# غما — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غما](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غما

ابن دريد: غَما البيتَ يَغْموه غَمْواً ويَغْمِيهِ غَمْياً إذا غَطَّاه، وقيل: إذا غَطَّاه بالطِّين والخشب. والغُّما: سَقْفُ البيت، وتَثنيته غَمَوان وغَمَيان، وهو الغِماءُ أَيضاً، والكلمة واوية ويائيَّة. وغُمِيَ على المريض وأُغْمِيَ عليه: غُشِيَ عليه ثم أَفاقَ. وفي التهذيب: أُغْمِيَ على فلان إذا ظُنَّ أَنه ماتَ ثم يَرْجِع حَيًّا. ورجلٌ غَمًى: مُغْمًى عليه: وامرأة غَمًى كذلك، وكذلك الاثنان والجمعُ والمؤنث لأَنه مصدرٌ، وقد ثَنَّاه بعضهم وجَمعه فقال: رجلان غَمَيان ورجال أَغْماء. وفي التهذيب: غميان في التذكير والتأنيث. ويقال: تَرَكْتُ فلاناً غَمًى، مقصورٌ مثل قَفًى أَي مَغْشِيًّا عليه. قال ابن بري: أَي ذا غَمًى لأَنه مصدر. يقال: غُمِيَ عليه غَمًى وأُغْمِيَ عليه إغْماءً، وأُغْمِيَ عليه فهو مُغْمًى عليه، وغُمِيَ عليه فهو مَغْمِيٌّ عليه على مفعول. أَبو بكر: رجل غَمًى للمُشْرِف على الموت، ولا يُثَنَّى ولا يُجْمَع، ورجالٌ غَمًى وامرأة غَمًى. وأُغْمِيَ عليه الخَبَرُ أَي استَعْجَمَ مثلُ غُمَّ. التهذيب: ويقال رجلٌ غَمًى ورجلان غَمَيانِ إذا أَصابَه مرَضٌ؛ وأَنشد: فراحوا بيَحْبُورٍ تَشِفُّ لِحاهُمُ
غَمًى ، بَيْنَ مَقْضِيٍّ عليه وهائِعِ
قال: يَحْبورٌ رجلٌ ناعِم، تَشِفّ: تَحَرَّكُ. الفراء: تَركْتُهم غَمًى لا يَتَحرَّكون كأَنَّهم قد سَكَنُوا. وقال: غَمًى البيت فقَصر، وقال: أَقرب لها وأَبعد إذا تكلَّمْت بكلمةٍ وتَكلَّم الآخرُ بكلمة، قال: أَنا أَقْرَبُ لها منك أَي أَنا أَقْرَبُ إلى الصوابِ منك. والغَمَى: سَقْفُ البيتِ، فإذا كسَرْتَ الغينَ مَدَدْت، وقيل: الغَمى القَصَب وما فَوقَ السَّقْفِ من التُّرابِ وما أَشْبَهه، والتثنية غَمَيان وغَمَوان؛ عن اللحياني ، قال: والجمع أَغْمِيةٌ، وهو شاذٌ، ونظيره نَدًى وأَنْدِيةٌ، والصحيح أَنَّ أَغْمِيةً جمعُ غِماءٍ كرِداءٍ وأَرْدِيةٍ، وأَن جمع غَمًى إنما هو أَغْماءٌ كنَقًى وأَنْقاءٍ. وقد غمَيْت البيتَ وغَمَّيْته إذا سقفْتَه. ابن دريد: وغَمَى البيتِ ما غَمَّى عليه أَي غَطَّى؛ وقال الجعدي يصف ثوراً في كِناسِه:
مُنَكِّب رَوْقَيْه الكِناسَ كأنه
مُغَشًّى غَمًى إلا إذا ما تَنَشَّرا
قال: تَنَشَّر خرج من كناسه. قال ابن بري: غَمى كل شيءٍ أَعلاه. والغَمى أَيضاً: ما غُطِّي به الفرسُ ليَعْرِقَ؛ قال غَيْلانُ الرَّبَعي يصف فرساً:
مُداخَلاً في طِوَلٍ وأَغْماءٌ
وأُغْمِيَ يومُنا: دامَ غَيْمُه. وأُغْمِيَتْ ليلَتُنا: غُمَّ هلالُها، ولَيْلَة مُغْماةٌ. وفي حديث الصوم: فإن أُغْمِيَ عَلَيْكمْ، وفي رواية: فإن غُمِّي عَلَيْكُمْ. يقال: أُغْمِيَ عَلينا الهِلالُ وغُمِّيَ، فهو مُغْمىً ومُغَمّىً إذا حالَ دونَ رُؤْيته غَيمٌ أَو قَتَرَة، كما يقال علينا. وفي السَّماء غَمًى وغَمْيٌ إذا غُمَّ عليهم الهِلالُ، وليس من لفظِ غُمَّ. الجوهري: ويقال صُمْنا للِغُمَّى وللْغَمَّى، بالفتح والضم، أي صُمنا من غير رُؤيةِ إذا غُمَّ علَيهم الهلال، وأَصلُ التَّغٌمِيَة الستْرُ والتَّغْطِية؛ ومنه أُغْمِيَ على المريض إذا أُغْشِيَ عليه، كأَنَّ المَرَضَ سَتَر عَقْلَه وغَطَّاه، وهي لَيْلَةُ الغُمَّى؛ قال الراجز: لَيْلَة غُمَّى طامِس هِلالُها
أَوْغَلْتُها ومُكْرَةٌ إيغالُها
قال ابن بري: هذا الفصل ذكره الجوهري ههنا، وحقُّ هذا الفصل أَن يذكر في فصل غمم لا في فصل غَمى لأنه من غُمَّ علَيهم الهلالُ. التهذيب: وفي الحديث فإن غُمِّيَ علَيكُم، وفي رواية: فإن أُغْمِيَ عليكم، وفي رواية: فإن غُمَّ علَيْكُمْ فأَكْمِلوا العِدَّةَ، والمعنى واحدٌ . يقال: غُمَّ علَينا الهِلالُ فهو مَغْمُومٌ، وأُغْمِيَ فهو مُغْمًى. وكان على السماء غَمْيٌ، مثل غَشْيٍ، وغَمٌّ، فحالَ دونَ رُؤيَة الهلالِ.

### Türkçe

İbn Düreyd: **غَما البيتَ يَغْموه غَمْواً ويَغْمِيهِ غَمْياً**: onu örttüğü zaman; ve denildi: onu çamur ve odunla örttüğü zaman. Ve **الغُّما**: evin tavanıdır; onun tesniyesi **غَمَوان** ve **غَمَيان**’dır; o, **الغِماءُ** dadır; kelime vâvî ve yâîdir. Ve hastanın üzerine **غُمِيَ** ve onun üzerine **أُغْمِيَ**: onun üzerine baygınlık geldi, sonra ayıldı. Ve Tehzîb’de: **أُغْمِيَ على فلان**: öldü sanıldığı, sonra diri olarak döndüğü zaman. Ve bir adam **غَمًى**: üzerine baygınlık gelmiş; ve bir kadın **غَمًى** da böyledir; iki kişi, cem‘ ve müennes de böyledir; çünkü o bir masdardır. Bazıları onu tesniye etmiş ve cem‘ etmiştir de şöyle demiştir: iki adam **غَمَيان** ve adamlar **أَغْماء**. Tehzîb’de: **غميان** müzekkerlikte ve müenneslikte. Ve denilir: Falancayı **غَمًى** bıraktım; **قَفًى** gibi maksûr; yani üzerine baygınlık gelmiş olarak. İbn Berrî dedi: yani **غَمًى** sahibi; çünkü o masdardır. Denilir: onun üzerine **غُمِيَ** **غَمًى** (olarak) ve onun üzerine **أُغْمِيَ** **إغْماءً** (olarak); ve onun üzerine **أُغْمِيَ** olunca o **مُغْمًى عليه**’dir; ve onun üzerine **غُمِيَ** olunca o, mef‘ûl üzere **مَغْمِيٌّ عليه**’dir. Ebû Bekr: ölümün eşiğinde olan için adam **غَمًى**; tesniye edilmez ve cem‘ edilmez; ve adamlar **غَمًى** ve kadın **غَمًى**. Ve haber ona **أُغْمِيَ عليه**: **غُمَّ** gibi müphemleşti. Tehzîb: ve denilir: bir adam **غَمًى** ve iki adam **غَمَيانِ**; ona bir hastalık isabet ettiği zaman; ve şu beyit okunmuştur:

فراحوا بيَحْبُورٍ تَشِفُّ لِحاهُمُ
غَمًى ، بَيْنَ مَقْضِيٍّ عليه وهائِعِ

Dedi: **يَحْبورٌ** yumuşak (na‘im) bir adamdır; **تَشِفّ**: hareket eder. Ferrâ: onları **غَمًى** bıraktım; hareket etmiyorlar; sanki sakinleşmişler gibi. Ve dedi: **غَمًى البيت**; kısalttı. Ve dedi: “Ona yaklaş ve uzaklaş”: bir kelimeyle konuştuğunda ve öteki bir kelimeyle konuştuğunda; dedi: “Ben ona senden daha yakınım”; yani ben doğruluğa senden daha yakınım. Ve **الغَمَى**: evin tavanıdır; ğayn’ı kesreli yaptığın zaman uzatırsın. Ve denildi: **الغَمى** kamıştır ve tavanın üstündeki toprak ve benzeri şeylerdir; tesniye **غَمَيان** ve **غَمَوان**’dır; Lihyânî’den. Dedi: ve cem‘i **أَغْمِيةٌ**’dir; o şâzdır; onun benzeri **نَدًى** ve **أَنْدِيةٌ**’dir. Doğrusu şudur ki **أَغْمِيةً**, **غِماءٍ**’ın cem‘idir; **رِداءٍ** ve **أَرْدِيةٍ** gibi. Ve **غَمًى**’nın cem‘i ancak **أَغْماءٌ**’dır; **نَقًى** ve **أَنْقاءٍ** gibi. Ve evi **غمَيْت** ve **غمَّيْته**: onu tavan yaptığın zaman. İbn Düreyd: ve **غَمَى البيتِ**: onun üzerine **غَمَّى** ettiği şeydir; yani örttü. Ve Câ‘dî, ininde bir boğayı vasfederek dedi:

مُنَكِّب رَوْقَيْه الكِناسَ كأنه
مُغَشًّى غَمًى إلا إذا ما تَنَشَّرا

Dedi: **تَنَشَّر**: ininden çıktı. İbn Berrî dedi: her şeyin **غَمى**’sı onun üst tarafıdır. Ve **الغَمى** ayrıca: atın terlemesi için onunla örtüldüğü şeydir; Ğaylân er-Rab‘î bir atı vasfederek dedi:

مُداخَلاً في طِوَلٍ وأَغْماءٌ

Ve günümüz **أُغْمِيَ**: bulutu devam etti. Ve gecemiz **أُغْمِيَتْ**: hilâli örtüldü; ve **لَيْلَة مُغْماةٌ**. Oruç hadîsinde: “Eğer size **أُغْمِيَ** olursa”; bir rivayette: “Eğer size **غُمِّي** olursa.” Denilir: hilâl bize **أُغْمِيَ** ve **غُمِّيَ**; o, bir bulut veya bir pus onun görülmesine engel olduğu zaman **مُغْمىً** ve **مُغَمّىً**’dır; “bize” denildiği gibi. Ve gökte **غَمًى** ve **غَمْيٌ** vardır: hilâl onlara örtüldüğü zaman; **غُمَّ** lafzından değildir. Cevherî: ve denilir: **لِغُمَّى** için ve **لِلْغَمَّى** için oruç tuttuk; fetha ve damme ile; yani hilâl onlara örtüldüğü zaman, görme olmaksızın oruç tuttuk. Ve **التَّغٌمِيَة**’nin aslı örtme ve kapatmadır; ondan: hastanın üzerine **أُغْمِيَ**: onun üzerine baygınlık geldiği zaman; sanki hastalık aklını örtmüş ve kapatmış gibi. Ve o, **لَيْلَةُ الغُمَّى**’dır; Recez söyleyen dedi:

لَيْلَة غُمَّى طامِس هِلالُها
أَوْغَلْتُها ومُكْرَةٌ إيغالُها

İbn Berrî dedi: Cevherî bu faslı burada zikretti; bu faslın hakkı, **غمم** faslında zikredilmesidir; **غَمى** faslında değil; çünkü o, “hilâl onlara **غُمَّ** oldu”dandır. Tehzîb: ve hadîste: “Eğer size **غُمِّيَ** olursa”; bir rivayette: “Eğer size **أُغْمِيَ** olursa”; bir rivayette: “Eğer size **غُمَّ** olursa, sayıyı tamamlayın”; mânâ birdir. Denilir: hilâl bize **غُمَّ** oldu; o **مَغْمُومٌ**’dur; ve **أُغْمِيَ** oldu; o **مُغْمًى**’dır. Ve gökte **غَمْيٌ** vardı; **غَشْيٍ** gibi; ve **غَمٌّ**; böylece hilâlin görülmesine engel oldu.
