# غمس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غمس

غمسه في الماء يغمس: مقله فيه، وأصل الغمس:إرساب الشيء في الشيء السيال أو الندى في ماء أو صبغ حتى اللقمة في الحنك. وغمس النجم: غاب، نقله الزمخشري والصاغاني. ومن المجاز، في الحديث عن ابن مسعود: أعظم الكبائر اليمين الغموس وهي التي تغمس صاحبها في الإثم ثم في النار، وقيل: هي التي لا استثناء فيها، أو هي التي تقتطع بها مال غيرك، وهي الكاذبة الفاجرة، وفعول للمبالغة، وبه فسر الحديث: اليمين الغموس تذر الديار بلاقع وقيل: هي التي يتعمدها صاحبها عالما بأن الأمر يخلافه ليقتطع بها الحقوق. وقال الزمخشري: هو مأخوذ من قولهم: وقعوا في أمر غموس، الغموس: الأمر الشديد الغامس في الشدة والبلاء. والغموس: الناقة لا يستبان حملها حتى تقرب وقيل: هي التي يشك في مخها: أرير أم قصيد. وقال النضر: الغموس من الإبل: التي في بطنها ولد، وهي التي لا تشول فيبين، والجمع: غمس. والغمس: الطعنة النافذة الواسعة، والنجلاء مثلها، وقال ابن سيده: هي التي انغمست في اللحم، وقد عبر عنها بالواسعة النافذة، قال أبو زبيد:
  ثم أنقضته ونفست عنـه                      بغموس أو طعنة أخدود وقال الزمخشري: وهو مجاز، وصفت بصفة طاعنها، لأنه يغمس السنان حتى ينفذ، وهي التي تشق اللحم. والغميس، كأمير: من النبات: الغمير، تحت اليبيس. والغميس: الليل المظلم قال أبو زبيد الطائي يصف أسدا:

  رأى بالمستوى عيرا وسفرا                      أصيلالا جبته الغـمـيس والغميس: الظلمة. والشيء: الغميس الذي لم يظهر للناس ولم يعرف بعد، ومنه قولهم: قصيدة غميس. والغميس: الأجمة، وكل ملتف يغتمس فيه، أو، هكذا في سائر النسخ، وفي التهذيب والعباب: أي يستخفى فيه، فهو غميس، وأنشد قول أبي زبيد السابق. والغميس: مسيل ماء، وقيل: مسيل صغير بين البقل والنبات، وفي اللسان: يجمع الشجر والبقل. والغميس، كزبير: بركة على تسعة أميال من الثعلبية، عندها قصر خراب الآن، ويومها،م، معروف. ووادي الغميسة، بالضم، من أوديتهم، وقال الصاغاني: هي الغميسة، قال الشاعر:
  أيا سرحتي وادي الغميسة اسلما                      وكيف بظل منكما وفـنـون والغماسة، مشددة: من طير الماء، غطاط يغتمس كثيرا، ج: غماس. والتغميس: تقليل الشرب، نقله الصاغاني، والذي نقل عن كراع أن التغميس هو أن يسقي الرجل إبله ثم يذهب. واغتمست المرأة غمسا، هكذا في سائر النسخ، وفي التهذيب والتكملة: ويقال: اختضبت المرأة غمسا، إذا غمست يدها، وفي الأصول المصححة: يديها خضابا مستويا من غير تصوير، وفي الأساس: من غير نقش، ثم إن قوله تصوير هكذا في سائر الأصول، وضبط الصاغاني: من غير تصرير براءين. والمغمس، كمعظم ومحدث، الأول هو المشهور عن أهل مكة، والثاني نقله الصاغاني، وقال: لغة فيه: ع بطريق الطائف، بالقرب من مكة، فيه قبر أبي رغال دليل أبرهة الحبشي إلى مكة، ويرجم إلى الآن، قال أمية بن أبي الصلت:
  حبس الفيل بالمغمس حتى                      ظل فيه كأنه معـقـور ومما يستدرك عليه: المغامسة: المماقلة، وكذلك إذا رمى الرجل نفسه في سطة الحرب أو الخطب. والاغتماس: أن يطيل المكث في الماء قاله علي بن حجر. والغمس: المغموس، وفي حديث الهجرة: وقد غمس حلفا في آل العاص أي أخذ نصيبا من عقدهم وحلفهم يأمن به، وكان عادتهم أن يحضروا في جفنة طيبا أو دما أو رمادا فيدخلون فيه أيديهم عند التحالف ليتم عقدهم عليه باشتراكهم في شيء واحد. وروى الأثرم عن أبي عبيدة: المجر: ما في بطن الناقة، والثاني: حبل الحبلة، والثالث: الغميس. ورجل غموس: لا يعرس ليلا حتى يصبح. والمغامسة: المداخلة في القتال، وقد غامسهم. والغموس: الشديد من الرجال الشجاع، وكذلك المغامس، يقال: أسد مغامس، وقد غامس في القتال، وغامز فيه، وهو مجاز. وغمس عليهم الخبر: أخفاه. وحلف على الغميسة، أي على يمين مبطل. والغميسة: أجمة القصب، قال:
  أتانا بهم من كل فـج أخـافـه                      مسح كسرحان الغميسة ضامر

### Türkçe

**غمسه** onu suya **يغمس**: onu onun içine batırdı; ve **الغمس**’ın aslı: bir şeyi akıcı şeyin içine veya çiğin içine, yahut suya batırmak; yahut boyamak; hatta lokmayı damağa kadar (batırmak). Ve **غمس النجم**: kayboldu; bunu Zemahşerî ve Sâğânî nakletti. Ve mecazdandır; İbn Mes‘ûd’dan hadiste: en büyük büyük günahlar **اليمين الغموس**’tur; o, sahibini günaha, sonra ateşe batıran (yemindir); ve denildi ki: onda istisna olmayan (yemindir); yahut o, onunla başkasının malını koparıp alan (yemindir); o, yalancı, günahkâr (yemin)dir; ve **فعول** mübalağa içindir; ve bununla hadis tefsir edildi: **اليمين الغموس** yurtları çoraklar olarak bırakır. Ve denildi ki: o, sahibinin onu, işin kendisine aykırı olduğunu bilerek, onunla hakları koparıp almak için kasten yaptığı (yemindir). Zemahşerî dedi: o, onların şu sözünden alınmıştır: “Şiddetli bir işin içine düştüler: **غموس**”; **الغموس**: şiddet ve belâ içinde (insanı) batıran şiddetli iş. Ve **الغموس**: yükü, yaklaşıncaya kadar belli olmayan dişi deve; ve denildi ki: iç yağında şüphe edilen (devedir): **أرير** mi yoksa **قصيد** mi? Nadr dedi: develerden **الغموس**: karnında yavru olan; ve o, (kuyruğunu) kaldırıp belli etmez; cem‘i: **غمس**. Ve **الغمس**: nüfuz eden geniş mızrak darbesi; ve **النجلاء** onun gibidir. İbn Sîde dedi: o, etin içine batmış olandır; ve o, geniş, nüfuz eden diye ifade edilmiştir. Ebû Zübeyd dedi:
  ثم أنقضته ونفست عنـه                      بغموس أو طعنة أخدود

Zemahşerî dedi: bu mecazdır; onu, vuranının sıfatıyla vasfetti; çünkü o, mızrak ucunu nüfuz edinceye kadar batırır; ve o, eti yaran (darbey)dir. Ve **الغميس**، **كأمير**: bitkiden: **الغمير**; kurunun altında. Ve **الغميس**: karanlık gece. Ebû Zübeyd et-Tâî bir aslanı vasfederek dedi:

  رأى بالمستوى عيرا وسفرا                      أصيلالا جبته الغـمـيس

Ve **الغميس**: karanlık. Ve şey: **الغميس**; insanlara görünmemiş ve henüz bilinmemiş olan; bundan onların sözü: **قصيدة غميس**. Ve **الغميس**: sık ağaçlık; ve içine girilip kaybolunan her sık (yer); yahut, diğer bütün nüshalarda böyle; ve **التهذيب** ile **العباب**’da: yani içinde gizlenilir; o hâlde o **غميس**’tir; ve Ebû Zübeyd’in önceki beytini şahit getirdi. Ve **الغميس**: su akıntısı yatağı; ve denildi ki: ot ve bitki arasında küçük bir yatak; ve **اللسان**’da: ağaç ile otu toplar (bir araya getirir). Ve **الغميس**، **كزبير**: Sa‘lebiyye’den dokuz mil üzerinde bir gölcük; yanında şimdi harap bir köşk vardır; ve onun günü, m, meşhurdur. Ve **وادي الغميسة**، damme ile, onların vadilerindendir. Sâğânî dedi: o **الغميسة**’dir. Şair dedi:
  أيا سرحتي وادي الغميسة اسلما                      وكيف بظل منكما وفـنـون

Ve **الغماسة**، şeddeli: su kuşlarından; çokça dalıp batan bir **غطاط**; c: **غماس**. Ve **التغميس**: içmeyi azaltmak; bunu Sâğânî nakletti. Ve Kırâ‘dan nakledilen: **التغميس** erkeğin develerini sulayıp sonra gitmesidir. Ve kadın **اغتمست** **غمسا**; diğer bütün nüshalarda böyle; ve **التهذيب** ile **التكملة**’de: ve denilir: kadın **اختضبت** **غمسا**; elini batırdığı zaman; ve tashih edilmiş asıllarda: iki elini, tasvir olmaksızın eşit bir kına (ile); ve **الأساس**’ta: nakış olmaksızın. Sonra onun “**تصوير**” sözü diğer bütün asıllarda böyle; Sâğânî’nin ضبط’ı: iki **راء** ile **تصرير** olmaksızın. Ve **المغمس**، **كمعظم** ve **محدث**; birincisi Mekke ehli yanında meşhur olandır; ikincisini Sâğânî nakletti; ve dedi: onda bir dil: Tâif yolu üzerinde, Mekke’ye yakın; onda, Habeşli Ebrehe’nin Mekke’ye kılavuzu Ebû Rigâl’in kabri vardır; ve şimdiye kadar taşlanır. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
  حبس الفيل بالمغمس حتى                      ظل فيه كأنه معـقـور

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **المغامسة**: **المماقلة**; ve aynı şekilde, erkek kendini savaşın veya büyük işin ortasına attığı zaman. Ve **الاغتماس**: suda kalışı uzatmasıdır; bunu Ali b. Hacer söyledi. Ve **الغمس**: batırılmış olan. Ve hicret hadîsinde: “ve **غمس** bir ittifakı Âl-i Âs içinde” yani onların akdinden ve yemininden, onunla emniyete kavuşacağı bir pay aldı; ve onların âdeti, yeminleşme sırasında bir kapta güzel koku veya kan veya kül hazır bulundurmaları, sonra yeminleşirken ellerini onun içine sokmalarıydı; tek bir şeye ortak olmalarıyla onun üzerinde akitlerini tamamlamak için. Ve Eserem, Ebû Ubeyde’den rivayet etti: **المجر**: devenin karnındaki şey; ve ikincisi: **حبل الحبلة**; ve üçüncüsü: **الغميس**. Ve **رجل غموس**: geceleyin evlenmez (gelin odasına girmez), sabahlayıncaya kadar. Ve **المغامسة**: savaşta iç içe girme; ve onlarla **غامس** etti. Ve **الغموس**: erkeklerden şiddetli, yiğit; ve aynı şekilde **المغامس**; denilir: **أسد مغامس**; ve savaşta **غامس** etti, ve onda **غامز** etti; ve bu mecazdır. Ve **غمس عليهم الخبر**: haberi gizledi. Ve **حلف على الغميسة**: yani bâtıl bir yemin üzerine yemin etti. Ve **الغميسة**: kamış sık ağaçlığı. Dedi ki:
  أتانا بهم من كل فـج أخـافـه                      مسح كسرحان الغميسة ضامر
