# غلو (غ-ل-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Aşırı gitmeyin

- Harfler: غ - ل - و
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 3 sîga
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: غلو/ي · غلى · غلي

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَغْلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعِلُوا | Aşırı gitmeyin | 2 | 2 | [4:171](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/ayet/4:171.md) |
| [كَغَلْيِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/siga/%D9%83%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%90.md) | كَفَعْلِ | Kaynamak gibi | 1 | 1 | [44:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/ayet/44:46.md) |
| [يَغْلِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%84%D9%90%D9%8A.md) | يَفْعِلُ | Kaynar | 1 | 1 | [44:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/ayet/44:45.md) |

## Mücavir kökler — 37 mücavir (49 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Dane, inek yavrusuna denir
2. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Hilal yeni ay demektir
3. [مهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Küllenmiş közdür
4. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Mesih
5. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
6. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
7. [حمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hümem kömür demektir
8. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Batın karın demektir
9. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İsa
10. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sülle çokluk demektir
11. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Meryem
12. [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Dengi” demektir
13. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Onların hevesleri
14. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
15. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Nihayet, son demektir
16. [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
17. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kelime
18. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
19. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Yavru” demektir
20. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
21. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Oğullar
22. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
23. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
24. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
25. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İnek yavrusu, dana demektir
26. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir
27. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Biribirini kesen yoldur
28. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
29. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayr : At sürüsü demektir
30. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Önce
31. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
32. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
33. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
34. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
35. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
36. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
37. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غلو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88.md), [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md), [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md), [فرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B7.md) |
| Zıt Kök | [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Oku menzilinin sonuna kadar fırlatmak, belirlenmiş doğal veya meşru sınırı aşarak yukarı veya öteye taşmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnanç, sevgi ve dini hükümlerde haddi aşarak peygamberleri veya beşeri unsurları mertebesinin üstüne çıkarmak |
| Çekirdek Özet 3 | Adalet ve vasat dengesinden koparak hakikati aşırılık ve ifrat yoluyla tahrif eden sınır aşımı |
| Kritik Hata Riski | Gıluv kavramını yalnızca ibadette titizlik sanıp itikadi tahrifata yol açan yüceltmeci had aşımını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غل | Kuşatmak, baskılamak, içine girmek, sınırları zorlayarak yoğunlaşmak ([غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md), [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md), [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md), [غلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%81.md), [غلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%82.md)) | و | Kuşatma ve baskı içeren kök anlamına ivme, uzama ve yukarı doğru taşma boyutu katılmış; sınırın ötesine fırlama ve haddi aşma manası özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz, perde, derinlik (Arap yazısındaki ikiz harf ع imgesinden türetme boğaz sürtünmesi) | Görünür sınırın arkasına geçme, ufkun ötesine uzanma veya algı hududunu zorlama hareketini temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir kuvvetin yönlendirilmesi, ileri doğru sevk edilmesi ve menzile uzatılması hareketini yansıtır. |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki durumu birbirine bağlama, kuvveti sürükleme ve harekete süreklilik kazandırma etkisini katar. |
| غلو | Sınırı zorlayan bir kuvvetin yönlendirilerek menzilin ötesine taşırılması | Doğal ve meşru ölçünün dışına doğru ivmeyle fırlama, çizgiyi aşarak hadsizliğe yönelme bütünlüğünü oluşturur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin oku gücünün yettiği en uzak mesafeye fırlatması, bir ok atımı mesafe ve fiyatın alışılmış rayicin üstüne fırlayıp pahalanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Binitin koşarken sınırları zorlayıp aşırı bir hız ve coşkunlukla atılmasını niteleyen kullanım: يغلو بها رُكبانُها وتغتلي |
| Erken Arapça kullanım | Bir menzil ölçüsü olarak bir ok atımı mesafe ifadesi ve gençliğin dizginlenemez taşkınlığı: هو مني بغلوة سهم / خفّض من غلوائك |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Arapça غلو kökü, Sami dil ailesinde sınırları aşma, yukarı doğru fırlama ve taşkınlık bildiren zayıf kök dinamikleriyle bağlantılıdır. Kökün İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan yansımaları, kaynama ve coşma bildiren köklerle ses ve anlam geçişliliği gösterir; suyun veya kabın kaynayarak taşması ile zihnin veya fiyatın haddi aşması aynı semantik çekirdekten beslenir. Akadcada yukarı çıkma ve haddi aşma bildiren bazı formlarla kavramsal paralellik bulunsa da Arapçada kök, hem okun sınır ötesine atılması gibi somut bir menzil eylemine hem de dinde ve fiyatta haddi aşma gibi soyut bir ifrat çizgisine kavuşarak özgün bir semantik alan inşa etmiştir.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisânü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غلو ve غلي sesdeşliği | Okun uzağa fırlatılması, suyun kaynayıp taşması ve fiyatın yükselmesi arasındaki taşma ortaklığı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami taşkınlık kökleri | Suyun ve öfkenin taşması anlamındaki köklerle morfolojik varyant yakınlığı | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisânü’l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غلو | Anlamlı | Haddi aşmak, fırlamak, pahalanmak | Sınırın ötesine taşma, dinde ifrata düşme | Hedef kök |
| [غول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84.md) | Anlamlı | Helak etmek, aklı baştan almak | İnsanın dengesini ansızın bozan gizli afet | Yıkıcı etki ve had aşımıyla anlamsal yakınlık |
| [لغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88.md) | Anlamlı | Boş, hükümsüz ve anlamsız söz | Bir hedefe ve sınıra bağlanamayan anlamsız düşüş | Haddini aşan غلو kökünün aksine sınırsız bir gayesizlik |
| [لوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%BA.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [وغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%BA%D9%84.md) | Anlamlı | Bir yere izinsiz girmek, derinlere dalmak | Bir topluluğun içine çağrılmadan dalıp haddi aşmak | Kur'an'da geçmez; haddi aşma yönüyle akraba |
| [ولغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%BA.md) | Anlamlı | Suyun içine dil sokup yalamak | Hayvanın kabın sınırından içeriye temas etmesi | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غلو | Merkez | Haddi aşma | Bir şeyi haddinden fazla yücelterek veya fırlatarak sınırın ötesine taşırmak | Meşru sınırın üstüne çıkma ve ifrat |
| [طغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88.md) | Komşu | Taşkınlık yapma | Güç, kibir ve zenginlik sebebiyle fıtri ve ilahi otoriteye başkaldırıp taşmak | Büyüklük taslayarak sınırı çiğneme |
| [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Hakka tecavüz | Kendi hakkı olmayana el uzatmak ve başkalarının aleyhine dengeyi bozmak | Adaleti ihlal edip zorbalığa yönelme |
| [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) | Komşu | Çizgiyi aşma | Belirlenmiş hukuki, ahlaki veya mekânsal sınırı doğrudan çiğneyip öteye geçmek | Hududu doğrudan ihlal etme |
| [فرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B7.md) | Komşu | İfrat, ileri gitme | Bir işte ölçüyü kaçırıp gereğinden fazla ileri gitmek | Dengenin fazlalık yönünde bozulması |
| [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) | Zıt | Denge ve adalet | Her varlığa ve hükme tam hakkını vererek sınırında tutmak | Haddi ne aşan ne de eksilten adalet hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غلو | Haddi aşma, taşkınlık, ifrat | Belirlenmiş itikadi veya fiili hudutların dışına fırlama | Kesin |
| Latince | excessus, immoderatio | Aşırılık, ölçüyü kaybetme | Ölçünün dışına çıkmayı karşılar; okun fırlatılması imgesini taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | extremism, excess, exaggeration | Aşırılık, ifrat, haddini aşma | Dini ve fikri radikalizmi karşılar; fiyatın fırlaması anlamını içermez | Güçlü |
| Almanca | Extremismus, Maßlosigkeit, Übertreibung | Ölçüsüzlük, aşırılık, had aşımı | Dengeli sınırın terk edilmesini karşılar; soyut alanı kapsar | Güçlü |
| Fransızca | excès, outrance, extrémisme | Aşırılık, taşkınlık, haddi aşma | Normun ve vasatın dışına taşmayı ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch, Larousse.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ | İtikadi aşırılık ve peygamberi beşer üstü konuma çıkarma | Ehl-i Kitab'ın Hz. İsa'yı ilahlaştırması veya teslis inancına sapması bağlamı; Nisâ [4:171](https://lisan.digital/tr/ayet/4:171.md) |
| لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ | Heva ve hevese uyarak dinin sınırlarını tahrif etme | Geçmiş sapkın toplulukların batıl kabullerine uyup hak çizgiden kopma bağlamı; Mâide [5:77](https://lisan.digital/tr/ayet/5:77.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gulât fırkaları ve tenzih | Peygamberlere veya imamlara ilahlık vasfı atfedilmesi, hulûl ve tenasüh iddiaları | Tenzih ilkesini yıkan itikadi had aşımı |
| Fıkıh | İbadetlerde aşırılık ve ruhsat | Meşru ruhsatları terk edip ibadette fıtratı zorlayan aşırı mükellefiyetler üretme yasağı | Meşruiyet sınırlarını aşan ifrat |
| Tefsir | Ehl-i Kitap eleştirisi | Hristiyanların Hz. İsa'yı yüceltmede, Yahudilerin ise hükümleri keyfi daraltıp genişletmedeki tavrı | Vahyin hududunu heva ile bozma |
| Hadis | Dini hayatta denge | Ümmetin dinde aşırılıktan nehyedilmesi ve geçmiş kavimlerin gıluv sebebiyle helak oluşu ikazı | Dinde ölçüyü kaçıran radikalizm |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk hududu | İfrat ve şirk tehlikesi | Haddi koruma | Yaratılmış olanı yücelterek ilahi mertebeye taşımayı engeller | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve delil disiplini | Epistemik ifrat | Ölçüyü koruma | Metin ve verinin sınırlarını aşan zorlama yorum ve spekülasyonu önler | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşru otorite | Lider fetişizmi | Dengeyi koruma | Yöneticilere mutlak masumiyet veya kutsallık atfedilmesini engeller | Güçlü |
| İktisadi | Fiyat ve piyasa dengesi | Fahiş fiyat artışı | Rayici koruma | Malın değerini yapay biçimde fırlatarak adil mübadeleyi bozan vurgunculuğu önler | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik eşik aşımı ve rezonans kırılması | Bir sisteme verilen enerjinin sistemin taşıma kapasitesini aşarak mekanik veya yapısal yıkıma yol açması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Radikalizm ve fanatizm | Toplumsal veya dini bir değerin mutlaklaştırılarak diğer meşru hak ve ilkeleri imha edecek sınıra itilmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Gıluvvun yalnızca silahlı tedhiş veya siyasal radikalizm olarak algılanıp, asıl itikadi ve hürmet temelli sapma boyutunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kişinin tazim, takva veya sevgi saikiyle vahyin koyduğu ontolojik sınırları aşarak beşere ilahlık payesi vermesi ve dinin dengesini bozması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dini tahrif eden en büyük tehlikenin yalnızca inkar olduğu sanılır; aşırı yüceltme ve dinde ifratın da şirke yol açan bir sapma olduğu gözden kaçar |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın "vasat ümmet" tasavvurunun sınır taşını koyar; sapmanın sadece düşmanlık ve inkarla değil, kontrolsüz sevgi ve yüceltmeyle de gerçekleştiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitab'ın peygamber tasavvurunu tashih eden, tevhid akidesini netleştiren ve vahyin sınırlarını çizen ayetlerde belirleyicidir (Nisâ [4:171](https://lisan.digital/tr/ayet/4:171.md), Mâide [5:77](https://lisan.digital/tr/ayet/5:77.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | "Dinde ne kadar aşırıya gidilirse o kadar dindar olunur" zannını yıkar; ölçüsüz gayret ve haddini aşan hürmetin hakikatte dini tahrif ettiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Okun azami mesafeye fırlatılarak yayından ve menzilinden taşması, suyun kaynaması veya fiyatın rayicin üstüne çıkması.
- Soyut anlam: Varlık mertebelerine, inanç esaslarına veya ahlaki davranışlara dair belirlenmiş ilahi ölçünün ifrat yoluyla ihlal edilmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin yapısal dengesini bozan, vasat alanın dışına taşarak rezonansı ve meşruiyeti imha eden sınır aşımı.
- LaTeX modeli: $$ x > x_{\max} \implies x \notin S $$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ meşru ve dengeli hudutlar alanını (hudûdullah), $x_{\max}$ bu alan için takdir edilmiş en üst sınırı gösterir. Sisteme dahil olan herhangi bir inanç veya fiil değerinin ($x$) azami sınırı aşması ($x > x_{\max}$), onun meşru kümeden çıkarak ($x \notin S$) sapma ve ifrat alanına düşmesine yol açan gıluv hareketini simgeler.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%84%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:171](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/ayet/4:171.md) — تَغْلُوا

يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلَا تَقُولُوا ثَلَاثَةٌ انْتَهُوا خَيْرًا لَكُمْ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ سُبْحَانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا

Meal (IK): Ey Ehl-i Kitab; dininizde taşkınlık etmeyin. Allah hakkında ancak gerçeği söyleyin. Meryem oğlu İsa Mesih; Allah’ın peygamberi, O’nun Meryem’e ulaştırdığı kelimesi ve kendinden bir ruhtur. Allah’a ve peygamberlerine iman edin. Allah üçtür, demeyin. Kendi yararınıza olarak bundan vazgeçin. Allah sadece bir tek ilahtır. Çocuğu olmaktan münezzehtir. Göklerde olanlar da, yerde olanlar da O’nundur. Vekil olarak Allah yeter.

### [Maide 5:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/ayet/5:77.md) — تَغْلُوا

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; dininizde haksız yere haddi aşmayın, daha önce hem kendi sapmış hem de birçoğunu saptırmış ve doğru yoldan ayrılmış bir kavmin heveslerine uymayın.

### [Duhan 44:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/ayet/44:45.md) — يَغْلِي

كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ

Meal (IK): Erimiş maden gibidir. Karınlarında kaynar,

### [Duhan 44:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/ayet/44:46.md) — كَغَلْيِ

كَغَلْيِ الْحَمِيمِ

Meal (IK): Suyun kaynaması gibi.

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين واللام و و ا ي ء معهما
غ ل و، غ و ل، غ ي ل، و غ ل، ل غ و، ل ي غ، و ل غ مستعملات غلو، غلي: غلا السِّعْرُ يغلو غلاءً ممدود، وغلا الناسُ في الأمر، أي: جاوزوا حدّه، كغلوّ اليهود في دينها. ويقال: أغليت الشيء في الشراء، وغاليت به.
والغالي يغلو بالسَّهْم غُلُوّاً، أي: ارتفع به في الهواء، والسّهم نفسه يغلو.
والمُغالي بالسَّهْم: الرّافعُ يدَه يريد به أقصى الغاية، وكلّ مَرْماة منه غَلْوة.
والمِغلاةُ: سَهْمٌ يتخذُ لمغالاة الغَلْوة، ويقال: المِغْلَى بلا هاء في لغة... والفَرْسَخُ التام: خمسٌ وعشرونَ غَلْوةٌ.
والدابة تغلو في سيرها غُلُوّاً، وتغتلي بخفّة قوائمها. قال:
يغلو بها رُكبانُها وتغتلي
وتَغالَي النَّبتُ، أي: ارتفع، وتَمادَى في الطول.
وغلا الحبُّ: ازداد وارتفع.
وتَغالَى لحم الدَّابة، أي: انْحَسَرَ عنها عند الضمار.
وغَلَتِِ القِدْرُ تَغْلي غَليَاناً.
وتَغَلَّيت وتَغَلَّلْت تَفَعَّلْتُ من الغالية.
غول، غيل: الغُوْلُ: بعدُ المَفازةِ، لاغتيالها سَيْرَ القوم، قال رؤبة:
وبَلَدٍ يَغْتالُ خَطْوَ المُخْتَطي
وغاله المَوتُ: أهلكه.
والغُوْلُ: المنيّة، قال:
ما ميتةٌ إن متُّها غَيْرَ عـاجـزٍ		بعارٍ إذا ما غالتِ النَّفْسَ غُولُها
والغُولُ: من السَّعالي، يَغولُ الإنسان.
تَغَوَّلَتْهُمُ الغيلا: أي تَيَّهَتُهُمْ.
وغالَتْهُ الخَمْرُ تَغْولُهُ غَوْلاً، إِذا شربها فذهبتْ بعقله. والغول: الصداع.
الغِيلةُ: الاغتيال. قُتِلَ فلانٌ غِيلةً، أي: خدعة، وهو أن يخدعه فيذهب به إلى مَوْضعٍ مُسْتَخفٍ، فإذا صار إليه قتله.
والغائلة: فِعْلُ المُغْتالِ، يقال : خفت غائلة كذا، أي: شرَّهُ.
والغَيْل: مكانٌ من الغَيْضة فيه ماءٌ معين، قال:
حجارةٌ غيلٍ وارشات بطحلبُ
والغَيْلُ: إرضاع المرأة ولدها على حَبَلٍ: يقال: سقيته لبناً غيلاً، والفعل: أَغْيَلَتِ المرأة.
والغَوْلانُ: نباتٌ.
والمِغْوَلُ: شبه مشمل، إلا أنه أصغر وأدق وأطولُ.
والمُغاوَلَةُ: المُبادَرةُ في الشّيء، يقال: أُغاوِلُ حاجتي، أي: أبادرها...
قال جرير:
عاينتُ مُشْعَلةَ الرِّعال، كأنَّها		طيرٌ تغاوِلُ في شَمامَ وُكَورا
وغل: الواغل: الدّاخل في قوم على طعام أو شراب، من غير دعوة.. وَغَلَ يَغِلُ وَغْلاً.
والوَغْلُ: الرجل الضعيفُ، ويجمَع على أَوْغالٍ.
وأَوْغَلَ القومُ، أي: أَمْعنوا في سَيْرهم داخلينَ في جبالٍ أو أرضٍ من العدو. وكذلك تَوَغّلوا، وتَغَلْغلوا.
وأَوْغَلَتْهُ حاجتُه إلينا، أي: أَسْرَعَتْ به إلينا.
لغو: الّلغة واللغاتُ والُّلغونَ: اختلافُ الكلامِ في معنى واحدٍ.
ولغا يلغو لغواً، يعني اختلاط الكلام في الباطل، وقول الله عزّ وجلّ: "وإذا مرّوا بالّلغو مرّوا كراما"، أي: بالباطل. وقوله تعالى: "والْغَوا فيه" يعني: رفع الصوت بالكلام ليغلّطوا المسلمين.
وفي الحديث: "من قال في الجمعة والإمام يخطب : صَهْ فقد لَغا"، أي: تكلّم.
وأَلْغيتُ هذه الكلمة، أي: رأيتها باطلاً، وفضلاً في الكلام وحَشْواً، وكذلك ما يلغى من الحساب. وفي الحديث "إيّاكم ومَلْغاةَ أولِ اللَّيْل"، يريد به اللغو.
ولاغية في قوله تعالى: "لا تَسْمَعُ فيها لاغية": كلمة قبيحة أو فاحشة.
ليغ: الأَلْيَغُ: الذي يرجع لسانه إلى الياء، والأَلْثَغُ إلى الثاء.
ولغ: الوَلْغُ: شُرْبُ السّباع بألسِنَتها، وبعض العرب يقول: يالَغُ، أرادوا تبيان الواو فجعلوا مكانَها ألفاً. قال قيسُ بن الرّقيّات:
ما مرّ يومٌ إلاّ وعندهمـا		لحم رجالٍ أو يالَغانِ دما
ورجلٌ مُسْتَوْلغٌ: لا يبالي ذمّا ولا عارا، بمنزلة الكلب يَلغُ في كلِّ قذر.

##### Türkçe

باب **الغين** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**غ ل و**، **غ و ل**، **غ ي ل**، ve **و غ ل**، **ل غ و**، **ل ي غ**، ve **و ل غ** kullanımdadır.

**غلو**، **غلي**: **غلا السِّعْرُ** **يغلو** **غلاءً** (uzatılmıştır); ve **غلا الناسُ في الأمر**; yani: onun sınırını aştılar; Yahudilerin dinlerinde aşırılığı gibi. Ve denilir: **أغليت الشيء في الشراء**; ve onunla **غاليت**.

Ve **الغالي** okla **يغلو** **بالسَّهْم** **غُلُوّاً**; yani: onunla havada yükseldi; ve okun kendisi de **يغلو**.

Ve okla **المُغالي**: elini kaldıran, onunla en uç gayeyi isteyen; ve ondan her bir atış mesafesi bir **غَلْوة**’dir.

Ve **المِغلاةُ**: **غَلْوة**’nin aşırılığı için yapılan bir oktur; ve denilir: bir dilde **المِغْلَى** (ه olmaksızın)... Ve tam **الفَرْسَخُ**: yirmi beş **غَلْوة**’dir.

Ve binek hayvanı yürüyüşünde **تغلو** **غُلُوّاً**; ve ayaklarının hafifliğiyle **تغتلي**. Dedi ki:
يغلو بها رُكبانُها وتغتلي

Ve **تَغالَي النَّبتُ**; yani: yükseldi ve boyda uzamaya devam etti.

Ve **غلا الحبُّ**: arttı ve yükseldi.

Ve **تَغالَى لحم الدَّابة**; yani: zayıflık sırasında ondan çekildi.

Ve **غَلَتِِ القِدْرُ** **تَغْلي** **غَليَاناً**.

Ve **تَغَلَّيت** ve **تَغَلَّلْت**: **الغالية**’den **تَفَعَّلْتُ**.

**غول**، **غيل**: **الغُوْلُ**: çölün uzaklığı; kavmin yürüyüşünü “gizlice yok ettiği” için. Rü’be dedi ki:
وبَلَدٍ يَغْتالُ خَطْوَ المُخْتَطي

Ve **غاله المَوتُ**: onu helâk etti.

Ve **الغُوْلُ**: ölüm; dedi ki:
ما ميتةٌ إن متُّها غَيْرَ عـاجـزٍ		بعارٍ إذا ما غالتِ النَّفْسَ غُولُها

Ve **الغُولُ**: **السَّعالي**’den; insana **يَغولُ**.

**تَغَوَّلَتْهُمُ الغيلا**: yani onları şaşkınlığa düşürdü.

Ve **غالَتْهُ الخَمْرُ** onu **تَغْولُهُ** **غَوْلاً**; onu içtiğinde aklını götürdüğü zaman. Ve **الغول**: baş ağrısıdır.

**الغِيلةُ**: **الاغتيال**. Falan kimse **غِيلةً** öldürüldü; yani: hile ile; o da şudur: onu aldatır, onu gizli bir yere götürür; oraya vardığında onu öldürür.

Ve **الغائلة**: **المُغْتالِ**’in fiilidir; denilir: **خفت غائلة كذا**; yani: onun şerrini.

Ve **الغَيْل**: **الغَيْضة**’den bir yer; içinde kaynak suyu vardır. Dedi ki:
حجارةٌ غيلٍ وارشات بطحلبُ

Ve **الغَيْلُ**: kadının, hamilelik üzerine çocuğunu emzirmesidir: denilir: ona **غيلاً** süt içirdim; fiil: kadın **أَغْيَلَت**.

Ve **الغَوْلانُ**: bir bitkidir.

Ve **المِغْوَلُ**: bir çeşit örtüye benzer; ancak daha küçük, daha ince ve daha uzundur.

Ve **المُغاوَلَةُ**: bir şeyde acele davranmaktır; denilir: **أُغاوِلُ حاجتي**; yani: ona acele ederim...

Cerîr dedi ki:
عاينتُ مُشْعَلةَ الرِّعال، كأنَّها		طيرٌ تغاوِلُ في شَمامَ وُكَورا

**وغل**: **الواغل**: davetsiz olarak bir kavmin yanına yemek veya içecek için giren... **وَغَلَ** **يَغِلُ** **وَغْلاً**.

Ve **الوَغْلُ**: zayıf adamdır; **أَوْغال** üzerine cem‘ olunur.

Ve kavim **أَوْغَلَ**; yani: yürüyüşlerinde derinlemesine gittiler; dağlara yahut düşmandan bir araziye girerek. Aynı şekilde **تَوَغّلوا** ve **تَغَلْغلوا**.

Ve **أَوْغَلَتْهُ حاجتُه إلينا**; yani: onu bize doğru hızlandırdı.

**لغو**: **الّلغة** ve **اللغاتُ** ve **الُّلغونَ**: tek bir mânada sözün farklılaşmasıdır.

Ve **لغا** **يلغو** **لغواً**: bâtılda sözün karışması demektir. Aziz ve celil Allah’ın sözü: “وإذا مرّوا بالّلغو مرّوا كراما”; yani: bâtıl ile. Ve O’nun sözü: “والْغَوا فيه” demektir ki: Müslümanları şaşırtmak için sözle sesi yükseltmek.

Ve hadiste: “من قال في الجمعة والإمام يخطب : صَهْ فقد لَغا”; yani: konuştu.

Ve **أَلْغيتُ هذه الكلمة**; yani: onu bâtıl, sözde fazlalık ve dolgu gördüm; aynı şekilde hesaptan **يلغى** edilen şey. Ve hadiste: “إيّاكم ومَلْغاةَ أولِ اللَّيْل”; bununla **اللغو**’yu kasteder.

Ve âyetteki **لاغية**: “لا تَسْمَعُ فيها لاغية”: çirkin yahut fuhuş bir söz.

**ليغ**: **الأَلْيَغُ**: dili **الياء**’ya dönen kimsedir; **الأَلْثَغُ** ise **الثاء**’ya.

**ولغ**: **الوَلْغُ**: yırtıcıların dilleriyle içmesidir; Arapların bazısı **يالَغُ** der; **الواو**’yu açıklamak istediler de onun yerine **ألف** yaptılar. Kays b. er-Rukayyât dedi ki:
ما مرّ يومٌ إلاّ وعندهمـا		لحم رجالٍ أو يالَغانِ دما

Ve **مُسْتَوْلغٌ** bir adam: kınamaya da ayıba da aldırmaz; her pisliğe **يَلغُ** eden köpek mesabesindedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: غلي

غَلَتِ القدر تَغْلي غَلْياً وغَلَياناً. وأغْلَيْتُها أنا. والغالِيةُ من الطيب: تقول منه: تَغَلَّيْتُ بالغالِيَةِ.

##### Türkçe

**غَلَتِ** tencere **تَغْلي**; **غَلْياً** ve **غَلَياناً** (kaynama) ile. Ve ben onu **أغْلَيْتُها**. Ve **الغالِيةُ** güzel kokudan (bir tür): ondan şöyle dersin: **تَغَلَّيْتُ** **بالغالِيَةِ** (galîye ile koku sürdüm).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: غلو/ي

(باب الغين واللام وما يثلثهما)
(غلم) الغين واللام والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَداثةٍ وهَيْجِ شهوة. من ذلك الغُلام، هو الطارُّ الشَّاربِ([1]) . وهو بيِّنُ الغُلومِيّة والغُلُومة، والجمع غِلْمةٌ وغِلْمان. ومن بابه: اغتَلَم الفَحلُ غُلمةً: هاج من شَهوة الضِّراب. والغيْلَم: الجارية الحَدَثة. والغَيْلَم: الشابُّ. والغَيْلَم: ذكر السَّلاحِف. وليس بعيداً أن يكون قياسُه قياسَ الباب.
(غلو/ي) الغين واللام والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ في الأمر يدلُّ على ارتفاع ومجاوَزةِ قَدْر. يقال: غَلاَ السِّعر يغلو غَلاءً، وذلك ارتفاعُه. وغَلاَ الرَّجلُ في الأمر غُلُوّاً، إذا جاوَزَ حدَّه. وغَلاَ بسَهْمِه غَلْوَاً، إذا رَمَى به سَهْماً أقصى غايتِه. قال:
* كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي([2]) *
وتَغالَى الرَّجُلان: تفاعَلاَ من ذلك. وكلُّ مَرْماةٍ عند ذلك غَلْوَة. وغَلَت الدّابّةُ في سَيرها غَلْوَاً، واغتلت اغتلاء، وغالت *غِلاء. وفي أمثالهم: "جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ([3]) ". وتَغالَى النَّبتُ: ارتفَعَ وطال. وتَغالَى لحمُ الدابَّةِ، إذا انحسر عنه وَبَره. وذلك لا يكون إلاَّ عن قوّةٍ وسِمَن وعُلُوٍّ. وغَلَتِ القِدْرُ تَغْلِي غَلَياناً. والغُلَوَاء: أن يمُرَّ على وجهِه جامحاً. قال:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
وأمَّا الغالية من الطِّيب فممكنٌ أن يكون من هذا، أي هي غاليةُ القيمة. يقولون: تغلَّلْت وتغلَّيت من الغالية.
(غلب) الغين واللام والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على قوّةٍ وقَهرٍ وشدَّة. من ذلك: غَلَب الرّجلُ غَلْبَاً وغَلَباً وغَلَبة. قال الله تعالى: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾  [الروم 3]. والغِلاَب: المغالَبة. والأغلَبُ: الغَليظ الرّقَبة. يقال: غَلِبَ يَغْلَبُ غَلَباً. وهضْبةٌ غَلباء، وعِزَّةٌ غلباء. وكانت تغلِبُ تسمَّى الغلباء. قال:
وأورثَنِي بنو الغَلباء مَجْداً  *** حديثاً بعد مَجدِهمُ القديمِ([5])

واغلولَبَ العُشْب: بلَغَ كلَّ مَبلغ. والمُغَلَّب من الشُّعراء: المغلوب مِراراً. والمُغَلَّب أيضاً: الذي غَلب خَصْمَه أو قِرْنَه، كأنَّه غلَّب على خَصْمِه، أي جُعِلت له الغَلَبة.
(غلت) الغين واللام والتاء فيه كلمة، يقولون: الغَلَت في الحساب: مثل الغَلَط في غيره. وفي بعض الحديث: "لا غَلَت في الإسلام".
(غلث) الغين واللام والثاء أصلٌ صحيحٌ واحد، يدلُّ على الخَلْط والمُخالَطة. من ذلك: غَلَثْتُ الطّعامَ: خلَطت حنطةً وشعيرا([6]) . وهو الغَلِيث. ورجل غَلِثٌ، إذا خالَطَ الأقرانَ في القِتال لَزُوماً لما طَلَب. ويقال: غَلِثَ به، إذا لزِمَه. وغَلِثَ الذِّئبُ بالغَنم: لازَمَها.
فأمَّا قولهم: غَلثَ الزَّندُ، إذا لم يَرِ، فهو كلامٌ غير ملخَّص؛ وذلك أنَّ معناه أنّه زَندٌ منتخَب، وإنَّما هو خِلْطٌ من الزُّنُودِ، قد أُخِذَ من العُرْضِ مُخْتلِطاً بغيره. يراد بالغَلَث خَشَبه، وإذا كان [كذلك] لم يَرِ.
(غلج) الغين واللام والجيم كلمةٌ تدلُّ على البَغْي والسَّطْوة. تقول العرب: هو يَتَغَلَّجُ علينا، أي يبغِي. وعَيْرٌ مِغْلَجٌ: شَلاَّل للعانة. ويكون تغلُّجُه أيضاً أن يَشربَ ويتلمَّظَ بلسانه.
(غلس) الغين واللام والسين كلمةٌ واحدة، وهو الغَلَس، وذلك ظلامُ آخرِ اللَّيل. يقال: غَلَّسْنا، أي سِرنا غَلَسا. قال الأخطل:
كذَبَتْكَ عينُكَ أم رأيتَ بواسطٍ  *** غَلَسَ الظلامِ من الرَّبابِ خيالا([7])
وقولهم: وقع في تُغُلِّسَ([8]) ، أي داهية، هو من هذا، لأنه يقع في أمرٍ مُظلم لا يَعرِف المخرجَ منه.
(غلط) الغين واللام والطاء كلمةٌ واحدة، وهي الغَلط: خلاف الإصابة. يقال: غَلِط يَغْلَط غَلَطاً. وبينهم أُغلوطةٌ، أي شيءٌ يُغالِط به بعضُهم بعضاً.
(غلف) الغين واللام والفاء كلمةٌ واحدةٌ صحيحة، تدلُّ على غِشاوةٍ وغِشيانِ شيء لشيء. يقال: غِلافُ السَّيفِ والسِّكِّين. وقَلبٌ أغلَفُ: كأنَّما أُغشِيَ غِلافاً فهو لا يَعي شيئاً. قال الله تعالى: ﴿وَقَالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ﴾
[البقرة 88]، أي أُغشِيَتْ شيئاً فهي لا تَعي. وقرئت([9]) :﴿غُلُفٌ([10])﴾ ، أي أوعيةٌ للعِلْم. والقياس في ذلك كله واحد. ويقولون: تغَلَّف بالغالية، وليس ببعيدٍ ممّا ذكرناه.
(غلق) الغين واللام والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على نُشوبِ شيءٍ في شيء. من ذلك الغَلَق، يقال منه: أغلقتُ البابَ فهو مُغْلَق. وغَلِقَ الرهنُ في يدِ مُرْتَهِنِه، إذا لم يَفتكَّه([11]) . قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "لا يَغْلَقُ الرَّهنُ". قال الفُقهاء: هو أن يقول صاحب الرَّهْنِ لصاحب الدَّين: آنَيتُك بحقِّك([12]) إلى وقت كذا، وإلاَّ فالرَّهنُ لك. فنَهَى النبيُّ صلى الله عليه وآله عن ذلك الاشتراط. وكلُّ شيء لم يُتَخَلَّصْ فقد غَلِق. قال زُهير:
وفارقتْكَ برهنٍ لا فَكاكَ له  *** يومَ الوَداعِ فأمسى الرَّهنُ قد غَلِقا([13])
ويقال المِغْلَق: السَّهم السابعُ في الميسِر، لأنَّه يَستغلِق شيئاً وإن قلَّ. قال لبيد:
وجَزُورِ أيسارٍ دعوتُ لحتْفِها  *** بمَغَالقٍ متشابهٍ أجسامُها([14])
*ويقال: غَلِقَ ظَهرُ البعير فلا يَبْرأُ من الدَّبَر. ومنه غلِقَت النّخلةُ: ذَوَت أصولُ سَعفِها فانقطَع حَمْلُها. والله أعلم بالصّواب.
--------------ــــ
([1]) أي الذي طر شاربه، أي طلع وظهر. وفي الأصل: "الطائر الشارب"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([2]) أنشده في اللسان (غلا).
([3]) ويروى: "غلاب" كما سبق في (ذكا)، وكذا في اللسان (ذكا).
([4]) لابن قيس الرّقيات في ديوانه 280 واللسان (غلا).
([5]) أنشده في اللسان (غلب).
([6]) في المجمل: "خلطته حنطة بشعير".
([7]) ديوان الأخطل41 واللسان (غلس). وهو مطلع قصيدة يهجو بها جريراً.
([8]) غير مصروف، علم للداهية. وهو بضم التاء مع الغين وفتحها وكسر اللام المشددة.
([9]) في الأصل: "وقريب"، تحريف.
([10]) هي قراءة ابن محيصن، كما في إتحاف فضلاء البشر 141 وهي جمع غلاف.
([11]) أي إذا لم يفتكه الراهن. وفي المجمل واللسان: "إذا لم يفتك" بالبناء للمفعول.
([12]) آنيتك: أخرتك. وفي الأصل: "أتيتك"، تحريف.
([13]) ديوان زهير 33 واللسان (غلق). وفي الديوان: "فأمسى رهنها غلقا".
([14]) من معلقته المشهورة. وانظر الميسر والقداح لابن قتيبة 87.

ـ

##### Türkçe

(غayn ve lâm ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(غلم) **الغين** ve **اللام** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir tazelik ve şehvetin coşması üzerine delâlet eder. Bundan: **الغُلام**; o, bıyığı yeni biten([1])dir. Ve o, **الغُلومِيّة** ve **الغُلُومة** bakımından açıktır; cem‘i **غِلْمةٌ** ve **غِلْمان**dır. Ve onun bâbından: **اغتَلَم** **الفَحلُ** **غُلمةً**: çiftleşme şehvetinden coştu. Ve **الغيْلَم**: genç câriye. Ve **الغَيْلَم**: genç. Ve **الغَيْلَم**: kaplumbağaların erkeği. Ve onun kıyasının bâbın kıyası olması uzak değildir.
(غلو/ي) **الغين** ve **اللام** ve illetli harf, işte sahih bir asıldır; bir yükselme ve bir miktarı aşma üzerine delâlet eder. Denir: **غَلاَ** **السِّعر** **يغلو** **غَلاءً**; ve bu, onun yükselmesidir. Ve **غَلاَ** **الرَّجلُ** fi’l-emr **غُلُوّاً**, eğer haddini aşarsa. Ve **غَلاَ** bi-sehmihi **غَلْوَاً**, eğer onunla, en uç gayesine bir ok atarsa. Dedi ki:
* كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي([2]) *
Ve **تَغالَى** er-recülân: bundan, karşılıklı yaptılar. Ve her bir atış yeri o sırada **غَلْوَة**dir. Ve **غَلَت** ed-dâbbe fi-seyrihâ **غَلْوَاً**, ve **اغتلت** igtilâen, ve **غالت** ***غِلاء**. Ve onların mesellerinde: "جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ([3])". Ve **تَغالَى** en-nebt: yükseldi ve uzadı. Ve **تَغالَى** lahmu’d-dâbbe, eğer ondan tüyü sıyrılırsa. Ve bu ancak bir kuvvet ve semizlik ve yükseklik sebebiyle olur. Ve **غَلَتِ** **القِدْرُ** **تَغْلِي** **غَلَياناً**. Ve **الغُلَوَاء**: azgın olarak yüzü üzere geçip gitmesidir. Dedi ki:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
Ve أما **الغالية** mine’t-tîb, mümkün olur ki bu(ndan) olsun; yani o, kıymeti yüksek olandır. Derler: **تغلَّلْت** ve **تغلَّيت** mine’l-**غالية**.
(غلب) **الغين** ve **اللام** ve **الباء** sahih bir asıldır; bir kuvvet ve kahır ve şiddet üzerine delâlet eder. Bundan: **غَلَب** er-recül **غَلْبَاً** ve **غَلَباً** ve **غَلَبة**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِم سَيَغْلِبُون﴾  [الروم 3]. Ve **الغِلاَب**: karşılıklı galebe. Ve **الأغلَبُ**: kalın boyunlu. Denir: **غَلِبَ** **يَغْلَبُ** **غَلَباً**. Ve **هضْبةٌ غَلباء** ve **عِزَّةٌ غلباء**. Ve **تغلِبُ** (kabilesi) **الغلباء** diye adlandırılırdı. Dedi ki:
وأورثَنِي بنو الغَلباء مَجْداً  *** حديثاً بعد مَجدِهمُ القديمِ([5])

Ve **اغلولَبَ** el-‘uşb: her bir erişilecek yere ulaştı. Ve şairlerden **المُغَلَّب**: defalarca mağlup edilmiş olan. Ve **المُغَلَّب** ayrıca: hasmını yahut denkini yenen; sanki hasmına karşı galip kılınmış; yani ona galebe verilmiş.
(غلت) **الغين** ve **اللام** ve **التاء** onda bir kelime(dir); derler: hesapta **الغَلَت**: başkasında **الغَلَط** gibidir. Ve bazı hadiste: "لا غَلَت في الإسلام".
(غلث) **الغين** ve **اللام** ve **الثاء** tek bir sahih asıldır; karıştırma ve karışma üzerine delâlet eder. Bundan: **غَلَثْتُ** **الطّعامَ**: buğdayı ve arpayı karıştırdım([6]). Ve o, **الغَلِيث**tir. Ve **رجل غَلِثٌ**, eğer savaşta akranlara karışırsa; istediği şeye yapışıp kalıcı olarak. Ve denir: **غَلِثَ** bihî, eğer ona yapışırsa. Ve **غَلِثَ** **الذِّئبُ** bi’l-ganem: ona musallat olup yanında kaldı.
Fakat onların sözü: **غَلثَ** **الزَّندُ**, eğer ateş çıkarmazsa, o, özlü olmayan bir sözdür; çünkü onun mânası, onun seçilmiş bir çakmak taşı olmasıdır; hâlbuki o, çakmak taşlarından bir karışımdır; eninden alınmış, başkasıyla karışık olarak. **الغَلَث** ile onun odunu kastedilir; ve eğer [böyle] olursa ateş çıkarmaz.
(غلج) **الغين** ve **اللام** ve **الجيم** bir kelimedir; haksızlık ve zorbalık üzerine delâlet eder. Araplar der: **هو يَتَغَلَّجُ علينا**; yani haksızlık eder. Ve **عَيْرٌ مِغْلَجٌ**: kasık için şelâl (çok işeyen). Ve onun **تغلُّجُه**u da, içmesi ve diliyle yalanmasıdır.
(غلس) **الغين** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir; ve o, **الغَلَس**tır; ve bu, gecenin sonunun karanlığıdır. Denir: **غَلَّسْنا**; yani **غَلَسا** yürüdük. El-Ahtal dedi:
كذَبَتْكَ عينُكَ أم رأيتَ بواسطٍ  *** غَلَسَ الظلامِ من الرَّبابِ خيالا([7])
Ve onların sözü: **وقع في تُغُلِّسَ**([8]); yani bir felâket(in içine düştü); bu, bundandır; çünkü çıkış yolunu bilmediği karanlık bir işe düşer.
(غلط) **الغين** ve **اللام** ve **الطاء** tek bir kelimedir; ve o, **الغَلط**tır: isabetin zıddı. Denir: **غَلِط** **يَغْلَط** **غَلَطاً**. Ve aralarında **أُغلوطةٌ** vardır; yani birbirlerini onunla yanıltacakları bir şey.
(غلف) **الغين** ve **اللام** ve **الفاء** tek bir sahih kelimedir; bir örtü ve bir şeyin bir şeye bürünmesi üzerine delâlet eder. Denir: **غِلافُ** es-seyf ve’s-sikkîn. Ve **قَلبٌ أغلَفُ**: sanki bir kılıfla örtülmüş de hiçbir şeyi kavramaz. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَقَالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ﴾
[البقرة 88]; yani bir şeyle örtülmüştür de kavramaz. Ve okundu([9]): ﴿**غُلُفٌ**([10])﴾; yani ilim için kaplar. Ve bunun hepsinde kıyas birdir. Ve derler: **تغَلَّف** bi’l-**غالية**; ve bu, zikrettiğimizden uzak değildir.
(غلق) **الغين** ve **اللام** ve **القاف** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeyde takılıp kalması üzerine delâlet eder. Bundan **الغَلَق**; ondan denir: **أغلقتُ** el-bâbe fe-huve **مُغْلَق**. Ve **غَلِقَ** er-rehnu fî yedi **مُرْتَهِنِه**, eğer onu kurtaramazsa([11]). Resûlullah صلى الله عليه وآله dedi: "لا يَغْلَقُ الرَّهنُ". Fukahâ dedi: o, rehn sahibinin borç sahibine şöyle demesidir: **آنَيتُك بحقِّك**([12]) ilâ vakti kezâ; yoksa rehin senindir. Böyle bir şart koşmayı Nebî صلى الله عليه وآله yasakladı. Ve kurtarılamayan her şey **غَلِق** olmuştur. Züheyr dedi:
وفارقتْكَ برهنٍ لا فَكاكَ له  *** يومَ الوَداعِ فأمسى الرَّهنُ قد غَلِقا([13])
Ve denir: **المِغْلَق**: meysirde yedinci oktur; çünkü az da olsa bir şeyi kapatıp alır. Lebîd dedi:
وجَزُورِ أيسارٍ دعوتُ لحتْفِها  *** بمَغَالقٍ متشابهٍ أجسامُها([14])
*Ve denir: **غَلِقَ** zahru’l-ba‘îr; böylece deve, yara kabuğundan iyileşmez. Ve ondan: **غلِقَت** en-nahle: yaprak saplarının kökleri kurudu da yükü kesildi. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ــــ
([1]) yani bıyığı yeni biten; yani çıktı ve göründü. Asılda: "الطائر الشارب" (vardır); doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**tadır.
([2]) **اللسان** (غلا)’da onu şâhid olarak okuttu.
([3]) "غلاب" diye rivayet edilir; (ذكا)’da geçtiği gibi; ve yine **اللسان** (ذكا)’dadır.
([4]) İbn Kays er-Rukayyât’ındır; divanında 280 ve **اللسان** (غلا).
([5]) **اللسان** (غلب)’de onu şâhid olarak okuttu.
([6]) **المجمل**’de: "خلطته حنطة بشعير".
([7]) El-Ahtal divanı 41 ve **اللسان** (غلس). O, Cerîr’i hicvettiği bir kasidenin matla‘ıdır.
([8]) gayr-i munsarif; felâket için özel addır. O, **التاء**’nın dammesiyle, **الغين** ile birlikte; ve onun fethasıyla; ve şeddeli **اللام**’ın kesresiyle(dir).
([9]) asılda: "وقريب" (vardır); tahriftir.
([10]) o, İbn Muhaysın’ın kıraatidir; **إتحاف فضلاء البشر** 141’de olduğu gibi; ve o, **غلاف**’ın cem‘idir.
([11]) yani eğer rehin veren onu kurtaramazsa. **المجمل** ve **اللسان**’da: "إذا لم يفتك" meçhul bina ile.
([12]) **آنيتك**: seni erteledim. Asılda: "أتيتك" (vardır); tahriftir.
([13]) Züheyr divanı 33 ve **اللسان** (غلق). Divanda: "فأمسى رهنها غلقا".
([14]) meşhur muallakasındandır. Ve İbn Kuteybe’nin **الميسر والقداح**’ına bak: 87.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ل و
هو مني بغلوة سهم وبغلوتين وبثلاث غلوات والفرسخ التام‏:‏ خمس وعشرون غلوة‏.‏
وقد غلا بسهمه وغالى به وتغالينا بالسهام وترامينا بالمغالي جمع‏:‏ مغلاة وتقول‏:‏ ما عنده من المعالي إلا الرمي بالمغالي‏.‏
وخفّض من غلوائك وفعل ذلك في غلواء شبابه‏.‏
قال‏:‏ لم تلتفت للداتها ومضت على غلوائها وتقول‏:‏ أنا لا أجبّ الغلو في الدين والغلاء في السعر والغلاء في الرمي‏.‏
وأغلى السعر وبه وغالاه وبه‏.‏
قال لبيد‏:‏ أغلي السباء بكل أدكن عاتق أو جونة قدحت وفضّ ختامها وقال‏:‏ نغالى اللحم للأضياف نبأً ونرخصه إذا نضج القدور وقال عبد الرحمن بن حسان‏:‏ وأنا أستغليه بهذا الثمن وأتغالاه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الدابة تغلو في مسيرها والدوابّ يغتلين ويتغالين‏.‏
قال الأعشى‏:‏ وإتعابي العيس المراقيل تغتلى مسافة ما بين النجير فصرخدا وقال ذو الرّمة‏:‏ فألحقنا بالحيّ في رونق الضحى تغالى المهاري سدوها ونسيلها وتغالى النبت‏:‏ ارتفع‏.‏
وتغلى الوبر عن الناقة واللحم إذا تحسّر‏.‏
قال لبيد‏:‏ فإذا تغالى لحمها وتحسّرت وتقطّعت بعد الكلال خدامها وغلا بها عظم إذا طالت‏.‏
قال إياس بن الوليد‏:‏ وإذ همتي في كل مهضومة الحشا ضناك غلا عظم بها وهي ناهد

##### Türkçe

غ ل و
O, benden bir okun bir **غلوة**’siyle, iki **غلوة** ile ve üç **غلوات** iledir; tam **الفرسخ**: yirmi beş **غلوة**’dir.‏
Ve okuyla **غلا** etti; onunla **غالى** etti; biz oklarla **تغالينا** ettik; ve **المغالي** ile birbirimize attık; çoğulu: **مغلاة**. Ve dersin ki: onda, **المغالي** ile atıştan başka **المعالي** yoktur.‏
Ve **غلوائك**’inden alçal; ve bunu gençliğinin **غلواء**’ında yaptı.‏
Dedi ki: onun **الداتها**’sına iltifat etmedi ve **غلوائها**’sı üzere geçti. Ve dersin ki: ben dinde **الغلو**’yu, fiyatta **الغلاء**’yı ve atışta **الغلاء**’yı kabul etmem.‏
Ve fiyatı **أغلى** etti; onunla (fiyat) **غالاه** etti; ve onunla (fiyat) (yine) **غالاه** etti.‏
Lebîd dedi ki: “Her koyu renkli omuzlu ile, yahut ateş yakılmış ve mührü çözülmüş bir **جونة** ile **السباء**’yı **أغلي** ederim.” Ve dedi ki: “Misafirlere eti **نغالى** ederiz, bir haber olarak; ve tencereler piştiği vakit onu ucuzlatırız.” Ve Abdurrahman b. Hassân dedi ki: “Ve ben onu bu fiyatla **أستغليه** ederim ve onu **أتغالاه** ederim.”‏
Ve mecazdandır: binek hayvanı yürüyüşünde **تغلو** eder; ve binek hayvanları **يغتلين** ederler ve **يتغالين** ederler.‏
A‘şâ dedi ki: “Ve hızlı yürüyen develeri yormam, **تغتلى** eder; **النجير** ile **صرخدا** arasındaki mesafe kadar.” Ve Zû’r-Rumme dedi ki: “Kuşluk vaktinin parlaklığında kabileye yetiştik; **المهاري** **تغالى** eder; onun düzlüğü ve akışı.” Ve bitki **تغالى** etti: yükseldi.‏
Ve **الوبر** dişi deveden **تغلى** eder; ve et, **تحسّر** ettiği vakit (böyle olur).‏
Lebîd dedi ki: “Onun eti **تغالى** ettiği ve **تحسّرت** ettiği vakit, ve yorgunluktan sonra onun hizmetçileri parçalandı.” Ve onunla kemik **غلا** etti, uzadığı vakit.‏
İyâs b. el-Velîd dedi ki: “Ve benim himmetim her içi çökmüşte iken; onunla kemik **غلا** etti; o, yükselmiş iken.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

#### Madde başı: غلي

* غ ل ي * * غَلَتِ * القدر من باب رمى و * غَلَيَاناً * أيضا بفتحتين ولا يُقال * غَلِيَت * قال أبو الأسود الدُؤلي ولا أقول لِقدر القوم قد غَلِيت ولا أقول لباب الدار مغلوق أي أني فصيح لا ألحن و * غَلا * في الأمر جاوز فيه الحد وبابه سما وغَلا السعر يغلو * غَلاءً * و * غَلا * بالسهم رمى به أبعد ما يَقْدِر عليه وبابه عدا و * الغَلْوَةُ * الغاية مقدار رمية و * غالَى * باللحم اشتراه بثمن * غال * و * أغْلَى * به أيضا و * الغَالِيَةُ * من الطيب قيل أول من سماها بذلك سُليمان بن عبد الملك تقول منه * تَغَلَّى * بالغالية و * الغُلَوَاءُ الغُلُوّ * وهو أيضا سرعة الشباب وأوله

##### Türkçe

* غ ل ي * **غَلَتِ** tencere, **رمى** bâbından (gelir); ayrıca iki fetha ile **غَلَيَاناً** (diye de gelir). **غَلِيت** denilmez. Ebû’l-Esved ed-Düelî dedi ki:
“Ve kavmin tenceresi için ‘**غَلِيت**’ demem;
Ve evin kapısı için ‘kapalıdır’ demem.”
Yani: Ben fasihim; lahn yapmam (dil sürçmesi yapmam). Ve **غَلا** işte, onda haddi aştı; onun bâbı **سما**’dır. Ve fiyat yükseldi: **غَلا**; **غَلاءً** (diye) **يغلو**. Ve **غَلا** ok ile: onunla, gücünün yettiği en uzağa attı; onun bâbı **عدا**’dır. Ve **الغَلْوَةُ**: gaye; bir atış miktarı. Ve **غالَى** et ile: onu **غال** bir bedelle satın aldı; ve onunla ayrıca **أغْلَى** (da denir). Ve **الغَالِيَةُ**: güzel kokudan (bir tür); denildi ki onu bu adla adlandıranların ilki Süleyman b. Abdülmelik’tir. Ondan (türetilerek) şöyle dersin: **تَغَلَّى** **بالغالية** (galiye ile koku sürdü). Ve **الغُلَوَاءُ**: **الغُلُوّ**; ve o ayrıca gençliğin süratidir; ve onun evveli (başlangıcı)…

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: غلو

: ( و ( *!غَلا ) السِّعْرُ يَغْلُو ( *!غَلاءً ) ، بالمدِّ ، ( فهو *!غالٍ *!وغَلِيٌّ ) ، كغَنِيَ ؛ وهذه عن ابنِ الأعْرابي ؛ ارْتَفَعَ ( ضِدُّ رَخُصَ ) .
( وفي المِصْباح : غَلاَ السِّعْرُ *!يَغْلُو ، والاسْمُ *!الغَلاءُ بالفَتْح والمَدِّ .
( *!وأَغْلاهُ اللّهُ ) : ) ضدُّ أَرْخَصَه ، أَي جَعَلَهُ *!غالِياً .
( و ) يقالُ : ( بِعْتُه *!بالغالِي *!والغَلِيِّ ، كغَنِيَ : أَي الغَلاَءِ ) ؛ ) قالَ الشاعرُ :
ولو أَنَّا نُباعُ كَلامَ سَلْمى
لأَعْطَيْنا به ثَمَناً *!غَلِيَّا ( *!وغَالاهُ و ) *!غَالَى ( بهِ : سامَ فأَبْعَطَ ) ، كذا في المُحْكم .
وفي الصِّحاح : غَالَى باللحْمِ : أَي اشْتَراهُ بثَمنٍ غالٍ ؛ وقالَ :
*!نُغالى اللَّحْمَ للأَضْيافِ نيأً
ونُرْخِصُهَا إذا نَضِجَ القُدورُفحذفَ الباءَ وهو يُريدُها .
( *!وغَلاَ في الأَمْرِ *!غُلُوًّا ) ، كسُمُوَ ؛ من بابِ قَعَدَ ؛ ( جاوَزَ حَدَّهُ ) .
( وفي الصِّحاح : جاوَزَ فيه الحَدَّ .
وفي المِصْباح : غَلاَ في الدِّيْن غُلُوًّا تَشَدَّدَ وتَصَلَّبَ حتى جَاوَزَ الحَدَّ .
ومنه قولُه تعالى : ﴿لا *!تَغْلُوا في دِينِكُم غَيْر الحَقِّ﴾ . وقالَ ابنُ الأَثِيرِ : *!الغُلُوُّ في الدِّين البَحْثُ عن بَواطِنِ الأَشياءِ والكَشْفِ عن عِلَلِها وغَوامِضِ مُتَعبَّداتِها .
وقال الراغبُ : أَصْلُ الغُلُوِّ تَجاوُزُ الحَدِّ ؛ يقالُ ذلكَ إذا كانَ في السِّعْرِ غَلاءٌ ، وإذا كانَ في القَدْرِ والمَنْزِلةِ *!غُلُوٌّ ، وفي السَّهْمِ *!غَلُوٌّ ، وأَفْعالُها جمِيعاً غَلاَ *!يَغْلُو .

( و ) غَلا ( بالسَّهْمِ ) يَغْلُو ( *!غَلْواً ) ، بالفَتْح ؛ وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِي والرَّاغبُ ؛ ( *!وغُلُوًّا ) ، كسُمُوَ : ( رَفَعَ ) به ( يَدَيْهِ ) مُرِيداً ( لأَقْصى الغايَةِ ) .
( وفي المِصْباح : رَمَى به أَقْصَى الغَايَةِ .
وفي الصِّحاح : رَمَى به أَبْعَدَ ما يقْدِرُ عليه .
وأَنْشَدَ صاحِبُ المِصْباح :
كالسَّهْم أَرْسَلَه من كفِّه الغالِي (*!كغَالاهُ و ) غالَى ( به *!مُغالاةً *!وغِلاءً ) ، بالكسْرِ ، ( فهو رجُلٌ غَلاءٌ ، كسَماءٍ ، أَي بَعِيدُ الغُلُوِّ بالسَّهْمِ ) .
( وضُبِطَ في نسخ المُحْكم : رجُلٌ غَلاَّءٌ ، بالتَّشْديدِ فليُنْظَر .
( و ) غَلاَ ( السَّهْمُ ) نَفْسُه : ( ارْتَفَعَ في ذَهابِه ، وجاوَزَ المَدَى ) ؛ ) وكذا الحَجَرُ .
( وكُلُّ مَرْماةٍ : *!غَلْوَةٌ ) ؛ ) وكُلُّه مِن الارْتِفاعِ والتَّجاوُزِ .
قالَ الجَوْهرِي : *!الغَلْوَةُ الغَايَةُ مِقْدَارُ رَمْيَةٍ .
قالَ صاحِبُ المِصْباح : الغَلْوَةُ هي الغايَةُ ، وهي رَمْيَةُ سَهْمٍ أَبْعَد ما يقْدِرُ . يقالُ : هي قدرُ ثَلاثُمائَةِ ذِرَاعٍ إلى أَرْبَعمائةِ ذِراعٍ .
وقالَ ابنُ سِيدَه : الفَرْسَخُ التامُّ خَمْسٌ وعشْرُونَ غَلْوَةً ؛ ومِثْلُه للزَّمَخْشري .
( ج *!غَلَواتٌ ) ، كشَهْوةٍ وشَهَواتٍ ، ( *!وغِلاءٌ ) ، بالكسْرِ والمدِّ .
( وفي المَثَلِ : جَرْيُ المُذَكِّياتِ *!غِلاءٌ ) ، هو مِن ذلك ، وهو في الصِّحاح هكذا ؛ ويُرْوَى غلابٌ أَي مُغالَبَةٌ .

( *!والمِغْلَى ، بالكسْرِ ) ، أَي كمِنْبَرٍ : ( سَهْمٌ *!يُغْلَى به ) ، أَي تُرْفَعُ به اليَدُ حتى يُجاوِزَ المِقْدارَ أو يقارِبَ .
وفي المُحْكم : يُتَّخَذُ *!لمُغالاَةِ *!الغَلْوَةِ ؛ وهي *!المِغْلاةُ أَيْضاً ، والجَمْعُ *!المَغالِي .
( *!والغُلَواءُ ، بالضَّمِّ وفَتْح الَّلام ) ؛ ) وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِي ؛ ( ويسَكَّنُ ) ، عن أَبي زيْدٍ ذَكَرَه في زِيادَاتِ كتابِ خبئة وكأنّه للتخفِيفِ ؛ ( *!الغُلُوُّ ) وهو التجاوُزُ يقالُ : خفِّفْ من *!غَلْوائِكَ .
( و ) أَيْضاً : ( أَوَّلُ الشَّبابِ وسُرْعَتُه ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي عن أَبي زيْدٍ .
( *!كالغُلْوانِ ، بالضَّمِّ ) ؛ ) عن ابنِ سِيدَه . يقالُ : فَعَلَه في *!غُلَواءِ شَبابِه *!وغُلْوانِ شَبابِه ؛ قالَ الشاعرُ :
لم تَلْتَفِتْ للِداتِها
ومَضَتْ على *!غُلَوائِها وقالَ آخَرُ :
كالغُصْنِ في *!غُلَوائِهِ المُتأَوِّدِ ( *!والغالِي : الَّلحمُ السمينُ ) ؛ ) قالَ أَبو وَجْزَةَ :
تَوَسَّطَها *!غالٍ عَتِيقٌ وزانَها
مُعَرّسُ مَهْرِيَ بهِ الذَّيْلُ يَلْمَعُأَي شَحْمٌ عتيقٌ في سنامِها .
*!وغَلاَ بالجارِيَةِ والغُلامِ ، عَظْمٌ غُلُوًّا : وذلكَ في سُرْعةِ شَبابِهِما ؛ قالَ أَبو وَجْزَةَ :
خُمْصانه قَلِق مُوَشَّحُها
رُؤْد الشَّباب غَلا بِها عَظْمُ ( *!والغَلاءُ ، كسَماءٍ : سَمَكٌ قصِيرٌ ) نحْو شبْرٍ ، ( ج *!أَغْلِيَةٌ .
( *!والغَلْوَى ، كسَكْرَى : *!الغالِيَةُ ) ؛ ) وبه فُسِّر قولُ عَدِيِّ بنِ زيْدٍ :

يَنْفَحُ من أرْدانِها المِسْكُ والعَنْ
بَرُ والغَلْوَى ولُبْنى قَفُوصْ ( وأَما اسْمُ الفَرَسِ فبالْمُهْمِلةِ وغَلِطَ الجَوْهرِيُّ ) .
( قُلْت : وهذا مِن أَغْرَب ما يكونُ ، فإنَّ الجوْهرِيَّ ، رحِمَه اللّهُ تعالى ، ما ذَكَره إلاَّ في المُهْملةِ ، وأَما هُنا فإنَّه ليسَ له ذِكْرٌ في كتابِهِ مُطْلقاً ، قالَ في المُهْمِلةِ بَعْدَ ما ذَكَرَ المعلى : وعَلْوَى اسْمُ فَرَسٍ آخَر ، وتَبِعَه المصنِّفُ هناكَ ، وأَمَّا بالمعْجمةِ فإنَّما ذَكَرَه ابنُ دُرَيْدٍ وكأَنَّه أَرادَ أَنْ يقولَ : وغَلِطَ ابنُ دُرَيْدٍ فرجَّعهَ للجَوْهرِي فتأَمَّل ذلكَ .
( *!وتَغالَى النَّبْتُ : ارْتَفَعَ ) ، هكذا في سائِرِ النسخِ وسَيَأْتي له قرِيباً والنَّبْت الْتَفَّ ، فهو تِكْرارٌ .
وفي المُحْكم : ارْتَفَعَ وطالَ .
( و ) في الصِّحاح : *!تَغالَى ( لَحْمُ النَّاقَةِ ) : ) أَي ارْتَفَعَ و ( ذَهَبَ ) ؛ ) قالَ لَبيدٌ :
فإِذا تَغالَى لَحْمُها وتحَسَّرَتْ
وتقطَّعت بعدَ الكَلالِ خِدامُهاورَواهُ ثَعْلبٌ بالعَيْن المُهْملةِ ، انتَهَى .
وفي التَّهذيبِ : تَغالَى لَحْمُ الدابَّةِ : إذا تحَسَّر عنْدَ التَّضَمُّرِ ؛ وتَغالَى لَحْمُها : ارْتَفَعَ وصارَ على رُؤُوسِ العِظامِ .
وفي المُحْكم : وكلُّ ما ارْتَفَعَ فقد غَلاَ وتَغالَى ؛ وتَغالَى لَحْمُهُ : انْحَسَر عِنْدَ الضِّمارِ : كأَنَّه ضدٌّ .
( و ) تَغالَى ( النَّبْتُ : الْتَفَّ وعَظُمَ ) ، وهو الارْتِفاعُ بِعَيْنِه ؛ ( كغَلاَ ) ؛ ) قالَ لَبيدٌ :
*!فغَلاَ فُرُوعُ الأَيْهُقانِ وأَطْفَلَتْ
بالجَلْهَتَيْنِ ظِباؤُها ونَعامُها

( *!وأَغْلَى ) الكَرْمُ : الْتَفَّ وَرَقُه وكَثُرَتْ نَوامِيَه وطالَ .
( *!واغْلَوْلَى ) النَّبْتُ كَذلك .
( *!وأَغْلاهُ ) ، أَي الكَرْمَ : ( خَفَّفَ من وَرَقِه ) ليَرْتَفِعَ ويَجُودَ .
( *!واغْتَلَى ) البَعيرُ : ( أَسْرَعَ ) وارْتَفَعَ فجاوَزَ حُسْنَ السَّيْرِ ؛ وكذلكَ كلُّ دابَّةٍ .
وفي الصِّحاح : *!الاغْتِلاءُ الإسْراعُ ؛ وأَنْشَدَ :
كَيْفَ تَراها *!تَغْتَلي يا شَرْجُ
فقد سَهَجْناها فطَالَ السَّهْجُ ؟ وأَنْشَدَ الأَزْهرِي :
فَهْي أَمامَ الفَرْقَدَيْن تَغْتَلي وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!غَلَتِ الدابَّةُ غُلُوًّا : ارْتَفَعَتْ فجاوَزَتْ حُسْنَ السَّيْرِ .
*!وغَلاَ بها عَظْمُ : إذا سَمِنَتْ .
*!وغالَى في الصَّداقِ : *!أَغْلاهُ ؛ ومنه قولُ عُمَر ، رضِيَ اللّهُ عنه : ( أَلا لا *!تُغالوا في صُدُقاتِ النِّساء ) .
وغَلا الشيءُ : ارْتَفَعَ ؛ قالَ ذو الرُّمَّة :
فما زالَ *!يَغْلُو حُبُّ مَيَّة عنْدَنا
ويَزْدادُ حتى لم نَجِدْ ما نَزِيدُها*!وغَالاهُ *!مُغالاةً : طاوَلَهُ .
وقِتْرُ *!الغِلاَءَ ، ككِساءٍ : اسْمُ سَهْمٍ للنبيِّ صلى الله عليه وسلم كانَ أَهْداهُ له يَكْسُومُ في سلاحٍ .
*!وأَغْلَى الماءَ واللحْمَ : اشْتَراهُ بثَمنٍ غالٍ ؛ عن ابنِ القطَّاع .
وفي الصِّحاح : ويقالُ أَيْضاً : *!أَغْلَى باللّحْمِ ؛ وأَنْشَدَ :
كأَنَّها دُرَّة أَغْلَى التِّجارُ بها

*!وأَغْلاهُ : وجَدَهُ *!غالِياً ، أَو عَدَّهُ غالِياً ؛ كاسْتَغْلاهُ .
وقد تُسْتَعْملُ *!الغَلْوةُ في سِباقِ الخَيْل .
*!والغُلُوُّ في القافِيَةِ : حَركَةُ الرَّوِيِّ الساكِنِ بَعْدَ تمامِ الوَزْنِ ؛ *!والغالي : نونٌ زائِدَةٌ بعْدَ تلْكَ الحركَةِ ، كقوْلِه عنْدَ مَنْ أَنْشَدَه هكذا :
وقاتِم الأعْماقِ خاوِي المُخْتَرَقِنْ فحركَةُ القافِ هي الغُلُوُّ ، والنونُ بعْدَ ذلكَ الغالي ، وهو عنْدَهُم أَفْحشُ من التَّعدِّي ؛ قالَهُ ابنُ سِيدَه .
وناقَةُ *!مِغْلاةُ الوَهَقِ : *!تَغْتَلِي إذا تَواهَقَتْ أَخْفَافُها ؛ قالَ رُؤْبَة :
تَنَشَّطَتْه كلُّ مِغْلاةِ الوَهَقْ ومِن *!الغلو : أَبو الغمرِ *!الغالِي : شاعِرٌ ؛ ومحمدُ بنُ *!غالِي الدّمْياطِي عن النَّجِيبِ الحرَّاني ؛ *!وغالِي بنُ وُهَيْبَةَ بكفر بَطْنا ، سَمِعَ من أَبي مشرفٍ .
والمغلواني : مَنْ يَبيعُ الشيءَ غالِياً أَبَداً ، عامِّيّة .
وغِلِي : كأَنَّه أَمْرٌ مِن وَغَلَ يَغِلُّ : اسْمُ رجُلٍ ، وهو أَخُو مُنَبه والحارِثِ وسَحْبان وشِمْران وهِفَّان . ويقالُ لجمِيعِهِم : جَنْب .

##### Türkçe

: ( ve ( **غَلا** ) fiyat ( **السِّعْرُ** ) yükseldi; ( **يَغْلُو** ) ( **غَلاءً** ) (med ile); (artık o ( **غالٍ** ) ve ( **غَلِيٌّ** )dir), **غَنِيَ** gibi; ve bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; yükseldi ( **رَخُصَ**’un zıddı).
( Ve **المِصْباح**’ta: **غَلاَ السِّعْرُ يَغْلُو**; isim ise fetha ve med ile **الغَلاءُ**’dır.
( **وأَغْلاهُ اللّهُ** ): ) **أَرْخَصَه**’nin zıddıdır; yani onu **غالِياً** kıldı.
( Ve ) denir: (Onu **بالغالِي** ve **الغَلِيِّ** ile sattım, **غَنِيَ** gibi: yani **الغَلاَءِ** (ile)); ) şair dedi ki:
ولو أَنَّا نُباعُ كَلامَ سَلْمى
لأَعْطَيْنا به ثَمَناً **غَلِيَّا** ( ( **وغَالاهُ** ve ) **غَالَى** (onunla: fiyat biçti de pahalıya çıkardı)), **المُحْكم**’de böyle.
Ve **الصِّحاح**’ta: **غَالَى** etle: yani onu pahalı bir fiyatla satın aldı; ve dedi ki:
**نُغالى اللَّحْمَ للأَضْيافِ نيأً**
ونُرْخِصُهَا إذا نَضِجَ القُدورُ
Bâ’yı hazfetti; hâlbuki onu kastediyordu.
( **وغَلاَ في الأَمْرِ غُلُوًّا** ), **سُمُوَ** gibi; **قَعَدَ** bâbından; (haddini aştı).
( Ve **الصِّحاح**’ta: onda haddi aştı.
Ve **المِصْباح**’ta: dinde **غَلاَ** ( **غُلُوًّا** ) aşırı sertleşti ve katılaştı; ta ki haddi aştı.
Ve ondan, yüce sözüdür: ﴿لا **تَغْلُوا** في دِينِكُم غَيْر الحَقِّ﴾. Ve İbnü’l-Esîr dedi ki: **الغُلُوُّ** dinde, şeylerin bâtınlarını araştırmak ve illetlerini ve ibadet edilen şeylerinin kapalılıklarını açığa çıkarmaktır.
Ve Râgıb dedi ki: **الغُلُوِّ**’nün aslı haddi aşmaktır; bu, fiyatlarda bir **غَلاءٌ** olduğunda söylenir; ve değer ve mertebede bir **غُلُوٌّ** olduğunda; ve okta bir **غَلُوٌّ**; fiillerinin hepsi **غَلاَ يَغْلُو**’dur.

( Ve ) **غَلا** (okla: **بالسَّهْمِ**) ( **يَغْلُو** ) ( **غَلْواً** ), fetha ile; Cevherî ve Râgıb bununla yetindi; ( **وغُلُوًّا** ), **سُمُوَ** gibi: (kaldırdı) onunla (iki elini: **يَدَيْهِ**) (en uç gayeyi: **لأَقْصى الغايَةِ**) isteyerek.
( Ve **المِصْباح**’ta: onunla en uç gayeye attı.
Ve **الصِّحاح**’ta: gücünün yettiği en uzağa attı.
Ve **المِصْباح**’ın sahibi inşâd etti:
كالسَّهْم أَرْسَلَه من كفِّه الغالِي
( **كغَالاهُ** ve ) **غالَى** (onunla **مُغالاةً** ve **غِلاءً**), kesra ile; (o, **غَلاءٌ** bir adamdır, **سَماءٍ** gibi; yani okla **الغُلُوِّ**’su uzak olan).
( Ve **المُحْكم** nüshalarında ضبط edildi: **غَلاَّءٌ** bir adam, teşdîd ile; bakılsın.
( Ve ) okun kendisi ( **السَّهْمُ** ) **غَلاَ**: (gidişinde yükseldi ve menzili aştı); ) taş da böyledir.
( Ve her atış mesafesi: **غَلْوَةٌ** ); ) hepsi yükselme ve aşmadandır.
Cevherî dedi ki: **الغَلْوَةُ** gaye; bir atış miktarıdır.
**المِصْباح**’ın sahibi dedi ki: **الغَلْوَةُ** gayenin kendisidir; ve o, gücünün yettiği en uzağa bir ok atışıdır. Denir ki: üç yüz zira‘dan dört yüz zira‘a kadardır.
İbn Sîde dedi ki: tam fersah yirmi beş **غَلْوَةً**’dir; Zemahşerî için de bunun gibidir.
(çoğulu **غَلَواتٌ**), **شَهْوةٍ** ve **شَهَواتٍ** gibi; (ve **غِلاءٌ**), kesra ve med ile.
( Ve meselde: **جَرْيُ المُذَكِّياتِ غِلاءٌ** ); bu ondandır; ve **الصِّحاح**’ta böyledir; **غلابٌ** diye de rivayet edilir; yani **مُغالَبَةٌ**.

( **والمِغْلَى** , kesra ile), yani **مِنْبَرٍ** gibi: (onunla **يُغْلَى به** bir ok); yani onunla el yükseltilir; ta ki miktarı aşsın yahut yaklaşsın.
Ve **المُحْكم**’de: **لمُغالاَةِ الغَلْوَةِ** için yapılır; o, **المِغْلاةُ** da (denir); çoğulu **المَغالِي**’dir.
( **والغُلَواءُ** , damme ile ve lâmın fethasıyla); ) Cevherî bununla yetindi; (ve sükûnlanır), Ebû Zeyd’den; onu **كتابِ خبئة**’nin ziyadelerinde zikretti; sanki hafifletme içindir; ( **الغُلُوُّ** ) ki o aşmadır; denir: **غَلْوائِكَ**’ndan hafiflet.
( Ve ) ayrıca: (gençliğin evveli ve sürati); ) Cevherî onu Ebû Zeyd’den nakletti.
( **كالغُلْوانِ** , damme ile); ) İbn Sîde’den. Denir: onu gençliğinin **غُلَواءِ**’ında ve gençliğinin **غُلْوانِ**’ında yaptı; şair dedi ki:
لم تَلْتَفِتْ للِداتِها
ومَضَتْ على **غُلَوائِها**
Ve bir başkası dedi ki:
كالغُصْنِ في **غُلَوائِهِ** المُتأَوِّدِ
( **والغالِي** : semiz ettir); ) Ebû Vecze dedi ki:
تَوَسَّطَها **غالٍ** عَتِيقٌ وزانَها
مُعَرّسُ مَهْرِيَ بهِ الذَّيْلُ يَلْمَعُ
Yani hörgücünde eski yağ.
Ve cariye ve oğlanda **غَلاَ**; kemik ( **عَظْمٌ** ) **غُلُوًّا** (yaptı): bu, ikisinin gençliğinin süratindedir; Ebû Vecze dedi ki:
خُمْصانه قَلِق مُوَشَّحُها
رُؤْد الشَّباب غَلا بِها عَظْمُ
( **والغَلاءُ** , **سَماءٍ** gibi: kısa bir balık), bir karış kadar; (çoğulu **أَغْلِيَةٌ**).
( **والغَلْوَى** , **سَكْرَى** gibi: **الغالِيَةُ** ); ) bununla, Adî b. Zeyd’in sözü tefsir edildi:

يَنْفَحُ من أرْدانِها المِسْكُ والعَنْ
بَرُ والغَلْوَى ولُبْنى قَفُوصْ
(Atın adı ise **بالْمُهْمِلةِ** iledir; Cevherî hata etti.)
( Dedim ki: Bu, en garip şeylerdendir; çünkü Cevherî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, onu ancak **المُهْملةِ**’de zikretti; ama burada onun kitabında mutlak olarak bir zikri yoktur. **المُهْمِلةِ**’de, **المعلى**’yı zikrettikten sonra dedi ki: ve **عَلْوَى** başka bir atın adıdır; musannif de orada ona tâbi oldu. Ama **بالمعْجمةِ** ile onu ancak İbn Düreyd zikretti; sanki demek istedi: İbn Düreyd hata etti; sonra onu Cevherî’ye döndürdü; bunu teemmül et.
( **وتَغالَى النَّبْتُ** : yükseldi), diğer nüshaların hepsinde böyledir; yakında gelecektir: ve bitki ( **النَّبْت** ) dolaştı; bu ise tekrardır.
Ve **المُحْكم**’de: yükseldi ve uzadı.
( Ve ) **الصِّحاح**’ta: **تَغالَى** (devenin eti: **لَحْمُ النَّاقَةِ**): ) yani yükseldi ve (gitti: **ذَهَبَ**); ) Lebîd dedi ki:
فإِذا تَغالَى لَحْمُها وتحَسَّرَتْ
وتقطَّعت بعدَ الكَلالِ خِدامُها
Sa‘leb onu **بالعَيْن المُهْملةِ** ile rivayet etti; bitti.
Ve **التَّهذيب**’de: binek hayvanının eti **تَغالَى**: zayıflama sırasında sıyrılıp çekildiğinde; ve eti **تَغالَى**: yükseldi ve kemiklerin başları üzerinde oldu.
Ve **المُحْكم**’de: yükselen her şey **غَلاَ** ve **تَغالَى** etmiştir; ve eti **تَغالَى**: zayıflıkta çekildi; sanki zıddıdır.
( Ve ) **تَغالَى** (bitki: **النَّبْتُ**: dolaştı ve büyüdü); bu, yükselmenin aynısıdır; ( **كغَلاَ** ); ) Lebîd dedi ki:
**فغَلاَ فُرُوعُ الأَيْهُقانِ وأَطْفَلَتْ**
بالجَلْهَتَيْنِ ظِباؤُها ونَعامُها

( **وأَغْلَى** ) bağ : yaprağı birbirine dolandı, sürgünleri çoğaldı ve uzadı.

( **واغْلَوْلَى** ) bitki de böyledir.

( **وأَغْلاهُ** ) yani bağı: ( yaprağından hafifletti ) ki yükselsin ve iyi ürün versin.

( **واغْتَلَى** ) deve: ( hızlandı ) ve yükseldi de yürüyüşün güzelliğini aştı; bunun gibi her binek hayvanı.

Ve **الصِّحاح**’ta: **الاغْتِلاءُ** hızlanmadır; ve inşad etti:
KAYFA TARĀHĀ **تَغْتَلي** YĀ SHARJU
FA-QAD SAHAJNĀHĀ FA-ṬĀLA AS-SAHJU? Ve **الأَزْهرِي** inşad etti:
FA-HIYA AMĀMA AL-FARQADAYN **تَغْتَلي** ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**غَلَتِ الدابَّةُ غُلُوًّا**: yükseldi de yürüyüşün güzelliğini aştı.

**وغَلاَ بها عَظْمُ**: semirdiği zaman.

**وغالَى في الصَّداقِ**: **أَغْلاهُ**; ve ondan, **عُمَر**’in sözü, Allah ondan razı olsun: ( Dikkat edin, **تُغالوا** kadınların mehirlerinde ).

Ve şey **غَلا**: yükseldi; **ذو الرُّمَّة** dedi:
FA-MĀ ZĀLA **يَغْلُو** ḤUBBU MAYYATA ʿINDANĀ
WA-YAZDĀDU ḤATTĀ LAM NAJID MĀ NAZĪDUHĀ **وغَالاهُ مُغالاةً**: onunla boy ölçüştü.

Ve **الغِلاَءَ**’ın **قِتْرُ**’u, **ككِساءٍ**: Peygamber’e صلى الله عليه وسلم ait bir okun adıdır; onu ona **يَكْسُومُ** silah içinde hediye etmişti.

**وأَغْلَى الماءَ واللحْمَ**: onu pahalı bir fiyatla satın aldı; İbnü’l-Kattâ‘dan.

Ve **الصِّحاح**’ta: ayrıca denir: **أَغْلَى باللّحْمِ**; ve inşad etti:
KA-ANNAHĀ DURRATUN A**أَغْلَى** AT-TUJJĀRU BIHĀ

**وأَغْلاهُ**: onu **غالِياً** buldu, yahut onu **غالِياً** saydı; **كاسْتَغْلاهُ** gibi.

**الغَلْوةُ** bazen at yarışında kullanılır.

Kafiyede **الغُلُوُّ**: vezin tamamlandıktan sonra sâkin revînin harekesidir; **والغالي**: o harekeden sonra زائد bir nûn’dur; onu böyle inşad edene göre onun sözü gibi:
WA-QĀTIMI AL-AʿMĀQI KHĀWĪ AL-MUKHTARAQINْ
Böylece kāf’ın harekesi **الغُلُوُّ**’dur; ondan sonra nûn **الغالي**’dir; ve bu, onların yanında **التَّعدِّي**’den daha çirkindir; bunu İbn Sîde söyledi.

**مِغْلاةُ الوَهَقِ** dişi deve: **تَغْتَلِي**; toynakları birbirine vurduğu zaman; **رُؤْبَة** dedi:
TANASHSHAṬATHU KULLU **مِغْلاةِ الوَهَقْ**
Ve **الغلو**’dan: **أَبو الغمرِ الغالِي**: bir şairdir; ve **غالِي** ed-Dimyâtî’nin oğlu Muhammed, en-Necîb el-Harrânî’den; ve Kafr Baṭnâ’da **غالِي بنُ وُهَيْبَةَ**, Ebû Müşrif’ten işitti.

**والمغلواني**: bir şeyi daima pahalıya satan kimse; avâmîdir.

**وغِلِي**: sanki **وَغَلَ يَغِلُّ**’den bir emir gibidir: bir adam adıdır; o, Munebbih’in, el-Hâris’in, Sahbân’ın, Şimrân’ın ve Hiffân’ın kardeşidir. Ve hepsine **جَنْب** denir.

#### Madde başı: غلي

: ( ي ( *!غَلَتِ القِدْرُ*!تَغْلِي *!غَلْياً ) ، بالفَتْح ، ( *!وغَلَياناً ) ، محرَّكةً ، ولا يقالُ *!غَلِيتْ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لأَبي الأَسْودِ الدُّؤَلي :

ولا أَقُولُ لقِدْرِ القَوْمِ قدْ غَلِيتْ
ولا أَقولُ لبابِ الدَّارِ مَغْلُوقُأَي أَنِّي فصِيحٌ لا أَلْحَنُ . والمصنِّفُ تَركَ هذه اللغَةَ ، وقد ذَكَرها غَيْرُ واحِدٍ إلاَّ أَنَّها مَرْجوحةٌ ، إلاَّ أَنَّ المصنِّفَ لم يَلْتزمْ في كتابِهِ الرِّاجحَ والفَصِيحَ .
قالَ شيْخُنا : ومنهم مَنْ فَسَّر بيتَ أَبي الأَسْود بالنَّزاهَةِ عن التَّعَرّض لأبوابِ الناسِ .
وقالَ الصَّاغاني : لم أَجِدْه في شِعْر أَبي الأَسْودِ .
( *!وأَغْلاها *!وغَلاَّها ) ، بالتَّشْديدِ ، وعلى الأُوْلى اقْتَصَرَ الجَوْهرِي .
قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : في بعضِ كَلامِ الأوَائِل أَنَّ ماءً *!وغَلِّه .
( *!والغالِيَةُ : طِيبٌ م ) مَعْروفٌ ، أَوَّلُ مَنْ سَمَّاها بذلكَ سُلَيْمانُ بنُ عبدِ الملِكِ ؛ كما في الصِّحاح ؛ وإِنَّما سُمِّيَت لأنَّها أَخْلاطٌ *!تُغْلَى على النَّارِ مع بعضِها .
وقالَ عبدُ القادِرِ البَغْدادِي في بعضِ مسودَّاتِه : هي ضَرْبٌ مِن الطّيبِ سَمَّاه به مُعاوِيَةُ وذلك أَنَّ عبدَ اللّهِ بنَ جَعْفرٍ دَخَلَ عليه ورائِحَة الطِّيب تَفُوحُ منه فقالَ له : ما طِيبُك يا عَبْد اللّهِ ؟ فقالَ : مِسْكٌ وعَنْبرٌ جَمَعَ بَيْنهما دُهْنٌ بانٍ ، فقالَ مُعاوِيَةُ : *!غالِيَةٌ ، أَي ذاتُ ثمنٍ *!غالٍ ؛ كذا في شرْحِ الحَماسَةِ للتَّبْريزِي ، انتَهَى .
قُلْت : ذَكَرَه عنْدَ قَوْل امْرأَةٍ مِن الأنْصارِ ، اسْمُها حُمَيْدَةُ بنْتُ النُّعْمان بنِ بشيرٍ الأنصارِي مِن قَصِيدَة :
نَكَحْت المَدِينِي إذ جاءَني
فيَا لَكِ من نَكْحَةٍ غالِيَة له ذفر كصنان التّيُو
سِ أَعْيى على المِسْكِ والغالِيَة

( *!وتَغَلَّى ) الرَّجلُ : ( تَخَلَّقَ بها ) ، *!كتَغَلَّل بها ، وذُكِرَ في الَّلام .
( *!والغَلانِيَةُ ) ، كالعَلانِيَةِ : ( التَّغالِي بالشَّيءِ ، والنَّونُ زائِدَةٌ ) .
( قُلْت : الصَّوابُ ذِكْرُه في غلو ، فإنَّه من مَصادِرِ غَلَوْت في الأمْرِ غلانِيَةً إذا جاوَزْتُ فيه الحدَّ .
( *!والتغْلِيَة : أنْ تسَلّمَ من بُعدٍ وتُشِيرَ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!غَلَّى الرَّجُلَ *!تَغْليةً : خَلَّقَه *!بالغالِيَةِ .
وبَنُو *!غِلِيَ : بكَسْرَتَيْن ، قَبيلَةٌ من أُصُولِ جَنْب ، وهو *!غِلِيُّ بنُ يَزِيدَ بنِ حَرْبٍ ، وتقدَّمَ ذِكْرُه .
وابنُ *!المُغلِي ، بضم الميمِ وكسْرِ اللامِ : هو العَلاءُ علي بن مَحْمودٍ السّلمانيُّ الحَمَويُّ الحَنْبليُّ ، قاضِي حَمَاة ثم حَلَبَ ثم الدِّيارِ المِصْرِيَّة ، أَحَدُ أَذْكِياءِ العَصْر ماتَ في أَوائِلِ سَنَة 838 ولم يُكْمِلِ السِّتِّين .
*!وغَلِيَ الرَّجلُ ، كرَضِيَ : اشْتَدَّ غَضَبُه ، عن ابنِ القطَّاع ، وهو مجازٌ .
ويَحْيَى بنُ سعْدٍ القُطفْتي بنُ غالِيَةَ عن أَبي الفَتْح ابن المنّى .
وأمُّ الوَفاءِ غالِيَةُ بنْتُ محمدٍ الأصْبَهانيَّةُ عن هِبَةِ اللّهِ بنِ حنَّة .
ويوسفُ بنُ أَحمدَ الفسولي يُعْرَفُ بابنِ غالِيَةَ آخِرُ مَنْ رَوَى عن مُوسَى ابنِ الشَّيْخِ عَبْد القادِرِ .
وأَبو مَنْصور محمدُ بنُ حامدِ بنِ محمدٍ النَّيْسابُوري يُعْرَفُ *!بالغَالِي ، وهي أُمُّ جَدِّه

وهي أُمُّ الوَفاءِ المَذْكُورَةِ ، رَوَى عنه الحاكِمُ .

##### Türkçe

: ( **غَلَتِ القِدْرُ** **تَغْلِي** **غَلْياً** ) fetha ile; ( **وغَلَياناً** ) harekeli olarak; ve **غَلِيتْ** denilmez. el-Cevherî, Ebü’l-Esved ed-Düelî için inşad etti:

ولا أَقُولُ لقِدْرِ القَوْمِ قدْ غَلِيتْ
ولا أَقولُ لبابِ الدَّارِ مَغْلُوقُ

Yani: Ben fasihim, lahn yapmam. Musannif bu lugatı terk etti; onu birden başkası zikretmiş olsa da, ancak o mercuhtur; fakat musannif kitabında racih ve fasihi iltizam etmemiştir.
Şeyhimiz dedi: Onlardan kimi, Ebü’l-Esved’in beytini, insanların kapılarına ilişmekten nezih olmakla tefsir etti.
es-Sağânî dedi: Onu Ebü’l-Esved’in şiirinde bulmadım.

( **وأَغْلاها** **وغَلاَّها** ), teşdîd ile; el-Cevherî birincisi üzerine iktisar etti.
İbn Düreyd dedi: Evvellerin bazı كلامında, bir suyun **وغَلِّه** olduğu (vardır).

( **والغالِيَةُ : طِيبٌ** ) ma‘rûf(tur); onu bu adla adlandıran ilk kimse Süleyman b. Abdülmelik’tir; Sıhâh’ta olduğu üzere; ancak ona bu ad verildi, çünkü o, bazılarıyla birlikte ateş üzerinde kaynatılan **تُغْلَى على النَّارِ** karışımlardır.

Abdülkâdir el-Bağdâdî bazı müsveddelerinde dedi: O, bir tür kokudur; Muâviye onu bu adla adlandırdı; çünkü Abdullah b. Ca‘fer onun yanına girdi, güzel koku kokusu ondan yayılıyordu; ona dedi ki: Ey Abdullah, kokun nedir? Dedi ki: Misk ve anber; ikisini bir araya getiren, bânî yağıdır. Muâviye dedi ki: **غالِيَةٌ**; yani pahası **غالٍ** olan; et-Tebrîzî’nin Şerhu’l-Hamâse’sinde böyledir, bitti.

Dedim: Onu, Ensar’dan bir kadının sözü yanında zikretti; adı, Ensârî Nu‘mân b. Beşîr’in kızı Humeyde’dir; bir kasideden:

نَكَحْت المَدِينِي إذ جاءَني
فيَا لَكِ من نَكْحَةٍ غالِيَة له ذفر كصنان التّيُو
سِ أَعْيى على المِسْكِ والغالِيَة

( **وتَغَلَّى** ) adam: ( onunla kokulandı )؛ **كتَغَلَّل بها** gibi; ve **الَّلام** maddesinde zikredildi.

( **والغَلانِيَةُ** ), **العَلانِيَةِ** gibi: ( bir şeyle **التَّغالِي** (aşırı pahalılaşma/abartma)dır; ve **النَّونُ** zâiddir ).

( Dedim: Doğrusu, onu غلو’da zikretmektir; çünkü o, “işte **غَلَوْت**”un masdarlarındandır: bir işte haddi aştığımda **غلانِيَةً** (derim). )

( **والتغْلِيَة : أنْ تسَلّمَ من بُعدٍ وتُشِيرَ** ).
( Ve ona müstedrek olanlardandır:
**غَلَّى الرَّجُلَ** **تَغْليةً**: onu **بالغالِيَةِ** ile kokulandırdı.
Ve Benû **غِلِيَ**: iki kesre ile; Cenb’in asıllarından bir kabiledir; o, **غِلِيُّ** b. Yezîd b. Harb’dir; onun zikri geçti.
Ve İbn **المُغلِي**, mîm’in dammesi ve lâm’ın kesresi ile: o, el-Alâ’ Ali b. Mahmûd es-Selmânî el-Hamavî el-Hanbelî’dir; Hama’nın sonra Halep’in sonra Mısır diyarlarının kadısı; asrın en zekilerinden biri; 838 senesinin evvellerinde öldü ve altmışı tamamlamadı.
**وغَلِيَ الرَّجلُ**, **كرَضِيَ**: öfkesi şiddetlendi; İbnü’l-Kattâ‘dan; ve o mecazdır.
Ve Yahyâ b. Sa‘d el-Kıftî, İbn Gâliye’den, Ebü’l-Feth İbnü’l-Münnâ’dan.
Ve Ümmü’l-Vefâ **غالِيَةُ** bint Muhammed el-İsfahâniyye, Hibetullâh b. Hanne’den.
Ve Yûsuf b. Ahmed el-Fesûlî, İbn Gâliye diye bilinir; Mûsâ İbnü’ş-Şeyh Abdülkâdir’den rivayet edenlerin sonuncusu.
Ve Ebû Mansûr Muhammed b. Hâmid b. Muhammed en-Nîsâbûrî, **بالغَالِي** diye bilinir; ve o, dedesinin annesidir.

Ve o, zikredilen Ümmü’l-Vefâ’dır; ondan el-Hâkim rivayet etti. )

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: غلو

غَلَا
1 غَلَا ذ , aor. يَغْلُو, primarily signifies He, or it, exceeded the proper, due, or common, limit; was excessive, immoderate, or beyond measure; but the inf. n. differs in different cases, as will be shown in what follows: (Er-Rلghib, TA:) it is said of anything as meaning it exceeded, or was excessive. (Msb.) ― -b2- You say, غَلَا فِى الأَمْرِ, (S, K,) aor. as above, (TA,) inf. n. غُلُوٌّ (S, K, TA) and غَلَانِيَةٌ; as also بِهِ ↓ تغالى; (K * and TA in art. غلى; [but belonging to the present art., as is said in the TA;]) He exceeded the proper, due, or common, limit, in the affair; was excessive, or immoderate, therein. (S, K, TA.) And غَلَا فِى الدِّينِ, aor. as above, inf. n. غُلُوٌّ, He acted, or behaved, with forced hardness, or strictness, or rigour, in religion, so that he exceeded the proper, due, or common, limit: whence the usage of the verb in the Kur iv. 169 and v. 81: (Msb, TA:) accord. to IAth, الغُلُوُّ فِى الدِّينِ is the investigating of the intrinsic states, or circumstances, of things, [in religion,] and [applying oneself to] the discovery of their causes, and of the abstrusities relating to the rites and ceremonies thereof. (TA.) [See also 3.] ― -b3- And غَلَا بِالسَّهْمِ, (S, Mgh, Msb, K,) aor. as above, (Msb, TA,) inf. n. غَلْوٌ (S, Er-Rلghib, Mgh, Msb, K) and غُلُوٌّ; (K;) and بِهِ ↓ غالى, (Mgh, K,) and ↓ غالاهُ, (K,) inf. n. غِلَآءٌ (Mgh, K) and مُغَالَاةٌ; (K;) He shot the arrow to the furthest distance (S, Mgh, Msb) that he was able to attain: (S, Mgh:) or he raised his arms with the arrow, desiring [to attain with it] the furthest limit. (K, * TA.) And غَلَا السَّهْمُ The arrow rose in its course, and exceeded the [usual] limit; (K, TA;) and in like manner, الحَجَرُ the stone. (TA.) ― -b4- And غَلَا السِّعْرُ, (S, Mgh, Msb, K, *) aor. as above, (Msb, TA,) inf. n. غَلَآءٌ, (S, Mgh, K,) or this is a simple subst., (Msb,) The price, or rate, at which a thing was to be sold, was, or became, high; (Mgh, Msb, TA;) or exceeded the usual limit; (Er-Rلghib, TA;) contr. of رَخُصَ. (K.) ― -b5- And غَلَا بِهَا عظم [i. e. عِظَمٌ, lit. Bigness exceeded the usual limit in her;] meaning she became plump, or fat: (TA:) one says, غلا بِالجَارِيَةِ عظم, and بِالغُلَامِ, [the girl, or young woman, became plump, or fat, and the boy, or young man,] in the case of their quickly attaining to young womanhood and young manhood. (TA in another part of this art.) ― -b6- And غَلَا is said of anything as meaning اِرْتَفَعَ [i. e. It rose in degree; as is shown by the following ex.]: Dhur-Rummeh says,
فَمَا زَالَ يَغْلُو حُبُّ مَيَّةَ عِنْدَنَا
وَيَزْدَادُ حَتَّى لَمْ نَجِدْ مَا نَزِيدُهَا
[And the love of Meiyeh ceased not to rise in degree with us, and to increase, so that we found not what more we might give to her]. (TA.) ― -b7- See also 8. ― -b8- And see 6.

2 غَلَّوَ see art. غلى.

غالى فِى أَمْرِهِ
3 غالى فِى أَمْرِهِ ذ , inf. n. مُغَالَاةٌ, signifies [the same, or nearly the same, as غَلَا فِيهِ; i. e.] He exceeded the usual, or proper, bounds, or degree, in his affair; acted immoderately therein; or strove or laboured, or exerted himself or his power or efforts, or the like, therein; syn. بَالَغَ [q. v.]. (Msb.) ― -b2- See also 1, near the middle, in two places. ― -b3- غَالَى بِهِ, and غالاهُ, (S, Msb, K,) which latter is used by a poet for غالى به, (S,) He bought it at a high, or an excessive, price, namely, flesh-meat; (S, Msb;) as also بِهِ ↓ اغلى; (S;) and ↓ اغلاهُ, i. e. water, and flesh-meat [&c.]: (IKtt, TA: [see an ex. in a verse of Lebeed cited in art. دكن:]) or he exceeded what was usual in purchasing it, or in offering it for sale, and mentioning the price. (M, K, TA.) A poet says,
نُغَالِى اللَّحْمَ لِلْأَضْيَافِ نِيْئًا
وَنُرْخِصُهُ اـِذَا نَضِجَ القُدُورُ
[We purchase at a high price flesh-meat, for the guests, raw; and we make it to be low-priced when the contents of the cooking-pots are thoroughly cooked]: he has suppressed the ب [after نغالى], meaning it [to be understood]. (S, TA.) ― -b4- And غالى فِى الصِّدَاقِ He made the dowry, or the gift to, or for, a bride, high, or excessive, in amount; [he was excessive, or exorbitant, therein;] whence the saying of 'Omar, لَا تُغَالُوا فِى صَدُقَاتِ النِّسَآءِ [Be not ye excessive, or exorbitant, in respect of the dowries of women]. (TA. [See also 6.]) ― -b5- And غالاهُ, inf. n. مُغَالَاةٌ, signifies also He contended with him for superiority in tallness or in beneficence; syn. طَاوَلَهُ. (TA.)

4 أَغْلَوَ see 3, in two places. ― -b2- اغلاهُ also signifies He (God) made it to be high, or excessive, (S, Msb, K, TA,) namely, the price, or rate, at which a thing was to be sold; (S, Msb, K, * TA; *) contr. of أَرْخَصَهُ. (TA.) ― -b3- And He found it [a thing] to be high-priced: or he reckoned it to be so; as also ↓ استغلاهُ. (TA.) ― -b4- And He lightened, or thinned, somewhat, its leaves, (K, TA,) namely, those of a grape-vine, in order that it might grow high, and become [more productive, or] in good condition. (TA.) -A2- See also 6.

5 تَغَلَّوَ see art. غلى.

6 تَغَاْلَوَ see 1, second sentence. ― -b2- تغالوا فِى الصَّدَاقِ They were excessive, or exorbitant, one towards another, in respect of the dowry, or the gift to, or for, a bride; contr. of تَسَاهَلُوا and تَيَاسَرُوا. (TA in art. يسر. [See also 3, last sentence but one.]) ― -b3- تغالى said of a plant, or herbage, It grew high; (M, K, TA;) it became tall. (M, TA.) And, said of the same, It became tangled, or luxuriant, or abundant and dense, and large; as also ↓ غَلَا, and ↓ اغلى, and ↓ اِغْلَوْلَى; (K;) or this last is said of a grape-vine, signifying its leaves became tangled, or luxuriant, or abundant and dense, and its branches, or its shoots upon which were the bunches of grapes, or the buds of its leaves and berries, (نَوَامِيهِ,) became abundant, and it became tall. (TA.) ― -b4- Also, said of the flesh of a beast, It rose, or went away, (اِرْتَفَعَ,) and became upon the heads of the bones: and it fell away on the occasion of preparing for racing, or the like, by scanty feeding &c.: (T, TA:) or, said of the flesh of a she-camel, it went away; syn. ذَهَبَ; (K;) or اِرْتَفَعَ and ذَهَبَ. (S.)

اغتلى
8 اغتلى ذ He was, or became, quick, or swift; he sped, or went quickly; (S, K, TA;) said of a camel: (K, TA:) and he rose [in the degree of celerity] (اِرْتَفَعَ) so as to exceed goodness of rate, or pace; and in like manner one says [اغتلت] of any beast (دَابَّة); as also ↓ غَلَت, inf. n. غلو [app. غُلُوٌّ]. (TA.)

10 اـِسْتَغْلَوَ see 4.

اغلولى
12 اغلولى ذ : see 6.

غَلْوَةٌ
غَلْوَةٌ ذ The limit, or utmost extent, of a shot or throw; (S, Mgh; *) [i. e.] any مَرْمَاة: (K:) [generally, a bow-shot; i. e.] the measure, space, or extent, of a single shooting of an arrow: (Har p. 234:) [or the utmost measure of a bow-shot; i. e.] a shot of an arrow to the utmost possible distance; also termed غَايَةٌ: (Msb:) said to be from three hundred to four hundred cubits: (Mgh, Msb:) the twenty-fifth part of a complete فَرْسَخ [q. v.]: (ISd, Z, Mgh, TA:) or it is reckoned by some as four hundred cubits, and by others as two hundred cubits: (Msb voce مِيلٌ [q. v.]:) pl. غَلَوَاتٌ (Msb, K, TA) and غِلَآءٌ. (S, * K, TA.) Hence, (TA,) it is said in a prov., جَرْىُ المُذَكِّيَاتِ غِلَآءٌ, (S, K, TA,) or, as some relate it, غِلَابٌ. (TA. See art. ذكو.) [Thus] غَلْوَةٌ is sometimes used in relation to horse-racing. (TA.)

غَلْوَى
غَلْوَى ذ i. q. غَالِيَةٌ. (K.) See the latter in art. غلى.

غُلَوَآءُ
غُلَوَآءُ ذ (S, K) and غُلْوَآءُ, (K,) the latter mentioned by AZ, and app. a contraction of the former, (TA,) [and Freytag adds غُلُوَآء, for which I find no authority,] Excess, or exorbitance; (TA;) syn. with [the inf. n.] غُلُوٌّ. (S, K, TA.) One says, خَفِّفْ عَنْ غُلَوَائِكَ [Alleviate thine excess, or exorbitance]. (TA.) ― -b2- And The quickness, or haste, or hastiness, and the first stage or state, of youth, or young manhood; (AZ, S, K;) as also ↓ غُلْوَانٌ. (ISd, K, TA.) One says, فَعَلَهُ فِى غُلَوَآءِ شَبَابِهِ and شَبَابِهِ ↓ غُلْوَانِ [He did it in the quickness, or haste, &c., of his youth, or young manhood]. (TA.) ― -b3- And غُلَوَآءُ signifies also The rising, or rising high, and increasing, of a plant, or of herbage. (Mz 40th نوع.)

غُلْوَانٌ
غُلْوَانٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

غَلَآءٌ
غَلَآءٌ ذ the subst. from غَلَا السِّعْرُ; [as such signifying A high price, or rate, at which a thing is to be sold;] (Msb;) or it is an inf. n. (S, Mgh, K.) [See 1, latter half.] -A2- Also, [i. e.] like سَمَآءٌ [in measure], (K,) but in the copies of the M ↓ غَلَّآءٌ, with teshdeed, (TA,) A man who shoots the arrow far. (K.) -A3- And A certain small, or short, fish, (K, accord. to different copies,) about a span [in length]: (TA:) pl. أَغْلِيَةٌ. (K.)

غَلِىٌّ
غَلِىٌّ ذ : see غَالٍ, in three places.

غَلَّآءٌ
غَلَّآءٌ ذ : see غَلَآءٌ.

غَالٍ
غَالٍ ذ [act. part. n. of غَلَا: and hence, Acting, or behaving, with forced hardness, or strictness, or rigour, in religion, so that he exceeds the proper, due, or common, limit: (see 1:) and particularly] an extravagant zealot of the class of innovators: pl. غُلَاةٌ. (TA in art. سبأ.) ― -b2- And Shooting, or one who shoots, the arrow to the furthest distance. (Msb.) ― -b3- And High, or excessive, (S, * Msb, K, TA,) applied to a price, or rate, at which a thing is sold; (S, Msb, K, TA;) as also ↓ غَلِىٌّ. (K, TA.) Hence one says, بِعْتُهُ بِالغَالِى and ↓ بِالغَلِىِّ I sold it, or bought it, at what was a high, or an excessive, price, or rate. (K, TA.) A poet says,
وَلَوْ أَنَّا نُبَاعَ كَلَامَ سَلْمَى
↓ لَأَعْطَيْنَا بِهِ ثَمَنًا غَلِيَّا
[And if we were sold the speech, or discourse, of Selmà, we would give for it a high, or an excessive, price]. (TA.) ― -b4- Also Fat flesh-meat. (K.)

غَالِيَةٌ
غَالِيَةٌ ذ : see art. غلى.

أَغْلَى
أَغْلَى ذ More, or most, high [or excessive] in price: hence the saying, أَفْضَلُ الرِّقَابِ أَغْلَاهَا ثَمَنًا [The most excellent of slaves is the highest thereof in price]. (Mgh.)

مِغْلًى
مِغْلًى ذ [in the CK مِغْلَاء] An arrow with which one raises the arm [in shooting] in order to exceed with it the usual limit, or nearly to do so: (K, * TA:) or, accord. to the M, that is used in striving to exceed the usual limit: also termed ↓ مِغْلَاةٌ: pl. مَغَالٍ. (TA.)

مِغْلَاةٌ
مِغْلَاةٌ ذ : see what next precedes. ― -b2- نَاقَةٌ مِغْلَاةُ الوَهَقِ A she-camel that goes quickly when her feet of her fore legs and of her hind legs fall in one place: (S: [it is there expl. by تَغْتَلِى followed by the words اـِذَا تَوَاهَقَتْ أَخْفَافُهَا which I have here rendered accord. to an explanation in art. وهق in the O: but the phrase مغلاة الوهق is there mentioned as an ex. of الوَهَق as signifying “ the lasso; ” whence it appears that the phrase lit. means that exceeds the limit of the lasso; agreeably with the explanation of Golius, “ rapide currens, et fugiens laqueum sibi injiciendum: ”]) or [the meaning is a she-camel that steps far in vying, or keeping pace, with another; for], in explaining the phrase مِغْلَاةُ الوَهَقِ, IB says that المِغْلَاةُ applied to the she-camel signifies اَلَّتِى تُبْعِدُ الخَطْوَ; and الوَهَقُ signifies المُبَارَاةُ and المُسَايَرَةُ. (TA voce هِرْجَابٌ.)

أَرْضٌ مُغْلَوْلِيَةٌ
أَرْضٌ مُغْلَوْلِيَةٌ ذ A land having abundant, and dense or luxuriant, herbage; and with ع also; i. q. مُغِمَّةٌ and مِغَمَّةٌ. (TA in art. غم.)

##### Türkçe

غَلَا
1 **غَلَا** ذ , muzâri‘ **يَغْلُو**, aslî olarak “o, yahut o (şey), uygun/layık/alışılmış sınırı aştı; aşırı oldu, ölçüsüz oldu, ölçünün ötesinde oldu” mânâsına delâlet eder; lâkin mastar ismi farklı hâllerde farklılık gösterir; aşağıda gelecek olanda gösterileceği üzere: (Er-Râghib, TA:) herhangi bir şey hakkında, “aştı yahut aşırı oldu” mânâsıyla söylenir. (Msb.) ― -b2- Sen dersin ki, **غَلَا فِى الأَمْرِ**, (S, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (TA,) mastar ismi **غُلُوٌّ** (S, K, TA) ve **غَلَانِيَةٌ**; bunun gibi **تغالى** ↓ **بِهِ**; (K * ve TA, **غلى** maddesinde; [fakat TA’da söylendiği üzere, mevcut maddeye aittir;]) “işte uygun/layık/alışılmış sınırı aştı; onda aşırı oldu yahut ölçüsüz oldu.” (S, K, TA.) Ve **غَلَا فِى الدِّينِ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, mastar ismi **غُلُوٌّ**, “dinde zorlama bir sertlikle yahut sıkılıkla yahut katılıkla davrandı; öyle ki uygun/layık/alışılmış sınırı aştı”: buradan fiilin Kur’ân’da iv. 169 ve v. 81’deki kullanımı: (Msb, TA:) IAth’a göre, **الغُلُوُّ فِى الدِّينِ** “şeylerin [dinde] zâtî hâllerini yahut durumlarını araştırmak ve onların sebeplerini ve onun âyin ve merasimlerine ilişkin müşkil/kapalı şeyleri keşfetmeye yönelmek”tir. (TA.) [Bkz. ayrıca 3.] ― -b3- Ve **غَلَا بِالسَّهْمِ**, (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (Msb, TA,) mastar ismi **غَلْوٌ** (S, Er-Râghib, Mgh, Msb, K) ve **غُلُوٌّ**; (K;) ve **غالى** ↓ **بِهِ**, (Mgh, K,) ve ↓ **غالاهُ**, (K,) mastar ismi **غِلَآءٌ** (Mgh, K) ve **مُغَالَاةٌ**; (K;) “oku, ulaşabildiği en uzak mesafeye attı”: (S, Mgh, Msb:) yahut “en uzak sınıra [onunla ulaşmayı] isteyerek okla kollarını kaldırdı.” (K, * TA.) Ve **غَلَا السَّهْمُ** “ok, gidişinde yükseldi ve [alışılmış] sınırı aştı”; (K, TA;) ve aynı şekilde **الحَجَرُ** taş. (TA.) ― -b4- Ve **غَلَا السِّعْرُ**, (S, Mgh, Msb, K, *) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (Msb, TA,) mastar ismi **غَلَآءٌ**, (S, Mgh, K,) yahut bu basit bir isimdir, (Msb,) “bir şeyin satılacağı fiyat yahut rayiç yüksek oldu yahut yükseldi”; (Mgh, Msb, TA;) yahut “alışılmış sınırı aştı”; (Er-Râghib, TA;) **رَخُصَ**’un zıddı. (K.) ― -b5- Ve **غَلَا بِهَا عظم** [yani **عِظَمٌ**, lafzen: “onda irilik alışılmış sınırı aştı”;] mânâsı: “semirdi yahut şişmanladı”: (TA:) denir ki, **غلا بِالجَارِيَةِ عظم**, ve **بِالغُلَامِ**, [kız yahut genç kadın semirdi yahut şişmanladı; ve oğlan yahut genç erkek;] onların hızlıca genç kadınlığa ve genç erkekliğe erişmeleri hâlinde. (TA, bu maddenin başka bir yerinde.) ― -b6- Ve **غَلَا**, herhangi bir şey hakkında **اِرْتَفَعَ** [yani “derecece yükseldi”; aşağıdaki örnekle gösterildiği üzere] mânâsıyla söylenir: Zûr-Rumme der ki,
فَمَا زَالَ يَغْلُو حُبُّ مَيَّةَ عِنْدَنَا
وَيَزْدَادُ حَتَّى لَمْ نَجِدْ مَا نَزِيدُهَا
[Ve Meyye’nin sevgisi bizde derecece yükselmeyi bırakmadı ve arttı; öyle ki ona daha ne artıracağımızı bulmadık]. (TA.) ― -b7- Ayrıca 8’e bak. ― -b8- Ve 6’ya da bak.

2 **غَلَّوَ**: **غلى** maddesine bak.

غالى فِى أَمْرِهِ
3 **غالى فِى أَمْرِهِ** ذ , mastar ismi **مُغَالَاةٌ**, [**غَلَا فِيهِ** ile aynı yahut ona yakın; yani] “işinde alışılmış yahut uygun sınırları yahut dereceyi aştı; onda ölçüsüz davrandı; yahut onda çabaladı yahut uğraştı yahut gücünü yahut gayretlerini vb. sarf etti”; müradifi **بَالَغَ** [bkz.]. (Msb.) ― -b2- Ayrıca 1’e, ortalara yakın, iki yerde bak. ― -b3- **غَالَى بِهِ**, ve **غالاهُ**, (S, Msb, K,) ikincisi bir şair tarafından **غالى به** yerine kullanılır, (S,) “onu yüksek yahut aşırı bir fiyatla satın aldı”; yani et; (S, Msb;) bunun gibi **اغلى** ↓ **بِهِ**; (S;) ve ↓ **اغلاهُ**, yani su ve et [&c.]: (IKtt, TA: [**دكن** maddesinde zikredilen Lebîd’in bir beytinde bir örneğe bak:]) yahut “onu satın almada yahut onu satmaya arz etmede ve fiyatı zikretmede alışılmış olanı aştı.” (M, K, TA.) Bir şair der ki,
نُغَالِى اللَّحْمَ لِلْأَضْيَافِ نِيْئًا
وَنُرْخِصُهُ اـِذَا نَضِجَ القُدُورُ
[Misafirler için eti çiğken yüksek fiyata satın alırız; ve tencerelerin içindekiler iyice pişince onu ucuzlatırız]: **ب**’yi [**نُغَالِى**’den sonra] hazfetmiştir; onu anlaşılır kılmayı kastederek. (S, TA.) ― -b4- Ve **غالى فِى الصِّدَاقِ** “mehir yahut gelin için/gelin adına verilen şeyi miktarca yüksek yahut aşırı yaptı; [onda aşırı yahut fahiş davrandı;]”; buradan ‘Ömer’in sözü: **لَا تُغَالُوا فِى صَدُقَاتِ النِّسَآءِ** [Kadınların mehirleri hususunda aşırı yahut fahiş olmayın]. (TA. [Bkz. ayrıca 6.]) ― -b5- Ve **غالاهُ**, mastar ismi **مُغَالَاةٌ**, ayrıca “boyca yahut iyilikte üstünlük için onunla çekişti”; müradifi **طَاوَلَهُ**. (TA.)

4 **أَغْلَوَ**: 3’e, iki yerde bak. ― -b2- **اغلاهُ** ayrıca “o (Allah) onu yüksek yahut aşırı kıldı” mânâsına gelir, (S, Msb, K, TA,) yani bir şeyin satılacağı fiyat yahut rayiç; (S, Msb, K, * TA; *) **أَرْخَصَهُ**’un zıddı. (TA.) ― -b3- Ve “onu [bir şeyi] pahalı buldu”: yahut “öyle saydı”; bunun gibi ↓ **استغلاهُ**. (TA.) ― -b4- Ve “biraz onun yapraklarını hafifletti yahut seyreltti”, (K, TA,) yani asmanın yapraklarını; yüksek büyüsün ve [daha verimli olsun yahut] iyi hâle gelsin diye. (TA.) -A2- Ayrıca 6’ya da bak.

5 **تَغَلَّوَ**: **غلى** maddesine bak.

6 **تَغَاْلَوَ**: 1’in ikinci cümlesine bak. ― -b2- **تغالوا فِى الصَّدَاقِ** “mehir yahut gelin için/gelin adına verilen şey hususunda birbirlerine karşı aşırı yahut fahiş davrandılar”; **تَسَاهَلُوا** ve **تَيَاسَرُوا**’nun zıddı. (TA, **يسر** maddesinde. [Bkz. ayrıca 3, sondan bir önceki cümle.]) ― -b3- **تغالى**, bir bitki yahut ot hakkında, “boy attı”; (M, K, TA;) “uzadı.” (M, TA.) Ve aynı şey hakkında, “dolaşık oldu yahut gürleşti yahut bol ve sık oldu ve iri oldu”; bunun gibi ↓ **غَلَا**, ve ↓ **اغلى**, ve ↓ **اِغْلَوْلَى**; (K;) yahut bu sonuncusu asma hakkında söylenir; “yaprakları dolaşık oldu yahut gürleşti yahut bol ve sık oldu; ve dalları yahut üzüm salkımlarının bulunduğu sürgünleri yahut yaprak ve tanelerinin tomurcukları (**نَوَامِيهِ**) bol oldu; ve uzadı” mânâsına gelir. (TA.) ― -b4- Ayrıca, bir hayvanın eti hakkında, “yükseldi yahut çekildi” (**اِرْتَفَعَ**) ve kemiklerin başları üzerine geldi: ve yarışa hazırlama vb. sırasında az yemle vb. sebebiyle düştü: (T, TA:) yahut dişi devenin eti hakkında, “çekildi”; müradifi **ذَهَبَ**; (K;) yahut **اِرْتَفَعَ** ve **ذَهَبَ**. (S.)

اغتلى
8 **اغتلى** ذ “çabuk oldu yahut çabuklaştı; sürat etti yahut hızlı gitti”; (S, K, TA;) deve hakkında söylenir: (K, TA:) ve [sürat derecesinde] yükseldi (**اِرْتَفَعَ**) öyle ki hızın iyiliğini yahut yürüyüş temposunu aştı; ve aynı şekilde herhangi bir hayvan (**دَابَّة**) hakkında [**اغتلت**] denir; bunun gibi ↓ **غَلَت**, mastar ismi **غلو** [görünüşe göre **غُلُوٌّ**]. (TA.)

10 **اـِسْتَغْلَوَ**: 4’e bak.

اغلولى
12 **اغلولى** ذ : 6’ya bak.

غَلْوَةٌ
**غَلْوَةٌ** ذ “bir atışın yahut fırlatışın sınırı yahut en uç mesafesi”; (S, Mgh; *) [yani] herhangi bir **مَرْمَاة**: (K:) [genellikle, bir yay atımı; yani] bir okun tek bir atışının ölçüsü, mesafesi yahut uzanımı: (Har s. 234:) [yahut bir yay atımının en uç ölçüsü; yani] okun mümkün olan en uzak mesafeye atılması; buna **غَايَةٌ** da denir: (Msb:) üç yüz ile dört yüz arşın arasında olduğu söylenir: (Mgh, Msb:) tam bir **فَرْسَخ**’ın yirmi beşte biri [bkz.]: (ISd, Z, Mgh, TA:) yahut bazılarınca dört yüz arşın, başkalarınca iki yüz arşın olarak hesap edilir: (Msb, **مِيلٌ** maddesinde [bkz.]:) çoğulu **غَلَوَاتٌ** (Msb, K, TA) ve **غِلَآءٌ**. (S, * K, TA.) Bundan dolayı, (TA,) bir darbımeselde şöyle denir: **جَرْىُ المُذَكِّيَاتِ غِلَآءٌ**, (S, K, TA,) yahut bazıların rivayetine göre **غِلَابٌ**. (TA. **ذكو** maddesine bak.) [Böylece] **غَلْوَةٌ** bazen at yarışına ilişkin olarak kullanılır. (TA.)

غَلْوَى
**غَلْوَى** ذ **غَالِيَةٌ** ile aynı mânâdadır. (K.) İkincisine **غلى** maddesinde bak.

غُلَوَآءُ
**غُلَوَآءُ** ذ (S, K) ve **غُلْوَآءُ**, (K,) ikincisi AZ tarafından zikredilmiştir ve görünüşe göre birincinin kısaltmasıdır, (TA,) [ve Freytag **غُلُوَآء**’u ekler; bunun için bir dayanak bulmuyorum,] “aşırılık yahut fahişlik”; (TA;) [mastar ismi] **غُلُوٌّ** ile eşanlamlıdır. (S, K, TA.) Denir ki, **خَفِّفْ عَنْ غُلَوَائِكَ** [Aşırılığını yahut fahişliğini hafiflet]. (TA.) ― -b2- Ve “çabukluk yahut acele yahut acelecilik ve gençliğin yahut genç erkekliğin ilk merhalesi yahut hâli”; (AZ, S, K;) bunun gibi ↓ **غُلْوَانٌ**. (ISd, K, TA.) Denir ki, **فَعَلَهُ فِى غُلَوَآءِ شَبَابِهِ** ve **شَبَابِهِ** ↓ **غُلْوَانِ** [Onu, gençliğinin yahut genç erkekliğinin çabukluğu yahut acelesi vb. içinde yaptı]. (TA.) ― -b3- Ve **غُلَوَآءُ** ayrıca “bir bitkinin yahut otun yükselmesi yahut yüksek yükselmesi ve artması” mânâsına gelir. (Mz 40. نوع.)

غُلْوَانٌ
**غُلْوَانٌ** ذ : bir önceki paragrafın iki yerine bak.

غَلَآءٌ
**غَلَآءٌ** ذ **غَلَا السِّعْرُ**’dan türemiş isimdir; [bu olarak “satılacak bir şeyin yüksek fiyatı yahut rayici” mânâsına gelir;] (Msb;) yahut bu bir mastar ismidir. (S, Mgh, K.) [Bkz. 1, ikinci yarı.] -A2- Ayrıca, [yani] ölçüce **سَمَآءٌ** gibi, (K,) fakat M’nin nüshalarında ↓ **غَلَّآءٌ**, şeddeli, (TA,) “oku uzağa atan adam.” (K.) -A3- Ve “yaklaşık bir karış [boyunda] küçük yahut kısa bir balık”; (K, farklı nüshalara göre,) (TA:) çoğulu **أَغْلِيَةٌ**. (K.)

غَلِىٌّ
**غَلِىٌّ** ذ : üç yerde **غَالٍ**’e bak.

غَلَّآءٌ
**غَلَّآءٌ** ذ : **غَلَآءٌ**’a bak.

غَالٍ
**غَالٍ** ذ [**غَلَا**’nın ism-i fâili: buradan “dinde zorlama bir sertlikle yahut sıkılıkla yahut katılıkla davranan; öyle ki uygun/layık/alışılmış sınırı aşan” (1’e bak): ve özellikle] bid‘atçılar sınıfından aşırı bir mutaassıp; çoğulu **غُلَاةٌ**. (TA, **سبأ** maddesinde.) ― -b2- Ve “oku en uzak mesafeye atan yahut atan kimse.” (Msb.) ― -b3- Ve “yüksek yahut aşırı”, (S, * Msb, K, TA,) satılan bir şeyin fiyatına yahut rayicine söylenir; (S, Msb, K, TA;) bunun gibi ↓ **غَلِىٌّ**. (K, TA.) Bundan dolayı denir ki, **بِعْتُهُ بِالغَالِى** ve ↓ **بِالغَلِىِّ** “onu yüksek yahut aşırı bir fiyatla yahut rayiçle sattım yahut satın aldım.” (K, TA.) Bir şair der ki,
وَلَوْ أَنَّا نُبَاعَ كَلَامَ سَلْمَى
↓ لَأَعْطَيْنَا بِهِ ثَمَنًا غَلِيَّا
[Ve eğer Selmâ’nın sözü yahut konuşması bize satılsaydı, ona karşılık yüksek yahut aşırı bir bedel verirdik]. (TA.) ― -b4- Ayrıca “yağlı et.” (K.)

غَالِيَةٌ
**غَالِيَةٌ** ذ : **غلى** maddesine bak.

أَغْلَى
**أَغْلَى** ذ “fiyatça daha yüksek yahut en yüksek [yahut daha aşırı]”: buradan şu söz: **أَفْضَلُ الرِّقَابِ أَغْلَاهَا ثَمَنًا** [Kölelerin en faziletlisi, fiyatça en yüksek olanıdır]. (Mgh.)

مِغْلًى
**مِغْلًى** ذ [CK’de **مِغْلَاء**] “onunla alışılmış sınırı aşmak yahut neredeyse aşmak için atışta kolun kaldırıldığı ok”: (K, * TA:) yahut M’ye göre, “alışılmış sınırı aşmaya çalışmada kullanılan (ok)”; buna ↓ **مِغْلَاةٌ** da denir: çoğulu **مَغَالٍ**. (TA.)

مِغْلَاةٌ
**مِغْلَاةٌ** ذ : bir öncekinin açıklamasına bak. ― -b2- **نَاقَةٌ مِغْلَاةُ الوَهَقِ** “ön ayaklarının ve arka ayaklarının tırnakları bir yerde düştüğünde hızlı giden dişi deve”: (S: [orada **تَغْتَلِى** ile açıklanır; ardından **اـِذَا تَوَاهَقَتْ أَخْفَافُهَا** sözleri gelir; ben burada bunu O’daki **وهق** maddesindeki bir açıklamaya göre tercüme ettim: fakat orada **مغلاة الوهق** terkibi, **الوَهَق**’ın “kement” mânâsına bir örnek olarak zikredilir; buradan terkibin lafzen “kementin sınırını aşan” demek olduğu anlaşılır; Golius’un açıklamasıyla uyumlu olarak, “rapide currens, et fugiens laqueum sibi injiciendum:”]) yahut [mânâ şudur: başka biriyle yarışmada yahut ona ayak uydurmada uzak adım atan dişi deve; zira] **مِغْلَاةُ الوَهَقِ** terkibini açıklarken IB der ki, **المِغْلَاةُ** dişi deveye nispetle **اَلَّتِى تُبْعِدُ الخَطْوَ** mânâsına gelir; ve **الوَهَقُ** **المُبَارَاةُ** ve **المُسَايَرَةُ** mânâsına gelir. (TA, **هِرْجَابٌ** maddesinde.)

أَرْضٌ مُغْلَوْلِيَةٌ
**أَرْضٌ مُغْلَوْلِيَةٌ** ذ “otu bol ve sık yahut gür olan bir arazi”; ve **ع** ile de; **مُغِمَّةٌ** ve **مِغَمَّةٌ** ile aynı mânâdadır. (TA, **غم** maddesinde.)

#### Madde başı: غلى

غَلَتِ القِدْرُ
1 غَلَتِ القِدْرُ ذ , aor. تَغْلِى, inf. n. غَلْىٌ and غَلَيَانٌ, (S, MA, Msb, K,) The cooking-pot boiled; (MA, &c.;) and غَلِيَت, aor. تَغْلَى, is an unusual dial. var. thereof, the former being the more chaste; (Msb;) or غَلِيَت is not allowable. (S.) ― -b2- [Hence غَلَى said of a liquor, It estuated: it effervesced: it fermented: see نَبِيذٌ ― -b3- And hence] يَغْلِى دَمُهُ [as though meaning (assumed tropical:) His blood is fit to be shed] is a phrase like رَابَ دَمُهُ, [q. v.], said of one who has exposed himself to slaughter: his blood being likened to milk that has become thick, and fit to be churned. (A in art. روب.) ― -b4- And غَلِىَ الرَّجُلُ, like رَضِىَ in measure [but see what has been said of this form of the verb above], (tropical:) The man became vehemently angry. (IKtt, TA.)

2 غَلَّىَ see 4, in two places. -A2- غلّى الرَّجُلَ, inf. n. تَغْلِيَةٌ, He rubbed the man over, or perfumed him, with غَالِيَة. (TA.) And غلّى لِحْيَتَهُ (Mgh, O,) Msb, all in art. غلف) بِالغَالِيَةِ (O, ibid.) He daubed, or smeared, his beard with غَالِيَة; as also غَلَّلَهَا. (Mgh, O, Msb, ibid. [See 1 in art. غلف.]) -A3- And تَغْلِيَةٌ signifies also The saluting from afar, and making a sign. (K.)

اغلى القِدْرَ
4 اغلى القِدْرَ ذ , (S, MA, K,) and ↓ غلّاهَا, (K,) He made the cooking-pot to boil. (S, * MA, K. *) IDrd mentions, among some of the sayings of the people of former ages, ↓ أُنَّ مَآءً وَغَلِّهِ [Pour thou out water, and make it to boil]. (TA.) And one says, أَغْلَيْتُ الزَّيْتَ وَنَحْوَهُ [I made the olive-oil and the like to boil], inf. n. اـِغْلَآءٌ. (Msb.)

تغلّى
5 تغلّى ذ (S, Msb, K) بِالغَالِيَةِ (S, Msb) He (a man, S, Msb) perfumed himself, (S, * Msb, K,) or rubbed himself over, (K,) with غَالِيَة; (S, Msb, K;) and ↓ اغتلى signifies the same; (IDrd, O in art. غلف;) as also تَغَلَّلَ, (Msb, and O in art. غلف,) and اِغْتَلَّ. (O in that art.)

6 تَغَاْلَىَ in all its sense, belongs to art. غلو, q. v.

8 اـِغْتَلَىَ see 5.

غَلَانِيَةٌ
غَلَانِيَةٌ ذ , mentioned in the K in this art., belongs to art. غلو, being an inf. n. of the verb in the phrase غَلَا فِى الأَمْرِ. (TA.)

غَلَّايَةٌ
غَلَّايَةٌ ذ A vessel of copper [or brass], in which water is heated; thus called by the people of Syria; the same that is called مِحَمٌّ [q. v.] and قُمْقُمٌ and قُمْقُمَةٌ. (Msb voce قُمْقُمٌ.)

غَالِيَةٌ
غَالِيَةٌ ذ [Galia moschata,] a sort of perfume, (S, K,) well known; (K;) a certain compound of perfumes; (Msb;) musk mixed or boiled [with other perfumes]; (MA;) or a perfume composed of musk and ambergris and camphor and oil of ben: (KL:) it is said that the first who called it thus was Suleymلn Ibn-'Abd-El-Melik; (S, TA;) and he did so because it is a compound boiled together upon the fire: or it was thus named by Mo'لwiyeh; the case being, that 'Abd-Allah Ibn-Jaafar went in to him, and the odour of perfume was diffusing itself from him; so he said, “ What is thy perfume, O 'Abd-Allah? ” and he answered, “ musk and ambergris combined with oil of ben; ” whereupon Mo'لwiyeh said, غَالِيَةٌ, meaning highpriced: (TA:) [hence some hold the word to belong to art. غلو; and their opinion is strengthened by the fact that] غَلْوَى signifies the same. (K in art. غلو.)

##### Türkçe

غَلَتِ القِدْرُ
1 **غَلَتِ القِدْرُ** ذ, muzâri‘ **تَغْلِى**, mastar ismi **غَلْىٌ** ve **غَلَيَانٌ**, (S, MA, Msb, K,) Tencere kaynadı; (MA, vb.;) ve **غَلِيَت**, muzâri‘ **تَغْلَى**, bunun alışılmadık bir lehçe varyantıdır; ilkinin daha fasih olmasıyla; (Msb;) yahut **غَلِيَت** câiz değildir. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı **غَلَى** bir içki hakkında söylenir: Hararetlendi: köpürdü: mayalandı: bk. **نَبِيذٌ** ― -b3- Ve bundan dolayı] **يَغْلِى دَمُهُ** [sanki (varsayılan mecazî:) Onun kanı dökülmeye elverişlidir anlamında] **رَابَ دَمُهُ** gibi bir ibaredir, [bk.], boğazlanmaya kendini maruz bırakmış kimse hakkında söylenir: kanı, koyulaşmış ve yayık yapılmaya elverişli süte benzetilerek. (A, **روب** maddesinde.) ― -b4- Ve **غَلِىَ الرَّجُلُ**, vezinde **رَضِىَ** gibi [fakat yukarıda fiilin bu şekli hakkında söylenene bak], (mecaz:) Adam şiddetle öfkelendi. (IKtt, TA.)

2 **غَلَّىَ** iki yerde 4’e bak. -A2- **غلّى الرَّجُلَ**, mastar ismi **تَغْلِيَةٌ**, Adamı **غَالِيَة** ile ovdu, yahut onu **غَالِيَة** ile kokulandırdı. (TA.) Ve **غلّى لِحْيَتَهُ** (Mgh, O,) Msb, hepsi **غلف** maddesinde) **بِالغَالِيَةِ** (O, a.g.y.) Sakalını **غَالِيَة** ile sıvadı, yahut sürdü; **غَلَّلَهَا** da böyledir. (Mgh, O, Msb, a.g.y. [**غلف** maddesinde 1’e bak.]) -A3- Ve **تَغْلِيَةٌ** ayrıca Uzaktan selâmlama ve işaret etme demektir. (K.)

اغلى القِدْرَ
4 **اغلى القِدْرَ** ذ, (S, MA, K,) ve ↓ **غلّاهَا**, (K,) Tencereyi kaynattı. (S, * MA, K. *) IDrd, önceki çağların insanlarının bazı sözleri arasında ↓ **أُنَّ مَآءً وَغَلِّهِ** [Su dök ve onu kaynat] sözünü zikreder. (TA.) Ve denir: **أَغْلَيْتُ الزَّيْتَ وَنَحْوَهُ** [Zeytinyağını ve benzerini kaynattım], mastar ismi **اـِغْلَآءٌ**. (Msb.)

تغلّى
5 **تغلّى** ذ (S, Msb, K) **بِالغَالِيَةِ** (S, Msb) O (bir adam, S, Msb) **غَالِيَة** ile kokulandı, (S, * Msb, K,) yahut kendini onunla ovdu, (K,) **غَالِيَة** ile; (S, Msb, K;) ve ↓ **اغتلى** aynı mânaya gelir; (IDrd, O, **غلف** maddesinde;) **تَغَلَّلَ** de böyledir, (Msb, ve O, **غلف** maddesinde,) ve **اِغْتَلَّ**. (O, o maddede.)

6 **تَغَاْلَىَ** bütün mânalarında **غلو** maddesine aittir, bk.

8 **اـِغْتَلَىَ** 5’e bak.

غَلَانِيَةٌ
**غَلَانِيَةٌ** ذ, K’da bu maddede zikredilmiş olup, **غلو** maddesine aittir; **غَلَا فِى الأَمْرِ** ibaresindeki fiilin bir mastar ismidir. (TA.)

غَلَّايَةٌ
**غَلَّايَةٌ** ذ Suyun ısıtıldığı bakırdan [yahut pirinçten] bir kap; Şam halkı tarafından böyle adlandırılır; **مِحَمٌّ** [bk.] ve **قُمْقُمٌ** ve **قُمْقُمَةٌ** diye adlandırılanın aynısıdır. (Msb, **قُمْقُمٌ** lafzında.)

غَالِيَةٌ
**غَالِيَةٌ** ذ [Galia moschata,] bir çeşit koku, (S, K,) iyi bilinen; (K;) kokuların belirli bir terkibi; (Msb;) miskin [diğer kokularla] karıştırılması yahut kaynatılması; (MA;) yahut misk ve amber ve kâfur ve ben yağı terkibinden oluşan bir koku: (KL:) onu böyle adlandıran ilk kişinin Süleymân İbn-‘Abd-El-Melik olduğu söylenir; (S, TA;) ve bunu, ateş üzerinde birlikte kaynatılmış bir terkip olduğu için yaptı: yahut onu böyle adlandıran Mu‘âwiyeh idi; durum şu ki, ‘Abd-Allah İbn-Ca‘fer onun yanına girdi ve koku kokusu ondan yayılıyordu; bunun üzerine dedi ki: “Ey ‘Abd-Allah, senin kokun nedir?” o da cevap verdi: “Ben yağı ile birleştirilmiş misk ve amber;” bunun üzerine Mu‘âwiyeh **غَالِيَةٌ** dedi, pahalı anlamında: (TA:) [bundan dolayı bazıları kelimenin **غلو** maddesine ait olduğunu kabul eder; ve onların görüşü, şu olguyla güçlenir ki] **غَلْوَى** da aynı mânaya gelir. (K, **غلو** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: غلو

غَلَا
غَلَا U ( n. ac. غَلَآء [ 22A ] ),
a.  Was, became dear, expensive; was high, rose ( price ).

b.  ( n. ac. غُلُوّ [ غُلُوّ 27 ]) [ Fī ], Exceeded the bounds, went to great lengths in; was bigoted, fanatical in ( religion ).

c.  Grew high, became luxuriant; grew, developed too quickly.

d.  [ acc. or Bi ], Shot too far, too high ( arrow ).

e.  Overshot the mark ( arrow ).

f.  see VIII .

غَاْلَوَ
غَاْلَوَ III
a.  [ Fī ], Went too far, exceeded the bounds, exaggerated in.

b.  [ acc. or Bi ], Sold too dear, raised the price of; bought too dear.

c.  [ Bi ],  see I (d) .

أَغْلَوَ
أَغْلَوَ IV ,
a.  Overcharged, asked too much for.

b.  [ Bi ], Bought too dear.

c.  Thinned out the leaves of ( vine ).

d.  see X .

تَغَاْلَوَ
تَغَاْلَوَ VI
a.  [ Bi or Fī ], Exceeded the proper bounds in.

b.  Was abundant, luxuriant.

اِغْتَلَوَ
اِغْتَلَوَ VIII ,
a.  Sped, went quickly.

اِسْتَغْلَوَ
اِسْتَغْلَوَ X ,
a.  Considered too dear.

اِغْلَوْلَى
اِغْلَوْلَى [ اِغْلَوْلَوَ XII ],
a.  see VI (b) .

غَلْوَة
غَلْوَة [ 1t ] , ( pl. غَلَوَات &  غِلَآء [ 23A ] ),
a.  Bow-shot.

أَغْلَى
أَغْلَى [ 14 ],
a.  Dearer.

غَالٍ
غَالٍ [ 21 ] , ( pl. غَوَالٍ [ 41 ] ),
a.  Dear, high; excessive, exorbitant ( price ).

b.  Expensive, costly; precious.

c.  ( pl. غُلَاة [ غُلَو 9tA ]), Bigoted, fanatical; zealot, bigot, fanatic.

غَلَآء
غَلَآء [ 22A ],
a.  Dearness, exorbitant price.

غَلِيّ
غَلِيّ [ 25 ],
a.  see 21 (a) , ( b ).

غُلُوّ
غُلُوّ [ 27 ],
a.  Exaggeration; hyperbole.

غُلْوَان
غُلْوَان [ 35 ],
a.  see 43 (b) ,

غُلَوَآء
غُلَوَآء [ 43 ],
a.  see 27 .

b.  Haste, impetuosity, ardour, fieriness ( of youth ).

غُلْوَآء
غُلْوَآء
a.  see 27 &  43 ( b ).

بِعْتُهُ بِالغَالِي
بِعْتُهُ بِالغَالِي غَلڤوَ I
a.  sold it at a high price.

##### Türkçe

**غَلَا**
**غَلَا** I (mastar-ı aslî **غَلَآء** [22A]),
a. Aziz oldu, pahalı oldu; yüksek oldu, yükseldi (fiyat).

b. (mastar-ı aslî **غُلُوّ** [**غُلُوّ** 27]) [**فِي**], sınırları aştı, -de çok ileri gitti; (dinde) bağnaz oldu, fanatik oldu.

c. Yüksek büyüdü, gürleşti; çok hızlı büyüdü, gelişti.

d. [mef‘ûl ile veya **بِ** ile], (ok) çok uzağa, çok yükseğe attı.

e. (Ok) hedefi aştı.

f. VIII’e bak.

**غَاْلَوَ**
**غَاْلَوَ** III
a. [**فِي**], çok ileri gitti, sınırları aştı, -de mübalağa etti.

b. [mef‘ûl ile veya **بِ** ile], çok pahalıya sattı, -in fiyatını yükseltti; çok pahalıya satın aldı.

c. [**بِ** ile], I (d)’ye bak.

**أَغْلَوَ**
**أَغْلَوَ** IV,
a. Fazla ücret aldı, çok fazla istedi.

b. [**بِ** ile], çok pahalıya satın aldı.

c. (Asmanın) yapraklarını seyreltti.

d. X’e bak.

**تَغَاْلَوَ**
**تَغَاْلَوَ** VI
a. [**بِ** ile veya **فِي** ile], uygun sınırları aştı.

b. Bol oldu, gür oldu.

**اِغْتَلَوَ**
**اِغْتَلَوَ** VIII,
a. Hızlandı, çabuk gitti.

**اِسْتَغْلَوَ**
**اِسْتَغْلَوَ** X,
a. Çok pahalı saydı.

**اِغْلَوْلَى**
**اِغْلَوْلَى** [**اِغْلَوْلَوَ** XII],
a. VI (b)’ye bak.

**غَلْوَة**
**غَلْوَة** [1t], (çoğulu **غَلَوَات** ve **غِلَآء** [23A]),
a. Yay atımı (mesafesi).

**أَغْلَى**
**أَغْلَى** [14],
a. Daha pahalı.

**غَالٍ**
**غَالٍ** [21], (çoğulu **غَوَالٍ** [41]),
a. Aziz, yüksek; aşırı, fahiş (fiyat).

b. Pahalı, maliyetli; kıymetli.

c. (çoğulu **غُلَاة** [**غُلَو** 9tA]), bağnaz, fanatik; mutaassıp, bağnaz, fanatik.

**غَلَآء**
**غَلَآء** [22A],
a. Pahalılık, fahiş fiyat.

**غَلِيّ**
**غَلِيّ** [25],
a. 21 (a), (b)’ye bak.

**غُلُوّ**
**غُلُوّ** [27],
a. Mübalağa; abartı.

**غُلْوَان**
**غُلْوَان** [35],
a. 43 (b)’ye bak,

**غُلَوَآء**
**غُلَوَآء** [43],
a. 27’ye bak.

b. Acele, atılganlık, hararet, ateşlilik (gençliğin).

**غُلْوَآء**
**غُلْوَآء**
a. 27’ye ve 43 (b)’ye bak.

**بِعْتُهُ بِالغَالِي**
**بِعْتُهُ بِالغَالِي** **غَلڤوَ** I
a. Onu yüksek bir fiyata sattım.

#### Madde başı: غلي

غَلَى
غَلَى I ( n. ac. غَلْي 1 ,  غَلَيَاْن 36 ),
a.  Boiled, bubbled; seethed; fizzed; effervesced.

b.  [ coll. ], Ungummed ( cocoon ).

غَلَّيَ
غَلَّيَ II ,
a.  Made to boil, boiled.

b.  Perfumed.

أَغْلَيَ
أَغْلَيَ IV ,
a.  see II (a) .

تَغَلَّيَ
تَغَلَّيَ V ,
a.  Perfumed himself; was perfumed.

اِنْغَلَيَ
اِنْغَلَيَ VII
a.  [ coll. ],  see I (a) .

اِغْتَلَيَ
اِغْتَلَيَ VIII ,
a.  see V .

غَلْي
غَلْي 1 ,
a.  Boiling, ebullition; effervescence.

غَاْلِيَة
غَاْلِيَة 21t ( pl. غَوَالٍ [ 41 ] ),
a.  Perfume composed of musk, ambergris, camphor & oil of ben ( galia moschata ).

غَلَيَاْن
غَلَيَاْن 36 ,
a.  see 1 .

غَلْيُوْن
غَلْيُوْن ( pl. غَلَايِيْن ,  غَلَاوِيْن ),
a.  Hydraulic pipe; pipe.

##### Türkçe

غَلَى
غَلَى I ( mastar adı: **غَلْي** 1 , **غَلَيَاْن** 36 ),
a. Kaynadı, kabarcıklandı; fokurdadı; köpürdü; gaz çıkardı; köpürerek kabardı.

b. [ topluluk ], Zamksız (koza).

غَلَّيَ
غَلَّيَ II ,
a. Kaynatırdı, kaynattı.

b. Kokulandırdı.

أَغْلَيَ
أَغْلَيَ IV ,
a. II (a)’ya bak.

تَغَلَّيَ
تَغَلَّيَ V ,
a. Kendini kokulandırdı; kokulandı.

اِنْغَلَيَ
اِنْغَلَيَ VII
a. [ topluluk ], I (a)’ya bak.

اِغْتَلَيَ
اِغْتَلَيَ VIII ,
a. V’ye bak.

غَلْي
**غَلْي** 1 ,
a. Kaynama, kaynayış; köpürme.

غَاْلِيَة
**غَاْلِيَة** 21t ( çoğulu **غَوَالٍ** [ 41 ] ),
a. Misk, ambergris, kâfur ve ben yağı bileşiminden oluşan koku (galia moschata).

غَلَيَاْن
**غَلَيَاْن** 36 ,
a. 1’e bak.

غَلْيُوْن
**غَلْيُوْن** ( çoğulu **غَلَايِيْن** , **غَلَاوِيْن** ),
a. Hidrolik boru; boru.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: غلو

غلو
غَلا - يَغْلُوْ
غَلا - يَغْلُوْ + الشيء أو الأمر: ارتفع في مقداره حتى جاوز القدر المعروف و المقبول
غَلا - يَغْلُوْ + كائن + في شيء أو أمر: يبالغ فيه: يرفع من مقدار أهميته أو قدره ختى يجاوز القدر المعروف والمعتدل والمقبول
غُلُوّ: على وزن " فُعول" اسم فعل مبالغة من " غَلا - يَغْلُو ": المبالغة: ارتفاع المقدار حتى جاوز القدر المعروف والمقبول: الغلو في الأسعار، الغلو في الحكم ، والغلو في الدين
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المبالغة والشطط والغلو في إنفاذ الفعل أو الاهتمام بأمر" وهي:
طَغَى - يَطْغَى، فَحَشَ - يَفْحُشُ، سَرِفَ- يَسْرَفُ، وَبَلَ - يَبِلُ، غَلَا - يَغْلُوْ، شَطَّ - يَشِطُّ (شَطَّ - يَشُطُّ)
يفرق لفظاً:
غَلا - يَغْلُوْ + الشيء أو الأمر: ارتفع في مقداره حتى جاوز القدر المعروف و المقبول
غَلَى - يَغْلِي + السائل (كالماء ): تزداد حمته وحرارته حتى يبدأ يفور ويبقبق وتخرج منه فقاعات وزبد
ملاحظة: هناك تشابه بين اللفظين بالدلالة (من غير تطابق)

تغلوا
 	﴿ياأهل الكتاب لا تغلوا في دينكم ولا تقولوا على الله إلا الحق إنما المسيح عيسى ابن مريم رسول الله وكلمته ألقاها إلى مريم وروح منه فآمنوا بالله ورسله ولا تقولوا ثلاثة انتهوا خيرا لكم إنما الله إله واحد سبحانه أن يكون له ولد له ما في السماوات وما في الأرض وكفى بالله وكيلا(171)﴾ النساء ﴿قل ياأهل الكتاب لا تغلوا في دينكم غير الحق ولا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا وضلوا عن سواء السبيل(77)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [غلي] غ ل ي: غَلَتِ القدر من باب رمى و غَلَيَاناً أيضا بفتحتين ولا يُقال غَلِيَت قال أبو الأسود الدُؤلي ولا أقول لِقدر القوم قد غَلِيت ولا أقول لباب الدار مغلوق أي أني فصيح لا ألحن و غَلا في الأمر جاوز فيه الحد وبابه سما وغَلا السعر يغلو غَلاءً و غَلا بالسهم رمى به أبعد ما يَقْدِر عليه وبابه عدا و الغَلْوَةُ الغاية مقدار رمية و غالَى باللحم اشتراه بثمن غال و أغْلَى به أيضا و الغَالِيَةُ من الطيب قيل أول من سماها بذلك سُليمان بن عبد الملك تقول منه تَغَلَّى بالغالية و الغُلَوَاءُ الغُلُوّ وهو أيضا سرعة الشباب وأوله
الراغب
غلا
- الغلو: تجاوز الحد، يقال ذلك إذا كان في السعر غلاء، وإذا كان في القدر والمنزلة غلو وفي السهم: غلو، وأفعالها جميعا: غلا يغلوا (قال السرقسطي: غلا في القول والأمر والدين غلوا: جاوز الحد، وغلا السعر غلاء: مثله، وغلوت بالسهم وغلا السهم غلوا: رفع يده برميه. انظر: الأفعال 2/40). قال تعالى: }لا تغلوا في دينكم﴿[النساء/171]. والغلي والغليان يقال في القدر إذا طفحت، ومنه استعير قوله:﴾طعام الأثيم * كالمهل يغلي في البطون * كغلي الحميم{ [الدخان/44 - 46]، وبه شبه غليان الغضب والحرب، وتغالى النبت يصح أن يكون من الغلي، وأن يكون من الغلو. والغلواء: تجاوز الحد في الجماح، وبه شبه غلواء الشباب.
ملخص اللسان:
1.     غلا: الغَلاءُ: نَقيضُ الرُّخْصِ. غَلا السِّعْرُ وغيرُه يَغْلُو غَلاءً
2.     وأَصلُ الغَلاء الارتفاعُ  ومُجاوَزة القَدْرِ في كلِّ شيء. وبِعْتُه بالغَلاءِ والغالي والغَلِيّ
3.     وغَلَتِ القِدرُ والجَرَّةُ تَغْلي غَلْياً وغَلَياناً وأَغْلاها  وغَلاَّها، ولا يقال غَلِيتْ؛ قال أَبو الأَسود الدُّؤَ :  ولا أَقولُ لِقدرِ القَوْمِ: قدْ غَلِيتْ،  ولا أَقولُ لبابِ الدَّارِ: مَغْلُوقُ
لسان العرب
● - غلا: الغَلاءُ: نَقيضُ الرُّخْصِ. غَلا السِّعْرُ وغيرُه يَغْلُو  غَلاءً، ممدود، فهو غالٍ وغَلِيٌّ؛ الأَخيرة عن كراعٍ. وأَغْلاهُ الله: جَعَلَه  غالِياً. وغالى بالشيءِ: اشْتَراهُ بثَمنٍ غالٍ. وغالى بالشيءِ  وغَلاَّه: سامَ فأَبْعَطَ؛ قال الشاعر:  نُغالي اللَّحمَ للأَضْيافِ نِيئاً،  ونُرْخِصُهُ إِذا نَضِجَ القَديرُ  فحذف الباء وهو يريدُها، كما يقال لَعِبْتُ الكِعابَ ولَعِبْتُ  بالكِعابِ، المعنى نُغالي باللحمِ. وقال أَبو مالك: نُغالي اللحمَ نَشتَريه  غالياً ثم نَبْذُلُه ونُطْعِمُه إِذا نَضِجَ في قُدُورِنا. ويقال أَيضاً:  أَغْلى؛ قال الشاعر:  كأَنَّها دُرَّة أَغْلى التِّجارُ بها  وقال ابن بري: شاهدُ أَغْلى اللحمَ قول شَبيب بن البَرْصاء:  وإِني لأَغْلي اللحمَ نِيئاً، وإنَّني  لمُمْسٍ بهَيْنِ اللحم، وهو نَضِيجُ  الفراء: غالَيْتُ اللحمَ وغالَيتُ باللحم جائز. ويقال: غالَيتُ صَداق  المرأَة أَي أَغْلَيته؛ ومنه قول عمر، رضي الله عنه: لا تُغالوا صُدُقات  النساء، وفي رواية: لا تُغالوا صُدُقَ النساء، وفي رواية: في صَدُقاتِهنَّ،  أَي لا تُبالِغُوا في كثرة الصَّداقِ، وأَصلُ الغَلاء الارتفاعُ  ومُجاوَزة القَدْرِ في كلِّ شيء. وبِعْتُه بالغَلاءِ والغالي والغَلِيّ؛ كلهنَّ  عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  ولو أَنَّا نُباعُ كَلامَ سَلْمى،  لأَعْطَيْنا به ثَمَناً غَلِيَّا  وغَلا في الدِّينِ والأَمْر يَغْلُو غُلُوّاً: جاوَزَ حَدَّه. وفي  التنزيل: لا تَغْلُوا في دينِكم؛ وقال الحَرِث بن خالد:  خُمْصانة قَلِق مُوَشَّحُها،  رُؤْد الشَّبابِ غَلا بها عَظْمُ  التهذيب: وقال بعضهم غَلَوْت في الأَمر غُلُوّاً وغَلانِيَةً وغَلانِياً  إِذا جاوزْتَ فيه الحَدّ وأفْرَطْت فيه؛ قال الأَعشى: أَنشده ابن بري:  أَوْ زِدْ عليه الغَلانِيا  وفي التهذيب: زادوا فيه النونَ؛ قال ذو الرمة:  وذو الشَّنْءِ فاشْنَأْه، وذو الوِدِّ فاجْزِه  على وِدِّه، وازْدَدْ عليه الغَلانِيا  زاد فيه النونَ. وفي الحديث: إِياكم والغُلُوَّ في الدين أَي  التَّشَدُّدَ فيه ومجاوَزة الحَدِّ، كالحديث الآخر: إِنَّ هذا الدينَ مَتِينٌ  فأَوْغِلْ فيه بِرفْقٍ، وقيل: معناه البحثُ عن بواطنِ الأَشْياء والكَشْفُ عن  عِلَلِها وغَوامِضِ مُتَعَبَّداتِها؛ ومنه الحديث:  وحاملُ القرآن غيرُ الغالي فيه ولا الجافي عنه، إِنما قال ذلك لأَنَّ من  آدابه وأَخلاقِه التي أَمرَ بها القَصْدَ في الأُمورِ، وخيرُ الأُمورِ  أَوْساطُها.  و:  كلا طَرَفَيْ قَصْدِ الأُمورِ ذَمِيمُ  والغُلُوُّ: الإِعْداءُ. وغَلا بالسَّهْمِ يَغْلُو غَلْواً وغُلُوًّا  وغالَى به غِلاءً: رَفَع يدَه يريد به أَقْصَى الغاية وهو من التجاوزِ؛  ومنه قول الشاعر:  كالسَّهْمِ أَرْسَلَه من كَفِّه الغالي  وقال الليث: رمى به؛ وأَنشد للشماخ:  كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالي  والمُغالي بالسِّهْمِ: الرافِعُ يدَه يريدُ به أَقصَى الغايةِ. ورجلٌ  غَلاَّءٌ: بَعيدُ الغُلُوِّ بالسِّهْم؛ قال غَيْلانُ الرَّبَعِي يصف  حَلْبَة:  أَمْسَوْا فَقادُوهُنّ حولَ المِيطاءْ  بمائَتَيْن بغِلاءِ الغَلاَّءْ  وغَلا السَّهْمُ نفسُه: ارتفَع في ذَهابِه وجاوَزَ المَدَى، وكذلك  الحجَر، وكلُّ مَرْماةٍ من ذلك غَلْوَةٌ؛ وأَنشد:  من مائةٍ زَلْخٍ بمرِّيخٍ غال  وكلُّه من الارتفاعِ والتَّجاوزِ، والجمعُ غَلَواتٌ وغِلاءٌ.  وفي الحديث: أَهْدَى له يَكْسُومُ سِلاحاً وفيه سَهْم فسَمَّاه قِتْرَ  الغِلاءِ؛ الغِلاء، بالكسر والمدّ: من غالَيْته أُغالِيه مُغالاةً وغِلاءً  إِذا رامَيْتَه، والقِترُ سَهْم الهَدَف، وهي أَيضاً أَمَدُ جَرْيِ  الفَرَسِ وشوْطِه، والأَصلُ الأَول.  وفي حديث ابن عمر: بَيْنه وبينَ الطَّرِيق غَلْوةٌ؛ الغَلْوَةُ: قدرُ  رَمْيةٍ بسَهْمٍ، وقد تُسْتَعْمَل الغَلْوة في سِباقِ الخَيْل، والغَلْوَةُ  الغاية مقدار رَمْيةٍ. وفي المثل: جَرْيُ المُذْكيات غِلاءٌ.  والمِغْلاةُ: سهمٌ يُتَّخَذُ لمغالاة الغَلْوَة، ويقال له المِغْلَى،  بلا هاءٍ؛ قال ابن سيده: والمِغْلى سَهْمٌ تُعْلى به أَي تُرْفَعُ به  اليَدُ حتى يَتَجاوزَ المِقدارَ أَو يقارِب ذلك. وسهمُ الغِلاءِ، ممدودٌ:  السهمُ الذي يقدَّر به مَدَى الأَمْيالِ والفراسِخِ والأَرضِ التي يُسْتَبَقُ  إِليها. التهذيب: الفَرْسَخ التامُّ خمسٌ وعشرون غَلْوَةً.  والغُلُوُّ في القافِية: حَرَكَةُ الرَّوِيّ الساكِنِ بعد تمامِ الوزنِ،  والغالي: نونٌ زائدة بعد تلك الحركة، وذلك نحو قوله في إنشادِ من أَنشده  هكذا:  وقاتِم الأَعْماقِ خاوي المُخْتَرَقِنْ  فحركة القافِ هي الغُلُوُّ، والنونُ  بعد ذلك هي الغالي، وإنما اشتُقَّ من الغُلُوِّ الذي هو التجاوُزُ لقدر  ما يحبُ، وهو عندهم أَفْحَشُ من التَّعَدّي، وقد ذكرنا التَّعَدِّيَ في  الموضع الذي يَليق به، ولا يُعْتَدُّ به في الوزنِ لأَنَّ الوزنَ قد  تَناهَى قبلَه، جعلوا ذلك في آخرِ البيت بمَنْزلة الخَزْمِ في أَوَّله.  والدابَّة تَغْلُو في سَيْرِها غَلْواً وتَغْتَلي بخفَّةِ قوائمِها؛  وأَنشد:فَهْي أَمامَ الفَرْقَدَيْن تَغْتَلي  ابن سيده: وغَلَتِ الدابة في سَيرِها غُلُوًّا واغْتَلت ارْتَفَعَت  فجاوَزَت حُسْنَ السَّيْر؛ قال الأَعشى:  جُمالِيَّة تَغْتَلي بالرِّداف،  إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرَا  والاغْتِلاءُ: الإِسْراعُ؛ قال الشاعر:  كَيْفَ تَراها تَغْتَلي يا شَرْجُ،  وقد سَهَجْناها فَطال السَّهْجُ؟  وناقةٌ مِغْلاةُ الوهَقِ إِذا تَوَهَّقت أَخفافُها؛ قال رؤبة:  تَنَشَّطَتهُ كلُّ مِغْلاةِ الوَهَقْ،  مَضْبُورَةٍ قَرْواءَ هِرْجابٍ فُنُقْ  الهاء للمُخْتَرَق، وهو المفازة. وغَلا بالجارِية والغلام عَظْمٌ  غُلُوًّا: وذلك في سرعة شبابهما وسَبْقِهِما لداتِهِما، وهو من  التجاوُزِ.وغُلْوانُ الشَّبابِ وغُلَواؤُه: سُرْعَتُه وأَوَّله. أَبو عبيد:  الغُلَواءُ، ممدودٌ، سرعةُ الشبابِ؛ وأنشد قول ابن الرُّقَيَّات:  لمْ تَلْتَفِتْ لِلِداتِها،  ومَضَتْ على غُلَوائِها  وقال آخر:  فَمَضَى عَلى غُلَوائِهِ، وكأَنَّه  نَجْمٌ سَرَتْ عَنْهُ الغُيُومُ فَلاحَا  وقال طُفَيْل:  فَمَشَوْا إِلى الهَيْجاءِ، في غُلَوائِها،  مَشْيَ اللُّيُوثِ بكُلِّ أَبْيَضَ مُذْهَبِ  وفي حديث علي، رضي الله عنه: شُمُوخُ أَنْفِه وسُمُوُّ غُلَوائِه؛  غُلَواءُ الشبابِ: أَوَّلُه وشِرَّتُه؛ وقال ابن السكيت في قول الشاعر:  خُمْصانَة قَلِق مُوَشَّحُها،  رُؤد الشبابِ غَلا بِها عَظْمُ  قال: هذا مثلُ قول ابن الرقيات:  لمْ تَلْتَفِتْ لِلِداتِها،  ومَضَتْ على غُلَوائِها  وكما قال:  كالغُصْنِ في غُلَوائِهِ المُتَأَوِّدِ  وقال غيرُه: الغالي اللّحْمُ السَّمِينُ، أُخِذَ منه قوله: غَلا بها  عَظْمُ إِذا سَمِنَتْ؛ وقال أَبو وجْزَة السَّعْدي:  تَوَسَّطَها غالٍ عَتِيقٌ، وزانَها  مُعَرّسُ مَهْرِيٍّ، به الذَّيْلُ يَلْمَعُ  أَراد بمُعَرّس مَهْرِيّ حَمْلَها الذي أَجَنَّتْه في رَحِمِها من  ضِرابِ جَملٍ مَهْرِيّ أَي تَوَسَّطَها شَحْم عَتِيق في سنامِها. ويقال للشيء  إذا ارْتَفَع: قد غَلا؛ قال ذو الرمة:  فما زالَ يَغْلُو حُبُّ مَيَّة عنْدَنا،  ويَزْدادُ حتى لم نَجِدْ ما نَزِيدُها  وغَلا النَّبْت: ارْتَفَع وعَظُمَ والْتَفَّ قال لبيد:  فغَلا فُرُوعُ الأَيْهُقانِ ، وأَطْفَلَتْ،  بالجَلْهَتَيْنِ ، ظِباؤُها ونَعامُها  وكذلك تغالى واغْلَوْلَى؛ قال ذو الرمة:  مِمَّا تَغَالَى مِنَ البُهْمَى ذَوائِبُه  بالصَّيْفِ، وانْضَرَجَتْ عنه الأَكامِيمُ  وأَغْلى الكَرْمُ: التَفّ وَرَقُه وكَثُرَتْ نوامِيهِ وطالَ،  وأَغْلاهُ: خَفَّفَ من وَرَقِه لِيَرتَفِعَ ويَجُودَ. وكلّ ما ارْتَفَع فقدْ غَلا  وتَغالى. وتَغالى لَحْمُه: انْحَسر عند الضَّمادِ كأَنّه ضِدٌّ. التهذيب: وتَغالى لحمُ الدابَّة أَو الناقة إذا ارتفع وذهَب، وقيل: إذا  انْحَسَرَ عندَ التَّضْمِير؛ قال لبيد:  فإذا تَغالى لَحْمُها وتحَسَّرَتْ،  وتقَطَّعت بعدَ الكَلالِ خِدامُها  تغالى لَحْمُها أَي ارْتفَع وصارَ على رُؤوس العِظام، ورواه ثعلب بالعين  غير المعجمة. والغُلَواءُ: الغُلُوُّ. وغَلْوى: اسمُ فرَسٍ مَشْهورَةٍ.  وغَلَتِ القِدرُ والجَرَّةُ تَغْلي غَلْياً وغَلَياناً وأَغْلاها  وغَلاَّها، ولا يقال غَلِيتْ؛ قال أَبو الأَسود الدُّؤَ :  ولا أَقولُ لِقدرِ القَوْمِ: قدْ غَلِيتْ،  ولا أَقولُ لبابِ الدَّارِ: مَغْلُوقُ  أَي أَني فَصِيح لا أَلْحَنُ. ابن سيده: قال ابن دريد وفي بعْضِ كلامِ  الأَوائِلِ أَنَّ ماءً وغَلِّه، قال: وبعضهم يرويه: أُزَّ ماءً  وغَلِّه.والغالِيَةُ من الطِّيب: معروفة وقد تَغَلَّى بها؛ عن ثعلب ، وغَلَّى  غَيرَه. يقال: إنَّ أَولَ منْ سَمَّاها بذلك سليمانُ بنُ عبدِ المَلكِ،  ويقال منها تَغَلَّلتُ وتَغَلَّفْتُ وتَغَلَّيْت، كله من الغالية. وقال  أَبو نصر: سألت الأَصمعي هل يجوز تغَلَّلت؟ فقال: إنْ أَرَدْتَ أَنَّكَ  أَدْخَلْتَه في لِحْيَتِك أو شارِبك فجائِزٌ. والغَلْوى: الغالية في قول  عَديّ ابن زيد:  يَنْفَحُ من أَرْدانِها المِسْكُ والـ  ـعَنْبَرُ والغَلْوى ولُبْنى قَفُوص  وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كنتُ أُغَلِّفُ لِحْيَةَ رسولِ الله،  صلى الله عليه وسلم، بالغالِيةِ؛ قال: هو نوعٌ من الطِّيب مَرَكَّبٌ من  مِسْكٍ وعَنْبَرٍ وعُودٍ ودُهْنٍ، وهي معروفة، والتَّغلُّف بها  التَّلَطُّخ.
مقاييس اللغة:
(غلو/ي) الغين واللام والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ في الأمر يدلُّ على ارتفاع ومجاوَزةِ قَدْر. يقال: غَلاَ السِّعر يغلو غَلاءً، وذلك ارتفاعُه. وغَلاَ الرَّجلُ في الأمر غُلُوّاً، إذا جاوَزَ حدَّه. وغَلاَ بسَهْمِه غَلْوَاً، إذا رَمَى به سَهْماً أقصى غايتِه. قال:
* كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي([2]) *
وتَغالَى الرَّجُلان: تفاعَلاَ من ذلك. وكلُّ مَرْماةٍ عند ذلك غَلْوَة. وغَلَت الدّابّةُ في سَيرها غَلْوَاً، واغتلت اغتلاء، وغالت *غِلاء. وفي أمثالهم: "جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ([3]) ". وتَغالَى النَّبتُ: ارتفَعَ وطال. وتَغالَى لحمُ الدابَّةِ، إذا انحسر عنه وَبَره. وذلك لا يكون إلاَّ عن قوّةٍ وسِمَن وعُلُوٍّ. وغَلَتِ القِدْرُ تَغْلِي غَلَياناً. والغُلَوَاء: أن يمُرَّ على وجهِه جامحاً. قال:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
وأمَّا الغالية من الطِّيب فممكنٌ أن يكون من هذا، أي هي غاليةُ القيمة. يقولون: تغلَّلْت وتغلَّيت من الغالية.
القاموس المحيط:
و غَلاَ غَلاَءً، فهو غالٍ وغَلِيٌّ ضِدُّ رَخُصَ. وأغْلاهُ اللّهُ. وبعْتُه بالغالِي والغَلِيِّ، كَغَنِيٍّ، أي الغَلاَءِ. وغالاهُ، و به سامَ فأَبْعَطَ. وغَلاَ في الأَمْرِ غُلُوًّا جاوَزَ حَدَّهُ، و بالسَّهْمِ غَلْواً وغُلُوًّا رَفَعَ يَدَيْهِ لأقْصَى الغَايَةِ، كغالاهُ، و به مُغالاةً وغِلاءً، فهو رجلٌ غَلاءٌ، كسماءٍ، أي بعيدُ الغُلُوٍّ بالسَّهْمِ، و السَّهْمُ ارْتَفَعَ في ذَهابِهِ، وجاوَزَ المَدَى. وكلُّ مَرْماةٍ غَلْوَةٌ ج غَلَوَاتٌ وغِلاءٌ. وفي المثلِ؛ " جَرْيُ المُذَكِّيَاتِ غِلاءٌ " . والمِغْلَى، بالكسر سَهْمٌ يُغْلَى به. والغُلَواءُ، بالضم وفتح اللام ويُسَكَّنُ الغُلُوُّ، وأوَّلُ الشَّبابِ، وسُرْعَتُهُ، كالغُلْوانِ، بالضم. والغالِي اللحمُ السمينُ.
والغَلاءُ، كسماءٍ: سَمَكٌ قصِيرٌ ج: أغْلِيَةٌ. والغَلْوَى، كسكْرَى: الغالِيَةُ، وأما اسْمُ الفَرَسِ، فبالمهملةِ، وغَلِطَ الجوهرِيُّ. وتَغَالَى النَّبْتُ: ارْتَفَعَ، و لَحْمُ الناقة: ذَهَبَ، و النَّبْتُ: الْتَفَّ وعَظُمَ، كَغَلاَ وأغْلَى واغْلَوْلَى. وأغْلاهُ: خَفَّفَ من وَرَقِهِ. واغْتَلَى: أسْرَعَ.
تاج العروس:
( وغلا ) السعر يغلو ( غلاء ) بالمد ( فهو غال وغلى ) كغنى وهذه عن ابن الاعرابي ارتفع ( ضد رخص ) وفى المصباح غلا السعر يغلو والاسم الغلاء بالفتح والمد ( وأغلاه الله ) ضد أرخصه أي جعله غاليا ( و ) يقال ( بعته بالغالى والغلى كغنى أي الغلاء ) قال الشاعر ولو أنا نباع كلام سلمى * لا عطينا به ثمنا غليا ( وغالاه و ) غالى ( به سام فابعط ) كذا في المحكم وفى الصحاح غالى باللحم أي اشتراه بثمن غال وقال نغالى اللحم للاضياف نيأ * ونرخصها إذا نضج القدور فحذف الباء وهو يريدها ( وغلا في الامر غلوا ) كسمو من باب قعد ( جاوز حده ) وفى الصحاح جاوز في الحد وفى المصباح غلا في الدين غلوا تشدد وتصلب حتى جاوز الحد ومنه قوله تعالى لا تغلوا في دينكم غير الحق وقال ابن الاثير الغلو في الدين البحث عن مواطن الاشياء والكشف عن عللها وغوامض متعبداتها وقال الراغب أصل الغلو تجاوز الحد يقال ذلك إذا كان في السعر غلاء وإذا كان في القدر والمنزلة غلو وفى السهم غلو وافعالها جميعا غلا يغلو ( و ) غلا ( بالسهم ) يغلو ( غلوا ) بالفتح وعليه اقتصر الجوهرى والراغب ( وغلوا ) كسمو ( رفع ) به ( يديه ) مريدا ( لا قصى الغاية ) وفى المصباح رمى به أقصى الغاية وفى الصحاح رمى به أبعد ما يقدر عليه وأنشد صاحب المصباح * كالسهم أرسله من كفه الغالى * ( كغالاه و ) غالى ( به مغالاة وغلاء ) بالكسر ( فهو رجل غلاء كسماء أي بعيد الغلو بالسهم ) وضبط في نسخ المحكم رجل غلاء بالتشديد فلينظر ( و ) غلا ( السهم ) نفسه ( ارتفع في ذها به وجاوز المدى ) وكذا الحجر ( وكل مرماة غلوة ) وكله من الارتفاع والتجاوز قال الجوهرى الغلوة الغاية مقدار رمية قال صاحب المصباح الغلوة هي الغاية وهى رمية سهم أبعد ما يقدر يقال هي قدر ثلاثمائة ذراع الى أربعمائة ذراع وقال ابن سيده الفرسخ التام خمس وعشرون غلوة ومثله للزمخشري ( ج غلوات ) كشهوة وشهوات ( وغلاء ) بالكسر والمد ( وفى المثل جرى المذكيات غلاء ) هو من ذلك وهو في الصحاح هكذا ويروى غلاب أي مغالبة ( والمغلى بالكسر ) أي كمنبر ( سهم يغلى به ) أي ترفع به اليد حتى يجاوز المقدار أو يقارب وفى المحكم يتخذ لمغالاة الغلوة وهى المغلاة أيضا والجمع المغالى ( والغلواء بالضم وفتح اللام ) وعليه اقتصر الجوهرى ( ويسكن ) عن أبى زيد ذكره في زيادات كتاب خبئة وكانه للتخفيف ( الغلو ) وهو التجاوز يقال خفف من غلوائك ( و ) أيضا ( أول الشباب وسرعته ) نقله الجوهرى عن أبى زيد ( كالغلوان بالضم ) عن ابن سيده يقال فعله في غلواء شبابه وغلوان شبانه قال الشاعر لم تلتفت للداتها * ومضت على غلوائها وقال آخر * كالغصن في غلوائه المتاود * ( والغالي اللحم السمين ) قال أبو وجزة توسطها غال عتيق وزانها * معرس مهرى به الذيل يلمع أي شحم عتيق في سنامها وغلا بالجارية والغلام عظم غلوا وذلك في سرعة شبابهما قال أبو وجزة خمصانة قلق موشحها * رؤد الشباب غلابها عظم ( والغلاء كسماء سمك قصير ) نحو شبر ( ج أغلية والغلوى كسكرى الغالية ) وبه فسر قول عدى بن زيد ينفح من أردانها المسك والعنبر والغلوى ولبنى قفوص ( وأما اسم الفرس فبالمهملة وغلط الجوهرى ) * قلت وهذا من أغرب ما يكون فان الجوهرى رحمة الله تعالى ما ذكره الافى المهملة وأما هنا فانه ليس له ذكر في كتابه مطلقا قال في المهملة بعد ما ذكر المعلى وعلوى اسم فرس آخر وتبعه المصنف هناك وأما بالمعجمة فانما ذكره ابن دريد وكانه أراد يقول وغلط ابن دريد فرجعه للجوهري فتأمل ذلك ( وتغالى النبت ارتفع ) هكذا في سائر النسخ وسيأتى له قريبا والنبت التف فهو تكرار وفى المحكم ارتفع وطال ( و ) في الصحاح تغالى ( لحم الناقة ) أي ارتفع و ( ذهب )
قال لبيد فإذا تغالى لحمها وتحسرت * وتقطعت بعد الكلال خدامها ورواه ثعلب بالعين المهملة انتهى وفى التهذيب تغالى لحم الدابة إذا تحسر عند التضمر وتغالى لحمها ارتفع وصار على رؤس العظام وفى المحكم وكل ما ارتفع فقد غلا وتغالى وتغالى لحمه انحسر عند الضمار كانه ضد ( و ) تغالى ( النبت التف وعظم ) وهو الارتفاع بعينه ( كغلا ) قال لبيد فغلا فروع الايهقان وأطفلت * بالجلهتين ظباؤها ونعامها ( وأغلى ) الكرم التف ورقه وكثرت نواميه وطال ( واغلولى ) النبت كذلك ( وأغلاه ) أي الكرم ( خفف من ورقه ) ليرتفع ويجود ( واغتلى ) البعير ( أسرع ) وارتفع فجاوز حسن السير وكذلك كل دابة وفى الصحاح الاغتلاء الاسراع وأنشد كيف تراها تغتلى ياشرج * فقد سهجناها فطال السهج وأنشد الازهرى * فهى امام الفرقدين تغتلى * ومما يستدرك عليه غلت الدابة غلوا ارتفعت فجاوزت حسن السير وغلابها
عظم إذا سمنت وغالى في الصداق أغلاه ومنه قول عمر رضى الله عنه الا لا تغالوا في صدقات النساء وغلا الشئ ارتفع قال ذو الرمة فما زال يغلو حب مية عندنا * ويزداد حتى لم نجد ما نزيدها وغالاه مغالاه طاوله وقتر الغلاء ككساء اسم سهم للنبى صلى الله عليه وسلم كان أهداه له يكسوم في سلاح وأغلى الماء واللحم اشتراه بثمن غال عن ابن القطاع وفى الصحاح ويقال أيضا أغلى باللحم وأنشد * كأنها درة أغلى التجار بها * وأغلاه وجده غاليا أو عده غاليا كاستغلاه وقد تستعمل الغلوة في سباق الخيل والغلو في القافية حركة الروى الساكن بعد تمام الوزن والغال نون زائدة بعد تلك الحركة كقوله عند من أنشده هكذا * وقاتم الاعماق خوى المخترقن * فحركة القاف هي الغلو النون بعد ذلك الغالى وهو عندهم أفحش من التعدي قاله ابن سيده وناقة مغلاة الوهق تغتلى إذا تواهقت أخفافها قال روبه * تنشطته كل مغلاة الوهق * ومن الغلو أبو الغمر الغالى شاعر ومحمد بن غالى الدمياطي عن النجيبب الحرانى وغالى بن وهيبة بكفر بطنا سمع من أبى مشرف والمغلوانى من يبيع الشئ غاليا أبدا عامية وغلى كانه أمر من وغل يغل السم رجل وهو أخو منبه والحرث وسحبان وشمران وهفان ويقال لجميعهم جنب

##### Türkçe

غلو
**غَلا - يَغْلُوْ**
**غَلا - يَغْلُوْ** + **الشيء** veya **الأمر**: miktarında yükseldi; bilinen ve kabul edilen ölçüyü aşıncaya kadar.
**غَلا - يَغْلُوْ** + bir varlık + bir **شيء** veya **أمر** hakkında: onda mübalağa eder: öneminin veya değerinin miktarını, bilinen, mutedil ve kabul edilen ölçüyü aşıncaya kadar yükseltir.
**غُلُوّ**: “**فُعول**” vezni üzere, “**غَلا - يَغْلُو**”dan mübalağa fiil ismi: mübalağa: miktarın yükselmesi; bilinen ve kabul edilen ölçüyü aşıncaya kadar: fiyatlarda aşırılık, hükümde aşırılık ve dinde aşırılık.

Ve lafız, “fiilin icrasında veya bir işe ihtimamda mübalağa, taşkınlık ve aşırılık” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**طَغَى - يَطْغَى**، **فَحَشَ - يَفْحُشُ**، **سَرِفَ- يَسْرَفُ**، **وَبَلَ - يَبِلُ**، **غَلَا - يَغْلُوْ**، **شَطَّ - يَشِطُّ** (**شَطَّ - يَشُطُّ**)

Lafız bakımından ayırt edilir:
**غَلا - يَغْلُوْ** + **الشيء** veya **الأمر**: miktarında yükseldi; bilinen ve kabul edilen ölçüyü aşıncaya kadar.
**غَلَى - يَغْلِي** + **السائل** (su gibi): harareti ve sıcaklığı artar; kaynamaya ve fokurdamaya başlayıncaya, ondan kabarcıklar ve köpük çıkıncaya kadar.

Not: iki lafız arasında delâlet bakımından (tam bir örtüşme olmaksızın) bir benzerlik vardır.

**تغلوا**
﴿Ey Kitap ehli! Dininizde aşırılığa gitmeyin ve Allah hakkında haktan başkasını söylemeyin. Mesih İsa, Meryem oğlu, ancak Allah’ın elçisi ve Meryem’e bıraktığı kelimesi ve O’ndan bir ruhtur. Öyleyse Allah’a ve elçilerine iman edin; “üç” demeyin; vazgeçin, sizin için daha hayırlıdır. Allah ancak tek bir ilahtır; O, kendisinin bir çocuğu olmasından münezzehtir. Göklerde olan ve yerde olan O’nundur; vekil olarak Allah yeter. (171)﴾ **النساء**
﴿De ki: Ey Kitap ehli! Dininizde haksız yere aşırılığa gitmeyin ve daha önce sapmış, birçoklarını saptırmış ve yolun ortasından sapmış bir kavmin hevalarına uymayın. (77)﴾ **المائدة**

مختار الصحاح
● [**غلي**] **غ ل ي**: **غَلَتِ القدر** “**رمى**” babındandır; ayrıca iki fetha ile **غَلَيَاناً** (denir); **غَلِيَت** denilmez. **أبو الأسود الدُؤلي** dedi ki: “Kavmin tenceresi kaynadı” için **غَلِيت** demem; “evin kapısı kilitlidir” için de **مغلوق** demem; yani ben fasihim, lahn yapmam. Ve **غَلا في الأمر**: onda haddi aştı; babı **سما**’dır. Ve **غَلا السعر يغلو غَلاءً**. Ve **غَلا بالسهم**: onunla, gücünün yettiği en uzağa attı; babı **عدا**’dır. Ve **الغَلْوَةُ**: gaye; bir atış miktarı. Ve **غالَى باللحم**: onu pahalı bir bedelle satın aldı; onunla **أغْلَى** da (denir). Ve **الغَالِيَةُ**: güzel kokudan; denildi ki onu bu adla adlandıran ilk kişi **سُليمان بن عبد الملك**’tir. Ondan: **تَغَلَّى بالغالية** dersin. Ve **الغُلَوَاءُ**: **الغُلُوّ**dur; o ayrıca gençliğin sürati ve onun başlangıcıdır.

الراغب
غلا
- **الغلو**: haddi aşmaktır; bu, fiyat hakkında **غلاء** olduğunda, ve değer ve mertebe hakkında **غلو** olduğunda, ve ok hakkında: **غلو** (denir). Fiilleri bütünüyle: **غلا يغلوا**. (**السرقسطي** dedi ki: **غلا في القول والأمر والدين غلوا**: haddi aştı; ve **غلا السعر غلاء**: bunun gibidir; ve **غلوت بالسهم وغلا السهم غلوا**: onu atmakla elini kaldırdı. Bak: **الأفعال** 2/40). Yüce Allah dedi ki: ﴿**لا تغلوا في دينكم**﴾ [**النساء**/171]. Ve **الغلي** ve **الغليان**, tencerede taşınca söylenir; bundan, şu sözü ödünç alınmıştır: ﴿Günahkârın yemeği * erimiş maden gibi karınlarda kaynar * kızgın suyun kaynaması gibi﴾ [**الدخان**/44 - 46]; bununla öfkenin ve savaşın kaynaması benzetilmiştir. Ve **تغالى النبت**: **الغلي**den olması da sahih olur, **الغلو**dan olması da. Ve **الغلواء**: şahlanmada haddi aşmaktır; bununla gençliğin **غلواء**’ı benzetilmiştir.

ملخص اللسان:
1. **غلا**: **الغَلاءُ**: **الرُّخْصِ**in zıddıdır. **غَلا السِّعْرُ** ve başkası **يَغْلُو غَلاءً**.
2. Ve **الغَلاء**ın aslı, her şeyde yükselme ve ölçüyü aşmadır. Ve onu **بالغَلاءِ** ile sattım; ve **الغالي** ve **الغَلِيّ**.
3. Ve **غَلَتِ القِدرُ** ve **الجَرَّةُ** **تَغْلي غَلْياً** ve **غَلَياناً**; ve onu **أَغْلاها** ve **غَلاَّها**; **غَلِيتْ** denilmez. **أَبو الأَسود الدُّؤَ** dedi ki: “Kavmin tenceresi için: **قدْ غَلِيتْ** demem; evin kapısı için de: **مَغْلُوقُ** demem.”

لسان العرب

● - غلا: **الغَلاءُ**: **الرُّخْصِ**’un zıddı. Fiyat ve başkası **غَلا** eder, **يَغْلُو** **غَلاءً**; (elifli) uzatmalı; o hâlde o **غالٍ** ve **غَلِيٌّ**’dir; sonuncusu **كراعٍ**’dan. Ve **أَغْلاهُ الله**: onu pahalı kıldı. Ve **غالى بالشيءِ**: onu pahalı bir bedelle satın aldı. Ve **غالى بالشيءِ** ve **غَلاَّه**: fiyat biçti de aşırı yükseltti; şair dedi ki:

نُغالي اللَّحمَ للأَضْيافِ نِيئاً،
ونُرْخِصُهُ إِذا نَضِجَ القَديرُ

**الباء**’yı hazfetti, hâlbuki onu kastediyordu; nitekim “**لَعِبْتُ الكِعابَ**” ve “**لَعِبْتُ بالكِعابِ**” denir; mânâ: “eti **نُغالي باللحمِ** ederiz.” Ve Ebû Mâlik dedi: “Eti **نُغالي** ederiz: onu pahalı olarak satın alırız, sonra onu verir ve tencerelerimizde piştiği zaman onu yediririz.” Ve ayrıca denir: **أَغْلى**; şair dedi ki:

كأَنَّها دُرَّة أَغْلى التِّجارُ بها

Ve İbn Berrî dedi: “**أَغْلى اللحمَ**”ın şahidi, Şebîb b. el-Barsâ’nın sözü:

وإِني لأَغْلي اللحمَ نِيئاً، وإنَّني
لمُمْسٍ بهَيْنِ اللحم، وهو نَضِيجُ

el-Ferrâ: “**غالَيْتُ اللحمَ**” ve “**غالَيتُ باللحم**” câizdir. Ve denir: “Kadının mehrini **غالَيتُ**” yani onu **أَغْلَيته**; bundan Ömer’in, Allah ondan razı olsun, sözü: “Kadınların mehirlerini **لا تُغالوا**”; bir rivayette: “Kadınların mehirlerini **لا تُغالوا**”; bir rivayette: “Onların mehirlerinde”; yani mehir çokluğunda mübalağa etmeyin. Ve **الغَلاء**’ın aslı, yükselme ve her şeyde ölçüyü aşmadır. Ve onu **بالغَلاءِ** ve **الغالي** ve **الغَلِيّ** ile sattım; hepsi İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:

ولو أَنَّا نُباعُ كَلامَ سَلْمى،
لأَعْطَيْنا به ثَمَناً غَلِيَّا

Ve dinde ve işte **غَلا** eder, **يَغْلُو** **غُلُوّاً**: haddini aştı. Ve tenzîlde: “Dininizde **لا تَغْلُوا**”; ve el-Hâris b. Hâlid dedi:

خُمْصانة قَلِق مُوَشَّحُها،
رُؤْد الشَّبابِ غَلا بها عَظْمُ

**التهذيب**: Bazıları dedi ki: “İşte **غَلَوْت** ederim **غُلُوّاً** ve **غَلانِيَةً** ve **غَلانِياً**: onda haddi aştığın ve onda ifrata gittiğin zaman”; el-A‘şâ dedi; İbn Berrî onu inşâd etti:

أَوْ زِدْ عليه الغَلانِيا

Ve **التهذيب**’de: ona **النون**’u artırdılar; Zü’r-Rumme dedi:

وذو الشَّنْءِ فاشْنَأْه، وذو الوِدِّ فاجْزِه
على وِدِّه، وازْدَدْ عليه الغَلانِيا

Ona **النون**’u artırdı. Ve hadiste: “Dinde **الغُلُوَّ**’dan sakının” yani onda şiddetlenmek ve haddi aşmak; diğer hadis gibi: “Şüphesiz bu din sağlamdır; onda yumuşaklıkla derinleşin”; ve denildi: mânâsı, şeylerin iç yüzlerini araştırmak ve illetlerini ve ibadetlerinin kapalılıklarını açığa çıkarmaktır; bundan hadis: “Kur’ân’ı taşıyan, onda **الغالي** olmayan ve ondan **الجافي** olmayan (kimsedir)”; bunu ancak şunun için söyledi: çünkü onun âdâbından ve ahlâkından, emredildiği şeyler arasında işlerde itidal vardır; işlerin hayırlısı ortalarıdır. Ve:

كلا طَرَفَيْ قَصْدِ الأُمورِ ذَمِيمُ

Ve **الغُلُوُّ**: (ok atmada) aşırı götürme. Ve ok ile **غَلا** eder, **يَغْلُو** **غَلْواً** ve **غُلُوًّا**; ve onunla **غالَى** eder **غِلاءً**: elini kaldırdı, onunla en uç gayeyi ister; bu, aşmadan (türetilmiştir); bundan şairin sözü:

كالسَّهْمِ أَرْسَلَه من كَفِّه الغالي

Ve el-Leys dedi: onunla attı; ve eş-Şemmâh için inşâd etti:

كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالي

Ok ile **المُغالي**: elini kaldıran, onunla en uç gayeyi isteyen. Ve bir adam **غَلاَّءٌ**: okla **الغُلُوِّ**’su uzak (yani çok ileri atan); Ğaylân er-Raba‘î, bir **حَلْبَة**’yi vasfederken dedi:

أَمْسَوْا فَقادُوهُنّ حولَ المِيطاءْ
بمائَتَيْن بغِلاءِ الغَلاَّءْ

Ve okun kendisi **غَلا** etti: gidişinde yükseldi ve menzili aştı; taş da böyledir; bunlardan her atış mesafesi bir **غَلْوَةٌ**’dir; ve inşâd etti:

من مائةٍ زَلْخٍ بمرِّيخٍ غال

Hepsi yükselme ve aşmadandır; cem‘i **غَلَواتٌ** ve **غِلاءٌ**’dır. Ve hadiste: Ona **يَكْسُومُ** bir silah hediye etti, içinde bir ok vardı; onu **قِتْرَ الغِلاءِ** diye adlandırdı; **الغِلاء** (kesre ve med ile): “Onunla **غالَيْته** ederim, onu **أُغالِيه** **مُغالاةً** ve **غِلاءً**: onunla karşılıklı oklaştığın zaman”; ve **القِترُ** hedef okudur; o ayrıca atın koşusunun ve turunun da en sonudur; asıl olan birincisidir.

İbn Ömer hadisi: “Onunla yol arasında bir **غَلْوةٌ** vardır”; **الغَلْوَةُ**: okla bir atış miktarıdır; **الغَلْوة** at yarışında da kullanılabilir; **الغَلْوَةُ** gaye, bir atış miktarıdır. Meselde: “**المُذْكيات**’in koşusu **غِلاءٌ**’dır.”

**المِغْلاةُ**: **الغَلْوَة**’yi aşırı götürmek için yapılan bir oktur; ona **المِغْلَى** da denir, **هاء**sız; İbn Sîde dedi: **المِغْلى** elin onunla yükseltildiği, yani elin onunla kaldırıldığı, ta ki miktarı aşsın yahut buna yaklaşsın diye (kullanılan) bir oktur. Ve **سهمُ الغِلاءِ** (medli): millerin, fersahların ve kendisine yarışılan arazinin menzilinin takdir edildiği oktur. **التهذيب**: Tam fersah yirmi beş **غَلْوَةً**’dir.

Kafiyede **الغُلُوُّ**: vezin tamamlandıktan sonra sâkin **الرَّوِيّ**’nin harekete getirilmesidir; ve **الغالي**: o hareketten sonra زائد bir **نونٌ**’dur; bu, onu böyle inşâd edenin inşâdında şu söz gibidir:

وقاتِم الأَعْماقِ خاوي المُخْتَرَقِنْ

Kaf’ın harekesi **الغُلُوُّ**’dur; bundan sonra gelen **النونُ** ise **الغالي**’dir. Ancak, sevdiği miktarı aşmak olan **الغُلُوِّ**’dan türetilmiştir; o, onların yanında **التَّعَدّي**’den daha çirkindir; **التَّعَدِّيَ**’yi, kendisine layık olan yerde zikrettik; vezinde ona itibar edilmez; çünkü vezin ondan önce sona ermiştir; bunu beytin sonunda, başındaki **الخَزْمِ** menzilesinde kıldılar.

Ve binek, yürüyüşünde **تَغْلُو** eder **غَلْواً**; ve ayaklarının hafifliğiyle **تَغْتَلي** eder; ve inşâd etti:

فَهْي أَمامَ الفَرْقَدَيْن تَغْتَلي

İbn Sîde: Binek yürüyüşünde **غَلَتِ** eder **غُلُوًّا** ve **اغْتَلت**: yükseldi de güzel yürüyüşü aştı; el-A‘şâ dedi:

جُمالِيَّة تَغْتَلي بالرِّداف،
إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرَا

Ve **الاغْتِلاءُ**: hızlanmadır; şair dedi:

كَيْفَ تَراها تَغْتَلي يا شَرْجُ،
وقد سَهَجْناها فَطال السَّهْجُ؟

Ve bir deve **مِغْلاةُ الوهَقِ**: ayakları **تَوَهَّقت** ettiği zaman; Ru’be dedi:

تَنَشَّطَتهُ كلُّ مِغْلاةِ الوَهَقْ،
مَضْبُورَةٍ قَرْواءَ هِرْجابٍ فُنُقْ

**الهاء** **المُخْتَرَق** içindir; o, çöldür. Ve cariye ve oğlanda kemik **غَلا** eder **غُلُوًّا**: bu, ikisinin gençliğinin süratinde ve yaşıtlarını geçmelerindedir; bu, aşmadandır. Ve **غُلْوانُ الشَّبابِ** ve **غُلَواؤُه**: onun sürati ve başlangıcıdır. Ebû Ubeyd: **الغُلَواءُ** (medli): gençliğin süratidir; ve İbnü’r-Ruqayyât’ın sözünü inşâd etti:

لمْ تَلْتَفِتْ لِلِداتِها،
ومَضَتْ على غُلَوائِها

Bir başkası dedi:

فَمَضَى عَلى غُلَوائِهِ، وكأَنَّه
نَجْمٌ سَرَتْ عَنْهُ الغُيُومُ فَلاحَا

Ve Tufeyl dedi:

فَمَشَوْا إِلى الهَيْجاءِ، في غُلَوائِها،
مَشْيَ اللُّيُوثِ بكُلِّ أَبْيَضَ مُذْهَبِ

Ali hadisi, Allah ondan razı olsun: “Burnunun yükseklik göstermesi ve **غُلَوائِه**’nin yücelmesi”; **غُلَواءُ الشبابِ**: onun başlangıcı ve şiddetidir. Ve İbnü’s-Sikkît, şairin sözü hakkında:

خُمْصانَة قَلِق مُوَشَّحُها،
رُؤد الشبابِ غَلا بِها عَظْمُ

Dedi ki: Bu, İbnü’r-Ruqayyât’ın sözü gibidir:

لمْ تَلْتَفِتْ لِلِداتِها،
ومَضَتْ على غُلَوائِها

Ve şu dediği gibi:

كالغُصْنِ في غُلَوائِهِ المُتَأَوِّدِ

Ve başkası dedi: **الغالي** et, semiz ettir, (yani) semiz ettirilen ettir,

Ondan şu sözü alınmıştır: **غَلا بها عَظْمُ**: semirdiği zaman kemik büyüdü; ve Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi ki:
“Onun ortasında eski bir yağ yerleşti, onu süsledi; kuyruğu parlayan, Mehrî bir tayın **مُعَرّسُ**’i.”
**بمُعَرّس مَهْرِيّ** ile, Mehrî bir devenin çiftleşmesinden rahminde gizlediği yükünü kastetti; yani hörgücünde eski bir yağ onun ortasına yerleşti. Ve şeye, yükseldiği zaman, denir: **قد غَلا**; Zû’r-Rumme dedi ki:
“Bizim yanımızda Meyye’nin sevgisi durmadan yükselip durdu,
artıp çoğaldı; nihayet ona artıracak bir şey bulamadık.”

Ve **غَلا النَّبْت**: yükseldi, büyüdü ve dolaştı; Lebîd dedi ki:
“Derken **الأَيْهُقانِ**’ın dalları yükseldi; iki çıplak düzlükte,
onun ceylanları ve devekuşları yavruladı.”

Ve aynı şekilde **تغالى** ve **اغْلَوْلَى**; Zû’r-Rumme dedi ki:
“Yazın, **البُهْمَى**’dan saçakları yükselip uzayan şeyden;
ondan **الأَكامِيمُ** soyulup döküldü.”

Ve **أَغْلى الكَرْمُ**: yaprağı dolaştı, sürgünleri çoğaldı ve uzadı; ve **أَغْلاهُ**: yükselsin ve iyi versin diye yaprağından hafifletti. Ve her ne yükselirse, muhakkak **غَلا** ve **تَغالى** olmuştur. Ve **تَغالى لَحْمُه**: sargı yanında çekildi; sanki bir zıddır.

**التهذيب**: Binek hayvanının yahut dişi devenin eti, yükselip gittiği zaman **تَغالى** olur; ve denildi: zayıflatma yanında çekildiği zaman; Lebîd dedi ki:
“Eti yükselip çekildiği zaman,
ve yorgunluktan sonra hizmetçileri parçalanıp koptuğu zaman.”
**تغالى لَحْمُها** yani yükseldi ve kemiklerin başları üzerinde oldu; ve Sa‘leb onu, noktasız **العين** ile rivayet etti.

Ve **الغُلَواءُ**: **الغُلُوُّ**’dur. Ve **غَلْوى**: meşhur bir kısrağın adıdır.

Ve **غَلَتِ القِدرُ** ve **الجَرَّةُ**: **تَغْلي**; **غَلْياً** ve **غَلَياناً**; ve **أَغْلاها** ve **غَلاَّها**; ve **غَلِيتْ** denmez; Ebû’l-Esved ed-Düelî dedi ki:
“Kavmin tenceresine: ‘kaynadı’ demem,
ev kapısına da: ‘kilitli’ demem.”
Yani: ben fasihim, lahn yapmam.

İbn Sîde: İbn Düreyd dedi ki: evvellerin bazı sözlerinde: “bir su ve **غَلِّه**”; dedi ki: bazısı onu şöyle rivayet eder: “**أُزَّ** bir su ve **غَلِّه**.”

Ve **الغالِيَةُ** (güzel kokudan): bilinen bir şeydir; ve onunla **تَغَلَّى** etti; Sa‘leb’den; ve başkasını **غَلَّى** etti. Denir: onu bu adla adlandıranların ilki Süleyman b. Abdülmelik’tir. Ve ondan: **تَغَلَّلتُ** ve **تَغَلَّفْتُ** ve **تَغَلَّيْت** denilir; hepsi **الغالية**’dendir. Ve Ebû Nasr dedi ki: el-Asma‘î’ye sordum: **تغَلَّلت** caiz olur mu? Dedi ki: eğer onu sakalına yahut bıyığına soktuğunu kastettiysen caizdir.

Ve **الغَلْوى**: Adî b. Zeyd’in şu sözünde **الغالية**’dir:
“Eteklerinden misk ve
amber ve **الغَلْوى** ve kafûs **لُبْنى** yayılır.”

Ve Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, sakalını **بالغالِيةِ** ile **أُغَلِّفُ** ederdim”; dedi ki: o, misk, amber, öd ağacı ve yağdan terkib edilmiş bir güzel koku türüdür; ve o bilinir; onunla **التَّغلُّف**: bulaşmadır.

مقاييس اللغة:
(**غلو/ي**) **الغين** ve **اللام** ve illetli harf, işte aslî (kök) bir asıldır; yükselmeye ve bir ölçüyü aşmaya delâlet eder. Denir: **غَلاَ السِّعر** **يغلو** **غَلاءً**; bu, onun yükselmesidir. Ve **غَلاَ الرَّجلُ في الأمر** **غُلُوّاً**, eğer haddini aşarsa. Ve **غَلاَ بسَهْمِه** **غَلْوَاً**, eğer onunla bir ok atıp onun en uç gayesine (menziline) ulaştırırsa. Dedi ki:
* **كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي**([2]) *
Ve **تَغالَى الرَّجُلان**: bundan **تفاعَلاَ** (kalıbıyla) yaptılar. Ve bunun yanında her bir atış yeri **غَلْوَة**’dir. Ve binek hayvanı yürüyüşünde **غَلَت** **غَلْوَاً**; ve **اغتلت** **اغتلاء**; ve **غالت** * **غِلاء**. Ve onların darb-ı mesellerinde: " **جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ**([3]) ". Ve **تَغالَى النَّبتُ**: yükseldi ve uzadı. Ve binek hayvanının eti **تَغالَى**, eğer ondan tüyü sıyrılıp çekilirse. Ve bu ancak kuvvet, semizlik ve yükseklik sebebiyle olur. Ve kazan **غَلَت** **تَغْلِي** **غَلَياناً**. Ve **الغُلَوَاء**: azgın olarak yüzü üzere (doğruca) geçip gitmesidir. Dedi ki:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
Ve koku (türünden) **الغالية**’ye gelince, bunun (bu asıldan) olması mümkündür; yani o, kıymetçe pahalıdır. Derler: **تغلَّلْت** ve **تغلَّيت** **من الغالية**.

القاموس المحيط:
Ve **غَلاَ** **غَلاَءً**, o hâlde o **غالٍ** ve **غَلِيٌّ**’dir; **رَخُصَ**’un zıddı. Ve Allah onu **أغْلاهُ**. Ve onu **بالغالِي** ve **الغَلِيِّ**, **كَغَنِيٍّ**, yani **الغَلاَءِ** ile sattım. Ve onu **غالاهُ**, ve onunla **سامَ**; böylece **فأَبْعَطَ**. Ve işte **غَلاَ في الأَمْرِ** **غُلُوًّا**: haddini aştı; ve ok ile **بالسَّهْمِ** **غَلْواً** ve **غُلُوًّا**: ellerini en uç gayeye (menzile) kaldırdı; **كغالاهُ** gibi; ve onunla **مُغالاةً** ve **غِلاءً**; o hâlde o, **غَلاءٌ** bir adamdır, **كسماءٍ**; yani ok ile **الغُلُوّ**’su uzak olan; ve ok, gidişinde yükseldi ve menzili aştı. Ve her bir atış yeri **غَلْوَةٌ**’dir; çoğulu **غَلَوَاتٌ** ve **غِلاءٌ**. Ve meselde: " **جَرْيُ المُذَكِّيَاتِ غِلاءٌ** ". Ve **المِغْلَى**, kesre ile: onunla **يُغْلَى** olunan bir oktur. Ve **الغُلَواءُ**, damme ile ve **اللام**’ın fethiyle; ve **الغُلُوُّ** sükûnlanır; ve gençliğin evveli ve onun sürati; **كالغُلْوانِ**, damme ile. Ve **الغالِي**: semiz ettir.
Ve **الغَلاءُ**, **كسماءٍ**: kısa bir balıktır; çoğulu: **أغْلِيَةٌ**. Ve **الغَلْوَى**, **كسكْرَى**: **الغالِيَةُ**’dir. Ama atın adı ise, noktasız harf ile (yani **غ** değil); ve **الجوهرِيُّ** hata etti. Ve **تَغَالَى النَّبْتُ**: yükseldi; ve dişi devenin eti: gitti; ve bitki: dolaşıp sıklaştı ve büyüdü; **كَغَلاَ** ve **أغْلَى** ve **اغْلَوْلَى** gibi. Ve **أغْلاهُ**: yaprağından hafifletti. Ve **اغْتَلَى**: hızlandı.

تاج العروس:
(**وغلا**) fiyat **يغلو** (**غلاء**) med ile (o hâlde o **غال** ve **غلى**) **كغنى**; ve bu, İbnü’l-A‘râbî’den: yükseldi ( **رخص**’un zıddı). Ve **المصباح**’ta: fiyat **غلا** **يغلو**; isim **الغلاء** fetha ve med ile. (Ve Allah onu **أغلاه**) **أرخصه**’nin zıddı; yani onu pahalı kıldı. Ve denir: (onu **بالغالى** ve **الغلى** **كغنى** yani **الغلاء** ile sattım). Şair dedi:
ولو أنا نباع كلام سلمى * لا عطينا به ثمنا غليا
(Ve onu **غالاه** ve) **غالى** (onunla **سام**; böylece **فابعط**) **المحكم**’de böyle; ve **الصحاح**’ta: et ile **غالى**; yani onu pahalı bir bedelle satın aldı. Ve dedi:
نغالى اللحم للاضياف نيأ * ونرخصها إذا نضج القدور
Bâ’yı hazfetti; hâlbuki onu kast ediyor. (Ve işte **غلا في الامر** **غلوا**) **كسمو**; **قعد** bâbından (haddini aştı). Ve **الصحاح**’ta: haddde aştı. Ve **المصباح**’ta: dinde **غلا** **غلوا**: katılaştı ve sertleşti; nihayet haddi aştı. Ondandır ki Yüce Allah’ın sözü: **لا تغلوا في دينكم غير الحق**. Ve İbnü’l-Esîr dedi: dinde **الغلو**; şeylerin yerlerini araştırmak ve illetlerini ve ibadetlerinin kapalı yönlerini ortaya çıkarmaktır. Ve Râgıb dedi: **الغلو**’nun aslı haddi aşmaktır; bu, eğer fiyatta olursa **غلاء**; eğer kader ve menzilede olursa **غلو**; ve okta olursa **غلو** denir; fiilleri de bütünüyle **غلا** **يغلو**’dur. (Ve) ok ile **غلا** (**بالسهم**) **يغلو** (**غلوا**) fetha ile; Cevherî ve Râgıb bununla yetindi. (Ve **غلوا**) **كسمو** (kaldırdı) onunla (ellerini) isteyerek (en uç gayeyi). Ve **المصباح**’ta: onunla en uç gayeye attı. Ve **الصحاح**’ta: onunla gücünün yettiği en uzağa attı. Ve **المصباح** sahibinin inşad ettiği:
* **كالسهم أرسله من كفه الغالى** *
(**كغالاه** ve) **غالى** (onunla **مغالاة** ve **غلاء**) kesre ile (o hâlde o, **رجل غلاء**’dır **كسماء**; yani ok ile **الغلو**’su uzak olan). **المحكم** nüshalarında **رجل غلاء** şeddeli ضبط edilmiştir; bakılsın. (Ve) ok bizzat (**غلا السهم**) (gidişinde yükseldi ve menzili aştı); taş da böyledir. (Ve her bir atış yeri **غلوة**) ve hepsi yükselme ve aşmadandır. Cevherî dedi: **الغلوة** gaye; bir atış miktarıdır. **المصباح** sahibi dedi: **الغلوة** gayedir; ve o, okun gücün yettiği en uzak atışıdır; denir: üç yüz arşından dört yüz arşa kadardır. İbn Sîde dedi: tam fersah yirmi beş **غلوة**’dir; Zemahşerî’de de böyledir. (Çoğulu **غلوات**) **كشهوة** ve **شهوات**. (Ve **غلاء**) kesre ve med ile. (Ve meselde: **جرى المذكيات غلاء**) bu ondandır; ve **الصحاح**’ta böylece; ve **غلاب** diye rivayet olunur; yani **مغالبة**. (Ve **المغلى** kesre ile) yani **كمنبر** (onunla **يغلى** olunan bir ok); yani el onunla kaldırılır; ta ki ölçüyü aşsın yahut yaklaşsın. Ve **المحكم**’de: **الغلوة**’yi **مغالاة** için yapılır; o da **المغلاة**’dır; çoğulu **المغالى**. (Ve **الغلواء** damme ile ve **اللام**’ın fethiyle) Cevherî bununla yetindi. (Ve sükûnlanır) Ebû Zeyd’den; onu **خبئة** kitabının ziyadelerinde zikretti; sanki hafifletmek içindir. (**الغلو**) ki o aşmadır; denir: **خفف من غلوائك**. (Ve) ayrıca (gençliğin evveli ve onun sürati); Cevherî bunu Ebû Zeyd’den nakletti. (**كالغلوان** damme ile) İbn Sîde’den: denir: onu gençliğinin **غلواء**’ında ve gençliğinin **غلوان**’ında yaptı. Şair dedi:
لم تلتفت للداتها * ومضت على غلوائها
Ve bir başkası dedi:
* كالغصن في غلوائه المتاود *
(Ve **الغالي**: semiz et). Ebû Vecze dedi:
توسطها غال عتيق وزانها * معرس مهرى به الذيل يلمع
Yani hörgücünde eski yağ. Ve cariye ve oğlan ile **غلا**: onların gençlik süratinde **غلوا** büyüdü. Ebû Vecze dedi:
خمصانة قلق موشحها * رؤد الشباب غلابها عظم
(Ve **الغلاء** **كسماء**: kısa bir balık) bir karış kadar. (Çoğulu **أغلية**; ve **الغلوى** **كسكرى**: **الغالية**). Ve bununla, Adî b. Zeyd’in sözü tefsir edilmiştir:
ينفح من أردانها المسك والعنبر والغلوى ولبنى قفوص
(Ve atın adı ise, noktasız harf ile; ve Cevherî hata etti). *Ben derim ki: bu, en garip şeylerdendir; zira Cevherî—Allah ona rahmet etsin—onu noktasız harf ile zikretmemiştir; ama burada, kitabında onun hiç zikri yoktur. Noktasız harfte, **المعلى** ve **علوى**’yı zikrettikten sonra başka bir at adı olarak zikretti; musannif de orada ona tâbi oldu. Ama noktalı harf ile onu ancak İbn Düreyd zikretti; sanki demek istedi: İbn Düreyd hata etti; sonra onu Cevherî’ye döndürdü; bunu düşün.* (Ve **تغالى النبت**: yükseldi) diğer bütün nüshalarda böyle; yakında ona tekrar gelecektir; ve bitki dolaşıp sıklaştı: bu tekrardır. Ve **المحكم**’de: yükseldi ve uzadı. (Ve) **الصحاح**’ta: **تغالى** (dişi devenin eti); yani yükseldi; (ve gitti).
Lebîd dedi:
فإذا تغالى لحمها وتحسرت * وتقطعت بعد الكلال خدامها
Sa‘leb onu noktasız **العين** ile rivayet etti; bitti. Ve **التهذيب**’te: binek hayvanının eti **تغالى**; eğer zayıflama sırasında çekilip sıyrılırsa. Ve onun eti **تغالى**: yükseldi ve kemiklerin başları üzerine çıktı. Ve **المحكم**’de: her ne yükselirse, **غلا** ve **تغالى** olur. Ve eti **تغالى**: zayıflıkta çekilip sıyrıldı; sanki zıddı gibi. (Ve) **تغالى** (bitki dolaşıp sıklaştı ve büyüdü); ve bu, yükselmenin ta kendisidir. (**كغلا**) Lebîd dedi:
فغلا فروع الايهقان وأطفلت * بالجلهتين ظباؤها ونعامها
(Ve **أغلى**) asma: yaprağı dolaşıp sıklaştı, filizleri çoğaldı ve uzadı. (Ve **اغلولى**) bitki de böyledir. (Ve **أغلاه**) yani asma (yaprağından hafifletti) ki yükselsin ve iyi olsun. (Ve **اغتلى**) deve (hızlandı) ve yükseldi; böylece güzel yürüyüşü aştı; aynı şekilde her binek hayvanı. Ve **الصحاح**’ta: **الاغتلاء** hızlanmadır. Ve inşad etti:
كيف تراها تغتلى ياشرج * فقد سهجناها فطال السهج
Ve Ezherî inşad etti:
* فهى امام الفرقدين تغتلى *
Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: binek hayvanı **غلت** **غلوا**: yükseldi; böylece güzel yürüyüşü aştı; ve **غلابها**.

Büyüdü; semirdiği zaman. Ve mehirde aşırıya gitti; onu aşırılaştırdı. Ondandır: Ömer’in (Allah ondan razı olsun) sözü: “Dikkat edin, kadınların mehirlerinde aşırıya gitmeyin.” Ve **غلا** şey: yükseldi. Zü’r-Rumme dedi ki:

“Bizim yanımızda Meyye’nin sevgisi durmadan yükselip durdu;
ve arttı, nihayet ona artıracak bir şey bulamadık.”

Ve **غالاه** (onu) **مغالاة** (ile): ona yetişmeye çalıştı. Ve **قتر الغلاء** (kisve gibi): Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) bir okunun adıdır; onu, silah içinde bir kisve olarak ona hediye etmişti. Ve **أغلى** suyu ve eti: onu pahalı bir fiyatla satın aldı. İbnü’l-Kattâ‘dan. Ve **الصحاح**’ta: “Ve ayrıca denilir: **أغلى باللحم**.” Ve şu beyit okunmuştur:

“Sanki o, tüccarların onunla pahalılaştırdığı bir inci gibidir.”

Ve **أغلاه**: onu pahalı buldu; yahut onu pahalı saydı; **استغلاه** gibi. Ve **الغلوة** bazen at yarışında kullanılır. Ve kafiyede **الغلو**: vezin tamamlandıktan sonra sâkin olan revînin harekesidir. Ve **الغال**: o hareketten sonra gelen زائد bir **نون**’dur; onu böyle okuyan kimsenin yanında şu söz gibi:

“Ve derinlikleri karanlık, delip-geçen boş.”

Buna göre **قاف**’ın harekesi **الغلو**’dur; ondan sonra gelen **نون** ise **الغالى**’dır. Ve bu, onların yanında **التعدي**’den daha çirkindir. Bunu İbn Sîde söyledi. Ve **ناقة مغلاة الوهق**: ayakları birbirine dolaştığı zaman **تغتلى**. Rûbe dedi ki:

“Her **مغلاة الوهق** onu canlandırdı.”

Ve **الغلو**’dan: şair **أبو الغمر الغالى**; ve **محمد بن غالى الدمياطي** (rivayet eder) **عن النجيبب الحرانى**; ve **غالى بن وهيبة** Kafr Batnâ’da, Ebû Müşrif’ten işitti. Ve **المغلوانى**: eşyayı daima pahalıya satan kimse; avamîdir. Ve **غلى**: sanki **وغل يغل**’in emri gibidir. **السم**: bir adamdır; o, Münebbih’in kardeşidir; ve el-Hâris, Sahbân, Şemrân ve Hefân. Ve hepsine **جنب** denilir.

#### Madde başı: غلي

غلي
غَلَى - يَغْلِي - غَلْي ٌ
غَلَى - يَغْلِي + السائل (كالماء): تزداد حمته وحرارته حتى يبدأ يفور ويبقبق وتخرج منه فقاعات وزبد
غَلْيٌ: اسم فعل " غَلَى - يَغْلِي ": ازدياد الحمى والحرارة حتى درجة الغليان: البقبقة والفوران وتشكل الزبد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أثرالنار الداخلي على كائن بارتفاع درجة حرارته"، وهي:
غَلى - يَغْلي، أنِيَ - يَأنى، حَمَّ - يَحُمُّ (حَمَّ - يَحَمُّ) ، رَمِضَ - يَرْمَضُ، حَرَّ - يَحِرُّ، حَمِيَ - يَحْمى
يفرق لفظاً:
غَلا - يَغْلُوْ + الشيء أو الأمر: ارتفع في مقداره حتى جاوز القدر المعروف و المقبول
غَلَى - يَغْلِي + السائل (كالماء): تزداد حمته وحرارته حتى يبدأ يفور ويبقبق وتخرج منه فقاعات وزبد
ملاحظة: هناك تشابه بين اللفظين بالدلالة (من غير تطابق)

غلى - يغلي
 	﴿كالمهل يغلي في البطون(45)﴾ الدخان
غلي
 ﴿كغلي الحميم(46)﴾ الدخان
مختار الصحاح
● [غلي] غ ل ي: غَلَتِ القدر من باب رمى و غَلَيَاناً أيضا بفتحتين ولا يُقال غَلِيَت قال أبو الأسود الدُؤلي ولا أقول لِقدر القوم قد غَلِيت ولا أقول لباب الدار مغلوق أي أني فصيح لا ألحن و غَلا في الأمر جاوز فيه الحد وبابه سما وغَلا السعر يغلو غَلاءً و غَلا بالسهم رمى به أبعد ما يَقْدِر عليه وبابه عدا و الغَلْوَةُ الغاية مقدار رمية و غالَى باللحم اشتراه بثمن غال و أغْلَى به أيضا و الغَالِيَةُ من الطيب قيل أول من سماها بذلك سُليمان بن عبد الملك تقول منه تَغَلَّى بالغالية و الغُلَوَاءُ الغُلُوّ وهو أيضا سرعة الشباب وأوله
الراغب
غلا
- الغلو: تجاوز الحد، يقال ذلك إذا كان في السعر غلاء، وإذا كان في القدر والمنزلة غلو وفي السهم: غلو، وأفعالها جميعا: غلا يغلوا (قال السرقسطي: غلا في القول والأمر والدين غلوا: جاوز الحد، وغلا السعر غلاء: مثله، وغلوت بالسهم وغلا السهم غلوا: رفع يده برميه. انظر: الأفعال 2/40). قال تعالى: }لا تغلوا في دينكم﴿[النساء/171]. والغلي والغليان يقال في القدر إذا طفحت، ومنه استعير قوله:﴾طعام الأثيم * كالمهل يغلي في البطون * كغلي الحميم{ [الدخان/44 - 46]، وبه شبه غليان الغضب والحرب، وتغالى النبت يصح أن يكون من الغلي، وأن يكون من الغلو. والغلواء: تجاوز الحد في الجماح، وبه شبه غلواء الشباب.
ملخص اللسان
1.     غلا: الغَلاءُ: نَقيضُ الرُّخْصِ. غَلا السِّعْرُ وغيرُه يَغْلُو غَلاءً -
2.     وأَصلُ الغَلاء الارتفاعُ  ومُجاوَزة القَدْرِ في كلِّ شيء. وبِعْتُه بالغَلاءِ والغالي والغَلِيّ
3.     وغَلَتِ القِدرُ والجَرَّةُ تَغْلي غَلْياً وغَلَياناً وأَغْلاها  وغَلاَّها، ولا يقال غَلِيتْ؛ قال أَبو الأَسود الدُّؤَ :  ولا أَقولُ لِقدرِ القَوْمِ: قدْ غَلِيتْ،  ولا أَقولُ لبابِ الدَّارِ: مَغْلُوقُ
لسان العرب
● - غلا: الغَلاءُ: نَقيضُ الرُّخْصِ. غَلا السِّعْرُ وغيرُه يَغْلُو  غَلاءً، ممدود، فهو غالٍ وغَلِيٌّ؛ الأَخيرة عن كراعٍ. وأَغْلاهُ الله: جَعَلَه  غالِياً. وغالى بالشيءِ: اشْتَراهُ بثَمنٍ غالٍ. وغالى بالشيءِ  وغَلاَّه: سامَ فأَبْعَطَ؛ قال الشاعر:  نُغالي اللَّحمَ للأَضْيافِ نِيئاً،  ونُرْخِصُهُ إِذا نَضِجَ القَديرُ  فحذف الباء وهو يريدُها، كما يقال لَعِبْتُ الكِعابَ ولَعِبْتُ  بالكِعابِ، المعنى نُغالي باللحمِ. وقال أَبو مالك: نُغالي اللحمَ نَشتَريه  غالياً ثم نَبْذُلُه ونُطْعِمُه إِذا نَضِجَ في قُدُورِنا. ويقال أَيضاً:  أَغْلى؛ قال الشاعر:  كأَنَّها دُرَّة أَغْلى التِّجارُ بها  وقال ابن بري: شاهدُ أَغْلى اللحمَ قول شَبيب بن البَرْصاء:  وإِني لأَغْلي اللحمَ نِيئاً، وإنَّني  لمُمْسٍ بهَيْنِ اللحم، وهو نَضِيجُ  الفراء: غالَيْتُ اللحمَ وغالَيتُ باللحم جائز. ويقال: غالَيتُ صَداق  المرأَة أَي أَغْلَيته؛ ومنه قول عمر، رضي الله عنه: لا تُغالوا صُدُقات  النساء، وفي رواية: لا تُغالوا صُدُقَ النساء، وفي رواية: في صَدُقاتِهنَّ،  أَي لا تُبالِغُوا في كثرة الصَّداقِ، وأَصلُ الغَلاء الارتفاعُ  ومُجاوَزة القَدْرِ في كلِّ شيء. وبِعْتُه بالغَلاءِ والغالي والغَلِيّ؛ كلهنَّ  عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  ولو أَنَّا نُباعُ كَلامَ سَلْمى،  لأَعْطَيْنا به ثَمَناً غَلِيَّا  وغَلا في الدِّينِ والأَمْر يَغْلُو غُلُوّاً: جاوَزَ حَدَّه. وفي  التنزيل: لا تَغْلُوا في دينِكم؛ وقال الحَرِث بن خالد:  خُمْصانة قَلِق مُوَشَّحُها،  رُؤْد الشَّبابِ غَلا بها عَظْمُ  التهذيب: وقال بعضهم غَلَوْت في الأَمر غُلُوّاً وغَلانِيَةً وغَلانِياً  إِذا جاوزْتَ فيه الحَدّ وأفْرَطْت فيه؛ قال الأَعشى: أَنشده ابن بري:  أَوْ زِدْ عليه الغَلانِيا  وفي التهذيب: زادوا فيه النونَ؛ قال ذو الرمة:  وذو الشَّنْءِ فاشْنَأْه، وذو الوِدِّ فاجْزِه  على وِدِّه، وازْدَدْ عليه الغَلانِيا  زاد فيه النونَ. وفي الحديث: إِياكم والغُلُوَّ في الدين أَي  التَّشَدُّدَ فيه ومجاوَزة الحَدِّ، كالحديث الآخر: إِنَّ هذا الدينَ مَتِينٌ  فأَوْغِلْ فيه بِرفْقٍ، وقيل: معناه البحثُ عن بواطنِ الأَشْياء والكَشْفُ عن  عِلَلِها وغَوامِضِ مُتَعَبَّداتِها؛ ومنه الحديث:  وحاملُ القرآن غيرُ الغالي فيه ولا الجافي عنه، إِنما قال ذلك لأَنَّ من  آدابه وأَخلاقِه التي أَمرَ بها القَصْدَ في الأُمورِ، وخيرُ الأُمورِ  أَوْساطُها.  و:  كلا طَرَفَيْ قَصْدِ الأُمورِ ذَمِيمُ  والغُلُوُّ: الإِعْداءُ. وغَلا بالسَّهْمِ يَغْلُو غَلْواً وغُلُوًّا  وغالَى به غِلاءً: رَفَع يدَه يريد به أَقْصَى الغاية وهو من التجاوزِ؛  ومنه قول الشاعر:  كالسَّهْمِ أَرْسَلَه من كَفِّه الغالي  وقال الليث: رمى به؛ وأَنشد للشماخ:  كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالي  والمُغالي بالسِّهْمِ: الرافِعُ يدَه يريدُ به أَقصَى الغايةِ. ورجلٌ  غَلاَّءٌ: بَعيدُ الغُلُوِّ بالسِّهْم؛ قال غَيْلانُ الرَّبَعِي يصف  حَلْبَة:  أَمْسَوْا فَقادُوهُنّ حولَ المِيطاءْ  بمائَتَيْن بغِلاءِ الغَلاَّءْ  وغَلا السَّهْمُ نفسُه: ارتفَع في ذَهابِه وجاوَزَ المَدَى، وكذلك  الحجَر، وكلُّ مَرْماةٍ من ذلك غَلْوَةٌ؛ وأَنشد:  من مائةٍ زَلْخٍ بمرِّيخٍ غال  وكلُّه من الارتفاعِ والتَّجاوزِ، والجمعُ غَلَواتٌ وغِلاءٌ.  وفي الحديث: أَهْدَى له يَكْسُومُ سِلاحاً وفيه سَهْم فسَمَّاه قِتْرَ  الغِلاءِ؛ الغِلاء، بالكسر والمدّ: من غالَيْته أُغالِيه مُغالاةً وغِلاءً  إِذا رامَيْتَه، والقِترُ سَهْم الهَدَف، وهي أَيضاً أَمَدُ جَرْيِ  الفَرَسِ وشوْطِه، والأَصلُ الأَول.  وفي حديث ابن عمر: بَيْنه وبينَ الطَّرِيق غَلْوةٌ؛ الغَلْوَةُ: قدرُ  رَمْيةٍ بسَهْمٍ، وقد تُسْتَعْمَل الغَلْوة في سِباقِ الخَيْل، والغَلْوَةُ  الغاية مقدار رَمْيةٍ. وفي المثل: جَرْيُ المُذْكيات غِلاءٌ.  والمِغْلاةُ: سهمٌ يُتَّخَذُ لمغالاة الغَلْوَة، ويقال له المِغْلَى،  بلا هاءٍ؛ قال ابن سيده: والمِغْلى سَهْمٌ تُعْلى به أَي تُرْفَعُ به  اليَدُ حتى يَتَجاوزَ المِقدارَ أَو يقارِب ذلك. وسهمُ الغِلاءِ، ممدودٌ:  السهمُ الذي يقدَّر به مَدَى الأَمْيالِ والفراسِخِ والأَرضِ التي يُسْتَبَقُ  إِليها. التهذيب: الفَرْسَخ التامُّ خمسٌ وعشرون غَلْوَةً.  والغُلُوُّ في القافِية: حَرَكَةُ الرَّوِيّ الساكِنِ بعد تمامِ الوزنِ،  والغالي: نونٌ زائدة بعد تلك الحركة، وذلك نحو قوله في إنشادِ من أَنشده  هكذا:  وقاتِم الأَعْماقِ خاوي المُخْتَرَقِنْ  فحركة القافِ هي الغُلُوُّ، والنونُ  بعد ذلك هي الغالي، وإنما اشتُقَّ من الغُلُوِّ الذي هو التجاوُزُ لقدر  ما يحبُ، وهو عندهم أَفْحَشُ من التَّعَدّي، وقد ذكرنا التَّعَدِّيَ في  الموضع الذي يَليق به، ولا يُعْتَدُّ به في الوزنِ لأَنَّ الوزنَ قد  تَناهَى قبلَه، جعلوا ذلك في آخرِ البيت بمَنْزلة الخَزْمِ في أَوَّله.  والدابَّة تَغْلُو في سَيْرِها غَلْواً وتَغْتَلي بخفَّةِ قوائمِها؛  وأَنشد:فَهْي أَمامَ الفَرْقَدَيْن تَغْتَلي  ابن سيده: وغَلَتِ الدابة في سَيرِها غُلُوًّا واغْتَلت ارْتَفَعَت  فجاوَزَت حُسْنَ السَّيْر؛ قال الأَعشى:  جُمالِيَّة تَغْتَلي بالرِّداف،  إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرَا  والاغْتِلاءُ: الإِسْراعُ؛ قال الشاعر:  كَيْفَ تَراها تَغْتَلي يا شَرْجُ،  وقد سَهَجْناها فَطال السَّهْجُ؟  وناقةٌ مِغْلاةُ الوهَقِ إِذا تَوَهَّقت أَخفافُها؛ قال رؤبة:  تَنَشَّطَتهُ كلُّ مِغْلاةِ الوَهَقْ،  مَضْبُورَةٍ قَرْواءَ هِرْجابٍ فُنُقْ  الهاء للمُخْتَرَق، وهو المفازة. وغَلا بالجارِية والغلام عَظْمٌ  غُلُوًّا: وذلك في سرعة شبابهما وسَبْقِهِما لداتِهِما، وهو من  التجاوُزِ.وغُلْوانُ الشَّبابِ وغُلَواؤُه: سُرْعَتُه وأَوَّله. أَبو عبيد:  الغُلَواءُ، ممدودٌ، سرعةُ الشبابِ؛ وأنشد قول ابن الرُّقَيَّات:  لمْ تَلْتَفِتْ لِلِداتِها،  ومَضَتْ على غُلَوائِها  وقال آخر:  فَمَضَى عَلى غُلَوائِهِ، وكأَنَّه  نَجْمٌ سَرَتْ عَنْهُ الغُيُومُ فَلاحَا  وقال طُفَيْل:  فَمَشَوْا إِلى الهَيْجاءِ، في غُلَوائِها،  مَشْيَ اللُّيُوثِ بكُلِّ أَبْيَضَ مُذْهَبِ  وفي حديث علي، رضي الله عنه: شُمُوخُ أَنْفِه وسُمُوُّ غُلَوائِه؛  غُلَواءُ الشبابِ: أَوَّلُه وشِرَّتُه؛ وقال ابن السكيت في قول الشاعر:  خُمْصانَة قَلِق مُوَشَّحُها،  رُؤد الشبابِ غَلا بِها عَظْمُ  قال: هذا مثلُ قول ابن الرقيات:  لمْ تَلْتَفِتْ لِلِداتِها،  ومَضَتْ على غُلَوائِها  وكما قال:  كالغُصْنِ في غُلَوائِهِ المُتَأَوِّدِ  وقال غيرُه: الغالي اللّحْمُ السَّمِينُ، أُخِذَ منه قوله: غَلا بها  عَظْمُ إِذا سَمِنَتْ؛ وقال أَبو وجْزَة السَّعْدي:  تَوَسَّطَها غالٍ عَتِيقٌ، وزانَها  مُعَرّسُ مَهْرِيٍّ، به الذَّيْلُ يَلْمَعُ  أَراد بمُعَرّس مَهْرِيّ حَمْلَها الذي أَجَنَّتْه في رَحِمِها من  ضِرابِ جَملٍ مَهْرِيّ أَي تَوَسَّطَها شَحْم عَتِيق في سنامِها. ويقال للشيء  إذا ارْتَفَع: قد غَلا؛ قال ذو الرمة:  فما زالَ يَغْلُو حُبُّ مَيَّة عنْدَنا،  ويَزْدادُ حتى لم نَجِدْ ما نَزِيدُها  وغَلا النَّبْت: ارْتَفَع وعَظُمَ والْتَفَّ قال لبيد:  فغَلا فُرُوعُ الأَيْهُقانِ ، وأَطْفَلَتْ،  بالجَلْهَتَيْنِ ، ظِباؤُها ونَعامُها  وكذلك تغالى واغْلَوْلَى؛ قال ذو الرمة:  مِمَّا تَغَالَى مِنَ البُهْمَى ذَوائِبُه  بالصَّيْفِ، وانْضَرَجَتْ عنه الأَكامِيمُ  وأَغْلى الكَرْمُ: التَفّ وَرَقُه وكَثُرَتْ نوامِيهِ وطالَ،  وأَغْلاهُ: خَفَّفَ من وَرَقِه لِيَرتَفِعَ ويَجُودَ. وكلّ ما ارْتَفَع فقدْ غَلا  وتَغالى. وتَغالى لَحْمُه: انْحَسر عند الضَّمادِ كأَنّه ضِدٌّ. التهذيب: وتَغالى لحمُ الدابَّة أَو الناقة إذا ارتفع وذهَب، وقيل: إذا  انْحَسَرَ عندَ التَّضْمِير؛ قال لبيد:  فإذا تَغالى لَحْمُها وتحَسَّرَتْ،  وتقَطَّعت بعدَ الكَلالِ خِدامُها  تغالى لَحْمُها أَي ارْتفَع وصارَ على رُؤوس العِظام، ورواه ثعلب بالعين  غير المعجمة. والغُلَواءُ: الغُلُوُّ. وغَلْوى: اسمُ فرَسٍ مَشْهورَةٍ.  وغَلَتِ القِدرُ والجَرَّةُ تَغْلي غَلْياً وغَلَياناً وأَغْلاها  وغَلاَّها، ولا يقال غَلِيتْ؛ قال أَبو الأَسود الدُّؤَ :  ولا أَقولُ لِقدرِ القَوْمِ: قدْ غَلِيتْ،  ولا أَقولُ لبابِ الدَّارِ: مَغْلُوقُ  أَي أَني فَصِيح لا أَلْحَنُ. ابن سيده: قال ابن دريد وفي بعْضِ كلامِ  الأَوائِلِ أَنَّ ماءً وغَلِّه، قال: وبعضهم يرويه: أُزَّ ماءً  وغَلِّه.والغالِيَةُ من الطِّيب: معروفة وقد تَغَلَّى بها؛ عن ثعلب ، وغَلَّى  غَيرَه. يقال: إنَّ أَولَ منْ سَمَّاها بذلك سليمانُ بنُ عبدِ المَلكِ،  ويقال منها تَغَلَّلتُ وتَغَلَّفْتُ وتَغَلَّيْت، كله من الغالية. وقال  أَبو نصر: سألت الأَصمعي هل يجوز تغَلَّلت؟ فقال: إنْ أَرَدْتَ أَنَّكَ  أَدْخَلْتَه في لِحْيَتِك أو شارِبك فجائِزٌ. والغَلْوى: الغالية في قول  عَديّ ابن زيد:  يَنْفَحُ من أَرْدانِها المِسْكُ والـ  ـعَنْبَرُ والغَلْوى ولُبْنى قَفُوص  وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كنتُ أُغَلِّفُ لِحْيَةَ رسولِ الله،  صلى الله عليه وسلم، بالغالِيةِ؛ قال: هو نوعٌ من الطِّيب مَرَكَّبٌ من  مِسْكٍ وعَنْبَرٍ وعُودٍ ودُهْنٍ، وهي معروفة، والتَّغلُّف بها  التَّلَطُّخ.
مقاييس اللغة:
(غلو/ي) الغين واللام والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ في الأمر يدلُّ على ارتفاع ومجاوَزةِ قَدْر. يقال: غَلاَ السِّعر يغلو غَلاءً، وذلك ارتفاعُه. وغَلاَ الرَّجلُ في الأمر غُلُوّاً، إذا جاوَزَ حدَّه. وغَلاَ بسَهْمِه غَلْوَاً، إذا رَمَى به سَهْماً أقصى غايتِه. قال:
* كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي([2]) *
وتَغالَى الرَّجُلان: تفاعَلاَ من ذلك. وكلُّ مَرْماةٍ عند ذلك غَلْوَة. وغَلَت الدّابّةُ في سَيرها غَلْوَاً، واغتلت اغتلاء، وغالت *غِلاء. وفي أمثالهم: "جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ([3]) ". وتَغالَى النَّبتُ: ارتفَعَ وطال. وتَغالَى لحمُ الدابَّةِ، إذا انحسر عنه وَبَره. وذلك لا يكون إلاَّ عن قوّةٍ وسِمَن وعُلُوٍّ. وغَلَتِ القِدْرُ تَغْلِي غَلَياناً. والغُلَوَاء: أن يمُرَّ على وجهِه جامحاً. قال:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
وأمَّا الغالية من الطِّيب فممكنٌ أن يكون من هذا، أي هي غاليةُ القيمة. يقولون: تغلَّلْت وتغلَّيت من الغالية.
القاموس المحيط:
ي غَلَتِ القِدْرُ تَغْلِي غَلْياً وغَلَياناً وأَغْلاها وغَلاَّها. والغالِيَةُ طِيبٌ م. وتَغَلَّى تَخَلَّقَ بها.
والغَلانِيَةُ: التَّغالي بالشيءِ، والنونُ زائِدَةٌ. والتَّغْلِيَةُ: أن تُسَلِّمَ من بُعْدٍ وتُشِيرَ.
تاج العروس:
( ى غلت القدر تغلى غليا ) بالفتح ( وغليانا ) محركة ولا يقال غلبت وأنشد الجوهرى لابي الاسود الدؤلى ولا أقول لقدر القوم قد غلبت * ولا أقول لباب الدار مغلوق أي انى فصيح لا ألحن والمصنف ترك هذه اللغة وقد ذكرها غير واحد الا انها مرجوحة الا ان المصنف لم يلتزم في كتابه الراحج والفصيح قال شيخنا ومنهم من فسر بيت أبى الاسود بالنزاهة عن التعرض لابواب الناس وقال الصاغانى لم أجده في شعر أبى الاسود ( وأغلاها وغلاها ) بالتشديد وعلى الاولى اقتصر الجوهرى قال ابن دريد في بعض كلام الاوائل أن ماء وغله ( والغالية طيب م ) معروف أول من سماها بذلك سليمن بن عبد الملك كما في الصحاح وانما سميت لانها اخلاط تغلى على النار مع بعضها وقال عبد القادر البغدادي في بعض مسوداته هي ضرب من الطيب سماه به معاوية وذلك ان عبد الله بن جعفر دخل عليه ورائحة الطيب تفوح منه فقال له ما طيبك يا عبد الله فقال مسك وعنبر جمع بينهما دهن بان فقال معاوية غالية أي ذات ثمن غال كذا في شرح الحماسة للتبريزي انتهى * قلت ذكره عنده قول امرأة من الانصار اسمها حميدة بنت النعمان بن بشير الانصاري من قصيدة نكحت المدينى إذ جاء نى * فيالك من نكحة غالية له ذفر كصنان التبو * س أعيى على المسك والغالية ( وتغلى ) الرجل ( تخلق بها ) كتغلل بها وذكر في اللام ( والغلانية ) كالعلانية ( التغالى بالشئ والنون زائدة ) * قلت الصواب ذكره في غ ل وفانه من مصادر غلوت في الامر غلانية إذا جاوزت فيه الحد ( والتغلية ان تسلم من بعدو تشير ) * ومما يستدرك عليه غلى الرجل تغلية خلقه بالغالية وبنو غل بكسرتين قبيلة من أصول جنب وهو غلى بن يزيد بن حرب وتقدم ذكره وابن المغلى بضم الميم وكسر اللام هو العلاء على بن محمود السلمانى الحموى الحنبلى قاضى حماة حلب ثم الديار المصرية أحد أذكياء العصر مات في أو ئل سنة 882 ولم يكمل السنتين وغلى الرجل كرضى اشتد غضبه عن ابن القطاع وهو مجازو يحيى بن سعد القطفتى ابن غالية عن أبى الفتح ابن المنى وأم الوفاء غالية بنت محمد الاصبهانية عن هبة ابن حنة ويوسف بن أحمد الفسولى يعرف بابن غالية آخر من روى عن موسى ابن الشيخ عبد القادر وأبو منصور محمد بن حامد بن محمد النيسابوري يعرف بالغالى وهى أم جده وهى أم الوفاء المذكورة روى عنه الحاكم

##### Türkçe

غلي
**غَلَى - يَغْلِي - غَلْي ٌ**
**غَلَى - يَغْلِي** + **السائل** (مثل su): onun harareti ve sıcaklığı artar; ta ki kaynamaya ve fokurdamaya başlayıncaya ve ondan kabarcıklar ve köpük çıkıncaya kadar.
**غَلْيٌ**: fiil adı “ **غَلَى - يَغْلِي** ”: hararetin ve sıcaklığın kaynama derecesine kadar artması: fokurdama ve kaynama ve köpüğün oluşması.
Ve lafız, “bir varlık üzerinde içten ateşin etkisi, sıcaklık derecesinin yükselmesiyle” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**غَلى - يَغْلي**، **أنِيَ - يَأنى**، **حَمَّ - يَحُمُّ** (**حَمَّ - يَحَمُّ**) ، **رَمِضَ - يَرْمَضُ**، **حَرَّ - يَحِرُّ**، **حَمِيَ - يَحْمى**
Lafız bakımından ayırt edilir:
**غَلا - يَغْلُوْ** + **الشيء** veya **الأمر**: miktarında yükseldi; ta ki bilinen ve kabul edilen miktarı aşıncaya kadar.
**غَلَى - يَغْلِي** + **السائل** (مثل su): onun harareti ve sıcaklığı artar; ta ki kaynamaya ve fokurdamaya başlayıncaya ve ondan kabarcıklar ve köpük çıkıncaya kadar.
Not: iki lafız arasında delâlette (tam bir örtüşme olmaksızın) bir benzerlik vardır.

**غلى - يغلي**
 	﴿**كالمهل يغلي في البطون(45)**﴾ **الدخان**
**غلي**
 ﴿**كغلي الحميم(46)**﴾ **الدخان**

مختار الصحاح
● [**غلي**] غ ل ي: **غَلَتِ** **القدر** “**رمى**” bâbından ve ayrıca **غَلَيَاناً** da (iki fetha ile); ve **غَلِيَت** denilmez. **أبو الأسود الدُؤلي** dedi: “Ve ben kavmin tenceresi için ‘kaynadı’ demem; ve ev kapısı için ‘kilitli’ demem”; yani ben fasihim, lahn yapmam. Ve **غَلا** **في الأمر**: onda haddi aştı; bâbı **سما**’dır. Ve **غَلا** **السعر**: **يغلو** **غَلاءً**. Ve **غَلا** **بالسهم**: onunla, gücünün yettiği en uzağa attı; bâbı **عدا**’dır. Ve **الغَلْوَةُ**: gaye; bir atış miktarı. Ve **غالَى** **باللحم**: onu pahalı bir bedelle satın aldı; ve onunla **أغْلَى** da. Ve **الغَالِيَةُ**: güzel kokudan; denildi ki onu bu adla adlandıran ilk kişi **سُليمان بن عبد الملك**’tir. Ondan: **تَغَلَّى** **بالغالية** denir. Ve **الغُلَوَاءُ**: **الغُلُوّ**’dur; ve o ayrıca gençliğin sürati ve onun başlangıcıdır.

الراغب
**غلا**
- **الغلو**: haddi aşmak; bu, fiyat konusunda **غلاء** olduğunda söylenir; ve kader ve menzilede **غلو** olduğunda; ve okta: **غلو**. Ve fiillerinin hepsi: **غلا يغلوا** ( **السرقسطي** dedi: **غلا في القول والأمر والدين غلوا**: haddi aştı; ve **غلا السعر غلاء**: onun gibidir; ve **غلوت بالسهم وغلا السهم غلوا**: atışıyla elini kaldırdı. Bak: **الأفعال** 2/40). Yüce Allah dedi: ﴿**لا تغلوا في دينكم**﴾ [**النساء/171**]. Ve **الغلي** ve **الغليان**, tencerede taşınca söylenir; ondan ödünç alınmıştır sözü: ﴿**طعام الأثيم * كالمهل يغلي في البطون * كغلي الحميم**﴾ [**الدخان/44 - 46**]; ve onunla öfkenin ve savaşın kaynaması benzetilmiştir. Ve **تغالى النبت**: **الغلي**’den olması caizdir; ve **الغلو**’dan olması da caizdir. Ve **الغلواء**: azgınlıkta haddi aşmak; ve onunla gençliğin **غلواء**’sı benzetilmiştir.

ملخص اللسان
1.     **غلا**: **الغَلاءُ**: **الرُّخْصِ**’un zıddı. **غَلا** **السِّعْرُ** ve başkası **يَغْلُو** **غَلاءً** -
2.     Ve **الغَلاء**’ın aslı yükselmek ve her şeyde miktarı aşmaktır. Ve onu **بالغَلاءِ** ve **الغالي** ve **الغَلِيّ** ile sattım.
3.     Ve **غَلَتِ** **القِدرُ** ve **الجَرَّةُ**: **تَغْلي** **غَلْياً** ve **غَلَياناً**; ve onu **أَغْلاها** ve **غَلاَّها**; ve **غَلِيتْ** denilmez. **أَبو الأَسود الدُّؤَ** dedi: “Ve ben kavmin tenceresi için: ‘kaynadı’ demem; ve ev kapısı için: ‘kilitli’ demem.”

لسان العرب
● - **غلا**: **الغَلاءُ**: **الرُّخْصِ**’un zıddı. **غَلا** **السِّعْرُ** ve başkası **يَغْلُو** **غَلاءً**; medli; o hâlde o **غالٍ** ve **غَلِيٌّ**’dir; sonuncusu **كراعٍ**’dan. Ve **أَغْلاهُ الله**: onu pahalı kıldı. Ve **غالى** **بالشيءِ**: onu pahalı bir bedelle satın aldı. Ve **غالى** **بالشيءِ** ve **غَلاَّه**: fiyat biçti de yükseltti; şair dedi:
نُغالي اللَّحمَ للأَضْيافِ نِيئاً،
ونُرْخِصُهُ إِذا نَضِجَ القَديرُ
Bâ’yı hazfetti; oysa onu kastediyordu; tıpkı “**لَعِبْتُ الكِعابَ**” ve “**لَعِبْتُ بالكِعابِ**” denildiği gibi; mana: **نُغالي باللحمِ**. Ve **أَبو مالك** dedi: **نُغالي اللحمَ**: onu pahalı olarak satın alırız, sonra onu verir ve yediririz; tencerelerimizde piştiğinde. Ve ayrıca: **أَغْلى** denir; şair dedi:
كأَنَّها دُرَّة أَغْلى التِّجارُ بها
Ve **ابن بري** dedi: **أَغْلى**’nın şahidi, **شَبيب بن البَرْصاء**’nın sözü:
وإِني لأَغْلي اللحمَ نِيئاً، وإنَّني
لمُمْسٍ بهَيْنِ اللحم، وهو نَضِيجُ
**الفراء**: **غالَيْتُ اللحمَ** ve **غالَيتُ باللحم** caizdir, dedi. Ve denir: **غالَيتُ صَداق المرأَة** yani onu **أَغْلَيته**; ondan **عمر**’in, Allah ondan razı olsun, sözü: **لا تُغالوا صُدُقات النساء**; ve bir rivayette: **لا تُغالوا صُدُقَ النساء**; ve bir rivayette: **في صَدُقاتِهنَّ**; yani mehir çokluğunda mübalağa etmeyin. Ve **الغَلاء**’ın aslı yükselmek ve her şeyde miktarı aşmaktır. Ve onu **بالغَلاءِ** ve **الغالي** ve **الغَلِيّ** ile sattım; hepsi **ابن الأَعرابي**’dandır. Ve okudu:
ولو أَنَّا نُباعُ كَلامَ سَلْمى،
لأَعْطَيْنا به ثَمَناً غَلِيَّا
Ve **غَلا** **في الدِّينِ** ve **الأَمْر**: **يَغْلُو** **غُلُوّاً**: haddini aştı. Ve tenzilde: **لا تَغْلُوا في دينِكم**. Ve **الحَرِث بن خالد** dedi:
خُمْصانة قَلِق مُوَشَّحُها،
رُؤْد الشَّبابِ غَلا بها عَظْمُ
**التهذيب**: Bazıları dedi: **غَلَوْت** **في الأَمر** **غُلُوّاً** ve **غَلانِيَةً** ve **غَلانِياً**: onda haddi aştığında ve onda ifrata gittiğinde. **الأَعشى** dedi; **ابن بري** onu okudu:
أَوْ زِدْ عليه الغَلانِيا
Ve **التهذيب**’de: ona **النون**’u eklediler; **ذو الرمة** dedi:
وذو الشَّنْءِ فاشْنَأْه، وذو الوِدِّ فاجْزِه
على وِدِّه، وازْدَدْ عليه الغَلانِيا
Ona **النون**’u ekledi. Ve hadiste: **إِياكم والغُلُوَّ في الدين** yani onda şiddetlenmek ve haddi aşmak; diğer hadis gibi: **إِنَّ هذا الدينَ مَتِينٌ فأَوْغِلْ فيه بِرفْقٍ**. Ve denildi: manası, şeylerin iç yüzlerini araştırmak ve illetlerini ve ibadetlerin kapalılıklarını ortaya çıkarmaktır. Ondan hadis: **وحاملُ القرآن غيرُ الغالي فيه ولا الجافي عنه**; bunu ancak, onun âdâbı ve ahlâkından, işlerde orta yolu emretmiş olması sebebiyle söyledi; ve işlerin hayırlısı ortalarıdır. Ve:
كلا طَرَفَيْ قَصْدِ الأُمورِ ذَمِيمُ
Ve **الغُلُوُّ**: ileri götürme. Ve **غَلا** **بالسَّهْمِ**: **يَغْلُو** **غَلْواً** ve **غُلُوًّا**; ve onunla **غالَى**: **غِلاءً**: elini kaldırdı; onunla en uç gayeyi istedi; ve bu, aşmadandır. Ondan şairin sözü:
كالسَّهْمِ أَرْسَلَه من كَفِّه الغالي
Ve **الليث** dedi: onunla attı. Ve **الشماخ**’tan okudu:
كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالي
Ve **المُغالي بالسِّهْمِ**: elini kaldıran, onunla en uç gayeyi isteyen kimsedir. Ve bir adam **غَلاَّءٌ**: okla uzak **غُلُوّ** sahibi; **غَيْلانُ الرَّبَعِي** bir **حَلْبَة**’yi vasfederek dedi:
أَمْسَوْا فَقادُوهُنّ حولَ المِيطاءْ
بمائَتَيْن بغِلاءِ الغَلاَّءْ
Ve **غَلا** **السَّهْمُ**’un kendisi: gidişinde yükseldi ve menzili aştı; aynı şekilde taş; ve bunlardan her atış **غَلْوَةٌ**’dir. Ve okudu:
من مائةٍ زَلْخٍ بمرِّيخٍ غال
Hepsi yükselme ve aşmadandır; cem‘i **غَلَواتٌ** ve **غِلاءٌ**’dır. Ve hadiste: Ona **يَكْسُومُ** bir silah hediye etti; içinde bir ok vardı; onu **قِتْرَ الغِلاءِ** diye adlandırdı. **الغِلاء** (kesre ve med ile): **غالَيْته** **أُغالِيه** **مُغالاةً** ve **غِلاءً**: onunla atıştığımda. Ve **القِترُ**: hedef oku; ve o ayrıca atın koşusunun ve turunun menzilidir; asıl olan birincisidir. Ve **ابن عمر** hadisi: onunla yol arasında bir **غَلْوةٌ** vardır; **الغَلْوَةُ**: okla bir atış miktarıdır; ve **الغَلْوة** at yarışında da kullanılabilir; ve **الغَلْوَةُ** gaye, bir atış miktarıdır. Ve meselde: **جَرْيُ المُذْكيات غِلاءٌ**. Ve **المِغْلاةُ**: **الغَلْوَة**’yi aşmak için yapılan bir ok; ve ona **المِغْلَى** da denir, هاء’sız. **ابن سيده** dedi: **المِغْلى**: onunla el yükseltilen bir oktur; yani onunla el kaldırılır; ta ki miktarı aşsın veya buna yaklaşsın. Ve **سهمُ الغِلاءِ** (medli): millerin, fersahların ve kendisine yarışılan arazinin menzilinin takdir edildiği oktur. **التهذيب**: tam fersah yirmi beş **غَلْوَة**’dir. Ve **الغُلُوُّ في القافِية**: vezin tamamlandıktan sonra sâkin **الرَّوِيّ**’nin harekete geçirilmesidir; ve **الغالي**: o hareketten sonra زائد bir **نون**’dur; bu, onu böyle okuyan kimsenin inşadında şu söz gibidir:
وقاتِم الأَعْماقِ خاوي المُخْتَرَقِنْ
Kaf’ın harekesi **الغُلُوُّ**’dur; ondan sonraki **نون** ise **الغالي**’dir. Ancak, sevilen miktarı aşmak olan **الغُلُوّ**’dan türetilmiştir; ve o, onlara göre **التَّعَدِّي**’den daha çirkindir. Biz **التَّعَدِّي**’yi, ona layık olan yerde zikrettik. Ve vezinde ona itibar edilmez; çünkü vezin ondan önce sona ermiştir. Bunu beytin sonunda, başındaki **الخَزْم** menzilesinde kıldılar. Ve binek, yürüyüşünde **غَلْواً** **تَغْلُو** ve ayaklarının hafifliğiyle **تَغْتَلي**; ve okudu:
فَهْي أَمامَ الفَرْقَدَيْن تَغْتَلي
**ابن سيده**: Ve binek yürüyüşünde **غُلُوًّا** **غَلَت** ve **اغْتَلت**: yükseldi de güzel yürüyüşü aştı. **الأَعشى** dedi:
جُمالِيَّة تَغْتَلي بالرِّداف،
إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرَا
Ve **الاغْتِلاءُ**: hızlanmaktır; şair dedi:
كَيْفَ تَراها تَغْتَلي يا شَرْجُ،
وقد سَهَجْناها فَطال السَّهْجُ؟
Ve bir deve: **مِغْلاةُ الوهَقِ**: toynakları **تَوَهَّقت** olduğunda; **رؤبة** dedi:
تَنَشَّطَتهُ كلُّ مِغْلاةِ الوَهَقْ،
مَضْبُورَةٍ قَرْواءَ هِرْجابٍ فُنُقْ
**الهاء** **المُخْتَرَق** içindir; o ise çöldür. Ve **غَلا** **بالجارِية** ve **الغلام**: **عَظْمٌ** **غُلُوًّا**: bu, onların gençliğinin süratinde ve yaşıtlarını geçmelerindedir; ve bu, aşmadandır. Ve **غُلْوانُ الشَّبابِ** ve **غُلَواؤُه**: onun sürati ve başlangıcıdır. **أَبو عبيد**: **الغُلَواءُ** (medli): gençliğin süratidir; ve **ابن الرُّقَيَّات**’ın sözünü okudu:
لمْ تَلْتَفِتْ لِلِداتِها،
ومَضَتْ على غُلَوائِها
Ve bir başkası dedi:
فَمَضَى عَلى غُلَوائِهِ، وكأَنَّه
نَجْمٌ سَرَتْ عَنْهُ الغُيُومُ فَلاحَا
Ve **طُفَيْل** dedi:
فَمَشَوْا إِلى الهَيْجاءِ، في غُلَوائِها،
مَشْيَ اللُّيُوثِ بكُلِّ أَبْيَضَ مُذْهَبِ
Ve **علي** hadisi, Allah ondan razı olsun: **شُمُوخُ أَنْفِه وسُمُوُّ غُلَوائِه**; **غُلَواءُ الشبابِ**: onun başlangıcı ve şiddetidir. Ve **ابن السكيت**, şairin sözünde dedi:
خُمْصانَة قَلِق مُوَشَّحُها،
رُؤد الشبابِ غَلا بِها عَظْمُ
Dedi: bu, **ابن الرقيات**’ın sözü gibidir:
لمْ تَلْتَفِتْ لِلِداتِها،
ومَضَتْ على غُلَوائِها
Ve onun dediği gibi:
كالغُصْنِ في غُلَوائِهِ المُتَأَوِّدِ
Ve başkası dedi: **الغالي**: semiz ettir; ondan alınmıştır sözü: **غَلا بها عَظْمُ**: semizlediğinde. Ve **أَبو وجْزَة السَّعْدي** dedi:
تَوَسَّطَها غالٍ عَتِيقٌ، وزانَها
مُعَرّسُ مَهْرِيٍّ، به الذَّيْلُ يَلْمَعُ
**مُعَرّس مَهْرِيّ** ile, onun rahminde **جَملٍ مَهْرِيّ**’nin çiftleşmesinden cenin hâlinde taşıdığı yükünü kastetti; yani hörgücünde eski bir yağ onu ortalamıştır. Ve şeye, yükseldiğinde denir: **قد غَلا**; **ذو الرمة** dedi:
فما زالَ يَغْلُو حُبُّ مَيَّة عنْدَنا،
ويَزْدادُ حتى لم نَجِدْ ما نَزِيدُها
Ve **غَلا النَّبْت**: yükseldi ve büyüdü ve sıklaştı; **لبيد** dedi:
فغَلا فُرُوعُ الأَيْهُقانِ ، وأَطْفَلَتْ،
بالجَلْهَتَيْنِ ، ظِباؤُها ونَعامُها
Ve aynı şekilde **تغالى** ve **اغْلَوْلَى**; **ذو الرمة** dedi:
مِمَّا تَغَالَى مِنَ البُهْمَى ذَوائِبُه
بالصَّيْفِ، وانْضَرَجَتْ عنه الأَكامِيمُ
Ve **أَغْلى الكَرْمُ**: yaprağı sıklaştı ve sürgünleri çoğaldı ve uzadı. Ve onu **أَغْلاهُ**: yaprağından hafifletti ki yükselsin ve iyi olsun. Ve yükselen her şey **قد غَلا** ve **تَغالى** olmuştur. Ve **تَغالى لَحْمُه**: sargı yanında çekildi; sanki zıddı gibi. **التهذيب**: Ve binek veya devenin eti **تَغالى**: yükselip gittiğinde; ve denildi: zayıflatma yanında çekildiğinde. **لبيد** dedi:
فإذا تَغالى لَحْمُها وتحَسَّرَتْ،
وتقَطَّعت بعدَ الكَلالِ خِدامُها
**تغالى لَحْمُها** yani yükseldi ve kemiklerin başları üzerine çıktı; **ثعلب** onu noktasız **عين** ile rivayet etti. Ve **الغُلَواءُ**: **الغُلُوُّ**’dur. Ve **غَلْوى**: meşhur bir atın adıdır. Ve **غَلَتِ** **القِدرُ** ve **الجَرَّةُ**: **تَغْلي** **غَلْياً** ve **غَلَياناً**; ve onu **أَغْلاها** ve **غَلاَّها**; ve **غَلِيتْ** denilmez. **أَبو الأَسود الدُّؤَ** dedi:
ولا أَقولُ لِقدرِ القَوْمِ: قدْ غَلِيتْ،
ولا أَقولُ لبابِ الدَّارِ: مَغْلُوقُ
Yani ben fasihim, lahn yapmam. **ابن سيده**: **ابن دريد** dedi: Evvellerin bazı sözlerinde: “**أنَّ ماءً وغَلِّه**”; dedi: ve bazıları onu şöyle rivayet eder: “**أُزَّ ماءً وغَلِّه**”. Ve **الغَالِيَةُ** güzel kokudan: bilinir; ve onunla **تَغَلَّى**; **ثعلب**’dan. Ve başkasını **غَلَّى**. Denir: onu bu adla adlandıran ilk kişi **سليمانُ بنُ عبدِ المَلكِ**’tir. Ve ondan: **تَغَلَّلتُ** ve **تَغَلَّفْتُ** ve **تَغَلَّيْت** denir; hepsi **الغالية**’dendir. Ve **أَبو نصر** dedi: **الأَصمعي**’ye sordum: **تغَلَّلت** caiz midir? Dedi: eğer onu sakalına veya bıyığına soktuğunu kastettiysen caizdir. Ve **الغَلْوى**: **عَديّ ابن زيد**’in sözünde **الغالية**’dir:
يَنْفَحُ من أَرْدانِها المِسْكُ والـ
ـعَنْبَرُ والغَلْوى ولُبْنى قَفُوص
Ve **عائشة** hadisi, Allah ondan razı olsun: “Resulullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sakalını **بالغالِيةِ** ile **أُغَلِّفُ** ederdim.” Dedi: o, misk, amber, ud ve yağdan mürekkep bir güzel koku türüdür; o bilinir; ve onunla **التَّغلُّف**: bulaşmaktır.

مقاييس اللغة:
(**غلو/ي**) **الغين** ve **اللام** ve illetli harf, işte sahih bir asıldır; yükselmeye ve bir miktarı aşmaya delâlet eder. Denir: **غَلاَ السِّعر يغلو غَلاءً**; bu, onun yükselmesidir. Ve **غَلاَ الرَّجلُ في الأمر غُلُوّاً**: haddini aştığında. Ve **غَلاَ بسَهْمِه غَلْوَاً**: onunla, bir oku en uç gayesine attığında. Dedi:
* كالسَّهمِ أرسلَهُ من كفِّهِ الغالي([2]) *
Ve **تَغالَى الرَّجُلان**: bundan **تفاعَلاَ** ettiler. Ve o sırada her atış **غَلْوَة**’dir. Ve binek yürüyüşünde **غَلْوَاً** **غَلَت**; ve **اغتلت اغتلاء**; ve **غالت** * **غِلاء**. Ve onların mesellerinde: “**جَرْيُ المذَكِّياتِ غِلاءٌ([3])**”. Ve **تَغالَى النَّبتُ**: yükseldi ve uzadı. Ve binek eti **تَغالَى**: ondan tüyü çekildiğinde. Bu ancak kuvvet, semizlik ve yükseklikten olur. Ve **غَلَتِ القِدْرُ**: **تَغْلِي غَلَياناً**. Ve **الغُلَوَاء**: yüzü üzere azgın olarak geçmesidir. Dedi:
لم تلتفت لِلِداتِها *** ومضَتْ على غُلَوائِها([4])
Ve güzel kokudan **الغالية** ise, bununla olması mümkündür; yani o, kıymetçe pahalıdır. Derler: **تغلَّلْت** ve **تغلَّيت** **من الغالية**.

القاموس المحيط:
ي **غَلَتِ القِدْرُ**: **تَغْلِي غَلْياً وغَلَياناً**; ve onu **أَغْلاها** ve **غَلاَّها**. Ve **الغالِيَةُ**: güzel koku; م. Ve **تَغَلَّى**: onunla koku sürdü.
Ve **الغَلانِيَةُ**: şey ile **التَّغالي**; ve **النونُ** zâiddir. Ve **التَّغْلِيَةُ**: uzaktan selam vermen ve işaret etmen.

تاج العروس:
( ى **غلت القدر تغلى غليا** ) fetha ile ( **وغليانا** ) harekeli; ve **غلبت** denilmez. Ve **الجوهرى**, **ابي الاسود الدؤلى**’den şu beyti inşad etti: “Ve ben kavmin tenceresi için ‘kaynadı’ demem; ve ev kapısı için ‘kilitli’ demem”; yani ben fasihim, lahn yapmam. Ve musannif bu lugatı terk etti; başkası onu zikretmiş olsa da; ancak o, mercuhtur; fakat musannif kitabında râcih ve fasihi iltizam etmedi. **شيخنا** dedi: ve onlardan kimi, **أبى الاسود**’un beytini, insanların kapılarına ilişmekten nezâhet ile tefsir etti. Ve **الصاغانى** dedi: onu **أبى الاسود**’un şiirinde bulmadım. ( Ve onu **أغلاها وغلاها** ) şeddeli; ve birincisine göre **الجوهرى** iktisar etti. **ابن دريد** dedi: evvellerin bazı sözlerinde: “**أن ماء وغله**”. ( Ve **الغالية طيب م** ) bilinir; onu bu adla adlandıran ilk kişi **سليمن بن عبد الملك**’tir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ancak, o, karışımlar olup ateş üzerinde birbirleriyle kaynatıldığı için adlandırıldı. Ve **عبد القادر البغدادي** bazı müsveddelerinde dedi: o, bir güzel koku türüdür; onu **معاوية** bununla adlandırdı; çünkü **عبد الله بن جعفر** onun yanına girdi; güzel koku kokusu ondan yayılıyordu; ona dedi: “Ey **عبد الله**, senin güzel kokun nedir?” Dedi: “Misk ve amber; ikisi bir yağ ile birleştirildi.” **معاوية** dedi: “**غالية**”, yani pahalı fiyat sahibi; böylece **شرح الحماسة للتبريزي**’de. Bitti. * Dedim: onun yanında, ensardan bir kadının, adı **حميدة بنت النعمان بن بشير الانصاري** olanın, şu kasideden sözünü zikretti:
نكحت المدينى إذ جاء نى * فيالك من نكحة غالية
له ذفر كصنان التبو * س أعيى على المسك والغالية
( Ve **تغلى** ) adam ( onunla koku sürdü ) **كتغلل بها** gibi; ve **اللام**’da zikretti. ( Ve **الغلانية** ) **كالعلانية**: şey ile **التغالى**; ve **النون زائدة**. * Dedim: doğrusu, onu **غ ل و**’da zikretmektir; çünkü o, **غلوت في الامر غلانية**’nin masdarlarındandır; onda haddi aştığında. ( Ve **التغلية**: uzaktan selam vermen ve işaret etmen. ) * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **غلى الرجل** **كرضى**: öfkesi şiddetlendi; **ابن القطاع**’dan; ve o mecazdır. Ve **يحيى بن سعد القطفتى**: **ابن غالية**’den; **أبى الفتح ابن المنى**’dan. Ve **أم الوفاء غالية بنت محمد الاصبهانية**: **هبة ابن حنة**’den. Ve **يوسف بن أحمد الفسولى**: **بابن غالية** diye bilinir; **موسى ابن الشيخ عبد القادر**’dan rivayet eden son kimsedir. Ve **أبو منصور محمد بن حامد بن محمد النيسابوري**: **بالغالى** diye bilinir; ve o, onun anneannesidir; ve o, zikredilen **أم الوفاء**’dır; **الحاكم** ondan rivayet etti.
