır ); burada | ıstılahına muhalefet etti. Cevherî, Evs b. | Ghalfâ el-Huceymî için inşâd etti; ve Amr b. Süfyân | el-Esedî için rivayet olunur: | % ( ومُرْكِضَةٌ صَرِيحِيٌّ أَبُوها % | تُهانُ لَهَا الغُلامَةُ والغُلامُ ) % | | ( ve isim **الغُلُومَةُ** ve **الغُلُومِيَّةُ** ve **الغُلاَمِيَّةُ**’dir ) | bunların zammesiyle; Cevherî ilk ikisiyle yetindi. | | ( ve **تَغْلَمُ** **كَتَمْنَعُ**: bir yer ) . | | ( ve **تَغْلَمانِ** ikilidir ) **تَغْلَمُ**’un: ( **ع** ). | | Ve **الغَيْلَمُ**: kuyularda suyun kaynağıdır. | | ( ve ) ayrıca: ( **الجارِيَةُ المُغْتَلِمةُ** ); onu | Cevherî nakletti. Ondandır şairin sözü: | % ( من المُدَّعِينَ إذَا نُوكِرُوا % | تُنِيفُ إلى صَوْتِهِ الغَيْلَمُ ) % | | ( ve ) ayrıca: ( **الضِّفْدَعُ** ). | | ( ve ) ayrıca: ( **ع** ) Antara’nın şiirinde; Cevherî inşâd etti: | % ( كَيْفَ المَزَارُ وقَدْ تَرَبَّعَ أَهْلُنا % | بِعُنْيْزَتَيْنِ وأَهْلُهَا بِالغَيْلَمِ ) % | | ( ve ) **الغَيْلَمُ**: ( **السُّلْحَفَاةُ** ); ve denildi: | ( **الذَّكَرُ** ) ondan. | | ( ve ) ayrıca: ( **الشَّابُّ العَرِيضُ** ) **المُحْكَم**’de olduğu gibi. Ve **العَيْن** açıkça söyledi: büyük ( **المَفْرَقِ** ) | yani başın ayrım yeri; ( **الكَثِيرُ الشَّعْرِ** | **كالغَيْلَمِيِّ** ) Leys’ten. ( ve fakat **المُشْطُ** | ve **المِدْرَى** ) ki bunlarla tefsir edilen Huzelî’nin sözü: | % ( يُشَذِّبُ بِالسَّيْفِ أَقْرَانَهُ % | كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيْلَمُ ) % | | ( öyleyse **فَفَيْلَمٌ**; **بِالفَاءِ** ) doğru olan üzeredir; | ( ve onu tashîf ettiler ); bununla Leys’e işaret eder; buna | Ezherî dikkat çekti ve dedi: İbnü’l-A‘râbî onu | Ebü’l-Abbâs rivayetinde **بِالفَاءِ** ile böyle inşâd etti. | | ( **وما بِالدَّارِ غَيْلَمٌ** ) yani: ( **أَحَدٌ** ). | | ( ve **كَزُبَيْرٍ** ) **غُلَيْمُ** ( Sâm b. Nûh عليه | السَّلام’un oğludur ); Mekke’ye indi ve orada oturdu; ona nisbet edilen | hiç kimse olmadı. | [ ] Ve ondan istidrâk olunan şeylerdendir: | | **أَغْلَمُ الأَلْبانِ** halîfenin sütüdür; yani onu içen kimse için. | | Ve dediler: **لَبَنِ الإِيَّلِ** içmek **مَغْلَمَةٌ**’dir; yani | onun yanında **الغُلْمَةُ** şiddetlenir. Cerîr dedi: | % ( أَجِعْثِنُ قَدْ لاقَيْتَ عِمْرانَ شارِبًا % | عَلَى الحَبَّةِ الخَضْرَاءِ أَلبان إِيَّلِ ) % |

| | Ve **أَغَلَمَ البَحْرُ**: coştu; dalgaları kabardı | **كاغْتَلَمَ** gibi. | | Ve **الإغْلامُ** ve **الاغْتِلامُ**: hayırdan yahut şerden, | onunla emrolunan sınırı aşmaktır. Ondandır onların | Hâricî için sözleri: **مارِقٌ مُغْتَلِمٌ**. | | Ve **سِقاءٌ مُغْتَلِمٌ** ve **خابِيَةٌ مُغْتَلِمةٌ**: | ikisinin içkisi şiddetlendi. Ondandır hadis: ( **إذا اغْتَلَمَتْ | عليكم هَذِهِ الأَشْرِبَةُ فاقصَعُوا قُوَّتَها | بالماءِ** ) . | | Ve **الغُلُمُ** iki zamme ile: **المَجْبُوسُون**; | İbnü’l-A‘râbî’den. | | Ve **اغْتَلَمَ الغُلامُ**: **حَدَّ الغُلُومَةِ**’ye ulaştı; onu | Râgıb nakletti. | | Ve **الغُلامِ**’ın tasğîri: **غُلَيِّمٌ**; ve **الغِلْمَةِ**’nin tasğîri: | **اُغَيْلِمَةٌ**; onun mükebberi olmaksızın; sanki onlar | **أَغْلِمَةً**’yı küçültmüşlerdir; her ne kadar onu söylememiş olsalar da; “ | **أُصَيْبِيَةٌ**” dedikleri gibi, **صِبْيَةٍ**’nin tasğîrinde. Ve bazısı der ki: | **غُلَيْمَةٌ** kıyas üzere; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. | İbn Berrî dedi: ve bazısı **صُبَيَّةٌ** de der. | | Ve **الغَيْلَم**: güzel kadın. | | Ve **الغُلامُ**, **عُتْبَةَ بنِ أَبَانَ بنِ صَمْعَةَ** el-Basrî zâhidin lakabıdır; | **الرِّسَالَةِ القُشَيْرِيَّةِ** ricâlindendir. Ve ayrıca, lugavî **أُبي عُمَرَ محمدِ بنِ | عبدِ الواحدِ بنِ أَبِي هَاشمٍ**’in lakabıdır. Ve **غُلامُ | الهَرَّاسِ**; o, meşhur mukrî **أبو عليٍّ الحسنُ بنُ عليِّ بنِ | القاسِمِ الواسطيُّ**’dir. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَلِمَ
1 غَلِمَ ذ , aor. غَلَمَ , inf. n. غَلَمٌ (Msb, K, TA) and غُلْمَةٌ; (K, TA;) and ↓ اغتلم, (Msb, K,) only the latter of which, accord. to As, is said of other than man, though sometimes said of a man; (Msb;) He was, or became, excited by lust, or appetence: (TA:) or overcome thereby: (M, K, TA:) said of a man; and in like manner one says of a girl, or young woman: (TA:) or he was, or became, vehemently affected with lust, or carnal desire. (Msb.) And ↓ اغتلم said of a camel; (S, Mgh, Msb, K;) and [accord. to some, contr. to an assertion mentioned above,] غَلِمَ, (S, K,) inf. n. غُلْمَةٌ; (S;) He was, or became, excited (S, Mgh, Msb, K) by lust, (S, K,) or by vehement lust, (Mgh, Msb,) to cover. (S, Msb, K.)

اغلمهُ
4 اغلمهُ ذ It (a thing) excited his lust, or appetence. (K, * TA.) And اغلم said of a beverage, It strengthened in the venereal faculty. (TA in art. اول.) -A2- See also 8, in two places.

اغتلم
8 اغتلم ذ : see 1, in two places. ― -b2- Also He (a boy) attained to the limit of what is termed الغُلُومَة [app. meaning the seventeenth year]. (Er-Rلghib, TA.) ― -b3- Said of a beverage, or wine, (tropical:) It was, or became, strong in its influence upon the head. (Mgh, TA. *) ― -b4- Said of the sea, ?? It became stirred up, in a state of commotion, or tumultuous; its waves dashing together: as also ↓ أَغْلَمَ. (TA.) ― -b5- And الاِغْتِلَامُ and ↓ الاـِغْلَامُ signify (assumed tropical:) The exceeding the prescribed limit, of good or of evil. (TA.)

غَلِمٌ
غَلِمٌ ذ , (Msb, K, TA,) and ↓ غِلِّيمٌ, (S, K, TA,) but this has an intensive signification, (S, TA,) and ↓ مِغْلِيمٌ, (K, TA,) [but this also has an intensive signification,] Excited by lust, or appetence: (TA:) or overcome thereby: (K, TA:) or vehemently affected with lust, or carnal desire (Msb:) [or the first may generally be better rendered in a state of excitement, or of vehement excitement, by lust and the second and third, lustful, or vehemently lustful:] the epithets applied to a female are غَلِمَةٌ and ↓ مُغْتَلِمَةٌ and ↓ غِلِّيمَةٌ and ↓ غِلِّيمٌ, (K, TA,) this last being applied to a male and to a female, (Az, TA,) and [particularly] applied to a he-camel, (TA,) and ↓ مغْليمَةٌ and ↓ مِغْلِيمٌ, (K, TA,) the last [which is ?? in the CK] being, like غِلِّيمٌ, applied to a male and to a female: (Az, TA:) and ↓ غَيْلَمٌ likewise is applied to a girl, or young woman. in the sense of مُغْتَلِمَةٌ. (S, K.) It is said in a trad., خَيْرُالنِّسَآءِ الغَلِمَةُ عَلَى زَوْجِهَا [The best of women is the appetent to her husband]. (TA.)

غُلُمٌ
غُلُمٌ ذ , with two dammehs, [a pl. of which the sing. is not mentioned,] is expl. by IAar as signifying مَحْبُوسُونَ [Persons confined, restricted, imprisoned, &c.]. (TA.)

غُلْمَةٌ
غُلْمَةٌ ذ , (S, Msb, K, TA, &c.,) written by some غِلْمَةٌ, [like a pl. of غُلَامٌ,] is expl. by a number of authors as signifying Lust, appetence, or carnal desire: and the desire, or eager desire, of [i. e. experienced by] غِلْمَان [meaning young men]: (TA:) or it signifies vehement lust or appetence: (Msb:) it is also of women, (K and TA in art. ترج,) meaning their lust, or appetence: (TA ibid.:) [and] it is used [also] in relation to a camel, signifying his lust to cover. (S, K, TA.) [See also 1, where it is mentioned as an inf. n. In the K, voce قَعِرَةٌ, it is used as meaning The gratification of venereal lust.]

غُلَامٌ
غُلَامٌ ذ [A young man, youth, boy, or male child:] one whose mustache is growing forth or has grown forth: (Mgh, K:) or one from the time of his birth until he attains to the period termed شَبَاب [meaning young manhood (see غُلُومَةٌ)]: (K:) or i. q. اِبْنٌ صَغِيرٌ [meaning a son that has not attained to puberty]: (Msb:) and also applied to (tropical:) such as is termed كَهْل [i. e. one of middle age, or between that age and the period when his hair has become intermixed with hoariness]: (IAar, Msb, K:) Az states his having heard the Arabs call thus the new-born child and also the كَهْل: (Msb:) the female is [sometimes] termed غُلَامَةٌ; (S, K;) [i. e.] غُلَامَةٌ occurs in poetry, applied to a جَارِيَة: (Msb:) the pl. of غُلَامٌ is غِلْمَةٌ, (S, Mgh, Msb, K,) a pl. of pauc., (Msb,) and أَغْلِمَةٌ, (K,) [also a pl. of pauc.,] or of these two pls. they used only the former, (S, IAth, TA,) or some of them did so, (M, TA,) and غِلْمَانٌ, (S, Mgh, K,) [a pl. of mult.,] or this is pl. of غِلْمَةٌ: (Msb:) the dim. of غُلَامٌ is ↓ غُلَيِّمٌ; (TA;) and that of غِلْمَةٌ is ↓ أُغَيْلِمَةٌ, as if it were the dim. of أَغْلِمَةٌ though [it has been said that] they did not use this last word; but some of them said ↓ غُلَيْمَةٌ, agreeably with analogy. (S, TA.) ― -b2- It is also used as meaning (tropical:) A male slave; like as جَارِيَةٌ is used as meaning “ a female slave: ” ― -b3- and as meaning (tropical:) A hireling [or servant]. (Mgh.)

غُلُومَةٌ
غُلُومَةٌ ذ and ↓ غُلُومِيَّةٌ (S, K) and ↓ غُلَامِيَّةٌ (K) The state, or condition, of such as is termed غُلَام: (S, K: *) the second is expl. by Mohammad Ibn- Habeeb as meaning the period from birth to the seventeenth year. (TA voce شَبَابٌ.)

غُلَيْمَةٌ
غُلَيْمَةٌ ذ dim. of غِلْمَةٌ pl. of غُلَامٌ, q. v. (S, TA.)

غُلَامِيَّةٌ
غُلَامِيَّةٌ ذ : see غُلُومَةٌ.

غُلُومِيَّةٌ
غُلُومِيَّةٌ ذ : see غُلُومَةٌ.

غُلَيِّمٌ
غُلَيِّمٌ ذ dim. of غُلَامٌ, q. v. (TA.)

غِلِّيمٌ
غِلِّيمٌ ذ , and its fem., see غَلِمٌ, in three places.

غَيْلَمٌ
غَيْلَمٌ ذ : see غَلِمٌ. ― -b2- Also A beautiful woman. (TA.) ― -b3- And A youth, or young man, broad, (K, TA,) in the M large, (TA,) in the place of the parting of the hair of the head, having much hair; (K, * TA;) as also ↓ غَيْلَمِىٌّ. (Lth, K, TA.) ― -b4- مَا بِالدَّارِ غَيْلَمٌ means [There is not in the house] any one. (K.) -A2- Also The tortoise: (TA:) or the male tortoise. (S, K, TA. [In the Msb said to be, in this sense, غَلِيم, like زَبِيب.]) ― -b2- And The frog. (K.) [Or so عَيْلَمٌ.] -A3- And The place whence issues the water in wells. (K. [See also عَيْلَمٌ.]) -A4- The word signifying “ a comb, ” and “ a [thing with which the head is scratched, called] مِدْرًى, ” is فَيْلَم, with ف, but has been mistranscribed [غَيْلَم], (K, TA,) by Lth, as has been notified by Az. (TA.)

غَيْلَمِىٌّ
غَيْلَمِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph.

أَغْلَمُ
أَغْلَمُ ذ [More, and most, exciting to lust]. It is said that أَغْلَمُ الأَلْبَانِ لَبَنُ الخَلِقَةِ [The most exciting to lust, of milks, is the milk of the pregnant camel, or such as has completed a year after bringing forth and has then been covered and has conceived]; i. e., to him who drinks it. (TA.)

أُغَيْلِمَةٌ
أُغَيْلِمَةٌ ذ a dim. of غِلْمَةٌ pl. of غُلَامٌ, q. v. (S, TA.)

مَغْلَمَةٌ
مَغْلَمَةٌ ذ A cause [of lusting, or] of vehemence of lusting: such is said to be the drinking of the milk of the أَيِّل [or اـِيَّل i. e. mountain-goat]. (TA.)

مِغْلِيمٌ
مِغْلِيمٌ ذ , and with ة: see غَلِمٌ, in three places.

مُغْتَلِمٌ
مُغْتَلِمٌ ذ : see its fem. voce غَلِمٌ. ― -b2- سِقَآءٌ مُغْتَلِمٌ, (Mgh, TA,) and خَابِيَةٌ مُغْتَلِمَةٌ, (TA,) (tropical:) [A skin, and a jar,] of which the beverage, or wine, is strong in its influence upon the head. (Mgh, TA. *) ― -b3- The خَارِجِىّ is called مَارِقٌ مُغْتَلِمٌ (assumed tropical:) [A deviater from the true religion,] an exceeder of the prescribed limit. (TA.)

##### Türkçe

**غَلِمَ**
1 **غَلِمَ** ذ , muzârîsi **غَلَمَ** , mastarı **غَلَمٌ** (Msb, K, TA) ve **غُلْمَةٌ**; (K, TA;) ve ↓ **اغتلم**, (Msb, K,) ki bunlardan yalnız ikincisi, As’a göre, insan dışındakine söylenir, gerçi bazen bir insana da söylenir; (Msb;) Şehvetle, yahut iştiha ile heyecanlandı, yahut öyle oldu: (TA:) yahut bununla mağlup oldu: (M, K, TA:) bir erkek hakkında söylenir; ve aynı şekilde bir kız, yahut genç kadın hakkında da söylenir: (TA:) yahut şehvetle, yahut cinsel arzu ile şiddetle etkilenmiş oldu, yahut öyle oldu. (Msb.) Ve ↓ **اغتلم** deve hakkında söylenir; (S, Mgh, Msb, K;) ve [bazılarına göre, yukarıda zikredilen bir iddiaya aykırı olarak,] **غَلِمَ**, (S, K,) mastarı **غُلْمَةٌ**; (S;) Şehvetle, (S, K,) yahut şiddetli şehvetle, (Mgh, Msb,) aşmak için (çiftleşmek için) heyecanlandı, yahut öyle oldu. (S, Msb, K.)

**اغلمهُ**
4 **اغلمهُ** ذ O (bir şey) onun şehvetini, yahut iştihasını heyecanlandırdı. (K, * TA.) Ve **اغلم** bir içecek hakkında söylenir: Cinsel kudrette güçlendirdi. (TA, md. **اول**.) -A2- Ayrıca 8’e bak, iki yerde.

**اغتلم**
8 **اغتلم** ذ : 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Ayrıca O (bir oğlan) **الغُلُومَة** diye adlandırılan şeyin sınırına ulaştı [görünüşe göre on yedinci yıl anlamında]. (Er-Rلghib, TA.) ― -b3- Bir içecek, yahut şarap hakkında söylenir, (mecaz:) Baş üzerindeki etkisinde güçlü oldu, yahut güçlü hâle geldi. (Mgh, TA. *) ― -b4- Deniz hakkında söylenir, ?? Karıştı, çalkantı yahut kargaşa hâlinde oldu; dalgaları birbirine çarpışır hâlde: bunun gibi ↓ **أَغْلَمَ** da. (TA.) ― -b5- Ve **الاِغْتِلَامُ** ve ↓ **الاـِغْلَامُ** (varsayılan mecaz olarak) hayırda yahut şerde, belirlenmiş sınırı aşmayı ifade eder. (TA.)

**غَلِمٌ**
**غَلِمٌ** ذ , (Msb, K, TA,) ve ↓ **غِلِّيمٌ**, (S, K, TA,) fakat bunun şiddet (mübalağa) anlamı vardır, (S, TA,) ve ↓ **مِغْلِيمٌ**, (K, TA,) [fakat bunun da şiddet (mübalağa) anlamı vardır,] Şehvetle, yahut iştiha ile heyecanlanmış: (TA:) yahut bununla mağlup olmuş: (K, TA:) yahut şehvetle, yahut cinsel arzu ile şiddetle etkilenmiş (Msb:) [yahut birincisi genel olarak şehvetle bir heyecan, yahut şiddetli heyecan hâlinde diye daha iyi çevrilebilir; ikincisi ve üçüncüsü ise şehvetli, yahut şiddetle şehvetli:] dişiye uygulanan sıfatlar **غَلِمَةٌ** ve ↓ **مُغْتَلِمَةٌ** ve ↓ **غِلِّيمَةٌ** ve ↓ **غِلِّيمٌ**’dir, (K, TA,) bu sonuncusu erkeğe ve dişiye uygulanır, (Az, TA,) ve [özellikle] erkek deveye uygulanır, (TA,) ve ↓ **مغْليمَةٌ** ve ↓ **مِغْلِيمٌ**, (K, TA,) sonuncusu [ki CK’de ??’dir] **غِلِّيمٌ** gibi erkeğe ve dişiye uygulanır: (Az, TA:) ve ↓ **غَيْلَمٌ** de aynı şekilde bir kıza, yahut genç kadına, **مُغْتَلِمَةٌ** anlamında uygulanır. (S, K.) Bir rivayette şöyle denmiştir: **خَيْرُالنِّسَآءِ الغَلِمَةُ عَلَى زَوْجِهَا** [Kadınların en hayırlısı, kocasına karşı iştihalı olandır]. (TA.)

**غُلُمٌ**
**غُلُمٌ** ذ , iki damme ile, [tekili zikredilmeyen bir çoğuldur,] IAar tarafından **مَحْبُوسُونَ** [Hapsedilmiş, kısıtlanmış, tutuklu, vb. kimseler] diye açıklanır. (TA.)

**غُلْمَةٌ**
**غُلْمَةٌ** ذ , (S, Msb, K, TA, vb.,) bazılarınca **غِلْمَةٌ** yazılır, [**غُلَامٌ**’un bir çoğulu gibi,] birçok müellif tarafından Şehvet, iştiha, yahut cinsel arzu; ve **غِلْمَان**’ın [yani genç erkeklerin] arzusu, yahut şiddetli arzusu: (TA:) yahut şiddetli şehvet yahut iştiha anlamına gelir: (Msb:) kadınlar hakkında da olur, (K ve TA, md. **ترج**, ) onların şehveti, yahut iştihası anlamında: (TA, a.g.y.:) [ve] deve ile ilgili olarak da kullanılır; onun aşma (çiftleşme) şehveti anlamında. (S, K, TA.) [Ayrıca 1’e bak; orada mastar olarak zikredilmiştir. K’de, **قَعِرَةٌ** maddesinde, cinsel şehvetin giderilmesi anlamında kullanılır.]

**غُلَامٌ**
**غُلَامٌ** ذ [Genç erkek, delikanlı, oğlan, yahut erkek çocuk:] bıyığı çıkmakta olan yahut çıkmış olan: (Mgh, K:) yahut doğumundan, **شَبَاب** diye adlandırılan döneme ulaşıncaya kadar: (K:) yahut **اِبْنٌ صَغِيرٌ** ile eş anlamlıdır [yani bulûğa ermemiş oğul]: (Msb:) ve ayrıca (mecaz:) **كَهْل** diye adlandırılan kimseye de uygulanır [yani orta yaşlı, yahut o yaş ile saçına ak karıştığı dönem arası]: (IAar, Msb, K:) Az, Arapların bu şekilde yeni doğan çocuğa ve ayrıca **كَهْل**’e de dediklerini işittiğini belirtir: (Msb:) dişisi [bazen] **غُلَامَةٌ** diye adlandırılır; (S, K;) [yani] **غُلَامَةٌ** şiirde, bir **جَارِيَة**’ye uygulanmış olarak gelir: (Msb:) **غُلَامٌ**’un çoğulu **غِلْمَةٌ**’dir, (S, Mgh, Msb, K,) azlık çoğulu, (Msb,) ve **أَغْلِمَةٌ**, (K,) [yine azlık çoğulu,] yahut bu iki çoğuldan yalnız birincisini kullandılar, (S, IAth, TA,) yahut onların bir kısmı böyle yaptı, (M, TA,) ve **غِلْمَانٌ**, (S, Mgh, K,) [çokluk çoğulu,] yahut bu, **غِلْمَةٌ**’nin çoğuludur: (Msb:) **غُلَامٌ**’un küçültmesi ↓ **غُلَيِّمٌ**’dir; (TA;) ve **غِلْمَةٌ**’nin küçültmesi ↓ **أُغَيْلِمَةٌ**’dir; sanki **أَغْلِمَةٌ**’nin küçültmesiymiş gibi; gerçi [denilmiştir ki] bu son kelimeyi kullanmadılar; fakat onların bir kısmı kıyasa uygun olarak ↓ **غُلَيْمَةٌ** dedi. (S, TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz:) Erkek köle anlamında da kullanılır; tıpkı **جَارِيَةٌ**’nin “kadın köle” anlamında kullanılması gibi: ― -b3- ve (mecaz:) Ücretli işçi [yahut hizmetçi] anlamında. (Mgh.)

**غُلُومَةٌ**
**غُلُومَةٌ** ذ ve ↓ **غُلُومِيَّةٌ** (S, K) ve ↓ **غُلَامِيَّةٌ** (K) **غُلَام** diye adlandırılanın hâli, yahut durumu: (S, K: *) ikincisi, Mohammad Ibn-Habeeb tarafından doğumdan on yedinci yıla kadar olan dönem diye açıklanır. (TA, **شَبَابٌ** maddesi.)

**غُلَيْمَةٌ**
**غُلَيْمَةٌ** ذ **غِلْمَةٌ**’nin küçültmesi; **غُلَامٌ**’un çoğuludur; bk. (S, TA.)

**غُلَامِيَّةٌ**
**غُلَامِيَّةٌ** ذ : **غُلُومَةٌ**’ye bak.

**غُلُومِيَّةٌ**
**غُلُومِيَّةٌ** ذ : **غُلُومَةٌ**’ye bak.

**غُلَيِّمٌ**
**غُلَيِّمٌ** ذ **غُلَامٌ**’un küçültmesi; bk. (TA.)

**غِلِّيمٌ**
**غِلِّيمٌ** ذ , ve onun dişisi: **غَلِمٌ**’e bak, üç yerde.

**غَيْلَمٌ**
**غَيْلَمٌ** ذ : **غَلِمٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca Güzel bir kadın. (TA.) ― -b3- Ve Saçın başta ayrıldığı yerde geniş, (K, TA,) M’de büyük, (TA,) çok saçı olan bir delikanlı, yahut genç erkek; bunun gibi ↓ **غَيْلَمِىٌّ** de. (Lth, K, TA.) ― -b4- **مَا بِالدَّارِ غَيْلَمٌ** demek, [Evde] hiç kimse yoktur, demektir. (K.) -A2- Ayrıca Kaplumbağa: (TA:) yahut erkek kaplumbağa. (S, K, TA. [Msb’de bu anlamda, **زَبِيب** gibi, **غَلِيم** olduğu söylenir.]) ― -b2- Ve Kurbağa. (K.) [Yahut böylesi **عَيْلَمٌ**’dır.] -A3- Ve Kuyularda suyun çıktığı yer. (K. [Ayrıca **عَيْلَمٌ**’e bak.]) -A4- “Tarak” ve “başın kaşındığı [**مِدْرًى** denilen] şey” anlamındaki kelime **فَيْلَم**’dir, **ف** ile; fakat yanlış yazılarak [**غَيْلَم**] yapılmıştır, (K, TA,) Lth tarafından; Az’ın bildirdiği üzere. (TA.)

**غَيْلَمِىٌّ**
**غَيْلَمِىٌّ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**أَغْلَمُ**
**أَغْلَمُ** ذ [Şehvete daha çok, ve en çok, tahrik edici]. Şöyle denir: **أَغْلَمُ الأَلْبَانِ لَبَنُ الخَلِقَةِ** [Sütlerin şehvete en çok tahrik edeni, gebe devenin sütüdür; yahut doğurduktan sonra bir yılı tamamlamış, sonra aşılmış ve gebe kalmış olanın sütüdür]; yani onu içen kimse için. (TA.)

**أُغَيْلِمَةٌ**
**أُغَيْلِمَةٌ** ذ **غِلْمَةٌ**’nin küçültmesi; **غُلَامٌ**’un çoğuludur; bk. (S, TA.)

**مَغْلَمَةٌ**
**مَغْلَمَةٌ** ذ Şehvetlenmenin, yahut şehvetlenmenin şiddetinin bir sebebi: **أَيِّل** [yahut **اـِيَّل** yani dağ keçisi] sütünün içilmesi böyledir. (TA.)

**مِغْلِيمٌ**
**مِغْلِيمٌ** ذ , ve ة ile olanı: **غَلِمٌ**’e bak, üç yerde.

**مُغْتَلِمٌ**
**مُغْتَلِمٌ** ذ : dişisi için **غَلِمٌ** maddesinde geçen yere bak. ― -b2- **سِقَآءٌ مُغْتَلِمٌ**, (Mgh, TA,) ve **خَابِيَةٌ مُغْتَلِمَةٌ**, (TA,) (mecaz:) [Bir tulum ve bir küp,] içindeki içeceği, yahut şarabı, baş üzerindeki etkisinde güçlü olandır. (Mgh, TA. *) ― -b3- **خَارِجِىّ**’ye **مَارِقٌ مُغْتَلِمٌ** (varsayılan mecaz:) [hak dinden sapmış] belirlenmiş sınırı aşan denir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَلِمَ
غَلِمَ A ( n. ac. غُلْمَة 3t ,  غَلَم 4 ),
a.  Was excited by lust, was hot.

أَغْلَمَ
أَغْلَمَ IV ,
a.  Excited.

اِغْتَلَمَ
اِغْتَلَمَ VIII ,
a.  see I .

غُلْمَة
غُلْمَة 3t ,
a.  Lust, desire, appetency.

غَلِم
غَلِم 5 ,
a.  Lustful, appetent.

غُلَاْم
غُلَاْم 24 , ( pl. غِلْمَة 2t ,  أَغْلِمَة 15t ,  غِلْمَاْن 34 ),
a.  Boy, lad; youth; young man.

غُلَاْمَة
غُلَاْمَة 24t ,
a.  Girl; slave-girl.

غُلَاْمِيَّة
غُلَاْمِيَّة 24yit ,  غُلُوْمَة 27t ,  غُلُوْمِيَّة 27yit ,
a.  Youth, adolescence: boyhood; girlhood.

غَيْلَم
غَيْلَم
a.  Tortoise.

b.  Curly-haired youth.

##### Türkçe

**غَلِمَ**
**غَلِمَ** A ( n. ac. **غُلْمَة** 3t , **غَلَم** 4 ),
a. Şehvetle heyecanlandı, kızıştı.

**أَغْلَمَ**
**أَغْلَمَ** IV ,
a. Heyecanlandırdı.

**اِغْتَلَمَ**
**اِغْتَلَمَ** VIII ,
a. I’e bak.

**غُلْمَة**
**غُلْمَة** 3t ,
a. Şehvet, arzu, iştiha.

**غَلِم**
**غَلِم** 5 ,
a. Şehvetli, iştahlı.

**غُلَاْم**
**غُلَاْم** 24 , ( pl. **غِلْمَة** 2t , **أَغْلِمَة** 15t , **غِلْمَاْن** 34 ),
a. Oğlan, delikanlı; genç; genç adam.

**غُلَاْمَة**
**غُلَاْمَة** 24t ,
a. Kız; cariye.

**غُلَاْمِيَّة**
**غُلَاْمِيَّة** 24yit , **غُلُوْمَة** 27t , **غُلُوْمِيَّة** 27yit ,
a. Gençlik, ergenlik: oğlanlık; kızlık.

**غَيْلَم**
**غَيْلَم**
a. Kaplumbağa.

b. Kıvırcık saçlı genç.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غلم
غَلِمَ - يَغْلِمُ (غَلِمَ - يَغْلَمُ) - غُلام - غُلامَيْن - غِلْمَان
غَلِمَ - يَغْلِمُ (غَلِمَ - يَغْلَمُ) + كائن + كائناً: يشتهيه ويصبو إليه ويتمنى قربه أو جماعه
غُلام: على وزن " فُعال" : اسم فعل بمعنى مفعول من " غَلِمَ - يَغْلِمُ ": الذي يَشْهِي ويُشْهَى: وهو اصطلاحاً الكائن الذكر الذي بلغ سن الشهوة وطلب النكاح: المراهق
غُلامَيْن: مثنى  " غلام "
غِلْمَان: جمع " غلام "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالحب والميل النفسي من غير فعل أو عمل: إعطاء التفضيل والأولوية بالإرادة والعمل الحسن والنافع تجاه كائن آخر"، وهي:
هَوِيَ - يَهْوَى، حَبَّ - يَحِبُّ، شَهِيَ - يَشْهى (شَهَا - يَشْهُو)، وَدَّ - وَدِدت أو وَدَدْتُ - يَوَدّ، غَلِمَ - يَغْلِمُ (غَلِمَ - يَغْلَمُ)، صَبَا - يَصْبوْ
غلام
 	﴿قال رب أنى يكون لي غلام وقد بلغني الكبر وامرأتي عاقر قال كذلك الله يفعل ما يشاء(40)﴾ آل عمران ﴿قال رب أنى يكون لي غلام وكانت امرأتي عاقرا وقد بلغت من الكبر عتيا(8)﴾ مريم
 	﴿قالت أنى يكون لي غلام ولم يمسسني بشر ولم أكن بغيا(20)﴾ مريم
 	﴿قال إنما أنا رسول ربك لأهب لك غلاما زكيا(19)﴾ مريم
 	﴿فأوجس منهم خيفة قالوا لا تخف وبشروه بغلام عليم(28)﴾ الذاريات ﴿قالوا لا توجل إنا نبشرك بغلام عليم(53)﴾ الحجر
 	﴿فبشرناه بغلام حليم(101)﴾ الصافات ﴿يازكريا إنا نبشرك بغلام اسمه يحيى لم نجعل له من قبل سميا(7)﴾ مريم
 	﴿وجاءت سيارة فأرسلوا واردهم فأدلى دلوه قال يابشرى هذا غلام وأسروه بضاعة والله عليم بما يعملون(19)﴾ يوسف
 	﴿فانطلقا حتى إذا لقيا غلاما فقتله قال أقتلت نفسا زكية بغير نفس لقد جئت شيئا نكرا(74)﴾ الكهف ﴿وأما الغلام فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا(80)﴾ الكهف
غلامين
 ﴿وأما الجدار فكان لغلامين يتيمين في المدينة وكان تحته كنز لهما وكان أبوهما صالحا فأراد ربك أن يبلغا أشدهما ويستخرجا كنزهما رحمة من ربك وما فعلته عن أمري ذلك تأويل ما لم تستطع عليه صبرا(82)﴾ الكهف
غلمان
 ﴿ويطوف عليهم غلمان لهم كأنهم لؤلؤ مكنون(24)﴾ الطور
مختار الصحاح
● [غلم] غ ل م: الغُلامُ معروف وجمعه غِلْمةٌ و غِلْمانٌ ويقال غُلامٌ بيِّن الغُلُومةِ و الغُلومِيَّة والأُنثى غُلامَة قال يصف فرسا تُهان لها الغُلامة والغُلام
الراغب
غلم
- الغلام الطار (طر الشارب: طلع ونبت) الشارب: يقال: غلام لين الغلومة والغلومية. قال تعالى: }أنى يكون لي غلام﴿[آل عمران/40]،﴾وأما الغلام فكان أبواه مؤمنين﴿[الكهف/80]، وقال:﴾وأما الجدار فكان لغلامين﴿[الكهف/ 82]، وقال في قصة يوسف:﴾هذا غلام{ [يوسف/19]، والجمع: غلمة وغلمان، واغتلم الغلام: إذ بلغ حد الغلومة، ولما كان من بلغ هذا الحد كثيرا ما يغلب عليه الشبق قيل: للشبق: غلمة، واغتلم الفحل.
ملخص اللسان:
1.     . غَلِمَ الرجلُ وغيرهُ، يَغْلَِمُ: الغُلْمةُ، بالضم: شهوة الضِّرَاب.
2.      الغْلْمةُ: هَيَجان شهوة النكاح من المرأَة والرجل وغيرهما.
3.      والاغْتِلامُ مجاوزة الإنسان حَدَّ ما أُمر به من خير أَو شر، وهو من هذا، لأن الاغتلام في الشهوة مجاوزة القدر فيها.
4.      الغُلامُ الطَّارُّ الشارب،
5.      والعرب يقولون للكهل غُلامٌ نَجيبٌ،
6.     والغَيْلَمُ: السُّلَحْفاة،
لسان العرب
● - غلم: الغُلْمةُ، بالضم: شهوة الضِّرَاب. غَلِمَ الرجلُ وغيرهُ، بالكسر،      يَغْلَِمُ غَلْماً واغْتَلَمَ اغْتِلاماً إذا هاجَ، وفي المحكم: إذا      غُلبَ شهوةَ، وكذلك الجارية. والغِلِّيمُ، بالتشديد: الشديد الغُلْمة، ورجل      غَلِيمٌ وغِلِّمٌ ومِغْلِيمٌ، والأُنثى غَلِمة ومِغْلِيمةٌ ومِغْلِيمٌ      وغِلِّيمةٌ وغِلِّيمٌ؛ قال:      يا عَمْرُو لو كُنتَ فَتىً كَريما،      أَو كُنْتَ ممَّنْ يمنع الحَرِيما،      أو كان رُمْحُ اسْتِكَ مُسْتَقِيما      نِكْتَ به جاريةً هَضِيما،      نَيْكَ أَخيها أُخْتَكَ الغِلِّيما      وفي الحديث: خَيْرُ النساء الغَلِمةُ على زوجها؛ الغْلْمةُ: هَيَجان      شهوة النكاح من المرأَة والرجل وغيرهما. يقال: غَلِمَ غُلْمةً واغْتَلَمَ      اغتلاماً، وبَعِيرٌ غِلِّيمٌ كذلك. التهذيب: والمِغْلِيمُ سواء فيه الذكر      والأُنثى، وقد أَغْلَمهُ الشيءُ. وقالوا: أَغْلَمُ الأَلبان لَبَنُ      الخَلِفةِ؛ يريدون أَغْلم الأَلبان لمن شربه. وقالوا: شُرْبُ لبن الإيَّل      مَغلَمةٌ أي أَنه تشتدُّ عنه الغْلْمة؛ قال جرير:      أَجِعْثِنُ قَدْ لاقَيْتِ عِمرانَ شارِباً،      عَلى الحَبَّةِ الخَضْراءِ، أَلْبانَ إيَّلِ      وفي حديث تميم والجَسَّاسة: فصادفنا البحر حين اغْتَلَم أي هاج واضطربت      أَمواجه. والاغُتِلام: مجاوزة الحدّ. وفي نسخة المحكم: والاغْتِلامُ      مجاوزة الإنسان حَدَّ ما أُمر به من خير أَو شر، وهو من هذا، لأن الاغتلام في      الشهوة مجاوزة القدر فيها. وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: قال تَجَهِّزوا      لقتال المارِقِين المُغْتَلمين. وقال الكسائي: الاغْتلام أن يتجاوز      الإنسان حدّ ما أُمر به من الخير والمباح، أي الذين جاوزوا الحد. وفي حديث      علي: تَجَهَّزوا لقتال المارقين المُغْتَلمين أي الذين تجاوزوا حَدَّ ما      أُمروا به من الدين وطاعة الإمام وبَغَوْا عليه وطَغَوْا؛ ومنه قول عمر،      رضي الله عنه: إذا اغْتَلَمَتْ عليكم هذه الأَشربة فاكْسِروها بالماء. قال      أَبو العباس: يقول إذا جاوزت حَدَّها الذي لا يُسْكِرُ إلى حدها الذي      يسكر، وكذلك المغتلمون في حديث علي. ابن الأعرابي: الغُلُمُ المحبوسون،      قال: ويقال فلان غُلامُ الناس وإن كان كَهْلاً، كقولك فلان فَتى العَسْكَر      وإن كان شيخاً؛ وأَنشد:      سَيْراً ترى منه غُلامَ الناس      مُقَنَّعاً، وما بهِ مِنْ باس،      إلا بَقايا هَوْجَلِ النُّعاس      والغُلامُ معروف. ابن سيده: الغُلامُ الطَّارُّ الشارب، وقيل: هو من حين      يولد إلى أَن يشيب، والجمع أَغْلِمَةٌ وغِلْمَةٌ وغِلْمانٌ، ومنهم من      استغنى بِغِلْمَةٍ عن أَغْلِمَةٍ، وتصغير الغِلْمة أُغَيْلِمَةٌ على غير      مُكَبَّره كأنهم صَغَّرُوا أَغْلِمَة، وإن لم يقولوه، كما قالوا      أُصَيْبِيَة في تصغير صِبْيَة، وبعضهم يقول غُلَيْمة على القياس، قال ابن بري:      وبعضهم يقول صُبَيَّة أَيضاً؛ قال رؤبة:      صُبَيَّة على الدُّخانِ رُمْكا      وفي حديث ابن عباس: بَعثَنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أُغَيْلِمَة      بني عبد المطلب من جَمْعٍ بلَيْلٍ؛ هو تصغير أَغْلِمة جمع غُلام في      القياس؛ قال ابن الأثير: ولم يرد في جمعه أَغْلِمة، وإنما قالوا غِلْمَة،      ومثله أُصَيْبِيَة تصغير صِبْيَة، ويريد بالأُغَيْلمة الصِّبْيان، ولذلك      صغرهم، والأُنثى غُلامةٌ؛ قال أَوس بن غَلْفاء الهُجَيمي يصف فرساً:      أَعانَ على مِراس الحَرْب زَغْفٌ،      مُضاعَفَةٌ لها حَلَقٌ تُؤَامُ      ومُطَّرِدُ الكُعوب ومَشْرَفِيٌّ      من الأُولى، مَضَارِبُه حُسامُ      ومُركضَةٌ صَرِيحِيٌّ أَبُوها،      يُهانُ لها الغُلامةُ والغُلامُ      وهو بَيِّنُ الغُلُومة والغُلُوميَّة والغُلامِيَّة، وتصغيره غُلَيِّم،      والعرب يقولون للكهل غُلامٌ نَجيبٌ، وهو فاشٍ في كلاهم؛ وقوله أَنشده      ثعلب:      تَنَحَّ، يا عَسيفُ، عَنْ مَقامِها      وطَرِّحِ الدَّلْوَ إلى غُلامِها      قال: غُلامُها صاحِبُها.      والغَيْلَمُ: المرأَة الحَسْناء، وقيل: الغَيْلَمُ الجارية      المُغْتَلِمةَ؛ قال عياض الهذلي:      مَعِي صاحِبٌ مِثلُ حَدِّ السِّنان،      شَدِيدٌ عَلى قِرْنِهِ مِحْطَمُ      وقال الشاعر:      من المُدَّعِينَ إذا نُوكِرُوا،      تُنِيفُ إلى صوته الغَيلَمُ      الليث: الغَيلَمُ والغَيْلَمِيُّ الشابُّ العظيم المَفْرِق الكثير      الشعر. المحكم: والغَيْلَمُ والغَيلَمِيُّ الشاب الكثير الشعر العريض مَفْرِقِ      الرأْس. والغَيْلَمُ: السُّلَحْفاة، وقيل: ذكَرُها. والغَيْلَمُ أَيضاً:      الضِّفْدَع. والغَيْلَمُ: مَنْبَعُ الماء في البئر. والغَيْلَمُ:      المِدْرى؛ قال:      يُشَذِّبُ بالسِّيْفِ أَقْرانَهُ،      كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الغَيْلَمُ      قال الأزهري: قوله الغَيْلم المِدْرى ليس بصحيح، ودل استشهاده بالبيت      على تصحيفه. قال: وأَنشدني غير واحد بيت الهذلي:      ويَحْمِي المُضافَ إذا ما دَعا،      إذا فَرَّ ذو اللِّمِّةِ الغَيْلَمُ      قال: هكذا أنشدنيه الإيادي عن شمر عن أبي عبيد وقال: الغَيْلَمُ العظيم،      قال: وأَنشدنيه غيره:      كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيْلَمُ      بالفاء، قال: وهكذا أَنشده ابن الأَعرابي في رواية أَبي العباس عنه،      قال: والفَيْلَمُ المُشْط، والغَيْلَمُ: موضعٌ في شعر عَنترة؛ قال:      كيْفَ المَزارُ، وقد تَرَبَّعَ أَهْلُها      بعُنَيزَتَيْنِ، وأَهْلُنا بالغَيْلَم؟
مقاييس اللغة:
(غلم) الغين واللام والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَداثةٍ وهَيْجِ شهوة. من ذلك الغُلام، هو الطارُّ الشَّاربِ([1]) . وهو بيِّنُ الغُلومِيّة والغُلُومة، والجمع غِلْمةٌ وغِلْمان. ومن بابه: اغتَلَم الفَحلُ غُلمةً: هاج من شَهوة الضِّراب. والغيْلَم: الجارية الحَدَثة. والغَيْلَم: الشابُّ. والغَيْلَم: ذكر السَّلاحِف. وليس بعيداً أن يكون قياسُه قياسَ الباب.
القاموس المحيط:
غَلِمَ، كفَرِحَ، غَلَماً وغُلْمَةً، بالضم، واغْتَلَمَ غُلِبَ شَهْوَةً، وهو غَلِمٌ، ككَتِفٍ وسِكِّيتٍ ومِنْديلٍ،
وهي غَلِمَةٌ ومُغْتَلِمَةٌ وغِلِّيمَةٌ ومِغْلِيمَةٌ ومِغْليمٌ وغِلِّيمٌ، وأغْلَمَهُ الشيءُ.
والغُلْمَةُ: شَهْوَةُ الضِّرابِ، غَلِمَ البَعيرُ، كفَرِحَ، واغْتَلَمَ: هاجَ من ذلك. والغُلامُ: الطارُّ الشارِبِ، والكَهْلُ ضِدُّ، أو من حينِ يولَدُ إلى أن يَشِبَّ ج: أغْلِمَةٌ وغِلْمَةٌ وغِلْمانٌ، وهي غُلامَةٌ، والاسْمُ: الغُلومَةُ والغُلومِيَّةُ والغُلامِيَّةُ. وتَغْلَمُ، كتَمْنَعُ: أرْضٌ. وتَغْلَمانِ، مُثَنًى: ع. والغَيْلَمُ: مَنْبَعُ الماءِ في الآبارِ، والجارِيَةُ المُغْتَلِمَةُ، والضِّفْدَعُ، وع، والسُّلَحْفاةُ الذَّكَرُ، والشابُّ العَريضُ المَفْرَقِ الكثيرُ الشَّعَرِ، كالغَيْلَمِيِّ، وأمَّا المُشْطُ والمِدْرَى، فَفَيْلَمٌ، بالفاءِ، وصَحَّفُوهُ. وما بالدارِ غَيْلَمٌ: أحَدٌ. وكزُبَيْرٍ: ابنُ سامِ بنِ نوحٍ، عليه السلام.
تاج العروس:
( غلم ) الرجل ( كفرح غلما ) محركة ( وغلمة بالضم ) وعليه اقتصر الجوهري ( واغتلم ) إذا هاج من الشهوة وفي المحكم إذا ( غلب شهوة ) وكذلك الجارية ( وهو غلم ككتف وسكيت ومنديل ) ويقال الغليم كسكيت الشديد الغلمة ( وهي غلمة ) كفرحة ( ومغتلمة وغليمة ) كسكينة ( ومغليمة ومغليم ) قال الازهري سواء فيه الذكر والانثى ( وغليم ) كسكيت كذلك وفي الحديث خير النساء الغلمة على زوجها وقال الشاعر : يا عمرو لو كنت فتى كريما * أو كنت ممن يمنع الحريما * أو كان رمح استك مستقيما نكت به جارية هضيما * نيك أخيها أختها الغليما ( و ) قد ( أغلمه الشئ ) هيج غلمته ( والغلمة ) بالضم وضبطه بعض بالكسر واطلاقه يقتضي الفتح ( شهوة الضراب ) كما في الصحاح
وفسره جماعة بالشبق واشتهاء الغلمان كما في العناية وقد ( غلم البعير كفرح ) غلمة ( واغتلم ) أي ( هاج من ذلك ) وبعير غليم كسكيت ( والغلام ) بالضم وإنما أهمل ضبطه لشهرته ( الطار الشارب أو ) هو ( من حين ) أن ( يولد الى ان يشب و ) يطلق أيضا على ( الكهل ) قال ابن الاعرابي يقال فلان غلام الناس وان كان كهلا كقولك فلان فتى العسكر وان كان شيخا فهو ( ضد ج أغلمة وغلمة ) بالكسر ( وغلمان ) بالكسر أيضا كذا في المحكم ومنهم من استغنى بغلمة عن أغلمة وعليه مشى الجوهري وقال ابن الاثير ولم يرد في جمعه أغلمة وإنما قالوا غلمة ( وهي غلامة ) قد خالف هنا اصطلاحه وأنشد الجوهري لاوس بن علفاء الهجيمي ويروى لعمرو بن سفيان الاسدي : ومركضة صريحي أبوها * تهان لها الغلامة والغلام ( والاسم الغلومة والغلومية والغلامية ) بضمهن واقتصر الجوهري على الاولين ( وتغلم كتمنع أرض وتغلمان مثنى ) تغلم ( ع والغيلم منبع الماء في الآبار و ) أيضا ( الجارية المعلمة نقله الجوهري ومنه قول الشاعر : من المدعين إذا توكروا * تنيف الى صوته الغليم ( و ) أيضا ( الضفدع و ) أيضا ( ع ) في شعر عنترة وأنشد له الجوهري : كيف المزار وقد رجع أهلنا * بعيرتين وأهلها
بالغيلم ( و ) الغيلم ( السلحفاة ) وقيل ( الذكر ) منها ( و ) أيضا ( الشاب العريض ) كما في المحكم ونص العين العظيم ( المفرق ) أي مفرق الرأس ( الكثير الشعر كالغيلمي ) عن الليث ( وأما المشط والمدرى ) المفسر بهما قول الهذلي : يشذب بالسيف أقرانه * كما فرق اللمة الغيلم ( فغيلم بالفاء ) على الصواب ( وصحفوه ) يشير به الى الليث نبه على ذلك الازهري وقال هكذا أنشده ابن الاعرابي بالفاء في رواية أبي العباس عنه ( وما بالدار غيلم ) أي ( أحد كزبير ) غيلم ( بن سام بن نوح عليه السلام ) نزل بمكة وسكنها ولم ينسب إليه أحد * ومما يستدرك عليه أغلم الالبان لبن الخلفة أي لمن شربه وقالوا شرب لبن الابل مغلمة أي يشتد عنده الغلمة قال جرير : أجعثن قد لاقيت عمران شاربا * على الحبة الخضراء ألبان أيل وأغلم البحر هاج واضطربت أمواجه كاغتلم والاغلام والاغتلام مجاوزة الحد المؤمور به من خير أو شر ومنه قولهم للخارجي مارق مغتلم وسقاء مغتلم وخابية مغتلمة اشتد شرابهما ومنه الحديث إذا اغتلمت عليكم هذه الاشربة فاقصعوا قوتها بالماء والغلم بضمتين المجبوسون عن ابن الاعرابي واغتلم الغلام بلغ حد الغلومة نقله الراغب وتصغير الغلام غليم وتصغير الغلمة أغيلمة على غير مكبره كأنهم صغروا أغلمة وان كانوا لم يقولوه كما قالوا أصيبية في تصغير صبية وبعضهم يقول غليمة على القياس كما في الصحاح قال ابن برى وبعضهم يقول صبية أيضا والغيلم المرأة الحسناء والغلام لقب عتبة بن أبان بن صمعة البصري الزاهد من رجال الرسالة القشيرية وأيضا لقب أبي عمر محمد بن عبد الواحد بن أبي هاشم اللغوي وغلام الهراس هو أبو علي الحسن بن علي بن القاسم الواسطي المقرئ المشهور

##### Türkçe

غlm
**غَلِمَ** - **يَغْلِمُ** (**غَلِمَ** - **يَغْلَمُ**) - **غُلام** - **غُلامَيْن** - **غِلْمَان**
**غَلِمَ** - **يَغْلِمُ** (**غَلِمَ** - **يَغْلَمُ**) + bir varlık + bir varlığı: onu arzular ve ona meyleder ve onun yakınlığını yahut onunla cinsel birleşmeyi temenni eder.
**غُلام**: “**فُعال**” vezni üzerinedir: **غَلِمَ** - **يَغْلِمُ**’den “mef‘ûl” mânâsında ism-i fiildir: arzulayan ve arzulanan: ve bu, ıstılahça şehvet yaşına erişmiş ve nikâh talep etmiş erkek varlıktır: ergenliğe yaklaşan.
**غُلامَيْن**: “**غلام**”ın tesniyesi.
**غِلْمَان**: “**غلام**”ın cemi.

Ve lafız, “fiil veya amel olmaksızın sevgi hissi ve nefsî meyil: irade ve güzel ve faydalı amel ile başka bir varlığa karşı tercih ve öncelik verme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**هَوِيَ - يَهْوَى**، **حَبَّ - يَحِبُّ**، **شَهِيَ - يَشْهى** (**شَهَا - يَشْهُو**)، **وَدَّ - وَدِدت أو وَدَدْتُ - يَوَدّ**، **غَلِمَ - يَغْلِمُ** (**غَلِمَ - يَغْلَمُ**)، **صَبَا - يَصْبوْ**

غلام
﴿“Rabbim! Bana nasıl bir **غلام** olur? Oysa bana ihtiyarlık erişti ve karım kısırdır.” Dedi: “İşte böyle; Allah dilediğini yapar.” (40)﴾ Âl-i İmrân
﴿“Rabbim! Bana nasıl bir **غلام** olur? Karım kısır idi ve ben ihtiyarlıktan ileri derecede yaşlandım.” (8)﴾ Meryem

﴿“Bana nasıl bir **غلام** olur? Bana hiçbir beşer dokunmadı ve ben de bir fahişe olmadım.” (20)﴾ Meryem

﴿“Ben ancak Rabbinin elçisiyim; sana tertemiz bir **غلام** bağışlayayım diye.” (19)﴾ Meryem

﴿Onlardan bir korku duydu; dediler: “Korkma!” ve onu bilgili bir **غلام** ile müjdelediler (28)﴾ Zâriyât
﴿Dediler: “Üzülme; biz seni bilgili bir **غلام** ile müjdeliyoruz.” (53)﴾ Hicr

﴿Onu yumuşak huylu bir **غلام** ile müjdeledik (101)﴾ Sâffât
﴿“Ey Zekeriyyâ! Biz seni adı Yahyâ olan bir **غلام** ile müjdeliyoruz; daha önce ona hiçbir adaş kılmadık.” (7)﴾ Meryem

﴿Bir kervan geldi; sucularını gönderdiler; kovasını sarkıttı; dedi: “Müjde! Bu bir **غلام**!” Onu bir ticaret malı olarak gizlediler; Allah onların yaptıklarını bilendir (19)﴾ Yûsuf

﴿İkisi yürüdüler; nihayet bir **غلام**a rastladıklarında onu öldürdü; dedi: “Bir cana karşılık olmaksızın tertemiz bir canı mı öldürdün? Gerçekten sen inkâr edilecek bir şey getirdin.” (74)﴾ Kehf
﴿“**الغلام**a gelince: onun anne-babası mümin idi; onun onları azgınlık ve küfre sürüklemesinden korktuk.” (80)﴾ Kehf

غلامين
﴿“Duvar ise şehirde iki yetim **غلام**a aitti; altında onlara ait bir hazine vardı; babaları salih idi; Rabbin istedi ki ikisi güçlerine erişsinler ve hazinelerini çıkarsınlar; Rabbin tarafından bir rahmet olarak. Ben onu kendi emrimle yapmadım. İşte, sabredemediğin şeyin te’vili budur.” (82)﴾ Kehf

غلمان
﴿Onların etrafında kendilerine ait **غلمان** dolaşır; sanki saklı inci gibidirler (24)﴾ Tûr

Muhtâr es-Sıhâh
● [غلم] غ ل م: **الغُلامُ** bilinen (mâruf)tur; cemi **غِلْمةٌ** ve **غِلْمانٌ**’dır. Ve “**غُلامٌ** açık **الغُلُومةِ** ve **الغُلومِيَّة**” denir. Dişisi **غُلامَة**’dır. Bir atı vasfederken dedi: “Onun için **الغُلامة** ve **الغُلام** hor görülür.”

er-Râgıb
غلم
- **الغلام**: bıyığı yeni çıkan (bıyık çıktı ve bitti) bıyık sahibi. “**غلام** yumuşak **الغُلُومة** ve **الغُلُومية**” denir. Yüce Allah dedi: ﴿“Bana nasıl bir **غلام** olur?”﴾ [Âl-i İmrân/40], ﴿“**الغلام**a gelince: onun anne-babası mümin idi”﴾ [Kehf/80], ve dedi: ﴿“Duvar ise iki **غلامين**e aitti”﴾ [Kehf/82], ve Yûsuf kıssasında dedi: ﴿“Bu bir **غلام**”﴾ [Yûsuf/19]. Cemi: **غلمة** ve **غلمان**. Ve “**اغتلم الغلام**”: **الغُلُومة** haddine ulaştığında. Ve bu haddi bulan kimseye çoğu kez azgın cinsel istek galip geldiğinden, azgın cinsel istek için “**غلمة**” denildi. Ve “**اغتلم الفحل**”.

Lisân özeti:
1. **غَلِمَ** adam ve başkası, **يَغْلَِمُ**: **الغُلْمةُ**, zamme ile: cinsel birleşme şehveti.
2. **الغْلْمةُ**: kadın, erkek ve başkalarında nikâh şehvetinin coşması.
3. **الاغْتِلامُ**: insanın hayır veya şerden kendisine emredilen sınırı aşmasıdır; bu da bundandır; çünkü şehvette **الاغتلام** onda miktarı aşmaktır.
4. **الغُلامُ**: bıyığı yeni çıkan bıyık sahibi,
5. Araplar olgun yaşlıya “**غُلامٌ نَجيبٌ**” derler,
6. **الغَيْلَمُ**: kaplumbağa,

Lisânü’l-ʿArab
● - غلم: **الغُلْمةُ**, zamme ile: cinsel birleşme şehveti. **غَلِمَ** adam ve başkası, kesre ile, **يَغْلَِمُ** **غَلْماً** ve **اغْتَلَمَ اغْتِلاماً**: coştuğunda; ve **المحكم**’de: şehvete galip gelindiğinde; cariye de böyledir. Ve **الغِلِّيمُ**, şeddeli: şiddetli **الغُلْمة** sahibi. Ve **غَلِيمٌ** ve **غِلِّمٌ** ve **مِغْلِيمٌ** adam; dişisi **غَلِمة** ve **مِغْلِيمةٌ** ve **مِغْلِيمٌ** ve **غِلِّيمةٌ** ve **غِلِّيمٌ**; dedi ki:
يا عَمْرُو لو كُنتَ فَتىً كَريما،
أَو كُنْتَ ممَّنْ يمنع الحَرِيما،
أو كان رُمْحُ اسْتِكَ مُسْتَقِيما
نِكْتَ به جاريةً هَضِيما،
نَيْكَ أَخيها أُخْتَكَ الغِلِّيما

Ve hadiste: “Kadınların en hayırlısı, kocasına karşı **الغَلِمةُ** olandır.” **الغْلْمةُ**: kadın, erkek ve başkalarında nikâh şehvetinin coşmasıdır. “**غَلِمَ غُلْمةً** ve **اغْتَلَمَ اغتلاماً**” denir; ve deve de böyledir: **بَعِيرٌ غِلِّيمٌ**. **التهذيب**: **المِغْلِيمُ**’de erkek ve dişi eşittir; ve “şey onu **أَغْلَمهُ**” (onun **غُلْمة**sini coşturdu) denmiştir. Ve dediler: “Sütlerin en **أَغْلَمُ**u, lohusa devenin sütüdür”; yani onu içen için sütlerin en **أَغْلَمُ**u. Ve dediler: “Dağ keçisi sütünün içilmesi **مَغلَمةٌ**dır”; yani onun sebebiyle **الغْلْمة** şiddetlenir; Cerîr dedi:
أَجِعْثِنُ قَدْ لاقَيْتِ عِمرانَ شارِباً،
عَلى الحَبَّةِ الخَضْراءِ، أَلْبانَ إيَّلِ

Ve Temîm ile **الجَسَّاسة** hadîsinde: “Denizi, **اغْتَلَم** ettiği sırada bulduk” yani coştu ve dalgaları çalkalandı. Ve **الاغُتِلام**: sınırı aşmadır. **المحكم** nüshasında: **والاغْتِلامُ** insanın hayır veya şerden kendisine emredilen sınırı aşmasıdır; bu da bundandır; çünkü şehvette **الاغتلام** onda miktarı aşmaktır. Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: “**المارِقِين المُغْتَلمين** ile savaşmaya hazırlanın” dedi. Kisâî dedi: **الاغْتلام** insanın hayır ve mubahtan kendisine emredilen sınırı aşmasıdır; yani sınırı aşanlar. Ali hadîsinde: “**المارقين المُغْتَلمين** ile savaşmaya hazırlanın” yani dinden ve imama itaatten kendilerine emredilen sınırı aşan, ona karşı azan ve taşkınlık edenler; bunun gibisi Ömer’in, Allah ondan razı olsun, sözü: “Bu içkiler size karşı **اغْتَلَمَتْ** ederse, onları su ile kırın.” Ebû’l-Abbâs dedi: “Sarhoş etmeyen sınırından sarhoş eden sınırına kadar haddini aştığında” demektir; Ali hadîsindeki **المغتلمون** da böyledir. İbnü’l-Aʿrâbî: **الغُلُمُ** hapsedilmiş olanlardır; dedi ki: “Filân, yaşlı olsa bile **غُلامُ الناس** denir; senin ‘filân, ihtiyar olsa bile ordunun delikanlısıdır’ demen gibi”; ve şu beyti okudu:
سَيْراً ترى منه غُلامَ الناس
مُقَنَّعاً، وما بهِ مِنْ باس،
إلا بَقايا هَوْجَلِ النُّعاس

Ve **الغُلامُ** mâruftur. İbn Sîde: **الغُلامُ** bıyığı yeni çıkan bıyık sahibidir; ve “doğduğu andan saçları ağarıncaya kadar” denildi; cemi **أَغْلِمَةٌ** ve **غِلْمَةٌ** ve **غِلْمانٌ**’dır. Ve onlardan kimi **غِلْمَةٍ** ile **أَغْلِمَةٍ**’den müstağni olmuştur. **الغِلْمة**’nin tasğîri, büyüğüne uymaksızın **أُغَيْلِمَةٌ**’dir; sanki **أَغْلِمَة**’yi tasğîr ettiler; onu söylememiş olsalar da; “**أُصَيْبِيَة**”yi **صِبْيَة**’nin tasğîrinde söyledikleri gibi. Bazıları kıyasa göre **غُلَيْمة** der. İbn Berrî dedi: Bazıları **صُبَيَّة** de der; Ru’be dedi:
صُبَيَّة على الدُّخانِ رُمْكا

İbn Abbâs hadîsinde: “Resûlullah, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, bizi, Benî Abdülmuttalib’in **أُغَيْلِمَة**lerini, geceleyin Cem‘den gönderdi”; bu, kıyasta **غُلام**ın cemi olan **أَغْلِمة**’nin tasğîridir. İbnü’l-Esîr dedi: Onun ceminde **أَغْلِمة** vârid olmadı; ancak **غِلْمَة** dediler; bunun benzeri **صِبْيَة**’nin tasğîri olan **أُصَيْبِيَة**’dir. **الأُغَيْلمة** ile çocukları kasteder; bu yüzden onları küçülttü. Dişisi **غُلامةٌ**’dır; Evs b. غلفاء el-Huceymî bir atı vasfederken dedi:
أَعانَ على مِراس الحَرْب زَغْفٌ،
مُضاعَفَةٌ لها حَلَقٌ تُؤَامُ
ومُطَّرِدُ الكُعوب ومَشْرَفِيٌّ
من الأُولى، مَضَارِبُه حُسامُ
ومُركضَةٌ صَرِيحِيٌّ أَبُوها،
يُهانُ لها الغُلامةُ والغُلامُ

O, açık **الغُلُومة** ve **الغُلُوميَّة** ve **الغُلامِيَّة** sahibidir. Tasğîri **غُلَيِّم**’dir. Araplar olgun yaşlıya “**غُلامٌ نَجيبٌ**” derler; bu, ikisinin sözünde de yaygındır. Ve Saʿleb’in rivayet ettiği şu söz:
تَنَحَّ، يا عَسيفُ، عَنْ مَقامِها
وطَرِّحِ الدَّلْوَ إلى غُلامِها
Dedi ki: “**غُلامُها**” onun sahibidir.

Ve **الغَيْلَمُ**: güzel kadın; ve “**الغَيْلَمُ**: şehveti coşmuş cariye” denildi; ʿIyâd el-Huzelî dedi:
مَعِي صاحِبٌ مِثلُ حَدِّ السِّنان،
شَدِيدٌ عَلى قِرْنِهِ مِحْطَمُ

Ve şair dedi:
من المُدَّعِينَ إذا نُوكِرُوا،
تُنِيفُ إلى صوته الغَيلَمُ

Leys: **الغَيلَمُ** ve **الغَيْلَمِيُّ**: baş ayrımı büyük, saçı çok olan iri genç. **المحكم**: **الغَيْلَمُ** ve **الغَيلَمِيُّ**: saçı çok, baş ayrımı geniş genç. **الغَيْلَمُ**: kaplumbağa; ve “erkeği” denildi. **الغَيْلَمُ** ayrıca: kurbağa. **الغَيْلَمُ**: kuyuda suyun kaynağı. **الغَيْلَمُ**: **المِدْرى**; dedi ki:
يُشَذِّبُ بالسِّيْفِ أَقْرانَهُ،
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الغَيْلَمُ

Ezherî dedi: “**الغَيْلم**’in **المِدْرى** olması doğru değildir”; ve beyt ile istişhâdı, onun tashîf edildiğine delâlet etti. Dedi: Huzelî’nin beytini bana birden çok kimse okudu:
ويَحْمِي المُضافَ إذا ما دَعا،
إذا فَرَّ ذو اللِّمِّةِ الغَيْلَمُ

Dedi: Şöyle okudu: el-İyâdî, Şemmer’den, Ebû Ubeyd’den; ve dedi: **الغَيْلَمُ** “iri”dir. Dedi: Başkası bana şöyle okudu:
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيْلَمُ
**الفاء** ile; dedi: İbnü’l-Aʿrâbî de Ebû’l-Abbâs rivayetinde onu böyle okudu. Ve **الفَيْلَمُ**: tarak; ve **الغَيْلَمُ**: ʿAntere’nin şiirinde bir yerdir; dedi:
كيْفَ المَزارُ، وقد تَرَبَّعَ أَهْلُها
بعُنَيزَتَيْنِ، وأَهْلُنا بالغَيْلَم؟

Maqâyîsü’l-Luğa:
(غلم) **الغين** ve **اللام** ve **الميم**: sahih bir asıldır; gençliğe ve şehvetin coşmasına delâlet eder. Bundan: **الغُلام**; o, bıyığı yeni çıkandır. O, açık **الغُلومِيّة** ve **الغُلُومة** sahibidir; cemi **غِلْمةٌ** ve **غِلْمان**. Ve onun babından: “**اغتَلَم الفَحلُ غُلمةً**”: cinsel birleşme şehvetinden coştu. Ve **الغيْلَم**: genç cariye. Ve **الغَيْلَم**: genç delikanlı. Ve **الغَيْلَم**: kaplumbağaların erkeği. Ve onun kıyası, babın kıyası olması uzak değildir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**غَلِمَ**, **فَرِحَ** gibi, **غَلَماً** ve **غُلْمَةً**, zamme ile; ve **اغْتَلَمَ**: şehvete galip gelindi; ve o **غَلِمٌ**’dir, **كَتِفٍ** ve **سِكِّيتٍ** ve **مِنْديلٍ** gibi.
Ve o (dişi) **غَلِمَةٌ** ve **مُغْتَلِمَةٌ** ve **غِلِّيمَةٌ** ve **مِغْلِيمَةٌ** ve **مِغْليمٌ** ve **غِلِّيمٌ**’dir. Ve “şey onu **أغْلَمَهُ**” (onu coşturdu).
Ve **الغُلْمَةُ**: cinsel birleşme şehvetidir. **غَلِمَ البَعيرُ**, **فَرِحَ** gibi; ve **اغْتَلَمَ**: bundan coştu. Ve **الغُلامُ**: bıyığı yeni çıkan bıyık sahibi; ve **الكَهْلُ** onun zıddıdır; yahut doğduğu andan saçları ağarıncaya kadar; cemi: **أغْلِمَةٌ** ve **غِلْمَةٌ** ve **غِلْمانٌ**. Dişisi **غُلامَةٌ**’dır. İsim: **الغُلومَةُ** ve **الغُلومِيَّةُ** ve **الغُلامِيَّةُ**. Ve **تَغْلَمُ**, **تَمْنَعُ** gibi: bir arazidir. Ve **تَغْلَمانِ**: tesniye; bir yer adıdır. Ve **الغَيْلَمُ**: kuyularda suyun kaynağı; ve şehveti coşmuş cariye; ve kurbağa; ve bir yer adı; ve kaplumbağanın erkeği; ve baş ayrımı geniş, saçı çok genç; **الغَيْلَمِيِّ** gibi. Tarak ve **المِدْرَى** ise **فَيْلَمٌ**’dir, **الفاء** ile; onu tashîf ettiler. “Evde **غَيْلَمٌ** yok” (hiç kimse yok). Ve **زُبَيْرٍ** gibi: Nûh’un, عليه السلام, oğlu Sâm’ın oğlu.

Tâcü’l-ʿArûs:
( غلم ) adam ( **فرح** gibi **غلما** ) harekeli; ( ve **غلمة** zamme ile ) ve Cevherî bununla yetindi; ( ve **اغتلم** ) şehvetten coştuğunda; ve **المحكم**’de: ( şehvete galip gelindiğinde ); cariye de böyledir. ( Ve o **غلم**’dir, **كتف** ve **سكيت** ve **منديل** gibi ) ve “**الغليم**” denir, **سكيت** gibi: şiddetli **الغلمة** sahibi. ( Ve o (dişi) **غلمة**’dir ) **فرحة** gibi; ( ve **مغتلمة** ve **غليمة** ) **سكينة** gibi; ( ve **مغليمة** ve **مغليم** ) Ezherî dedi: erkek ve dişide eşittir. ( ve **غليم** ) **سكيت** gibi; o da böyledir. Ve hadiste: “Kadınların en hayırlısı, kocasına karşı **الغلمة** olandır.” Ve şair dedi:
يا عمرو لو كنت فتى كريما * أو كنت ممن يمنع الحريما * أو كان رمح استك مستقيما نكت به جارية هضيما * نيك أخيها أختها الغليما

( Ve ) gerçekten ( şey onu **أغلمه** ) onun **غلمة**sini coşturdu. ( Ve **الغلمة** ) zamme ile; bazıları kesre ile ضبط etti; ve onu mutlak kullanmak fethayı gerektirir. ( cinsel birleşme şehveti ) **الصحاح**’ta olduğu gibi.
Ve bir topluluk onu “azgın cinsel istek” ve “oğlanları arzulama” ile tefsir etti; **العناية**’da olduğu gibi. Ve gerçekten ( deve **غلم** etti, **فرح** gibi ) **غلمة**; ( ve **اغتلم** ) yani ( bundan coştu ). Ve deve: **بعير غليم** **سكيت** gibi. ( Ve **الغلام** ) zamme ile; şöhretinden dolayı ضبطu ihmal edildi. ( bıyığı yeni çıkan bıyık sahibi; yahut ) o ( doğduğu andan saçları ağarıncaya kadar )dır; ve ayrıca ( olgun yaşlı ) için de kullanılır. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: “Filân, yaşlı olsa bile **غلام الناس** denir; senin ‘filân, ihtiyar olsa bile ordunun delikanlısıdır’ demen gibi.” O hâlde o ( zıddıdır; cemi **أغلمة** ve **غلمة** ) kesre ile; ( ve **غلمان** ) kesre ile de; **المحكم**’de böyle. Ve onlardan kimi **غلمة** ile **أغلمة**’den müstağni olmuştur; Cevherî de bunun üzere yürüdü. İbnü’l-Esîr dedi: Onun ceminde **أغلمة** vârid olmadı; ancak **غلمة** dediler. ( Ve o (dişi) **غلامة**’dır ) burada kendi ıstılahına muhalefet etti. Cevherî, Evs b. ʿAlfâ el-Huceymî’den okudu; ve ʿAmr b. Süfyân el-Esedî’ye de rivayet edilir:
ومركضة صريحي أبوها * تهان لها الغلامة والغلام

( Ve isim: **الغلومة** ve **الغلومية** ve **الغلامية** ) üçünün de zammesiyle; Cevherî ilk ikisiyle yetindi. ( Ve **تغلم** **تمنع** gibi: bir arazidir; ve **تغلمان** tesniyedir ) **تغلم**; ( ve **الغيلم**: kuyularda suyun kaynağı; ve ) ayrıca ( şehveti coşmuş cariye; Cevherî nakletti; ve ondan şairin sözü:
من المدعين إذا توكروا * تنيف الى صوته الغليم

( ve ) ayrıca ( kurbağa ) ve ayrıca ( bir yer adı ) ʿAntere’nin şiirinde; Cevherî onun için şu beyti okudu:
كيف المزار وقد رجع أهلنا * بعيرتين وأهلها
بالغيلم

( ve ) **الغيلم** ( kaplumbağa )dır; ve “( erkeği )” denildi. ( ve ) ayrıca ( baş ayrımı geniş, iri genç ) **المحكم**’de olduğu gibi; ve **العين**’de “iri” diye nass vardır. ( **المفرق** ) yani başın ayrımı. ( saçı çok; **الغيلمي** gibi ) Leys’ten. ( Tarak ve **المِدْرَى** ) Huzelî’nin şu sözünde bunlarla tefsir edilen:
يشذب بالسيف أقرانه * كما فرق اللمة الغيلم

( o hâlde **غيلم** **الفاء** ile ) doğru olan üzere. ( Ve onu tashîf ettiler ) bununla Leys’e işaret eder; Ezherî buna dikkat çekti. Ve dedi: İbnü’l-Aʿrâbî onu Ebû’l-Abbâs rivayetinde **الفاء** ile okudu. ( “Evde **غيلم** yok” ) yani ( hiç kimse yok ). ( **زُبَيْر** gibi ) **غيلم**: Nûh’un, عليه السلام, oğlu Sâm’ın oğludur; Mekke’ye indi ve orada oturdu; ona nisbet edilen hiç kimse yoktur.
* Ve buna ek olarak: “Sütlerin en **أغلم**i, lohusa devenin sütüdür” yani onu içen için. Ve dediler: “Deve sütü içmek **مغلمة**dır” yani onda **الغلمة** şiddetlenir. Cerîr dedi:
أجعثن قد لاقيت عمران شاربا * على الحبة الخضراء ألبان أيل

Ve “Deniz **أغلم** etti”: dalgaları coştu ve çalkalandı; **اغتلم** gibi. Ve **الاغلام** ve **الاغتلام**: hayır veya şerden emredilen sınırı aşmaktır. Ve ondan: Hâricîye “**مارق مغتلم**” derler; ve “**سقاء مغتلم**” ve “**خابية مغتلمة**”: ikisinin içkisi şiddetlendi. Ve ondan hadîs: “Bu içkiler size karşı **اغتلمت** ederse, güçlerini su ile kırın.” Ve **الغلم** iki zamme ile: hapsedilmiş olanlar; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Ve “**اغتلم الغلام**”: **الغلومة** haddine ulaştı; Râgıb nakletti. Ve **الغلام**ın tasğîri **غليم**’dir. Ve **الغلمة**’nin tasğîri, büyüğüne uymaksızın **أغيلمة**’dir; sanki **أغلمة**’yi tasğîr ettiler; onu söylememiş olsalar da; “**أصيبية**”yi **صبية**’nin tasğîrinde söyledikleri gibi. Bazıları kıyasa göre **غليمة** der; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Berrî dedi: Bazıları **صبية** de der. Ve **الغيلم**: güzel kadın. Ve **غلام**: Basralı zâhid ʿUtbe b. Ebân b. Ṣumʿa’nın lakabıdır; **الرسالة القشيرية** ricâlindendir. Ve ayrıca, lugavî Ebû ʿUmer Muhammed b. ʿAbdülvâhid b. Ebî Hâşim’in lakabıdır. Ve **غلام الهراس**: meşhur kurrâ Ebû ʿAlî el-Hasen b. ʿAlî b. el-Kâsım el-Vâsitî’dir.
