# غمد (غ-م-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - م - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والدال والميم معهما
د غ م، غ م د، م غ د، د م غ مستعملات دغم: الدَّغْمُ: كَسْرُ الأنفِ إلى باطنهِ هشما، تقول: دَغَمْتُه دَغْماً.
والأَدْغَمُ: الأسوَدُ الأنفِ.
والدَّغْمةُ: اسم من إِدغامِكَ حَرْفاً في حرفٍ.
وأَدْغَمْتُ الفرس اللجام: أَدْخَلْتُه في فيهِ.
والأدُغَمُ: الدِّيزَجُ.
مغد: المَغَّدْ: اللُّفَاحُ. والفصيلُ يَمْغَدُ الضَّرْعَ مَغْداً أي: يتناوَلُ. وبعيرٌ مَغْدُ الجسمِ أي: تار لحيمٌ.
والمَغْدُ: نَتْفُ موضعِ الغُرَّةِ ليَبْيَضَّ.
والمَغْدُ: شيءٌ ينشئه الله في العِضاهِ، يؤكل، حلوٌ.
غمد:
أَغْمَدْتُ السَّيفَ: أَدخلتُه في غِمْدِه، أي في غِلافِه وغِمادِه ومَغْمِده وتَغَمَّدتَ فلاناً: أخذته بختلٍ حتى تغطيهِ.
وتَغَمَّدَه الله وبرَحمتهِ: غَمَرَه فيها وغطَاه.
وغُمدانٌ: اسم حصنٍ باليمين.
وغامِدٌ: حيٌّ من اليَمَن.
دمغ: الدَّمْغُ: كسرُ الصّاقُورةِ عن الدِّماغِ. والقهر والأخذ من فوقٍ دَمْغٌ أيضاً كما يَدْمَغُ الحق الباطل.
والدامِغَةُ: طلعةٌ تخرج من بين شظيات قلب النَّخْلة: طويلة صلبةٌ، إن تركت أفسدت النَّخْلَةَ، فإذا علم بها امتصِخَتْ أي قُلِعَتْ ونُزِعَتْ.
والدامِغةُ: حديدةٌ يِشَدُّ بها أعْلَى أخَرَةِ الرَّحْل.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الدال** و**الميم** معهما
د غ م، غ م د، م غ د، د م غ kullanımları.

**دغم**: **الدَّغْمُ**: burnun iç tarafına doğru kırılması, ezilmesi; dersin ki: **دَغَمْتُه** **دَغْماً**.
Ve **الأَدْغَمُ**: burnu siyah olan.
Ve **الدَّغْمةُ**: bir harfi bir harfe idğam etmenin ismidir.
Ve **أَدْغَمْتُ** atın gemini: onu ağzına soktum.
Ve **الأدُغَمُ**: **الدِّيزَجُ**.

**مغد**: **المَغَّدْ**: **اللُّفَاحُ**. Ve yavru deve **يَمْغَدُ** memeyi **مَغْداً**; yani: alır. Ve gövdesi **مَغْدُ** olan deve; yani: etli, dolgun.
Ve **المَغْدُ**: **الغُرَّةِ** yerinin beyazlaması için oranın yolunması.
Ve **المَغْدُ**: Allah’ın **العِضاهِ** içinde meydana getirdiği bir şeydir; yenir, tatlıdır.

**غمد**:
**أَغْمَدْتُ** kılıcı: onu **غِمْدِه**’ne, yani **غِلافِه**’ine ve **غِمادِه**’ına ve **مَغْمِده**’ine soktum. Ve **تَغَمَّدتَ** falancayı: onu hile ile aldın; ta ki onu örtesin.
Ve Allah onu ve rahmetiyle **تَغَمَّدَه**: onu onun içinde kapladı ve örttü.
Ve **غُمدانٌ**: Yemen’de bir kalenin adıdır.
Ve **غامِدٌ**: Yemen’den bir kabiledir.

**دمغ**: **الدَّمْغُ**: **الصّاقُورةِ**’nin **الدِّماغِ** üzerinden kırılmasıdır. Ve kahretme ve yukarıdan alma da **دَمْغٌ**’dur; nitekim hak batılı **يَدْمَغُ**.
Ve **الدامِغَةُ**: hurma ağacının kalbinin kıymıklarının arasından çıkan bir tomurcuktur: uzun, serttir; bırakılırsa hurma ağacını bozar; bilindiğinde **امتصِخَتْ**; yani sökülüp çıkarıldı ve çekilip alındı.
Ve **الدامِغةُ**: **الرَّحْل**’in **أخَرَةِ**’sinin üstünü bağlamakla sıkıştırılan bir demirdir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغِمْدُ: غلاف السيف. وغَمَدْتُ السيفَ أغْمُدُهُ: جعلته في غِمده. وأغْمَدْتُهُ أيضاً، فهو مُغْمَدٌ ومَغْمودٌ. وتَغَمَّدَهُ الله برحمته: غمره بها. وتَغَمَّدتُ فلاناً: سترت ما كان عنه وغطّيته. واغْتَمَدَ فلانٌ الليلَ: دخل فيه، كأنَّه صار كالغِمْدِ له، كما يقال: ادَّرَعَ الليل. وينشد:
ليس لوِلْدانِكَ ليلٌ فاغْتَمِدْ
أي اركب الليلَ واطلب لهم القوت.

##### Türkçe

**الغِمْدُ**: Kılıcın kını. Ve **غَمَدْتُ السيفَ أغْمُدُهُ**: onu kınına koydum. Ve **أغْمَدْتُهُ** de (böyledir); artık o **مُغْمَدٌ** ve **مَغْمودٌ**dur. Ve **تَغَمَّدَهُ الله برحمته**: onu onunla kapladı. Ve **تَغَمَّدتُ فلاناً**: onun hakkında olan şeyi örttüm ve onu kapattım. Ve **اغْتَمَدَ فلانٌ الليلَ**: onun içine girdi; sanki o, onun için bir **الغِمْدِ** gibi oldu; nitekim şöyle denir: **ادَّرَعَ الليل**. Ve şu şiir okunur:

ليس لوِلْدانِكَ ليلٌ فاغْتَمِدْ
yani: geceye bin ve onlar için azığı ara.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ د م
غمد ، دغم ، مغد ، دمغ : مستعملة .
غمد : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما أَحَدٌ يدخلُ الجنَّة بعَمَلِه ، قالوا : وَلا أَنْتَ يا رسولَ الله ، قالَ : وَلا أَنا إِلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ اللَّهُ برحمتِه ) .
قالَ أبو عبيد : قولُه : إلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ أي : إلاَّ أن يُلْبِسَني ويَتَغشَّانِي .
وقال العجاج :
يغمِّد الأعداءَ جَوناً مِردَسا
قال : يعني أنه يلقي نفسه عليهم ويركبهمْ ويُغشِّيهمْ ، قال : ولا أحسبُ هذا مأخوذاً إلا من غمد السيفِ لأنك إذاأغمدته فقد ألبسته إياه وغشيته به .
وقال أبو عبيد في باب فعلت وأفعلتُ : غَمَدْت السيفَ وأغمدته بمعنى واحدٍ .
وقال ابن الكلبي : غامِدٌ : بطن من اليمن ، سمي غامداً لأنه تغمَّد أمراً فسماه ملكهم غامداً ؛ وقال :
تغمَّدتُ أمراً كان بين عشيرتي
فسماني القَيل الخَضُوري غامدا
وقال الأصمعيُّ : ليس اشتقاق غامدٍ ممّا قال ابن الكلبي ، إنما هو من قولهم : غَمَدتِ الرَّكيَّةُ غمداً : إذا كثر ماؤها .
وقال أبو عبيدة : غمدتِ البئر إذا قلَّ ماؤها .
وقال ابن الأعرابيِّ : القبيلة غامدة بالهاءِ . وأنشد :
أَلاَ هل أتاهَا عَلى نأيها
بما فَضَحت قومها غامدهْ
دغم : في ( نوادر العرب ) : دَغَمَ الغيثُ الأرض يَدْغمها وأدْغمَها واغتَمَطها واغتمصها : إذا غشيها وقهرها .
وقال الليث : الدَّغمُ : كسرُ الأنف إلى باطنه هَشْماً .
أبو عبيد عن أبي زيد : دَغَمَهُمُ الحرُّ يدغَمُهم دغْماً : إذا غَشِيَهُمْ ، وكذلك البرد . قال : فقد سمعتُ دَغمَهُمْ .
وقال اللحياني : يقال : أرْغَمَهُ الله وأدغَمَهُ وقال رغْماً له ودغماً شِنَّغْماً ، وفعلت ذلك على رغمهِ ودغمهِ وشِنَّغْمهِ .
وقال غيره : الإِدغامُ : إدخالُ اللِّجام في أفواه الدوابِّ .
وقال ساعدة بن جُؤَيَّة :
بِمُقرباتٍ بأيديهم أَعِنَّتُها
خُوصٍ إذا فزعُوا أُدْغِمْنَ باللُّجم
قلت : وإدغامُ الحرف في الحرفِ مأخوذٌ من هذا .
وقال الليث : هو إدخال حرفٍ في حرفٍ قال : والأدغمُ : الأسودُ الأنفِ ، وجمعه الدُّغم والدُّغمانُ .
وفي ( النوادر ) : الدُّغام والشُّوال : وجَعٌ يأخذُ في الحلْقِ .
مغد : قال الليث : المَغْدُ : اللُّفَّاحُ .
وقال ابن الأعرابي ، فيما روى أبو العباس عنه : المَغْدُ والحدَقُ : الباذنجان .
وقال أبو سعيد : المغدُ : صمغٌ يسيلُ من السِّدرِ ، وأنشد :
وأنتُمْ كَمَغْدُ السِّدرِ يُنظر نحوه
ولا يُجْتَنى إلا بفأسٍ ومِحْجَنِ
قال : ومَغْدٌ آخر يُشبه الخيار يؤكلُ وهو طيِّب .
وقال ابن الأعرابي : المغْدُ : النَّتْفُ ، وأنشد :
تُبارِي قُرحةً مِثل ال
وَتِيرةِ لم تكن مَغْدا
قال : مَغَدَ : نَتَفَ ، ومَغَدَ : امتلأ شباباً .
قال أبو حاتم : يقول لم تنتف فتَبْيَضّ ولكنها خلقة .
وقال الليث : الفصيلُ يَمْغَدُ الضَّرع مغْداً وهو تناولهُ ، وبعير مَغْدُ الجسم : تارٌّ لَحِيمٌ .
سلمة عن الفراء : مَغَدَ فلانٌ في عيشٍ ناعمٍ يَمْغَدُ مغداً .
وقال أبو عمرو : شباب مغدٌ وعيشٌ مغدٌ : ناعمٌ ، وأنشد :
وكان قد شَبَّ شباباً مَغْدا
وقال النضر : مَغَدَهُ الشباب وذلك حين استقام فيه الشباب ولم يَتَنَاهَ شبابُه كله ، وإنه لَفِي مَغْد الشباب ، وأنشد :
أراهُ في مَغْدِ الشباب العُسْلُجِ
وقال غيره : مَغَدَ الرَّجل جاريته يَمْغَدها إذا نكحها .
أبو عبيد عن أبي عمرٍ و : أمْغَدَ الرَّجل إمغاداً : إذا أكثر من الشراب .
وقال أبو زيد : مَغَدَ الرجلَ عيشٌ ناعمٌ إذا غذاهُ عيشٌ ناعمٌ .
وقال أبو مالك : مَغَدَ الرجل والنَّباتُ وكل شيء إذا طال .
دمغ : قال الليث : الدَّمْغُ : كسرُ الصَّاقُورة عن الدِّماغ ، قال : والقهرُ ، والأخذ من فوق دَمْغٌ كما يدمَغُ الحقُّ الباطل ، قال : والدَّامغةُ طلعةٌ بين شَظِيَّات قُلبها طويلةٌ صُلبةٌ إن تُركت أفسدت النخلةَ ، فإذا علم بها امْتُصِخَتْ .
أبو عبيد عن الأصمعي : يقال للحديدة التي فوق مُؤخرة الرَّحْلِ الغاشيةُ .
وقال بعضهم : هي الدامغة .
وقال ذو الرُّمَّة :
فرُحنا وقمنا والدَّوامِغُ تَلْتَظِي
عَلَى العين من شمسٍ بطيءٍ زوالُها
وقال ابن شميل : الدَّوامِغُ على حاقِّ رُؤُوس الأحناء من فوقها ، واحدتها دامغةٌ ، وربما كانت من خشب وتُؤْسَرُ بالقِدِّ أسراً شديداً وهي الخذاريفُ واحدها خُذروفٌ وقد دَمَغَتْ المرأة حويَّتهاتدمَغُ دمغاً .
قلت : إذا كانت الدَّامغةُ من حديد عُرِّضت فوق طرفي الْحِنْوَيْن وسُمِّرت بمسمارين والخذاريفُ تُشَدُّ على رُؤوس العوارض
لئلا تنفكَّ .
أبو العباس عن عمرو عن أبيه ، يقال : أحوَجْتهُ إلى كذا وأحرجتهُ وأدغمتهُ وأدمغتهُ وأجلدتهُ وأزأَمْته بمعنى واحد .

##### Türkçe

غ د م
**غمد** ، **دغم** ، **مغد** ، **دمغ** : kullanımdadır.

**غمد** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: (Hiç kimse ameliyle cennete girmez. Dediler ki: Sen de mi, ey Allah’ın Resûlü? Dedi ki: Ben de değil; ancak Allah beni rahmetiyle **يَتَغَمَّدَنيَ** ederse.)

Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: “ancak beni **يَتَغَمَّدَنيَ** etmesi” yani: ancak beni giydirmesi ve beni bürüyüp kaplaması.

el-‘Accâc dedi:
“Düşmanları koyu (bir şeyle) gömer, sertçe”

Dedi: Yani onların üzerine kendini atar ve onlara biner ve onları bürür. Dedi: Bunu, kılıcın **غمد السيف**’inden başka bir şeyden alınmış sanmıyorum; çünkü sen onu kınına soktuğunda, onu ona giydirmiş ve onunla onu bürümüş olursun.

Ebû Ubeyd, “**فعلت** ve **أفعلتُ**” bâbında dedi: **غَمَدْت السيفَ** ve **أغمدته** bir tek mânâdadır.

İbnü’l-Kelbî dedi: **غامِدٌ**: Yemen’den bir batın (kol); ona **غامِدٌ** denildi; çünkü bir işi **تغمَّد** etti de, onların meliki onu **غامِدٌ** diye adlandırdı. Ve dedi:
“Aşiretim arasında olan bir işi **تغمَّدتُ** ettim,
Bunun üzerine el-Ḳayl el-Ḫaḍûrî beni **غامدا** diye adlandırdı.”

el-Asma‘î dedi: **غامد**’in iştikakı, İbnü’l-Kelbî’nin söylediğinden değildir; ancak onların sözü olan: **غَمَدتِ الرَّكيَّةُ غمداً**’dandır: suyu çoğaldığı zaman.

Ebû ‘Ubeyde dedi: **غمدتِ البئر**: suyu azaldığı zaman.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Kabile **غامدة** (ه ile)’dir. Ve inşâd etti:
“Dikkat et, uzaklığına rağmen ona ulaştı mı,
Kavmini rezil eden şeyle, **غامدهْ**?”

**دغم** : ( **نوادر العرب** )’da: **دَغَمَ الغيثُ الأرض يَدْغمها** ve **أدْغمَها** ve **اغتَمَطها** ve **اغتمصها**: onu bürüyüp kapladığı ve ona galip geldiği zaman.

el-Leys dedi: **الدَّغمُ**: burnu iç tarafına doğru kırmak; ezerek.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **دَغَمَهُمُ الحرُّ يدغَمُهم دغْماً**: onları bürüyüp kapladığı zaman; soğuk da böyledir. Dedi: **دَغمَهُمْ**’ü işitmişimdir.

el-Lihyânî dedi: Denir ki: **أرْغَمَهُ الله** ve **أدغَمَهُ**; ve “ona **رغْماً** ve **دغماً** **شِنَّغْماً**” denir; ve bunu onun **رغمهِ**’si ve **دغمهِ**’si ve **شِنَّغْمهِ**’si üzerine yaptım.

Başkası dedi: **الإِدغامُ**: yuların, binek hayvanlarının ağızlarına sokulmasıdır.

Sâ‘ide b. Cü’eyye dedi:
“Ellerinde dizginleri olan yaklaştırılmış (binitler) ile,
Korktuklarında yularlarla **أُدْغِمْنَ** edilen (binitler).”

Dedim: Harfin harfe **إدغامُ**’ı bundan alınmıştır.

el-Leys dedi: O, bir harfi bir harfe sokmaktır. Dedi: **الأدغمُ**: burnu siyah olan; çoğulu **الدُّغم** ve **الدُّغمانُ**’dır.

( **النوادر** )’de: **الدُّغام** ve **الشُّوال**: boğazda tutan bir ağrıdır.

**مغد** : el-Leys dedi: **المَغْدُ**: **اللُّفَّاحُ**.

İbnü’l-A‘râbî, Ebû’l-‘Abbâs’ın ondan rivayet ettiğine göre: **المَغْدُ** ve **الحدَقُ**: patlıcandır.

Ebû Sa‘îd dedi: **المغدُ**: sidr’den akan bir zamktır. Ve inşâd etti:
“Ve siz, sidr’in **مَغْدُ**’u gibisiniz; ona doğru bakılır,
Fakat ancak balta ve kanca ile toplanır.”

Dedi: Ve başka bir **مَغْدٌ** vardır; hıyara benzer, yenir ve hoştur.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المغْدُ**: yolma (kıl koparma). Ve inşâd etti:
“Bir çıbanla yarışır, tıpkı
Bir **وَتِيرةِ** gibi; **مَغْدا** olmamıştı.”

Dedi: **مَغَدَ**: yoldu; ve **مَغَدَ**: gençlikle doldu.

Ebû Hâtim dedi: “Yolunmadı da beyazladı” demek istiyor; bilakis o, yaratılıştır.

el-Leys dedi: Sütten kesilmemiş yavru, memeyi **يَمْغَدُ** eder; **مغْداً**; bu, onu alıp emmesidir. Ve “**مَغْدُ الجسم**” deve: etli, dolgun.

Seleme, el-Ferrâ’dan: Falan, yumuşak bir yaşayış içinde **مَغَدَ** eder; **يَمْغَدُ مغداً**.

Ebû ‘Amr dedi: **شباب مغدٌ** ve **عيشٌ مغدٌ**: yumuşak (rahat). Ve inşâd etti:
“Ve gerçekten, **مَغْدا** bir gençlik ile büyümüştü.”

en-Naḍr dedi: **مَغَدَهُ الشباب**; bu, onda gençliğin doğrulup yerleştiği ve gençliğinin tamamının henüz sona ermediği zamandır. Ve o, gençliğin **مَغْد**’undadır. Ve inşâd etti:
“Onu, esnek gençliğin **مَغْدِ**’unda görüyorum.”

Başkası dedi: Adam, cariyesini **مَغَدَ** eder; **يَمْغَدها**: onunla cinsel ilişkide bulunduğu zaman.

Ebû Ubeyd, Ebû ‘Umer’den: Adam **أمْغَدَ** eder; **إمغاداً**: içkiden çok içtiği zaman.

Ebû Zeyd dedi: Adamı, yumuşak bir yaşayış **مَغَدَ** eder: yumuşak bir yaşayış onu beslediği zaman.

Ebû Mâlik dedi: Adam ve bitki ve her şey **مَغَدَ** eder: uzadığı zaman.

**دمغ** : el-Leys dedi: **الدَّمْغُ**: **الصَّاقُورة**’yi **الدِّماغ**’dan kırmaktır. Dedi: ve kahretmektir. Ve üstten almak **دَمْغٌ**’dur; tıpkı hakkın bâtılı **يَدمَغُ** etmesi gibi. Dedi: ve **الدَّامغةُ**: kalbi arasında, uzun sert bir **طلعةٌ**’dır; bırakılırsa hurma ağacını bozar; bilindiğinde ise **امْتُصِخَتْ**.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: Semerin arka kısmının üstündeki demire **الغاشيةُ** denir.

Bazıları dedi: O, **الدامغة**’dir.

Zü’r-Rumme dedi:
“Gittik ve kalktık; **الدَّوامِغُ** alevlenip duruyor,
Gözün üzerinde, zevali yavaş bir güneşten.”

İbn Şümeyl dedi: **الدَّوامِغُ** eğri ağaçların başlarının tam üstünde, onların üst tarafındadır; tekili **دامغةٌ**’dir. Bazen ağaçtan olur ve kayışla sıkıca bağlanır; bunlar **الخذاريفُ**’tir; tekili **خُذروفٌ**’tur. Ve kadın, **حويَّتها**’sını **دَمَغَتْ** eder; **تدمَغُ دمغاً**.

Dedim: **الدَّامغةُ** demirden olursa, iki **الْحِنْوَيْن**’in iki ucunun üstüne enlemesine konur ve iki çiviyle çivilenir; ve **الخذاريفُ** **العوارض**’ın başlarına, çözülmesin diye bağlanır.

Ebû’l-‘Abbâs, ‘Amr’dan, babasından: Denir ki: Onu şuna muhtaç kıldım: **أحوَجْتهُ**; ve onu sıkıştırdım: **أحرجتهُ**; ve onu **أدغمتهُ**; ve onu **أدمغتهُ**; ve onu **أجلدتهُ**; ve onu **أزأَمْته**: bir tek mânâdadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والميم وما يثلثهما)
(غمن) الغين والميم والنون كلمةٌ واحدةٌ لا يقاس عليها. يقولون: غمَنْتُ الجِلدَ، إذا ليَّنتَه، فهو غمينٌ.
(غمي) الغين والميم والحرف المعتلّ يدلُّ على تغطيةٍ وتغْشِيَة. من ذلك: غَمَيْتُ البيتَ، إذا سقَّفتَه، والسَّقفُ غِماءٌ. ومنه أُغمِيَ [على] المريض فهو مغمىً عليه إذا غُشِيَ عليه.
(غمج) الغين والميم والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ ومجيء وذَهاب. يقال للفصيل: غَمِجٌ، وهو يتغامَجُ بين أرفاغ أمِّه، إذا جاءَ وذهَبَ. ويقولون للرَّجُل لا يستقيم خُلُقه: غَمِج. والغَمْج: شُرب الماء، وهو قريبُ القياسِ من الأوَّل.
(غمد) الغين والميم والدال أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. من ذلك الغِمْدُ للسَّيف: غِلافُهُ. يقال: غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً. ويقال: تَغمَّده الله برحمته، كأنه يَغْمُرُه بها. وتغمَّدتُ فلاناً: جعلتَه تحتَك حتَّى تغطِّيَه. والنَّسبة إلى غامدٍ غامديّ، وهو حيٌّ من اليَمَن، واشتقاقُهُ ممَّا ذكرناه.
(غمر) الغين والميم والراء أصلٌ صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْرٍ في بعض الشِّدّة. من ذلك الغمْر: الماءُ الكثير، وسمّي بذلك لأنّه يغمرُ ما تَحتَه. ثم يشتقُّ من ذلك فيقال فَرسٌ غَمْر: كثير الجَرْي، شُبِّه جريُه في كثرته بالماء الغَمْر. ويقال للرَّجُل المِعطاء: غَمْر، وهو غَمْرُ الرِّداء. قال كثيِّر:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])
ومن الباب: الغَمْرة: الانهماك في الباطل واللَّهو. وسمِّيت غَمرةً لأنّها شيء يستُر الحقَّ عن عين صاحِبِها. وغَمَرات الموت: شدائدُه التي تَغْشَى. وكلُّ شِدّةٍ غَمرة، سمِّيت لأنَّها تَغْشَى. قال:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *
ومما يصحِّح هذا القياسَ الغَمير، وهو نباتٌ أخضَرُ يغمُره اليَبِيس. ويقال: دخَلَ في غِمار النّاس، وهي زَحْمتُهم، وسمِّيت لأنَّ بعضاً يستُرُ بعضاً. وفلانٌ مُغامِرٌ: يَرمي بنفسه في الأمور، كأنَّه يقع في أُمورٍ تَستُره، فلا يَهتدِي لوجه المَخْلَص منها. ومنه الغمْر([3]) ، وهو الذي لم يجرّب الأمورَ كأنَّها سُتِرتْ عنه. قال:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])
والغِمْر: الحِقْد في الصَّدر، وسمِّي لأنَّ الصَّدرَ يَنطوِي عليه. يقال: غَمِرَ عليه
صدرُه. والغِمْر: العَطَش، وهو مشبَّه بالغِمْر الذي هو الحِقد، والجمع الأغمار. قال:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *
ومن الباب غَمَرُ اللحم، وهو رائحتُه تَبْقَى في اليد، كأنَّها تغطِّي اليد. فأمَّا الغُمَر فهو القَدَح الصَّغير، وليس ببعيدٍ أن يكون من قياسِ الباب، كأنَّ الماءَ القليلَ يغمُره. ويجوز أن يكون شاذَّاً عن ذلك الأصل. قال:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])
(غمز) الغين والميم والزاء أصلٌ صحيح، وهو كالنَّخْس في الشيء بشيء، ثم يُستعار. من ذلك: غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً. ثم يقال: غمزَ، إذا عاب وذَكَر بغير الجميل. والمَغَامز: المعايب. وفي عقل فلانٍ غَمِيزةٌ، كأنَّه يُستضعَف. وممّا يستعار: غَمَزَ بجفنه: أشار. ومنه: غَمَزَ الدابةُ من رجله، كأنّه يغمز الأرضَ برجله.
(غمس) الغين والميم والسين أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على غَطِّ الشيء. يقال: غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء، إذا غططتَه فيه. وفي الحديث: "إذا استيقَظَ أحدُكم من نومه فلا يَغمِسْ يَدَه في الإناء". والغَمِير تحتَ اليَبيس يقال له الغَمِيس.
ومن الباب الغَمِيس، وهو مَسيلٌ صغيرٌ بين مجامع الشَّجر. والمُغامَسَة: رَمْي الرّجلِ نفسَه في سِطَة الحرب. ويمينٌ غَموس* قال قوم: معناه أنّها تَغمِس صاحبَها في الإثم. وقال قومٌ: الغَمُوس: النافذة. والمعنيان وإن اختلفا فالقياسُ واحد، لأنّها إذا نفذت فقد انغمست. قال:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])
ويقال للأمر الشديد الذي يغُطّ([8]) الإنسانَ بشدّته: غَموس. قال:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])
(غمص) الغين والميم والصاد أُصَيلٌ يدلُّ على حقارة. يقال غَمَصت الشيءَ، إذا احتقرته. وفي الحديث: "إِنّما ذلك مَنْ غَمَصَ النّاسَ([10]) "، أي حَقَرَهم. والغَمَصُ في العين كالرَّمَصِ. ومنه: الشِّعرَى الغُمَيْصَاء، كأنَّها ليس لها ضوء العَبُور، فهي الغُميصاء كالعين التي بها غَمَص.
(غمض) الغين والميم والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تطامُنٍ في الشَّيء وتداخُل. فالغَمْض: ما تطامَنَ من الأرض، وجمعه غُموض. ثم يقال: غَمَض الشَّيءُ من العِلم وغيرِه، فهو غامض، ودارٌ غامضةٌ، إذا لم تكن شارعةًَ بارزة.
ونسبٌ غامضٌ: لا يُعرَف. وغمّض عينه وأغمَضَها بمعنىً. وهو قياس الباب. ويقال: ما ذُقْتُ غُمْضاً من النَّوم ولا غَِماضاً، أي كقدر ما تُغمَض فيه العين. ويقال: أغْمِضْ لي فيما بِعتَني، كأنَّك تريدُ الزِّيادةَ منه لرداءته والحطَّ من ثمنه. وهو أيضاً من إغماض العَين، أي اتركْه كأنَّك لا تراه. والمغَمِّضات: الذُّنوب يركبها الرَّجلُ وهو يَعرِفها لكنّه يغمّض عنها كأنّه لم يَرَها. ويقال: غُمِّضَت النّاقةُ، إذا رُدَّت عن الحَوض فحَمَلَت على الذَّائد مُغَمِّضة عينَينها فورَدَتْ. قال أبو النجم:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *
وأغْمَضْت حدَّ السَّيف، إذا رقّقته، أي كأنَّك لرقَّته أخفيتَه عن العُيون.
(غمط) الغين والميم والطاء كلمةٌ واحدة. يقال غَمَطَ النِّعمة: احتقرها. وغَمَطَ النّاسَ: احتقرهم. فأمّا قولهم: أغمَطَتْ عليه الحُمَّى، إذا لزِمَتْه ودامت عليه، فليس من هذا، لأنّ الميم فيه بدلٌ من باء، الأصل أغبَطَت. وقد ذُكِر.
(غمق) الغين والميم والقاف كلمةٌ واحدة، وهي الغَمَق: كثْرة النَّدى. يقال أرضٌ غَمِقَةٌ، ونباتٌ غمق. وليلةٌ غَمِقَة: لثِقة.
(غمل) الغين والميم واللام أُصَيْلٌ يدلُّ على ضِيقٍ في الشيء وغُموض. يقال لِمَا ضاقَ من الأودية: غُمْلُول. واشتُقَّ من هذا: غَمَلْتُ الأدِيمَ، إذا غَمَمْتَه ليتفَسَّخَ عنه صوفُه. وهو غَمِيلٌ. ويقال: الغُمْلُول: كلُّ ما اجتَمَع من شجرٍ، أو غمام، أو ظُلْمة، حتَّى تسمَّى الزَّاوية غُملولا. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------
([1]) اللسان (غمر) ومعاهد التنصيص (1: 187).
([2]) للأغلب العجلي كما في أمثال الميداني (2: 4). وكذا ورد إنشاده في المجمل ووقعة صفين 287. وفي جمهرة العسكري 150:
الغمرات ثم ينجلين ***
عنا وينزلن بآخرين
شدائد يتبعهن لين
([3]) يقال بتثليث الغين وبفتحها أيضاً.
([4]) نسبه في مادة (ضرع) إلى ابن وعلة، ونسبه البحتري في حماسته 104 إلى عامر بن مجنون الجرمي، ونسب في حماسة ابن الشجري 70 لكنانة بن عبد ياليل وقال: "وتروى للحارث بن وعلة الشيباني"
([5]) للعجاج في ديوانه 23 واللسان (غمر).
([6]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، اللسان (غمر) وإصلاح المنطق 5، 98، 216. وقصيدته في حماسة ابن الشجري 10 والأصمعيات 33 ليبسك.
([7]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (غمس). وروايته فيه: "ثم أنقضته".
([8]) في الأصل: "بغير".
([9]) يشبه أن يكون رواية في بيت ليزيد بن الخذاق الشني في المفضليات (2: 98). وهو:
إذا ما قطعنا رملة وعدابها  *** فإن لنا أمراً أحذ غموسا
([10]) هو حديث مالك بن مرارة الرهاوي، أنه أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: إني أوتيت من الجمال ما ترى فما يسرني أن أحداً يفضلني بشراكي فما فوقها، فهل ذلك من البغي؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم "إنما ذلك من سفه الحق وغمص الناس". اللسان (غمص).
([11]) اللسان والمجمل (غمض) والبيان (3: 53) بتحقيقنا، حيث أشير إلى "أم الرجز". وبعده:
* خوصاء ترمي باليتيم المحثل *

ـ

##### Türkçe

(غين ve **ميم** ve ikisini üçleyen(ler) babı)
(**غمن**) **الغين** ve **الميم** ve **النون** tek bir kelimedir; üzerine kıyas edilmez. Derler ki: **غمَنْتُ الجِلدَ**, onu yumuşattığın zaman; o hâlde o **غمينٌ**’dir.
(**غمي**) **الغين** ve **الميم** ve illetli harf, bir örtmeye ve bürümeye delâlet eder. Bundan: **غَمَيْتُ البيتَ**, onu tavanladığın zaman; tavan **غِماءٌ**’dır. Ondan: hastanın üzerine baygınlık getirildi; o hâlde o **مغمىً عليه**’dir, üzerine örtüldüğü zaman.
(**غمج**) **الغين** ve **الميم** ve **الجيم** tek bir asıldır; bir harekete ve gelişe ve gidişe delâlet eder. Sütten kesilmemiş deve yavrusuna **غَمِجٌ** denir; o, anasının uyluk araları arasında **يتغامَجُ** eder; geldiği ve gittiği zaman. Ve derler ki, huyu düzgün olmayan adama: **غَمِج**. Ve **الغَمْج**: su içmektir; o, birinciden kıyasa yakındır.
(**غمد**) **الغين** ve **الميم** ve **الدال** sahih tek bir asıldır; bir örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. Bundan: kılıç için **الغِمْدُ**: onun kınıdır. Denir: **غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً**. Ve denir: **تَغمَّده الله برحمته**; sanki onu onunla kaplıyor. Ve **تغمَّدتُ فلاناً**: onu altına aldım; ta ki onu örtesin. Ve **غامدٍ**’e nisbet **غامديّ**’dir; o, Yemen’den bir kabiledir; onun iştikakı, zikrettiğimizdendir.
(**غمر**) **الغين** ve **الميم** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir örtmeye ve gizlemeye, bir miktar şiddet içinde, delâlet eder. Bundan **الغمْر**: çok sudur; onunla adlandırıldı, çünkü altındakini örter. Sonra bundan türetilir de denir: **فَرسٌ غَمْر**: koşusu çok; koşusunun çokluğunda, çok suya benzetildi. Ve cömert adama **غَمْر** denir; o, **غَمْرُ الرِّداء**’dır. Kesîr dedi:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])
Ve babdandır: **الغَمْرة**: bâtıla ve eğlenceye dalıp gitme. **غَمرةً** diye adlandırıldı; çünkü o, sahibinin gözünden hakkı örten bir şeydir. Ve **غَمَرات الموت**: örten şiddetleridir. Ve her şiddet **غَمرة**’dir; örttüğü için adlandırıldı. Dedi:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *
Bu kıyası doğrulayan şeylerdendir **الغَمير**; o, kuru olanın örttüğü yeşil bir bitkidir. Ve denir: **دخَلَ في غِمار النّاس**; o, onların sıkışıklığıdır; bir kısmı bir kısmını örttüğü için adlandırıldı. Ve falan **مُغامِرٌ**’dir: işlere kendini atar; sanki onu örten işlere düşer de onlardan çıkış yönünü bulamaz. Ondan **الغمْر**([3]) vardır; o, işleri tecrübe etmemiş olandır; sanki ondan örtülmüştür. Dedi:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])
Ve **الغِمْر**: göğüste kin; göğsün onu içine kıvırması sebebiyle adlandırıldı. Denir: **غَمِرَ عليه صدرُه**. Ve **الغِمْر**: susuzluktur; o, kin olan **الغِمْر**’e benzetilmiştir; çoğulu **الأغمار**. Dedi:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *
Ve babdandır **غَمَرُ اللحم**; o, eldə kalan kokusudur; sanki eli örter. Amma **الغُمَر** küçük kadehtir; babın kıyasından olması uzak değildir; sanki az su onu örter. Ve o asıldan şâz olması da câizdir. Dedi:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])
(**غمز**) **الغين** ve **الميم** ve **الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyle dürtme gibidir; sonra mecaz yapılır. Bundan: **غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً**. Sonra denir: **غمزَ**, ayıpladığı ve güzel olmayanla andığı zaman. **المَغَامز**: ayıplardır. Falanın aklında **غَمِيزةٌ** vardır; sanki zayıf görülür. Mecaz yapılanlardandır: **غَمَزَ بجفنه**: işaret etti. Ondan: **غَمَزَ الدابةُ من رجله**; sanki ayağıyla yeri dürter.
(**غمس**) **الغين** ve **الميم** ve **السين** sahih tek bir asıldır; bir şeyi batırmaya delâlet eder. Denir: **غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء**, onu onda batırdığın zaman. Hadiste: “Sizden biri uykusundan uyandığı zaman elini kaba batırmasın.” Ve kuru olanın altındaki **الغَمِير**’e **الغَمِيس** denir.
Ve babdandır **الغَمِيس**; o, ağaç kümeleri arasında küçük bir akıntıdır. Ve **المُغامَسَة**: adamın kendini savaşın şiddetine atmasıdır. Ve **يمينٌ غَموس**: bir kavim dedi ki, mânâsı: sahibini günaha batırmasıdır. Ve bir kavim dedi ki: **الغَمُوس** nüfuz edendir. İki mânâ farklı olsa da kıyas birdir; çünkü nüfuz ettiği zaman batmış olur. Dedi:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])
Ve şiddetiyle insanı örten şiddetli işe **غَموس** denir. Dedi:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])
(**غمص**) **الغين** ve **الميم** ve **الصاد** hakirlik gösteren bir asılcık(tır). Denir: **غَمَصت الشيءَ**, onu hakir gördüğün zaman. Hadiste: “Bu ancak **غَمَصَ النّاسَ**([10]) eden kimsedir”; yani onları hakir gördü. Ve gözdeki **الغَمَصُ**, **الرَّمَصِ** gibidir. Ondan: **الشِّعرَى الغُمَيْصَاء**; sanki onun **العَبُور**’un ışığı yoktur; bu yüzden o, **غُميصاء**’dır; **غَمَص** bulunan göz gibi.
(**غمض**) **الغين** ve **الميم** ve **الضاد** sahih bir asıldır; şeyde alçalma ve iç içe geçmeye delâlet eder. Öyleyse **الغَمْض**: yerin alçalan kısmıdır; çoğulu **غُموض**. Sonra denir: ilim ve başkasından bir şey **غَمَض** oldu; o hâlde o **غامض**’tır. Ve **دارٌ غامضةٌ**: açık bir yola çıkan belirgin değilse.
Ve **نسبٌ غامضٌ**: bilinmez. Ve **غمّض** gözünü ve **أغمَضَها** bir mânâdadır. Bu, babın kıyasıdır. Ve denir: **ما ذُقْتُ غُمْضاً من النَّوم ولا غَِماضاً**; yani gözün kapandığı kadar. Ve denir: **أغْمِضْ لي فيما بِعتَني**; sanki onun kötülüğünden dolayı ondan artırmayı ve fiyatından indirmeyi istiyorsun. Bu da göz yummadandır; yani onu bırak, sanki onu görmüyorsun. Ve **المغَمِّضات**: adamın bildiği hâlde bindiği günahlardır; fakat onlardan göz yumar, sanki onları görmemiştir. Ve denir: **غُمِّضَت النّاقةُ**, havuzdan geri çevrildiği zaman; sonra iki gözünü yumup suya vararak, uzaklaştırana doğru yüklendi. Ebû’n-Necm dedi:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *
Ve kılıcın keskinliğini **أغْمَضْت**; onu incelttiğin zaman; yani inceliğinden dolayı onu gözlerden gizlemiş gibisin.
(**غمط**) **الغين** ve **الميم** ve **الطاء** tek bir kelimedir. Denir: **غَمَطَ النِّعمة**: onu hakir gördü. Ve **غَمَطَ النّاسَ**: onları hakir gördü. Amma onların sözü: **أغمَطَتْ عليه الحُمَّى**, ona yapıştığı ve onda devam ettiği zaman; bu bundan değildir; çünkü ondaki **الميم**, **باء**’dan bedeldir; asıl **أغبَطَت**’tir. Zikredilmiştir.
(**غمق**) **الغين** ve **الميم** ve **القاف** tek bir kelimedir; o, **الغَمَق**: çiğin çokluğudur. Denir: **أرضٌ غَمِقَةٌ** ve **نباتٌ غمق**. Ve **ليلةٌ غَمِقَة**: karanlık.
(**غمل**) **الغين** ve **الميم** ve **اللام** bir asılcık(tır); şeyde darlığa ve kapalılığa delâlet eder. Vadilerden dar olana **غُمْلُول** denir. Ve bundan türetildi: **غَمَلْتُ الأدِيمَ**, onu, yününün ondan çürümesi için, kapattığın zaman. O, **غَمِيلٌ**’dir. Ve denir: **الغُمْلُول**: ağaçtan, yahut buluttan, yahut karanlıktan toplanan her şeydir; hatta köşe **غُملولا** diye adlandırılır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------
([1]) Lisân (**غمر**) ve Maâhidü’t-tansîs (1: 187).
([2]) el-Ağleb el-Aclî’nindir; Meydânî’nin Emsâl’inde (2: 4) olduğu üzere. Aynı şekilde **المجمل** ve **وقعة صفين** 287’de onun inşâdı geldi. Ve Askerî’nin **جمهرة**’sinde 150:
الغمرات ثم ينجلين ***
عنا وينزلن بآخرين
شدائد يتبعهن لين
([3]) **الغين**’in üçlenmesiyle ve onun fethiyle de söylenir.
([4]) Onu (ضرع) maddesinde İbn Va‘le’ye nisbet etti; Buhturî **حماسته** 104’te onu Âmir b. Mecnûn el-Cermî’ye nisbet etti; ve İbnü’ş-Şecerî’nin **حماسة**’sinde 70’te Kinâne b. Abdüyâlîl’e nisbet edildi ve dedi ki: “Ve Hâris b. Va‘le eş-Şeybânî’nindir diye rivayet olunur.”
([5]) A‘câc’ındır; **ديوانه** 23 ve Lisân (**غمر**).
([6]) Bâhileli A‘şâ’nındır; kardeşi el-Münteşir b. Vehb el-Bâhilî’yi mersiye söyler; Lisân (**غمر**) ve **إصلاح المنطق** 5, 98, 216. Ve onun kasidesi İbnü’ş-Şecerî’nin **حماسة**’sinde 10’da ve **الأصمعيات** 33’te Yebsük’ündür.
([7]) Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; Lisân (**غمس**)’te olduğu üzere. Oradaki rivayeti: “**ثم أنقضته**”.
([8]) Asılda: “**بغير**”.
([9]) Mufaddaliyât’ta (2: 98) Yezîd b. el-Hazâk eş-Şenî’ye ait bir beyitte rivayet olması benzer. O:
إذا ما قطعنا رملة وعدابها  *** فإن لنا أمراً أحذ غموسا
([10]) Mâlik b. Murâre er-Rehâvî hadîsidir: Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldi ve dedi: “Bana gördüğün güzellikten verildi; birinin beni ayakkabı kayışım ve üstüyle geçmesini istemem; bu azgınlıktan mıdır?” Bunun üzerine Allah’ın Resûlü (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) dedi: “Bu ancak hakkı sefih görmek ve **غمص الناس**’tır.” Lisân (**غمص**).
([11]) Lisân ve **المجمل** (**غمض**) ve **البيان** (3: 53) tahkikimizle; orada “**أم الرجز**”e işaret edildi. Ondan sonra:
* خوصاء ترمي باليتيم المحثل *

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ م د
سيف مغمود ومغمد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أغمد الحلس‏:‏ جعله تحت الرحل ليقي به الظهر‏.‏
قال الأعشى‏:‏ ووضع سقاء وأحقابه وحل حلوسٍ وأغمادها يغمّد الأعداء حوزاً مردسا أي يلقى عليهم كلكله كالأسد فيجعلهم تحت وتغمّده الله برحمته‏:‏ ستره ودخل عليه وبين يديه ثوب فتغمّده إذا جعله تحته ليغطّيه عن العيون‏.‏
وقال ابن مقبل‏:‏ إذا كان جري العين جوداً وديمة تغمد جري العين في الوعث وإبله وقال أبو النجم‏:‏ صديء القباء من الحديد كأنه جملٌ تغمّده عصيم هناء وتغمد المكيال‏:‏ ملأه‏.‏
وركيٌ غامدٌ‏:‏ ماؤه مغطّى بالتراب وعكسه‏:‏ ركيٌّ مبدٍ وهو من باب‏:‏ عيشة راضية‏.‏
واغتمد الليل‏:‏ دخل فيه وجعله لنفسه غمداً‏.‏

##### Türkçe

غ م د
**سيف مغمود** ve **مغمد**.
Mecazdan: **أغمد الحلس**: onu eyerin altına yaptı ki onunla sırtı korusun.
A‘şâ dedi:
“Ve bir su kırbası ve onun eyer altı torbalarını koydu; ve eyer altı örtülerini ve onların **أغمادها**sını; düşmanları, sağlam bir sığınak(ta) **يغمّد** eder” yani onların üzerine, aslan gibi, göğsünü atar da onları altına yapar. Ve “Allah onu rahmetiyle **تغمّده** etti”: onu örttü. Ve önünde bir elbise olduğu hâlde onun içine girdi; onu, gözlerden örtsün diye altına yaptığında, onu **تغمّده** etti.
İbn Mukbil dedi:
“Eğer gözün akışı cömertlik ve sürekli yağmur ise, gözün akışını çetin yerde ve develerinde **تغمد** eder.”
Ebû’n-Necm dedi:
“Demirden kaftan paslıdır; sanki bir deve; onu, nimetli bir küçük sürü **تغمّده** etmiştir.”
**تغمد المكيال**: onu doldurdu.
Ve **ركيٌ غامدٌ**: suyu toprakla örtülüdür; bunun tersi: **ركيٌّ مبدٍ**; ve bu, “**عيشة راضية**” babındandır.
**واغتمد الليل**: onun içine girdi ve onu kendisi için bir **غمداً** yaptı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغِمْدُ: جَفْنُ السيف، وجمعه أَغمادٌ وغُمودٌ وهو الغُمُدَّانُ؛ قال ابن دريد: ليس بِثَبَت.
غَمَدَ السيفَ يَغْمِدُه غَمْداً وأَغْمَدَه: أَدْخَلَهُ في غِمْدِهِ، فهو مُغْمَدٌ ومَغْمُودٌ. قال أَبو عبيد في باب فعلت وأَفعلت: غَمَدْتُ السيفَ وأَغْمَدتُه بمعنى واحد وهما لغتان فصيحتان. وغَمَدَ العُرْفُطُ غُمُوداً إِذا اسْتَوفَرَتْ خُصْلَتُه ورَقاً حتى لا يُرى شَوْكُها كأَنه قد أُغْمِدَ. وتَغَمَّدَه اللَّهُ بِرَحْمَتِه: غَمَده فيها وغَمَرَه بها. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: ما أَحَدٌ يَدْخُلُ الجنَّة بِعَمَلِه، قالوا: ولا أَنت؟ قال: ولا أَنا إِلاَّ أَن يَتَغَمَّدَني اللَّهُ بِرَحْمَتِه. قال أَبو عبيد: قوله يتغمدني يُلْبِسَني ويَتَغَشَّاني ويَسْتُرَني بها؛ قال العجاج:
يُغَمِّدُ الأَعْداءَ جُوْناً مِرْدَسا
قال: يعني أَنه يلقي نفسه عليهم ويركبهم ويُغشِّيهم، قال: ولا أَحسب هذا مأْخوذاً إِلاّ من غِمْدِ السيف وهو غلافه لأَنك إِذا أَغْمَدْتَه فقد أَلبسته إِياه وغَشَّيْتَه به. وقال الأَخفش: أَغْمَدْتُ الحِلْس إِغْماداً، وهو أَن تجعله تحت الرحل تقي به البعير من عقر الرحل؛ وأَنشد:وَوَضْعِ سِقاءٍ وإِخْفائِه،
وحَلِّ حُلُوسٍ وإِغْمادِها
(* قوله «وإخفائه» في الأساس وإحقابه).
وتَغَمَّدْتُ فلاناً: سَتَرْتُ ما كان منه وغَطَّيْتُه.
وتَغَمَّدَ الرجل وغَمَّدَه إِذا أَخَذَه بِخَتْل حتى يغطيه؛ قال العجاج:يُغَمِّدُ الأَعْداءَ جُوناً مِرْدَسَا
قال: وكله من الأَول. وغَمَدَتِ الرَّكيّةُ تَغْمُدُ غُمُوداً: ذهَبَ ماؤْها.
وغامِدٌ: حَيٌّ من اليمن، قال:
أَلا هَلْ أَتاها، على نَأْيِها،
بما فَضَحَتْ قَوْمَها غامِدُ؟
حمله على القبيلة، وقد اختلف في اشتقاقه فقال ابن الكلبي: سُمِّيَ غامِداً لأَنه تَغَمَّدَ أَمراً كان بينه وبين عشيرته فستره فسماه ملك من ملوك حِمْير غامداً؛ وأَنشد لغامد:
تَغَمَّدْتُ أَمراً كان بَينَ عَشِيرَتي،
فَسَمَّانيَ القَيْلُ الحَضُورِيُّ غامِدا
(* قوله «أمراً» في الصحاح شراً. وقوله «فسماني» فيه أيضاً فأسماني). والحَضُور: قبيلة من حمير؛ وقيل: هو من غُمُودِ البئر. قال الأَصمعي: ليس اشتقاق غامد مما قال ابن الكلبي إِنما هو من قولهم غَمَدَتِ البئرُ غَمْداً إِذا كثر ماؤُها. وقال أَبو عبيدة: غمدَتِ البئرُ إِذا قلَّ ماؤُها. وقال ابن الأَعرابي: القبيلة غامدة، بالهاء؛ وأَنشد:
أَلا هَلْ أَتاها، على نَأْيِها،
بما فَضَحَتْ قَوْمَها غامِدَهْ؟
ويقال للسفينة إِذا كانت مشحونة: غامِدٌ وآمِدٌ، ويقال: غامِدَةٌ؛ قال: والخِنُّ الفارغةُ من السُّفُنِ وكذلك الحَفَّانَة
(* قوله «الحفانة» كذا
بالأصل) . وغُمْدان: حِصْن في رأْس جبل بناحية صنعاء؛ وفيه يقول: في رأْسِ غُمْدانَ داراً منكَ مِحْلالا
وغُمْدانُ: قُبَّةُ سَيْفِ
بن ذي يَزِن، وقيل: قصر معروف باليمن. وغُمْدانُ: موضع.
والغُمادُ وبَرْكُ الغُمادِ: موضع. قال ابن بري: أَهمل الجوهري في هذا الفصل ذكر الغُمادِ مع شهرته وهو موضع باليمن، وقد اختلف فيه في ضم الغين وكسرها رواه قوم بالضم وآخرون بالكسر؛ قال ابن خالويه: حضرت مجلس أَبي عبد الله محمد
بن إِسمعيل القاضي المحاملي وفيه زُهاء أَلف، فَأَمَلَّ عليهم أَن الأَنصار قالوا للنبي، صلى الله عليه وسلم: والله ما نقول لك ما قال قوم موسى لموسى: اذهب أَنتَ وربك فقاتلا إِنا ههنا قاعدون، بل نَفْدِيك بآبائتا وأَبنائنا، ولو دعوتنا إِلى بَرْك الغِماد، بكسر الغين، فقلت للمستملي: قال النحوي الغُماد، بالضم، أَيها القاضي، قال: وما بَرْكُ الغُماد؟ قال: سأَلت ابن دريد عنه فقال هو بقعة في جهنم، فقال القاضي: وكذا في كتابي على الغبن ضمة؛ قال ابن خالويه: وأَنشدني ابن دريد لنفسه:
وإِذا تَنَكَّرَتِ البِلا
دُ، فَأَولِها كَنَفَ البِعادِ
لَسْتَ ابنَ أُمِّ القاطِنِيـ
ـنَ، ولا ابنَ عَمٍّ للبِلادِ
واجْعَلْ مُقامَكَ، أَو مَقَرَّ
لَ، جانِبَيْ بَرْكِ الغِمُادِ
قال ابن خالويه: وسأَلت أَبا عُمَر عن ذلك فقال: يروى برك الغِماد، بالكسر، والغُماد، بالضم، والغِمار، بالراء مكسورة الغين. وقد قيل: إِن الغماد موضع باليمن، وهو بَرَهُوت، وهو الذي جاء في الحديث: أَن أَرواح الكافرين تكون فيه.
وورد في الحديث ذكر غُمْدانَ، بضم الغين وسكون الميم: البِناء العظيم بناحية صَنْعاءِ اليمن؛ قيل: هو من بناءِ سليمان، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، له ذكر في حديث سيف بن ذي يَزَن.
واغْتَمدَ فلان الليل: دخل فيه كأَنه صار كالغِمْدِ له كما يقال: ادَّرَعَ الليلَ؛ وينشد:
لَيْسَ لِوِلْدانِكَ لَيْلٌ فاغْتَمِدْ
أَي اركب الليل واطلُبْ لهم القُوتَ.

##### Türkçe

**الغِمْدُ**: kılıcın kını; çoğulu **أَغمادٌ** ve **غُمودٌ**’dur; o da **الغُمُدَّانُ**’dır;
İbn Düreyd dedi: sabit (güvenilir) değildir.
**غَمَدَ السيفَ يَغْمِدُه غَمْداً** ve **أَغْمَدَه**: onu **غِمْدِهِ**’ne soktu,
o hâlde o **مُغْمَدٌ** ve **مَغْمُودٌ**’dur. Ebû Ubeyd **فعلت** ve **أَفعلت** bâbında dedi: **غَمَدْتُ**
kılıcı ve **أَغْمَدتُه** bir tek mânâdadır ve ikisi de iki fasih lugattır. Ve **غَمَدَ العُرْفُطُ**
**غُمُوداً**: onun tutamı yaprakça bol olup dikenleri görülmez olunca, sanki
**أُغْمِدَ** olmuş gibi. Ve **تَغَمَّدَه اللَّهُ بِرَحْمَتِه**: onu onun içinde **غَمَده** ve onunla **غَمَرَه**.
Ve hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: hiç kimse
amel(i) ile cennete girmez; dediler: sen de mi? dedi: ben de değil, ancak
Allah beni **بِرَحْمَتِه** ile **يَتَغَمَّدَني** olursa. Ebû Ubeyd dedi: onun sözü **يتغمدني**: bana giydirsin
ve beni bürüsün ve beni onunla örtsün; el-Accec dedi:
يُغَمِّدُ الأَعْداءَ جُوْناً مِرْدَسا
Dedi: yani onların üzerine kendini atar ve onlara biner ve onları bürür; dedi: ben bunu
kılıcın **غِمْدِ**’inden, o da onun kılıfıdır, başka bir şeyden alınmış sanmıyorum; çünkü sen onu **أَغْمَدْتَه** zaman
onu ona giydirmiş ve onu onunla örtmüş olursun. Ve el-Ahfeş dedi: **أَغْمَدْتُ الحِلْس
إِغْماداً**; o, onu semerin altına koymandır; onunla deveyi semerin yarasından korursun;
ve inşad etti:
وَوَضْعِ سِقاءٍ وإِخْفائِه،
وحَلِّ حُلُوسٍ وإِغْمادِها
(* onun sözü «وإخفائه» el-Esâs’ta ve «وإحقابه»).
Ve **تَغَمَّدْتُ فلاناً**: ondan olanı örttüm ve onu kapattım.
Ve **تَغَمَّدَ الرجل** ve **غَمَّدَه**: onu hile ile aldı, ta ki onu örtsün; el-Accec dedi:
يُغَمِّدُ الأَعْداءَ جُوناً مِرْدَسَا
Dedi: ve hepsi birincidendir. Ve **غَمَدَتِ الرَّكيّةُ تَغْمُدُ غُمُوداً**: onun suyu gitti.
Ve **غامِدٌ**: Yemen’den bir kabile; dedi:
أَلا هَلْ أَتاها، على نَأْيِها،
بما فَضَحَتْ قَوْمَها غامِدُ؟
Onu kabileye hamle etti; ve onun iştikakı hakkında ihtilaf edildi; İbnü’l-Kelbî dedi: ona
**غامِداً** denildi; çünkü o, kendisi ile aşireti arasında olan bir işi **تَغَمَّدَ** etti, onu örttü; böylece Himyer
krallarından bir kral onu **غامِداً** diye adlandırdı; ve **غامد**’e ait olarak inşad etti:
تَغَمَّدْتُ أَمراً كان بَينَ عَشِيرَتي،
فَسَمَّانيَ القَيْلُ الحَضُورِيُّ غامِدا
(* onun sözü «أمراً» Sıhâh’ta «شراً»dır. Ve onun sözü «فسماني» onda da «فأسماني»).
Ve **الحَضُور**: Himyer’den bir kabiledir; ve denildi: o, kuyunun **غُمُودِ**’undandır. el-Asmaî dedi:
**غامد**’in iştikakı İbnü’l-Kelbî’nin dediğinden değildir; ancak onların sözü **غَمَدَتِ البئرُ
غَمْداً**’dandır: suyu çoğalınca. Ebû Ubeyde dedi: **غمدَتِ البئرُ**: suyu azalınca.
İbnü’l-A‘râbî dedi: kabile **غامدة**’dir, **الهاء** ile; ve inşad etti:
أَلا هَلْ أَتاها، على نَأْيِها،
بما فَضَحَتْ قَوْمَها غامِدَهْ؟
Ve gemiye, yüklü olunca: **غامِدٌ** ve **آمِدٌ** denir; ve **غامِدَةٌ** denir; dedi:
ve gemilerden boş olan **الخِنُّ**’dür; ve aynı şekilde **الحَفَّانَة**
(* onun sözü «الحفانة» asılda böyle) . Ve **غُمْدان**: San‘â tarafında bir dağın başında bir kaledir; ve onun hakkında der:
في رأْسِ غُمْدانَ داراً منكَ مِحْلالا
Ve **غُمْدانُ**: Seyf b. Zî Yezen’in kılıcının kabzası (tepe kısmı); ve denildi: Yemen’de bilinen bir saraydır. Ve **غُمْدانُ**: bir yerdir.
Ve **الغُمادُ** ve **بَرْكُ الغُمادِ**: bir yerdir. İbn Berrî dedi: Cevherî bu fasıl içinde **الغُمادِ**’ın zikrini,
şöhretine rağmen, ihmal etti; o Yemen’de bir yerdir; ve onda **الغين**’in dammesi ve kesresi hakkında ihtilaf edildi;
bir kavim damme ile, başkaları kesre ile rivayet etti; İbn Hâlaveyh dedi: Ebû
Abdullah Muhammed
b. İsmâîl el-Kâdî el-Muhâmilî’nin meclisine hazır bulundum; onda bine yakın (kimse) vardı; onlara imlâ etti ki
Ensâr Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, dediler: Vallahi biz sana Mûsâ kavminin Mûsâ’ya dediğini demeyiz:
“Git sen ve Rabbin, ikiniz savaşın; biz burada oturanlarız”; bilakis seni babalarımızla
ve oğullarımızla fidye ederiz; ve eğer bizi **بَرْك الغِماد**’a, **الغين**’in kesri ile, çağırmış olsaydın; ben müstemlîye dedim: nahivci
**الغُماد** dedi, damme ile; ey kadı; dedi: **بَرْكُ الغُماد** nedir? dedi:
İbn Düreyd’e onu sordum; dedi: o cehennemde bir yerdir; kadı dedi: benim kitabımda da
galat üzere bir damme (vardır); İbn Hâlaveyh dedi: İbn Düreyd bana kendi nefsine ait olarak inşad etti:
وإِذا تَنَكَّرَتِ البِلا
دُ، فَأَولِها كَنَفَ البِعادِ
لَسْتَ ابنَ أُمِّ القاطِنِيـ
ـنَ، ولا ابنَ عَمٍّ للبِلادِ
واجْعَلْ مُقامَكَ، أَو مَقَرَّ
لَ، جانِبَيْ بَرْكِ الغِمُادِ
İbn Hâlaveyh dedi: bunun hakkında Ebû Ömer’e sordum; dedi: **برك الغِماد** kesre ile, ve **الغُماد** damme ile, ve **الغِمار**,
**الراء** ile, **الغين**’in kesresiyle rivayet olunur. Ve denildi: **الغماد** Yemen’de bir yerdir; o **بَرَهُوت**’tur; ve o hadiste gelen şeydir:
kâfirlerin ruhları onda olur.
Ve hadiste **غُمْدانَ**’ın zikri geldi; **الغين**’in dammesi ve **الميم**’in sükûnu ile: Yemen San‘âsı tarafında büyük bina;
denildi: o Süleyman’ın binasındandır, nebîmize ve ona salât ve selâm olsun; onun Seyf b. Zî Yezen hadîsinde zikri vardır.
Ve **اغْتَمدَ فلان الليل**: onun içine girdi; sanki o, ona bir **الغِمْدِ** gibi oldu; nasıl ki denilir:
**ادَّرَعَ الليلَ**; ve inşad olunur:
لَيْسَ لِوِلْدانِكَ لَيْلٌ فاغْتَمِدْ
Yani: geceye bin ve onlar için azığı ara.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ م د * * غَمَدَ * السيف من باب ضرب ونصر جعله في * غِمْدهِ * فهو * مَغْمُودٌ * و * أغْمَدَهُ * أيضا فهو * مُغْمَد * وهما لغتان فصيحتان و * تَغَمَدهُ * الله برحمته غمره بها

##### Türkçe

* غ م د * **غَمَدَ** kılıcı, ضرب ve نصر bâbından; onu **غِمْدهِ** içine koydu; o hâlde o **مَغْمُودٌ**dur. Ve **أغْمَدَهُ** da (böyledir); o hâlde o **مُغْمَد**dır; ikisi de iki fasih lugattır. Ve “Allah onu rahmetiyle **تَغَمَدهُ**”: onu onunla kuşattı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغمد بالكسر: جفن السيف، كالغمدان، بضمتين، والشد، قال ابن دريد: ليس بثبت، وج غمد أغماد وغمود، بالضم. والغمد بالفتح، مصدر غمده، أي السيف يغمده، بالكسر، ويغمده، بالضم، غمدا: جعله في الغمد، أو أدخله في غمده، كأغمده فهو مغمد، ومغمود، قال أبو عبيد، في باب فعلت وأفعلت: غمدت السيف وأغمدته بمعنى واحد، وهما لغتان فصيحتان. وغمد العرفط غمودا، إذا استوفرت خصلته ورقا، حتى لا يرى شوكها كأنه قد أغمد.
 ومن المجاز: غمدت الركية، من حد نصر، إذا ذهب ماؤها وركي غامد: ماؤه مغطى بالتراب، وعكسه: ركي مبد، وهو من باب  عيشة راضية  كما في الأساس. وغمد البئر غمدا، كفرح: كثر ماؤها، عن الأصمعي، أو غمدت، إذا قل ماؤها، قاله أبو عبيد، فهو ضد.

  ومن المجاز: تغمده الله برحمته: غمده فيها. وغمره بها. وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم قال:  ما أحد يدخل الجنة بعمله، قالوا: ولا أنت? قال: ولا أنا، إلا أن يتغمدني الله برحمته  . قال أبو عبيد: معنى قوله: يتغمدني:يلبسني، ويتغشاني، ويسترني به، قال أئمة الغريب: مأخوذ من غمد السيف، وهو غلافه، لأنك إذا أغمدته فقد ألبسته إياه وغشيته به.
 ومن المجاز: تغمد الرجل فلانا إذا ستر ما كان منه وغطاه، كغمده تغميدا. وتغمد الرجل وغمده، إذا أخذه بختل حتى يغطيه، قال العجاج:
  يغمد الأعداء جونا مردسا وفي الأساس: ودخل عليه وبين يديه ثوب فتغمده: جعله تحته ليغطيه عن العيون.
 ومن المجاز تغمد الإناء، كالميكال، إذا ملأه.
 ومن المجاز اغتمد فلان الليل: دخل فيه وجعله لنفسه غمدا، كما في الأساس. وعبارة اللسان: كأنه صار كالغمد له، كما يقال ادرع الليل، وينشد:
  ليس لولدانك ليل فاغتمد أي اركب الليل واطلب لهم القوت.
 ومن المجاز: أغمد الأشياء: أدخل بعضها في بعض، كأنه صار غمدا له. وبرك الغمأد، مثلثة الغين، وصرح بالغين، وإن كانت المادة كالنص في المراد، دفعا لما عسى أن يخطر بالبال من الإيراد، وبرك، بالفتح، ويكسر، وسيأتي في الكاف وقد اختلف في ضبط الغماد. فرواه قوم بالضم،ونسبه صاحب المراصد إلى ابن دريد، وحكاه جماعة عن ابن فارس،وآخرون بالكسر. والفتح عن القزاز في جامعه. وفي بعض النسخ: الفراء. قال ابن خالويه. حضرت مجلس أبي عبد الله محمد بن إسماعيل القاضي المحاملي، وفيه زهاء ألف، فأملي عليهم، أن الأنصار قالوا للنبي صلى الله عليه وسلم: والله ما نقول لك ما قال قوم موسى لموسى:  اذهب أنت وربك فقاتلا إنا هاهنا قاعدون  بل نفديك بآبائنا وأبنائنا،ولو دعوتنا إلى برك الغماد  بكسر الغين. فقلت للمستملي: قال النحوي: الغماد بالضم أيها القاضي. قال: وما برك الغماد? قال: سألت ابن دريد عنه، فقال: هو بقعة في جهنم، فقال القاضي: وكذا في كتابي،على الغين ضمة. قال ابن خالويه: وأنشدني ابن دريد لنفسه:
  وإذا تنكـرت الـبـلا                      د فأولها كنف البعـاد
  لست ابن أم القاطنـي                      ن ولا ابن عم للبـلاد
  واجعل مقامك أو مـق                      رك جأنبي برك الغماد

  قال ابن خالويه: وسألت با عمر عن ذلك فقال: يروى: برك الغماد بالكسر، والغماد بالضم، والغمار، بالراء، مكسورة الغين، وقد قيل: إن الغماد: ع باليمن، وهو برهوت الذي جاء في الحديث: أن أرواح الكافرين تكون فيه. وزاد في النهاية: وقيل: هو موضع وراء مكة بخمس ليال. زاد البكري: مما يلي البحر أو هو أقصى معمور الأرض، وهذا عن ابن عليم، بالتصغير، في كتابه الباهر، وهو غير الباهر لابن عديس ونص البكري: وقيل هو أقصى حجر باليمن. وورد في الحديث ذكر غمدان، كعثمان: قصر مشهور من مضارب الأمثال باليمن، في مقر ملكها، وهو صنعاء، ولم يزل قائما حتى هدمه عثمان بن عفان، رضي الله عنه، واختلف في بانيه، فقيل: هو سليمان بن داوود، عليهما السلام، بناه لبلقيس زوجته، ومال إليه كثير من المفسرين. وفي الروض الأنف غمدان: حصن كان لهوذة بن علي ملك اليمامة، وفيه أيضا: ذكر ابن هشام أن غمدان أنشأه يعرب بن قحطان، وأكلمه بعده وائل بن حمير بن سبأ، وكان ملكا متوجا، كأبيه وجده، وله ذكر في حديث سيف بن ذي يزن. والذي رجحه جماعة واعتمده المصنف أنه بناه يشرخ هكذا بالشين والخاء المعجمتين، وفي بعض النسخ: بالمهملات، وفيبعضها: بزيادة اللام على التحتية، وهو لقب، والأكثر أنه اسمه، وهو يشرخ بن الحارث بن صيفي بن سبأ جد بلقيس، بناه بأربعة وجوه، أحمر،وأبيض، وأضفر، وأخضر، وبني داخله قصرا بسبعة سقوف، بين كل سقفين، وفي بعض النسخ: بين كل سقف، بالإفراد، أربعون ذراعا، وفي بعض التواريخ: قيل كان ارتفاع سقفه مائتي ذرع.
 ومن المجاز: الغامدة: البئر المندفنة كأنه أغمد ماؤها بالتراب. والغامدة أيضا، والآمدة السفينة المشحونة. قال الأزهري والخن: الفارغة من السفن. وكذلك الحفانة كالغامد والآمد بحذف هائهما. وغامدة، بلالام التعريفية علم أصالة: أبو قبيلة من جهينة على ما قيل. وقيل: من اليمن ومثله في الصحاح، قال:
  ألا هل أتاها على نأيهـا                      بما فضحت قومها غامده حمله على القبيلة، ينسب إليها الغامديون من المحدثين وغيرهم، أو هو غامد بلا هاء، واسمه: عمرو، وفي بعض النسخ عمر، وهو الصواب ابن عبد الله، وقيل: عبد بن كعب بن الحارث بن كعب بن عبد الله بن مالك بن نصر بن الأزد. وقد اختلف في اشتقاقه، فقيل إنما لقب به، لإصلاحه أمرا كان بين قومه، وهو قول ابن الكلبي. ونص عبارته: لأنه تغمد أمرا كان بينه ويبن عشيرته فستره، فسماه ملك من ملوك حمير غامدا، وأنشد لغامد:
  تغمدت أمرا كان بين عشيرتـي                      فسماني القيل الحضوري غامدا والحضور: قبيلة من حمير. وقيل: هو من غمود البئر، قال الأصمعي ليس اشتقاق غامد مما قال ابن الكلبي، إنمأ هو من قولهم: غمدت البئر غمدا، إذا كثر ماؤها. وقال ابن الأعرابي: القبيلة: غامدة بالهاء، وأنشد:
  ألا هل أتاها على نأيهـا                      بما فضحت قومها غامده ومما يستدرك عليه: قال الأخفش: أغمدت الحلس إغمادا، وهو أن تجعله تحت الرحل تقي به البعير من عقر الرجل، وأنشد:
  ووضع سقاء وإخفـائه                      وحل حلوس وإغمادها

##### Türkçe

**الغمد** kesre ile: kılıcın kını; **الغمدان** gibi; iki damme ile; ve **الشد**. İbn Düreyd dedi: sabit değildir. Çoğulu **غمد**: **أغماد** ve **غمود**; damme ile. Ve **الغمد** fetha ile, **غمده**’nin mastarıdır; yani kılıcı kınına koyar; kesre ile; ve onu kınına koyar; damme ile; **غمدا**: onu **الغمد** içine yaptı; yahut onu kendi kınına soktu; **أغمده** gibi; o hâlde o **مغمد** ve **مغمود**dur. Ebû Ubeyd dedi, “**فعلت** ve **أفعلت**” babında: **غمدت السيف** ve **أغمدته** tek bir mânâdadır; ikisi de fasih iki lugattır. Ve **غمد العرفط غمودا**: onun tutamı yaprakça tamamlandığında; öyle ki dikeni görülmez; sanki kınına sokulmuş gibi.

Ve mecazdan: **غمدت الركية** ( **نصر** haddi üzere): suyu gittiğinde. Ve **ركي غامد**: suyu toprakla örtülmüş olandır. Ve bunun zıddı: **ركي مبد**; ve bu, “**عيشة راضية**” babındandır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **غمد البئر غمدا**, **فرح** gibi: suyu çoğaldı; Asmaî’den. Yahut **غمدت**: suyu azaldığında; bunu Ebû Ubeyd söyledi; o hâlde o zıddır.

Ve mecazdan: **تغمده الله برحمته**: onu onun içinde **غمده** etti; ve onu onunla **غمره** etti. Ve hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Hiç kimse ameliyle cennete girmez.” Dediler: “Sen de mi?” Dedi: “Ben de değil; ancak Allah beni rahmetiyle **يتغمدني** ederse.” Ebû Ubeyd dedi: sözünün mânâsı: **يتغمدني**: beni giydirir; beni bürür; ve onunla beni örter. Garîb imamları dedi: kılıcın **غمد**’inden alınmıştır; o, onun kılıfıdır; çünkü sen onu **أغمدته** ettiğinde, onu ona giydirmiş ve onu onunla bürümüş olursun.

Ve mecazdan: **تغمد الرجل فلانا**: ondan olan şeyi örttüğünde ve onu kapattığında; **غمده تغميدا** gibi. Ve **تغمد الرجل** ve **غمده**: onu hile ile aldığında; ta ki onu örtsün. A‘câc dedi:
  **يغمد الأعداء جونا مردسا**
Ve **الأساس**’ta: Onun yanına girdi; önünde bir elbise vardı; derken onu **فتغمده**: onu gözlerden örtsün diye altına yaptı.

Ve mecazdan: **تغمد الإناء**; **الميكال** gibi: onu doldurduğunda.

Ve mecazdan: **اغتمد فلان الليل**: onun içine girdi ve onu kendisi için bir **غمدا** yaptı; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **اللسان**’ın ibaresi: sanki o, ona bir **الغمد** gibi oldu; “**ادرع الليل**” denildiği gibi. Ve şu okunur:
  **ليس لولدانك ليل فاغتمد**
yani: geceye bin ve onlar için azığı ara.

Ve mecazdan: **أغمد الأشياء**: bazısını bazısının içine soktu; sanki o, ona bir **غمدا** oldu. Ve **برك الغمأد**; **الغين**’i üç vecihli; ve **الغين** ile açıkça söyledi; her ne kadar madde, muradda nass gibi ise de; zihne gelebilecek itiraza karşı. Ve **برك** fetha ile; ve kesrelenir; ve **الكاف**’ta gelecektir. Ve **الغماد**’ın ضبطunda ihtilaf edildi: bir kavim onu damme ile rivayet etti; ve **المراصد** sahibi onu İbn Düreyd’e nisbet etti; ve bir cemaat onu İbn Fâris’ten nakletti; ve başkaları kesre ile. Ve fetha, Kazzâz’dan, **جامعه**’inde. Ve bazı nüshalarda: **الفراء**. İbn Hâlaveyh dedi: Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâîl el-Kâdî el-Muhâmilî’nin meclisine hazır bulundum; içinde bine yakın vardı; derken onlara imlâ etti: Ensâr, Peygamber صلى الله عليه وسلم’e dedi ki: “Vallahi biz sana, Mûsâ kavminin Mûsâ’ya dediğini demeyiz: **اذهب أنت وربك فقاتلا إنا هاهنا قاعدون**; bilakis seni babalarımız ve oğullarımızla fidye ederiz; ve eğer bizi **برك الغماد**’a çağırırsan” — **الغين**’in kesresiyle. Ben müstemlîye dedim: Nahivci dedi ki: **الغماد** damme ile, ey kadı. Dedi: “**برك الغماد** nedir?” Dedi: “Onu İbn Düreyd’e sordum; dedi ki: o, cehennemde bir yerdir.” Bunun üzerine kadı dedi: “Benim kitabımda da böyledir; **الغين** üzerinde bir damme.” İbn Hâlaveyh dedi: İbn Düreyd bana kendi şiirinden okuttu:
  **وإذا تنكـرت الـبـلا                      د فأولها كنف البعـاد**
  **لست ابن أم القاطنـي                      ن ولا ابن عم للبـلاد**
  **واجعل مقامك أو مـق                      رك جأنبي برك الغماد**

İbn Hâlaveyh dedi: Ebû Amr’a bunu sordum; dedi ki: “**برك الغماد** kesre ile rivayet edilir; ve **الغماد** damme ile; ve **الغمار** — **الراء** ile — **الغين** kesreli.” Ve denilmiştir ki: **الغماد**: Yemen’de bir yer adıdır; o, hadiste geldiği üzere **برهوت**’tur: kâfirlerin ruhları onda olur. Ve **النهاية**’de artırdı: “Ve denildi: Mekke’nin arkasında beş gecelik bir yerdir.” Bekrî artırdı: “Deniz tarafındandır; yahut yeryüzünün mamur kısmının en uç noktasıdır.” Bu, İbn Alîm’den; tasğîr ile; onun **الباهر** adlı kitabında; ve o, İbn Adîs’in **الباهر**’i değildir. Bekrî’nin nassı: “Ve denildi: Yemen’de **حجر**’ın en uç noktasıdır.” Ve hadiste **غمدان** zikri geldi; **عثمان** gibi: Yemen’de darbımesellerden meşhur bir kasır; onun mülkünün merkezinde; o da San‘â’dır. Ve Osman b. Affân, رضي الله عنه, onu yıkıncaya kadar ayakta kaldı. Ve onun bânîsi hakkında ihtilaf edildi: denildi ki o, Süleyman b. Dâvûd’dur, عليهما السلام; onu eşi Belkıs için yaptı; ve müfessirlerin çoğu buna meyletti. Ve **الروض الأنف**’te: **غمدان**: Yemâme meliki Hevze b. Ali’nin bir kalesiydi. Ve onda ayrıca: İbn Hişâm zikretti ki **غمدان**’ı Ya‘rub b. Kahtân inşa etti; ondan sonra onu Vâil b. Humeyr b. Sebe tamamladı; ve o, taçlı bir melikti; babası ve dedesi gibi; ve onun, Seyf b. Zî Yezen hadîsinde zikri vardır. Ve bir cemaatin tercih ettiği ve musannifin dayandığı: onu **يشرخ** inşa etti; işte böyle, **الشين** ve **الخاء** mu‘cemeleriyle. Ve bazı nüshalarda: muhmellerle; ve bazısında: **التحتية** üzerine **اللام** ziyadesiyle. Ve o bir lakaptır; ve ekseriyetle onun ismidir. Ve o, Belkıs’ın dedesi **يشرخ بن الحارث بن صيفي بن سبأ**’dır. Onu dört yüz üzere yaptı: kırmızı, beyaz, sarımsı, yeşil. Ve içinde yedi tavanlı bir kasır bina edildi; her iki tavan arasında — ve bazı nüshalarda: her tavan arasında, müfred olarak — kırk zira‘. Ve bazı tarihlerde: denildi ki tavanının yüksekliği iki yüz zira‘ idi.

Ve mecazdan: **الغامدة**: gömülü kuyu; sanki suyu toprakla **أغمد** edilmiştir. Ve **الغامدة** ayrıca, ve **الآمدة**: yüklü gemi. Ezherî dedi: ve **الخن**: gemilerden boş olan. Ve **الحفانة** da böyledir; **الغامد** ve **الآمد** gibi; ikisinin **هاء**’sını hazf ile. Ve **غامدة** — tarif **اللام**’ı ile — aslî bir alem: söylendiğine göre Cüheyne’den bir kabilenin babasıdır. Ve denildi: Yemen’dendir; ve bunun benzeri **الصحاح**’tadır. Dedi ki:
  **ألا هل أتاها على نأيهـا                      بما فضحت قومها غامده**
onu kabileye حمل etti; muhaddislerden ve başkalarından **الغامديون** ona nisbet edilir. Yahut o, **هاء**sız **غامد**’dır; ve onun adı: **عمرو**; ve bazı nüshalarda **عمر**; ve doğru olan: İbn Abdullah. Ve denildi: **عبد بن كعب بن الحارث بن كعب بن عبد الله بن مالك بن نصر بن الأزد**. Ve onun iştikakı hakkında ihtilaf edildi: denildi ki ancak onunla lakaplandı; kavmi arasında olan bir işi ıslah ettiği için; bu, İbnü’l-Kelbî’nin sözüdür. İbaresinin nassı: “Çünkü o, kendisi ile aşireti arasında olan bir işi **تغمد** etti; onu örttü; bunun üzerine Himyer meliklerinden bir melik onu **غامدا** diye adlandırdı.” Ve **غامد** için şu okundu:
  **تغمدت أمرا كان بين عشيرتـي                      فسماني القيل الحضوري غامدا**
ve **الحضور**: Himyer’den bir kabiledir. Ve denildi: o, kuyunun **غمود**’undandır. Asmaî dedi: **غامد**’in iştikakı, İbnü’l-Kelbî’nin söylediğinden değildir; ancak o, onların sözünden: **غمدت البئر غمدا**; suyu çoğaldığında. İbnü’l-A‘râbî dedi: kabile **غامدة**’dir, **هاء** ile. Ve şu okundu:
  **ألا هل أتاها على نأيهـا                      بما فضحت قومها غامده**
Ve ona istidrâk olunanlardan: Ahfeş dedi: **أغمدت الحلس إغمادا**; o, onu **الرحل**’ın altına yapmandır; deveye, adamın yarasından korunmak için. Ve şu okundu:
  **ووضع سقاء وإخفـائه                      وحل حلوس وإغمادها**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَمَدَهُ
1 غَمَدَهُ ذ , aor. غَمِدَ and غَمُدَ , inf. n. غُمْدٌ; and ↓ اغمدهُ, (S, Msb, K,) inf. n. اـِغْمَادٌ; (Msb;) mentioned by AO, (S,) or by A'Obeyd, (L, TA,) as two chaste forms; (S, L, TA;) He put it (i. e. a sword, S, Msb, K, or the like, Msb) into its غِمْد [i. e. scabbard, or sheath; he sheathed it]: (S, Msb, K:) or he made for it, or furnished it with, a غِمْد. (Msb.) ― -b2- Hence, غَمَدَهُ بِكَذَا (tropical:) He covered him, or it, with such a thing; as though he made the latter a غِمْد to the former. (A.) ― -b3- See also 5, in two places. -A2- غَمَدَ, inf. n. غُمُودٌ, said of a tree of the species called عُرْفُط, (assumed tropical:) It had its branches abounding with leaves so that one could not see its thorns; (L, K;) as though they were sheathed. (L.) ― -b2- غَمَدَتِ الرَّكِيَّةُ, (L, K,) aor. غَمُدَ , inf. n. غُمُودٌ, (L,) (tropical:) The well lost its water. (L, K.) ― -b3- And غَمِدَت, (L, K,) aor. غَمَدَ , (K,) inf. n. غَمَدٌ, (L,) (tropical:) It (a well) had much water: (As, L, K:) or it had little water. (AO, L, K.)

2 غَمَّدَ see 5, in two places.

4 أَغْمَدَ see 1. ― -b2- [Hence,] اغمد الأَشْيَآءَ (tropical:) He put the things one within another. (K.) ― -b3- And اغمد الحِلْسَ (tropical:) He put the [cloth called] حِلْس beneath the camel's saddle, to preserve the animal's back from being galled by the saddle. (Akh, A, * L.)

تغمّد الثَّوْبَ
5 تغمّد الثَّوْبَ ذ (tropical:) He put the garment, or piece of cloth, beneath him, to conceal it from the eyes of others. (A.) ― -b2- And تغمّدالرَّجُلَ, (JK, L,) and ↓ غمّدهُ, (L,) (assumed tropical:) He took the man beneath him (تَحْتَهُ, thus in the JK, in the L بِخَتْلٍ [by deceit, or guile]), to cover him over, or conceal him. (JK, L.) ― -b3- And تغمّد فُلَانًا, (S, L, K,) and ↓ غمّدهُ, (K,) (tropical:) He concealed, as with a veil, what had proceeded from such a one, or what such a one had done. (S, L, K.) ― -b4- And تغمّدهُ اللّٰهُ بِرَحْمَتِهِ, (S, A, L, Msb, K,) and بِهَا ↓ غَمَدَهُ and فِيهَا ↓ غَمَدَهُ, (L,) (tropical:) God covered him with his mercy, (A'Obeyd, S, A, L, Msb, K,) as with a veil; veiled him therewith; (A'Obeyd, A, L, Msb;) clad him, or invested him, therewith. (A'Obeyd, L.) ― -b5- تغمّد الأَعْدَآءَ (assumed tropical:) He threw himself upon the enemies; or came upon them, or over them; and overwhelmed them. (L.) ― -b6- And تغمّدهُ (tropical:) He filled it, (A, K,) namely, a measure of capacity, (A,) or a vessel. (K.)

اغتمد اللَّيْلَ
8 اغتمد اللَّيْلَ ذ (tropical:) He (a man, S, L) entered into [the darkness of] the night; (S, A, L, K;) as though it became as a غِمْد to him; like as one says اِدَّرَعَ اللَّيْلَ: (S, L:) and simply اغتمد he ventured upon, encountered, or braved, the night, (رَكِبَهُ,) to seek food for his family. (S, L.)

اِسْتَغْمَدَتِ السَّمَآءُ فِى السَّحَابِ الكَثِيرِ
10 اِسْتَغْمَدَتِ السَّمَآءُ فِى السَّحَابِ الكَثِيرِ ذ (assumed tropical:) [The sky became obscured amid the many clouds]. (TA in art. طنفس.)

غِمْدٌ
غِمْدٌ ذ (S, L, Msb, K, &c.) and ↓ غُمُدَّانٌ, (L, K,) but the latter is not of established authority, (IDrd,) of a sword, (S, L, Msb, K,) and the like, (Msb,) The scabbard, or sheath; [this is well known to be the correct meaning; it is shown to be so in the S, voce قِرَابٌ; and is the meaning obtaining in the present day;] syn. غِلَافٌ, (S, O,) or جَفْنٌ: (L, K:) [both of these words have the signification mentioned above; but not that only; for غلاف has a wider application; and it is said in the S, voce قِرَابٌ, that the جفن of a sword is a case, or receptacle, in which is (put) the sword together with its غِمْد and suspensory belt or cord:] the pl. is أَغْمَادٌ [a pl. of pauc.] (O, Msb, K) and غُمْدَانٌ, (O,) or غُمُودٌ. (K.)

غُمُدَّانٌ
غُمُدَّانٌ ذ : see the next preceding paragraph.

رَكِىٌّ غَامِدٌ
رَكِىٌّ غَامِدٌ ذ , a phrase like عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ, [غَامِدٌ meaning مَغْمُودٌ,] (tropical:) Wells having their water covered by earth, or dust; contr. of رَكِىٌّ مُبْدٍ. (A.) And غَامِدَةٌ (tropical:) A well (بِئْرٌ) filled up, or choked up, with earth, or dust. (K, TA.) ― -b2- And غَامِدَةٌ and غَامِدٌ (assumed tropical:) A ship (سَفِينَةٌ) filled, or laden; (K, TA;) as also آمِدَةٌ (TA) and آمِدٌ. (K, TA.)

مُغْمَدٌ
مُغْمَدٌ ذ : see what here follows.

مَغْمُودٌ
مَغْمُودٌ ذ and ↓ مُغْمَدٌ A sword [or the like] put into its غِمْد [meaning scabbard, or sheath; i. e. sheathed]. (S, A.)

##### Türkçe

غَمَدَهُ
1 **غَمَدَهُ** ذ , muzâri‘ı **غَمِدَ** ve **غَمُدَ** , mastarı **غُمْدٌ**; ve ↓ **اغمدهُ**, (S, Msb, K,) mastarı **اـِغْمَادٌ**; (Msb;) AO tarafından, (S,) yahut A'Obeyd tarafından, (L, TA,) iki fasih şekil olarak zikredilmiştir; (S, L, TA;) Onu (yani bir kılıcı, S, Msb, K, yahut benzerini, Msb) onun **غِمْد**’üne [yani kınına, yahut kılıfına; onu kınına soktu] koydu: (S, Msb, K:) yahut onun için bir **غِمْد** yaptı, yahut onu bir **غِمْد** ile donattı. (Msb.) ― -b2- Buradan, **غَمَدَهُ بِكَذَا** (mecazen:) Onu, yahut onu, böyle bir şey ile örttü; sanki ikincisini birincisine bir **غِمْد** yapmış gibi. (A.) ― -b3- 5’e de bak, iki yerde. -A2- **غَمَدَ**, mastarı **غُمُودٌ**, **عُرْفُط** denilen türden bir ağaç hakkında söylenir, (mecaz olduğu varsayılarak:) Dalları yaprakça öyle boldu ki dikenleri görülemezdi; (L, K;) sanki onlar kınlanmış gibi. (L.) ― -b2- **غَمَدَتِ الرَّكِيَّةُ**, (L, K,) muzâri‘ı **غَمُدَ** , mastarı **غُمُودٌ**, (L,) (mecazen:) Kuyu suyunu kaybetti. (L, K.) ― -b3- Ve **غَمِدَت**, (L, K,) muzâri‘ı **غَمَدَ** , (K,) mastarı **غَمَدٌ**, (L,) (mecazen:) O (bir kuyu) çok suya sahip oldu: (As, L, K:) yahut az suya sahip oldu. (AO, L, K.)

2 **غَمَّدَ** 5’e bak, iki yerde.

4 **أَغْمَدَ** 1’e bak. ― -b2- [Buradan,] **اغمد الأَشْيَآءَ** (mecazen:) Şeyleri birini diğerinin içine koydu. (K.) ― -b3- Ve **اغمد الحِلْسَ** (mecazen:) **حِلْس** denilen örtüyü devenin eğerinin altına koydu; hayvanın sırtını eğerin yara yapmasından korumak için. (Akh, A, * L.)

تغمّد الثَّوْبَ
5 **تغمّد الثَّوْبَ** ذ (mecazen:) Elbiseyi, yahut kumaş parçasını, başkalarının gözlerinden gizlemek için altına koydu. (A.) ― -b2- Ve **تغمّدالرَّجُلَ**, (JK, L,) ve ↓ **غمّدهُ**, (L,) (mecaz olduğu varsayılarak:) Adamı altına aldı (**تَحْتَهُ**, JK’de böyle; L’de **بِخَتْلٍ** [hile ile]), onu örtmek, yahut gizlemek için. (JK, L.) ― -b3- Ve **تغمّد فُلَانًا**, (S, L, K,) ve ↓ **غمّدهُ**, (K,) (mecazen:) Böyle birinden sâdır olanı, yahut böyle birinin yaptığını, bir örtü ile örter gibi gizledi. (S, L, K.) ― -b4- Ve **تغمّدهُ اللّٰهُ بِرَحْمَتِهِ**, (S, A, L, Msb, K,) ve **بِهَا** ↓ **غَمَدَهُ** ve **فِيهَا** ↓ **غَمَدَهُ**, (L,) (mecazen:) Allah onu rahmetiyle örttü, (A'Obeyd, S, A, L, Msb, K,) bir örtü ile örter gibi; onunla perdeledi; (A'Obeyd, A, L, Msb;) onu onunla giydirdi, yahut onunla kuşattı. (A'Obeyd, L.) ― -b5- **تغمّد الأَعْدَآءَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Düşmanların üzerine atıldı; yahut onların üzerine geldi, yahut onların üstüne; ve onları bastırdı. (L.) ― -b6- Ve **تغمّدهُ** (mecazen:) Onu doldurdu, (A, K,) yani bir hacim ölçeğini, (A,) yahut bir kabı. (K.)

اغتمد اللَّيْلَ
8 **اغتمد اللَّيْلَ** ذ (mecazen:) O (bir adam, S, L) gecenin [karanlığının] içine girdi; (S, A, L, K;) sanki o, ona bir **غِمْد** olmuş gibi; tıpkı **اِدَّرَعَ اللَّيْلَ** denildiği gibi: (S, L:) ve yalın olarak **اغتمد**: Ailesi için yiyecek aramak üzere geceye atıldı, ona girişti, yahut ona göğüs gerdi, (**رَكِبَهُ**,) (S, L.)

اِسْتَغْمَدَتِ السَّمَآءُ فِى السَّحَابِ الكَثِيرِ
10 **اِسْتَغْمَدَتِ السَّمَآءُ فِى السَّحَابِ الكَثِيرِ** ذ (mecaz olduğu varsayılarak:) [Gök, çok bulut içinde örtülü oldu]. (TA, madde طنفس’te.)

غِمْدٌ
**غِمْدٌ** ذ (S, L, Msb, K, &c.) ve ↓ **غُمُدَّانٌ**, (L, K,) fakat ikincisi sabit otoriteden değildir, (IDrd,) bir kılıcın, (S, L, Msb, K,) ve benzerinin, (Msb,) Kını, yahut kılıfı; eş anlamlısı **غِلَافٌ**, (S, O,) yahut **جَفْنٌ**: (L, K:) çoğulu **أَغْمَادٌ** [azlık çoğulu] (O, Msb, K) ve **غُمْدَانٌ**, (O,) yahut **غُمُودٌ**. (K.)

غُمُدَّانٌ
**غُمُدَّانٌ** ذ : Bir önceki paragrafa bak.

رَكِىٌّ غَامِدٌ
**رَكِىٌّ غَامِدٌ** ذ , **عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ** gibi bir ibare, [**غَامِدٌ**’in manası **مَغْمُودٌ**’dur,] (mecazen:) Suyu toprakla, yahut tozla örtülmüş kuyular; **رَكِىٌّ مُبْدٍ**’nin zıddı. (A.) Ve **غَامِدَةٌ** (mecazen:) Toprakla, yahut tozla doldurulmuş, yahut tıkanmış bir kuyu (**بِئْرٌ**). (K, TA.) ― -b2- Ve **غَامِدَةٌ** ve **غَامِدٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Dolu, yahut yüklü bir gemi (**سَفِينَةٌ**); (K, TA;) bunun gibi **آمِدَةٌ** (TA) ve **آمِدٌ**. (K, TA.)

مُغْمَدٌ
**مُغْمَدٌ** ذ : Şimdi gelen şeye bak.

مَغْمُودٌ
**مَغْمُودٌ** ذ ve ↓ **مُغْمَدٌ** Kılıcın [yahut benzerinin] onun **غِمْد**’üne [kın manasında; yani kınlanmış] konulmuş olması. (S, A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَمَدَ
غَمَدَ I ,  U ( n. ac. غَمْد 1 ),
a.  Sheathed ( sword ).

b.  Covered over.

غَمَّدَ
غَمَّدَ II ,
a.  Screened, hid the failings of.

أَغْمَدَ
أَغْمَدَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  Put, inserted into.

تَغَمَّدَ
تَغَمَّدَ V ,
a.  see I (a) & II.

c.  Filled.

اِغْتَمَدَ
اِغْتَمَدَ VIII ,
a.  Entered into the night, went out into the darkness.

اِسْتَغْمَدَ
اِسْتَغْمَدَ X ,
a.  Became obscured.

غِمْد
غِمْد 2 , ( pl. غُمُوْد 27 ,  غُمْدَاْن 35 ,  أَغْمَاْد 38 ),
a.  Sheath, scabbard, case.

b.  Shell, husk, pod.

مَغْمَد
مَغْمَد 17 , ( pl. مَغَاْمِدُ 44 ),
a.  see 2 (a) .

غَاْمِد
غَاْمِد 21 ,
a.  Full; laded ( vessel ).

غَاْمِدَة
غَاْمِدَة 21t , ( pl. غَوَاْمِدُ 41 ),
a.  fem. of غَاْمِد 21 .

##### Türkçe

**غَمَدَ**
**غَمَدَ** I, U (mast. isim: **غَمْد** 1),
a. Kınına soktu (kılıcı).

b. Üstünü örttü.

**غَمَّدَ**
**غَمَّدَ** II,
a. Örttü, gizledi; (birinin) kusurlarını örttü.

**أَغْمَدَ**
**أَغْمَدَ** IV,
a. I (a), (b)’ye bak.

c. Koydu, içine soktu.

**تَغَمَّدَ**
**تَغَمَّدَ** V,
a. I (a) ve II’ye bak.

c. Doldurdu.

**اِغْتَمَدَ**
**اِغْتَمَدَ** VIII,
a. Geceye girdi, karanlığa çıktı.

**اِسْتَغْمَدَ**
**اِسْتَغْمَدَ** X,
a. Bulanıklaştı, örtülü hâle geldi.

**غِمْد**
**غِمْد** 2, (çoğ.: **غُمُوْد** 27, **غُمْدَاْن** 35, **أَغْمَاْد** 38),
a. Kın, kılıf, mahfaza.

b. Kabuk, dış kabuk, bakla kabuğu.

**مَغْمَد**
**مَغْمَد** 17, (çoğ.: **مَغَاْمِدُ** 44),
a. 2 (a)’ya bak.

**غَاْمِد**
**غَاْمِد** 21,
a. Dolu; yüklü (kap).

**غَاْمِدَة**
**غَاْمِدَة** 21t, (çoğ.: **غَوَاْمِدُ** 41),
a. **غَاْمِد** 21’in müennesi.
