# غمص (غ-م-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - م - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والصاد والميم معهما
غ م ص، م غ ص، ص م غ مستعملات غمص: الغَمَصُ في العين، والقِطعةُ غَمَصَةُ. وفلانٌ غَمَصَ الناس، وغَمَطَ النِّعْمَةَ إذا تهاوَنَ بها وبحُقوقِهم. ويقال للرجل إذا كان مَطعُوناً عليه في دِينهِ: إنه لمغُمُوصٌ عليه أي مَطعُونٌ في دينه.
وغَمَصْتُ عليه قَوْلَه: عبته. ولا تَغْمَصُ عليَّ أي: لا تَغْضَبُ.
مغص: المَغْصُ: غِلَظٌ في المِعَي وتَقطيعٌ. ورجلٌ مَمْغُوصٌ.
والمَغَصُُ: تِلاد الإِبلِ، وقيلَ: البيضُ الكِرام، والواحدة مَغْصَةٌ.
صمغ: الصَّمْغُ: ما يسيل من الشجرة إذا جمد، وهي صَمْغَةٌ.
والصِّمْغانِ: ملتقى الشَّفَتَيْنِ مما يلي الشِّدْقَيْنِ.
والصَّمْغُ: شيء في أحاليلِ ضَرْعِ الشّاةِ، يابِسٌ، الواحدةُ صَمْغَةٌ. وأَصْمَغَ شِدقُه أي: كَثُرَ بِصاقُه.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الصاد** و**الميم** معهما
**غ م ص**، **م غ ص**، **ص م غ** kullanımdadır. **غمص**: gözde **الغَمَصُ**; parça ise **غَمَصَةُ**dur. Ve falan kimse insanları **غَمَصَ** etti; nimeti de, ona ve onların haklarına karşı gevşek davrandığında, **غَمَطَ النِّعْمَةَ** etti. Ve denilir ki, bir adam dini hakkında kendisine ta’n edilmiş ise: “O, üzerine **لمغُمُوصٌ عليه**dir” yani dini hakkında ta’n edilmiştir.
Ve “Onun sözüne karşı **غَمَصْتُ عليه قَوْلَه**”: onu ayıpladım. Ve “Bana karşı **لا تَغْمَصُ عليَّ**” yani: bana kızma.

**مغص**: **المَغْصُ**: bağırsakta bir kalınlık ve kesip parçalayıcı ağrı. Ve **مَمْغُوصٌ** adam.
Ve **المَغَصُُ**: develerin eski malı; ve denildi ki: değerli yumurtalar; tekili **مَغْصَةٌ**dur.

**صمغ**: **الصَّمْغُ**: ağaçtan akıp donduğu zaman (olan şey); o da **صَمْغَةٌ**dir.
Ve **الصِّمْغانِ**: iki dudağın, iki yanağın tarafına yakın olan kısmındaki birleşme yeri.
Ve **الصَّمْغُ**: koyunun memesinin meme kanallarında olan bir şey; kuru; tekili **صَمْغَةٌ**dir. Ve “Onun yanağı **أَصْمَغَ** etti” yani: tükürüğü çoğaldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غَمِصَهُ يَغْمِصَهُ غَمَصاً واغْتَمَصَهُ، أي استصغره ولم يره شيئاً. يقال غَمَصَ فلان النعمة، إذا لم يشكرها. وغَمَصْتُ عليه قولاً قاله، أي عِبته. ويقال للرجل إذا كان مطعوناً عليه في دينه: إنه لغَموصٌ عليه. والغَمَصُ في العين: ما سال من الرَمَصِ. وقد غَمِصَتْ عينه بالكسر غَمَصاً. والغُمَيْصاءُ: إحدى الشعرَيينِ، ويقال لها: الغَموصُ أيضاً، وهي التي في الذراع.

##### Türkçe

**غَمِصَهُ يَغْمِصَهُ غَمَصاً واغْتَمَصَهُ**: yani onu küçük gördü ve onu bir şey saymadı. **غَمَصَ** falan kimse nimeti (nimeti) denir; onu şükretmediği zaman. Ve “**غَمَصْتُ** onun üzerine, söylediği bir sözü” (denir): yani onu ayıpladım. Ve dininde kendisine ta’n edilmiş olduğu zaman adama denir: “Şüphesiz o, üzerine **غَموصٌ** (olan)dır.” Ve gözde **الغَمَصُ**: **الرَمَصِ**’ten akan şeydir. Ve gözü kesre ile **غَمِصَتْ**; **غَمَصاً** (oldu). Ve **الغُمَيْصاءُ**: iki **الشعرَيينِ**’den biridir; ve ona: **الغَموصُ** da denir; ve o, **الذراع**’da olan (yıldız)dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ص م
صمغ ، مغص ، غمص : ( مستعملة ) .
غمص : قال الليث : الغَمَصُ في العينِ ، والقطعة منه غمصة ، وإحدَى الشعرَيينِ يقال لها الغُمَيْصاءُ ، تقول العربُ في أحاديثها : إن الشِّعْرَى العبور قطعَتِ المجرَّة فسُمِّيت عبوراً ، وبكت الأخرى عَلَى أثرها حتى غَمِصَتْ فَسُمِّيت الغميصَاء ، وقد غمِصَ فلانٌ يغمَصُ غمصاً فهو أغمصُ .
وفي حديث مالك بن مُرارة الرَّهاوِيّ أنه أتى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال له : إني أوتيتُ منَ الجمال ما ترَى وما يَسرُّني أنَّ أحداً يفضُلني بشِرَاكينِ فما فوقهما فهل ذلك منَ البغيِ ، فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إنما ذلك مَن سفه الحق ، وغمط الناس ) .
وفي رواية : وغمصَ الناس .
وفي حديث عمر : أنه قال لقَبيصةَ بن جابر حين استفْتاه في قتله الصَّيد وهو مُحْرِمٌ ، أتغمِصُ الفُتيَا ، وتَقْتُلُ الصَّيْدَ وأَنتَ مُحْرِمٌ .
قال أبو عبيد وغيره : غمصَ فلانٌ الناس وغَمَطَهمْ ، وهو الاحتقارُ لهمْ والازدراء بهمْ ، وكذلكَ غَمَصَ النِّعْمة وغمطَها إذا ازدرَى بها ، وفُلانٌ مغمُوصٌ عليه في حَسَبهِ ومغموزٌ أي مطعونٌ عليه ، واغتمَصْتُ فلاناً اغتماصاً إذا احتقرتُهُ .
الحرَّانيُّ عن ابن السكيت ، قال : الغَمْصُ : مصدر غمصَ الإنسانَ يغمِصه غمصاً إذا لم يره شيئاً واستصغرَه ويقال : غمصتُ عليه قولاً قاله إذا عِبته عليه .
مغص : قال ابن شميلٍ : يقال : أنا متَمَغِّصٌ من هذا الخبر ومتوصِّم ومُمدئلُ ومُرَنَّحٌ وممغوث وذلك إذا كان خبراً يَسرُّه ويخاف ألا يكون حقاً أو يخافُه ويسوءه ولا يأمن أن يكون حقاً .
وقال الليث : المَغْصُ غلظٌ في المِعى ، ووَجَعٌ .
الحرَّانيُّ عن ابن السكيت في بطنِه مَغْصٌ ومغسٌ ولا تقل مَغَصٌ ولا مغَسٌ وقد مُغسَ الرَّجل يُمغس مَغْساً فهو ممغوس ، وإني لأجد في بطني مَغْساً ومَغْصاً ، وأما المغص محَرَّك العين فهوَ البيضُ من الإبل التي قد فارقتِ الكرْمَ الواحدَةُ مَغصةٌ قال
ذلك الأصمعيُّ وغيره .
وقال ابن الأعرابي : هي المَعَص أيضاً بالعَينِ والمأَص .
وأنشد :
أنت وهبْتَ جلة جرْجوراً
أدْماً وعيساً مغصاً خُبورا
وقال أبو سعيد : في بطنِه مَعَصٌ ومَغَصٌ ، قال ابن الفرَج : وقد قاله بعض الأعراب .
ابن شميلٍ : الغَمَصُ الذي يكون مثل الزُّبْد في ناحية العيْن ، والرَّمَص الذي يكون في أصول الهدبِ يعني الأشفار .
صمغ : قال الليث : الصمغُ لَثًى يسيل من شجرة إذا جمدتِ القطعةُ منها فهي الصمغةُ ، والجميع الصمغ .
قال : والصِّمغان ملتقى الشفتين مما يلي الشدقيْن .
وقال أبو عبيدة : الصِّماغان منتهى الشدقين وهما الصامغان .
وقال ابن الأعرابي : هما مجتمع الرِّيق في جانب الشَّفة ويُسميهما العامة الصِّوارين .
قال أبو زيد : إذا حُلِبت الناقة عند ولادتها يُوجد في أحاليل ضرعها شيءٌ يابس يسمّى الصَّمَغ ، والصَّمْغ الواحدة صبغة وصمغة فإذا فُطرَ ذلك أفصحَ لبنُها أي طاب واحلوْلى .

##### Türkçe

غ ص م
**صمغ** , **مغص** , **غمص** : (kullanılan).

**غمص** : Leys dedi: **الغَمَصُ** gözde (olan şey)dir; ondan bir parça **غمصة**’dır. İki Şi‘râ’dan birine **الغُمَيْصاءُ** denir. Araplar hadislerinde şöyle der: “**الشِّعْرَى العبور** Samanyolu’nu kesti de bu yüzden ‘**عبوراً**’ diye adlandırıldı; öteki onun ardından ağladı, nihayet **غَمِصَتْ** oldu da bu yüzden ‘**الغميصَاء**’ diye adlandırıldı.” Ve falan kimse **غمِصَ** eder, **يغمَصُ** eder, **غمصاً** (eder); o hâlde o **أغمصُ**tur.

Mâlik b. Murâre er-Rahâvî hadîsinde: Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi; ona dedi ki: “Şu gördüğün güzellikten bana verildi; ve beni, iki ayakkabı kayışından ve onların üstünden (bir şeyle) herhangi birinin geçmesi hoşuma gitmez; bu, **البغي**’den midir?” Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: “Bu ancak hakkı sefih görmektendir ve insanları **غمط** etmektendir.”

Bir rivayette: ve insanları **غمصَ** etti.

Ömer hadîsinde: Muharrem iken avı öldürmesi hakkında kendisine fetva sorunca Kabîsa b. Câbir’e dedi ki: “Sen fetvayı **أتغمِصُ** ediyor da, muharrem iken avı öldürüyorsun.”

Ebû Ubeyd ve başkaları dedi: Falan kimse insanları **غمصَ** etti ve onları **غَمَطَ** etti; bu, onları küçümsemek ve onları hor görmektir. Yine nimet’i **غَمَصَ** etti ve onu **غمطَ** etti; onu hor gördüğü zaman. Ve falan kimse, soyunda aleyhine **مغمُوصٌ** ve **مغموزٌ**dur; yani aleyhine ta‘n edilmiş (kimsedir). Ve falanı **اغتمَصْتُ** , **اغتماصاً** (ettim); onu küçümsediğim zaman.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: dedi ki: **الغَمْصُ**: insanı **غمصَ** eder, onu **يغمِصه** eder, **غمصاً** (eder); onu bir şey görmediği ve onu küçük saydığı zaman. Ve “Onun söylediği bir sözü aleyhine **غمصتُ** ettim” denir; onu aleyhine ayıpladığım zaman.

**مغص** : İbn Şümeyl dedi: Denir ki: “Ben bu haberden **متَمَغِّصٌ**um, ve **متوصِّم**(im), ve **مُمدئلُ**(üm), ve **مُرَنَّحٌ**(ım), ve **ممغوث**(um)”; bu, sevindiği bir haber olup da onun hak olmamasından korktuğu zaman; yahut ondan korkup da onu kötü bulduğu ve onun hak olmasından emin olmadığı zaman (olur).

Leys dedi: **المَغْصُ** bağırsakta bir kalınlık ve bir ağrıdır.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Karnında **مَغْصٌ** ve **مغسٌ** vardır; **مَغَصٌ** deme ve **مغَسٌ** deme. Ve adam **مُغسَ** oldu, **يُمغس** olur, **مَغْساً** (olur); o hâlde o **ممغوس**tur. Ve ben karnımda **مَغْساً** ve **مَغْصاً** buluyorum. Ama **المغص** (kelimesi) ‘ayn’ı harekeli olarak ise, o, develerden beyaz (olanlar)dır; tek bir (dişi) **الكرْمَ**’dan ayrılmış olanlar; bir tanesi **مَغصةٌ**(dır). Bunu Asma‘î ve başkaları söyledi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: O, ‘ayn ile **المَعَص** da, ve **المأَص** da (denir).

Şiir okudu:
Sen Cülle’ye Cürcûr’u bağışladın,
deriler ve **عيساً** ve **مغصاً** , **خُبورا**.

Ebû Sa‘îd dedi: Karnında **مَعَصٌ** ve **مَغَصٌ** vardır. İbnü’l-Ferec dedi: Bazı bedevîler onu söylemiştir.

İbn Şümeyl: **الغَمَصُ** gözün kenarında köpük gibi olan şeydir; **الرَّمَص** ise kirpiklerin köklerinde olan şeydir; yani göz kapakları.

**صمغ** : Leys dedi: **الصمغُ** bir ağaçtan akan bir **لَثًى**dır; ondan parça donduğu zaman o parça **الصمغةُ**dır; hepsi **الصمغ**dur.

Dedi ki: **الصِّمغان** yanaklara bitişik taraftan iki dudağın birleşme yeridir.

Ebû Ubeyde dedi: **الصِّماغان** iki yanağın sonudur; ikisi **الصامغان**dır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: İkisi, dudağın yanında tükürüğün toplandığı yerdir; avam onlara **الصِّوارين** adını verir.

Ebû Zeyd dedi: Deve doğurduğunda sağılırsa, memesinin kanallarında kuru bir şey bulunur; ona **الصَّمَغ** denir. Ve **الصَّمْغ**’ın bir tanesi **صبغة** ve **صمغة**’dır. O yarıldığı zaman sütü **أفصحَ** eder; yani hoş olur ve tatlılaşır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والميم وما يثلثهما)
(غمن) الغين والميم والنون كلمةٌ واحدةٌ لا يقاس عليها. يقولون: غمَنْتُ الجِلدَ، إذا ليَّنتَه، فهو غمينٌ.
(غمي) الغين والميم والحرف المعتلّ يدلُّ على تغطيةٍ وتغْشِيَة. من ذلك: غَمَيْتُ البيتَ، إذا سقَّفتَه، والسَّقفُ غِماءٌ. ومنه أُغمِيَ [على] المريض فهو مغمىً عليه إذا غُشِيَ عليه.
(غمج) الغين والميم والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ ومجيء وذَهاب. يقال للفصيل: غَمِجٌ، وهو يتغامَجُ بين أرفاغ أمِّه، إذا جاءَ وذهَبَ. ويقولون للرَّجُل لا يستقيم خُلُقه: غَمِج. والغَمْج: شُرب الماء، وهو قريبُ القياسِ من الأوَّل.
(غمد) الغين والميم والدال أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. من ذلك الغِمْدُ للسَّيف: غِلافُهُ. يقال: غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً. ويقال: تَغمَّده الله برحمته، كأنه يَغْمُرُه بها. وتغمَّدتُ فلاناً: جعلتَه تحتَك حتَّى تغطِّيَه. والنَّسبة إلى غامدٍ غامديّ، وهو حيٌّ من اليَمَن، واشتقاقُهُ ممَّا ذكرناه.
(غمر) الغين والميم والراء أصلٌ صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْرٍ في بعض الشِّدّة. من ذلك الغمْر: الماءُ الكثير، وسمّي بذلك لأنّه يغمرُ ما تَحتَه. ثم يشتقُّ من ذلك فيقال فَرسٌ غَمْر: كثير الجَرْي، شُبِّه جريُه في كثرته بالماء الغَمْر. ويقال للرَّجُل المِعطاء: غَمْر، وهو غَمْرُ الرِّداء. قال كثيِّر:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])
ومن الباب: الغَمْرة: الانهماك في الباطل واللَّهو. وسمِّيت غَمرةً لأنّها شيء يستُر الحقَّ عن عين صاحِبِها. وغَمَرات الموت: شدائدُه التي تَغْشَى. وكلُّ شِدّةٍ غَمرة، سمِّيت لأنَّها تَغْشَى. قال:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *
ومما يصحِّح هذا القياسَ الغَمير، وهو نباتٌ أخضَرُ يغمُره اليَبِيس. ويقال: دخَلَ في غِمار النّاس، وهي زَحْمتُهم، وسمِّيت لأنَّ بعضاً يستُرُ بعضاً. وفلانٌ مُغامِرٌ: يَرمي بنفسه في الأمور، كأنَّه يقع في أُمورٍ تَستُره، فلا يَهتدِي لوجه المَخْلَص منها. ومنه الغمْر([3]) ، وهو الذي لم يجرّب الأمورَ كأنَّها سُتِرتْ عنه. قال:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])
والغِمْر: الحِقْد في الصَّدر، وسمِّي لأنَّ الصَّدرَ يَنطوِي عليه. يقال: غَمِرَ عليه
صدرُه. والغِمْر: العَطَش، وهو مشبَّه بالغِمْر الذي هو الحِقد، والجمع الأغمار. قال:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *
ومن الباب غَمَرُ اللحم، وهو رائحتُه تَبْقَى في اليد، كأنَّها تغطِّي اليد. فأمَّا الغُمَر فهو القَدَح الصَّغير، وليس ببعيدٍ أن يكون من قياسِ الباب، كأنَّ الماءَ القليلَ يغمُره. ويجوز أن يكون شاذَّاً عن ذلك الأصل. قال:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])
(غمز) الغين والميم والزاء أصلٌ صحيح، وهو كالنَّخْس في الشيء بشيء، ثم يُستعار. من ذلك: غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً. ثم يقال: غمزَ، إذا عاب وذَكَر بغير الجميل. والمَغَامز: المعايب. وفي عقل فلانٍ غَمِيزةٌ، كأنَّه يُستضعَف. وممّا يستعار: غَمَزَ بجفنه: أشار. ومنه: غَمَزَ الدابةُ من رجله، كأنّه يغمز الأرضَ برجله.
(غمس) الغين والميم والسين أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على غَطِّ الشيء. يقال: غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء، إذا غططتَه فيه. وفي الحديث: "إذا استيقَظَ أحدُكم من نومه فلا يَغمِسْ يَدَه في الإناء". والغَمِير تحتَ اليَبيس يقال له الغَمِيس.
ومن الباب الغَمِيس، وهو مَسيلٌ صغيرٌ بين مجامع الشَّجر. والمُغامَسَة: رَمْي الرّجلِ نفسَه في سِطَة الحرب. ويمينٌ غَموس* قال قوم: معناه أنّها تَغمِس صاحبَها في الإثم. وقال قومٌ: الغَمُوس: النافذة. والمعنيان وإن اختلفا فالقياسُ واحد، لأنّها إذا نفذت فقد انغمست. قال:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])
ويقال للأمر الشديد الذي يغُطّ([8]) الإنسانَ بشدّته: غَموس. قال:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])
(غمص) الغين والميم والصاد أُصَيلٌ يدلُّ على حقارة. يقال غَمَصت الشيءَ، إذا احتقرته. وفي الحديث: "إِنّما ذلك مَنْ غَمَصَ النّاسَ([10]) "، أي حَقَرَهم. والغَمَصُ في العين كالرَّمَصِ. ومنه: الشِّعرَى الغُمَيْصَاء، كأنَّها ليس لها ضوء العَبُور، فهي الغُميصاء كالعين التي بها غَمَص.
(غمض) الغين والميم والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تطامُنٍ في الشَّيء وتداخُل. فالغَمْض: ما تطامَنَ من الأرض، وجمعه غُموض. ثم يقال: غَمَض الشَّيءُ من العِلم وغيرِه، فهو غامض، ودارٌ غامضةٌ، إذا لم تكن شارعةًَ بارزة.
ونسبٌ غامضٌ: لا يُعرَف. وغمّض عينه وأغمَضَها بمعنىً. وهو قياس الباب. ويقال: ما ذُقْتُ غُمْضاً من النَّوم ولا غَِماضاً، أي كقدر ما تُغمَض فيه العين. ويقال: أغْمِضْ لي فيما بِعتَني، كأنَّك تريدُ الزِّيادةَ منه لرداءته والحطَّ من ثمنه. وهو أيضاً من إغماض العَين، أي اتركْه كأنَّك لا تراه. والمغَمِّضات: الذُّنوب يركبها الرَّجلُ وهو يَعرِفها لكنّه يغمّض عنها كأنّه لم يَرَها. ويقال: غُمِّضَت النّاقةُ، إذا رُدَّت عن الحَوض فحَمَلَت على الذَّائد مُغَمِّضة عينَينها فورَدَتْ. قال أبو النجم:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *
وأغْمَضْت حدَّ السَّيف، إذا رقّقته، أي كأنَّك لرقَّته أخفيتَه عن العُيون.
(غمط) الغين والميم والطاء كلمةٌ واحدة. يقال غَمَطَ النِّعمة: احتقرها. وغَمَطَ النّاسَ: احتقرهم. فأمّا قولهم: أغمَطَتْ عليه الحُمَّى، إذا لزِمَتْه ودامت عليه، فليس من هذا، لأنّ الميم فيه بدلٌ من باء، الأصل أغبَطَت. وقد ذُكِر.
(غمق) الغين والميم والقاف كلمةٌ واحدة، وهي الغَمَق: كثْرة النَّدى. يقال أرضٌ غَمِقَةٌ، ونباتٌ غمق. وليلةٌ غَمِقَة: لثِقة.
(غمل) الغين والميم واللام أُصَيْلٌ يدلُّ على ضِيقٍ في الشيء وغُموض. يقال لِمَا ضاقَ من الأودية: غُمْلُول. واشتُقَّ من هذا: غَمَلْتُ الأدِيمَ، إذا غَمَمْتَه ليتفَسَّخَ عنه صوفُه. وهو غَمِيلٌ. ويقال: الغُمْلُول: كلُّ ما اجتَمَع من شجرٍ، أو غمام، أو ظُلْمة، حتَّى تسمَّى الزَّاوية غُملولا. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------
([1]) اللسان (غمر) ومعاهد التنصيص (1: 187).
([2]) للأغلب العجلي كما في أمثال الميداني (2: 4). وكذا ورد إنشاده في المجمل ووقعة صفين 287. وفي جمهرة العسكري 150:
الغمرات ثم ينجلين ***
عنا وينزلن بآخرين
شدائد يتبعهن لين
([3]) يقال بتثليث الغين وبفتحها أيضاً.
([4]) نسبه في مادة (ضرع) إلى ابن وعلة، ونسبه البحتري في حماسته 104 إلى عامر بن مجنون الجرمي، ونسب في حماسة ابن الشجري 70 لكنانة بن عبد ياليل وقال: "وتروى للحارث بن وعلة الشيباني"
([5]) للعجاج في ديوانه 23 واللسان (غمر).
([6]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، اللسان (غمر) وإصلاح المنطق 5، 98، 216. وقصيدته في حماسة ابن الشجري 10 والأصمعيات 33 ليبسك.
([7]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (غمس). وروايته فيه: "ثم أنقضته".
([8]) في الأصل: "بغير".
([9]) يشبه أن يكون رواية في بيت ليزيد بن الخذاق الشني في المفضليات (2: 98). وهو:
إذا ما قطعنا رملة وعدابها  *** فإن لنا أمراً أحذ غموسا
([10]) هو حديث مالك بن مرارة الرهاوي، أنه أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: إني أوتيت من الجمال ما ترى فما يسرني أن أحداً يفضلني بشراكي فما فوقها، فهل ذلك من البغي؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم "إنما ذلك من سفه الحق وغمص الناس". اللسان (غمص).
([11]) اللسان والمجمل (غمض) والبيان (3: 53) بتحقيقنا، حيث أشير إلى "أم الرجز". وبعده:
* خوصاء ترمي باليتيم المحثل *

ـ

##### Türkçe

(غين ve **ميم** ve ikisini üçleyen şeyler babı)

(**غمن**) **الغين** ve **الميم** ve **النون** bir tek kelimedir; üzerine kıyas edilmez. Derler: **غمَنْتُ الجِلدَ**; onu yumuşattığın zaman; o da **غمينٌ**dur.

(**غمي**) **الغين** ve **الميم** ve illetli harf, bir örtmeye ve bürümeye delâlet eder. Bundan: **غَمَيْتُ البيتَ**; onu tavanladığın zaman; tavan **غِماءٌ**dır. Ondan: hastanın üzerine baygınlık geldi; o da, üzerine büründürüldüğü zaman, **مغمىً عليه**dir.

(**غمج**) **الغين** ve **الميم** ve **الجيم** bir tek asıldır; bir harekete ve gelmeye ve gitmeye delâlet eder. Sütten kesilmemiş deve yavrusuna: **غَمِجٌ** denir; o, anasının uyluk araları arasında **يتغامَجُ** eder; geldiği ve gittiği zaman. Ve derler: huyu doğrulmaz adama: **غَمِج**. Ve **الغَمْج**: su içmektir; o, birinciden kıyasa yakın olandır.

(**غمد**) **الغين** ve **الميم** ve **الدال** tek bir sahih asıldır; bir örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. Bundan: kılıç için **الغِمْدُ**: onun kılıfıdır. Denir: **غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً**. Ve denir: Allah onu rahmetiyle **تَغمَّده**; sanki onu onunla kaplıyor. Ve **تغمَّدتُ فلاناً**: onu altına koydun; ta ki onu örtesin. Ve **غامدٍ**’e nisbet **غامديّ**dir; o Yemen’den bir kabiledir; onun iştikakı, zikrettiğimiz şeydendir.

(**غمر**) **الغين** ve **الميم** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir örtmeye ve gizlemeye, bir miktar şiddet içinde, delâlet eder. Bundan **الغمْر**: çok sudur; onunla adlandırıldı, çünkü altındakini örter. Sonra bundan türetilir; denir: **فَرسٌ غَمْر**: çok koşan; koşuşunun çokluğunda, çok suya benzetildi. Ve cömert adama: **غَمْر** denir; o, **غَمْرُ الرِّداء**dır. Kesîr dedi:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])

Babdan: **الغَمْرة**: bâtıla ve eğlenceye dalıp gitmedir. **غَمرةً** diye adlandırıldı; çünkü o, sahibinin gözünden hakkı örten bir şeydir. Ve **غَمَرات الموت**: örten şiddetleridir. Ve her şiddet **غَمرة**dir; örttüğü için adlandırıldı. Dedi:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *

Bu kıyası doğrulayan şeylerden: **الغَمير**; o yeşil bir bitkidir; kurusu onu örter. Ve denir: insanların **غِمار**ına girdi; o onların sıkışıklığıdır; bir kısmı bir kısmını örttüğü için adlandırıldı. Ve falan **مُغامِرٌ**dur: işlere kendini atar; sanki onu örten işlere düşer; böylece ondan kurtuluş yönünü bulamaz. Ondan **الغمْر**([3]) vardır; o, işleri tecrübe etmemiş olandır; sanki ondan örtülmüştür. Dedi:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])

Ve **الغِمْر**: göğüste kindir; göğüs onu içine kıvırdığı için adlandırıldı. Denir: **غَمِرَ عليه صدرُه**. Ve **الغِمْر**: susuzluktur; o, kin olan **الغِمْر**e benzetilmiştir; çoğulu **الأغمار**dır. Dedi:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *

Babdan: **غَمَرُ اللحم**; o, kokusunun elde kalmasıdır; sanki eli örter. Amma **الغُمَر** ise küçük kadehtir; babın kıyasından olması uzak değildir; sanki az su onu örter. Ve o asıldan şâz olması da câizdir. Dedi:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])

(**غمز**) **الغين** ve **الميم** ve **الزاء** sahih bir asıldır; o, bir şeyi bir şeyle dürtme gibidir; sonra mecaz yapılır. Bundan: **غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً**. Sonra denir: **غمزَ**; ayıpladığı ve güzel olmayanla andığı zaman. Ve **المَغَامز**: ayıplardır. Ve falanın aklında **غَمِيزةٌ** vardır; sanki zayıf görülür. Mecaz yapılanlardan: **غَمَزَ بجفنه**: işaret etti. Ondan: **غَمَزَ الدابةُ من رجله**; sanki ayağıyla yeri dürter.

(**غمس**) **الغين** ve **الميم** ve **السين** tek bir sahih asıldır; bir şeyi batırmaya delâlet eder. Denir: **غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء**; onu onda batırdığın zaman. Hadiste: “Biriniz uykusundan uyandığı zaman elini kaba **يَغمِسْ** etmesin.” Ve kuru olanın altında bulunan **الغَمِير**e **الغَمِيس** denir.

Babdan **الغَمِيس**: ağaç kümeleri arasında küçük bir akıntıdır. Ve **المُغامَسَة**: adamın kendini savaşın şiddetine atmasıdır. Ve **يمينٌ غَموس**: bir kavim dedi: manası, sahibini günaha batırmasıdır. Ve bir kavim dedi: **الغَمُوس** nüfuz edendir. İki mana farklı olsa da kıyas birdir; çünkü nüfuz edince batmış olur. Dedi:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])

Ve insanı şiddetiyle örten şiddetli işe: **غَموس** denir. Dedi:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])

(**غمص**) **الغين** ve **الميم** ve **الصاد** hakarete delâlet eden bir kök-asılcıkdır. Denir: **غَمَصت الشيءَ**; onu küçümsediğin zaman. Hadiste: “Ancak o, **غَمَصَ النّاسَ**([10]) olandır”; yani onları küçümsedi. Ve gözdeki **الغَمَصُ**, **الرَّمَصِ** gibidir. Ondan: **الشِّعرَى الغُمَيْصَاء**; sanki onun **العَبُور** ışığı yoktur; bu yüzden o, **غَمَص** bulunan göz gibi **الغُميصاء**dır.

(**غمض**) **الغين** ve **الميم** ve **الضاد** sahih bir asıldır; şeyde bir alçalma ve iç içe girmeğe delâlet eder. O hâlde **الغَمْض**: yerden alçalan şeydir; çoğulu **غُموض**dur. Sonra denir: ilim ve başkasından şey **غَمَض** oldu; o da **غامض**dır. Ve **دارٌ غامضةٌ**: dışa açılan, belirgin bir yerde olmadığı zaman.

Ve **نسبٌ غامضٌ**: bilinmez. Ve **غمّض** gözünü ve **أغمَضَها** aynı manadadır. O, babın kıyasıdır. Ve denir: **ما ذُقْتُ غُمْضاً من النَّوم ولا غَِماضاً**; yani gözün yumulduğu kadar bir miktar. Ve denir: **أغْمِضْ لي فيما بِعتَني**; sanki onun kötülüğünden dolayı ondan artırmayı ve fiyatından indirmeyi istiyorsun. O da göz yummadandır; yani onu bırak, sanki onu görmüyorsun. Ve **المغَمِّضات**: adamın bildiği hâlde bindiği günahlardır; fakat onlardan göz yumar; sanki onları görmemiştir. Ve denir: **غُمِّضَت النّاقةُ**; havuzdan geri çevrildiği zaman, gözlerini yumarak engelleyene yüklendi de suya vardı. Ebû’n-Necm dedi:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *

Ve kılıcın keskinliğini **أغْمَضْت**; onu incelttiğin zaman; yani inceliğinden dolayı onu gözlerden gizlemişsin gibi.

(**غمط**) **الغين** ve **الميم** ve **الطاء** bir tek kelimedir. Denir: **غَمَطَ النِّعمة**: onu küçümsedi. Ve **غَمَطَ النّاسَ**: onları küçümsedi. Amma onların sözü: **أغمَطَتْ عليه الحُمَّى**; ona yapıştığı ve onda devam ettiği zaman; bu bundan değildir; çünkü ondaki **الميم**, **باء**’dan bedeldir; asıl **أغبَطَت**tir. Zikredilmiştir.

(**غمق**) **الغين** ve **الميم** ve **القاف** bir tek kelimedir; o **الغَمَق**: çiğin çokluğudur. Denir: **أرضٌ غَمِقَةٌ** ve **نباتٌ غمق**. Ve **ليلةٌ غَمِقَة**: çamurlu.

(**غمل**) **الغين** ve **الميم** ve **اللام** şeyde bir darlığa ve kapalılığa delâlet eden bir kök-asılcıkdır. Vadilerden dar olana: **غُمْلُول** denir. Bundan türetildi: **غَمَلْتُ الأدِيمَ**; onu, yününün ondan çürümesi için, kapattığın zaman. O da **غَمِيلٌ**dir. Ve denir: **الغُمْلُول**: ağaçtan, yahut buluttan, yahut karanlıktan toplanan her şeydir; hatta köşe **غُملولا** diye adlandırılır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ م ص
وجدت الناس يغمص بعضهم بعضاً ويغتمص‏.‏
وما في فلان غميصة أي غميرة‏.‏
ومعاذ الله أن أغمص مسلماً‏.‏
وما فيّ غمصة لأحد‏.‏
ورآه فغمصته عينه إذا اقتحمته واحتقرته‏.‏
وفلان مغموص عليه في حسبه ودينه‏.‏
ولما قتل ابن آدم أخاه غمص الله الخلق ونقص الأشياء‏.‏
وفي عينه رمص وعمص‏.‏
وتقول‏:‏ قد يقع بين الأخوين من الخلصاء ما وقع بين الشعريين العبور والغميصاء‏.‏

##### Türkçe

غ م ص
İnsanları buldum; birbirlerini **يغمص** ediyorlar ve **يغتمص** ediyorlar.
Ve falanda **غميصة** yoktur; yani **غميرة**.
Ve Allah’a sığınırım; bir Müslümanı **أغمص** edeyim (diye).
Ve bende, bir kimse için **غمصة** yoktur.
Ve onu gördü de gözü onu **غمصته** etti; yani ona saldırdığında ve onu küçümsediğinde.
Ve falan, soyunda ve dininde **مغموص عليه**dur.
Ve Âdem’in oğlu kardeşini öldürdüğünde, Allah mahlûku **غمص** etti ve şeyleri eksiltti.
Ve onun gözünde **رمص** ve **عمص** vardır.
Ve dersin ki: İki kardeş arasında, dostlardan, **الشعريين** arasında vuku bulan şey vuku bulabilir: **العبور** ve **الغميصاء**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غَمَصَه وغَمِصَه يَغْمِصُه ويَغْمَصُه غَمْصاً واغْتَمَصَه: حَقَّرَه واسْتَصْغَره ولم يره شيئاً، وقد غَمِصَ فلانٌ يَغْمَصُ غَمَصاً، فهو أَغْمَصُ. وفي حديث مالك بن مُرَارة الرَّهَاوِيّ: أَنه أَتى النبيَّ، صلّى اللّه عليه وسلّم، فقال: إِني أُوتِيتُ من الجَمالِ ما تَرى فما يسُرُّني أَن أَحداً يَفْضُلني بشِرَاكي فما فوقها فهل ذلك من البَغْي؟ فقال رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم: إِنما ذلك مَنْ سَفِهَ الحقَّ وغَمَطَ الناس، وفي بعض الرواية: وغَمَصَ الناسَ أَي احْتَقَرهم ولم يَرَهم شيئاً. وفي حديث عمر أَنه قال لقَبِيصة بن جابر حين اسْتَفْتاه في قَتْلِه الصيدَ وهو مُحْرِم قال: أَتَغْمِصُ الفُتْيا وتقْتُل الصيدَ وأَنتَ مُحْرم؟ أَي تحتقر الفتيا وتَسْتَهِينُ بها. قال أَبو عبيد وغيره: غَمَصَ فلان الناس وغَمَطهم وهو الاحتقار لهم والازْدِراءُ بهم، ومنه غَمْصُ النعمة. وفي حديث عليّ: لما قَتَلَ ابنُ آدمَ أَخاه غَمَصَ اللّهُ الخلقَ، أَراد نَقَصَهم من الطول والعرض والقوّة والبَطْش فصغّرهم وحقَّرهم. وغَمَصَ النعمة غَمْصاً: تهاوَنَ بها وكفَرَها وازْدَرَى بها. واغْتَمَصْت فلاناً اغْتِماصاً: احتقرته. وغَمَصَ عليه قولاً قاله: عابَه عليه. وفي حديث الإِفك: إِن رأَيتُ منها أَمْراً أَغْمِصُه عليها أَي أَعِيبُها به وأَطْعَنُ به عليها.
ورجلٌ غَمِصٌ على النسب: عَيّاب. ورجل مَغْموص عليه في حَسبَه أَو في دِينِه ومَغْموزٌ أَي مطعون عليه. وفي حديث توبة كعب: إِلاَّ مَغْموصاً عليه بالنِّفَاق أَي مطعوناً في دِينه متَّهماً بالنفاق.
والغَمَصُ في العين: كالرَّمَص. وفي حديث ابن عباس: كان الصبيان يُصْبِحُون غُمْصاً رُمْصاً ويُصْبِح رسولُ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، صَقِيلاً دَهِيناً يعني في صِغَره؛ وقيل: الغَمَصُ ما سالَ والرَّمَصُ ما جَمَدَ، وقيل: هو شيء تَرْمِي به العينُ مثل الزَّبَدِ، والقطعة منه غَمَصة، وقد غَمِصَت عينُه، بالكسر، غَمَصاً. ابن شميل: الغَمَصُ الذي يكون مثل الزبد أَبيض يكون في ناحية العين، والرَّمَصُ الذي يكون في أُصول الهُدْب.وقال: أَنا مُتَغَمِّصٌ من هذا الخبر ومتوصِّمٌ ومُمْدَئِلٌّ ومرنّحٌ ومُغَوثٌ، وذلك إِذا كان خبراً يسُرّه ويخاف أَن لا يكون حقّاً أَو يخافه ويسره.
والشِّعْرَى الغَمُوص والغُمَيْصاء ويقال الرميصاء: من منازل القمر، وهي في الذراع أَحد الكوكبين، وأُخْتُها الشعرى العَبُور، وهي التي خَلْف الجوزاءِ، وإِنما سميت الغُمَيْصاء بهذا الاسم لصِغرَها وقلة ضوئها من غَمَصِ العين، لأَن العين إِذا رَمِصَت صَغُرت. قال ابن دريد: تزعم العرب في أَخبارها أَن الشِّعْرَيَين أُخْتا سُهَيْلٍ وأَنها كانت مجتمعة، فانحدَرَ سُهَيْلٌ فصار يمانيّاً، وتَبِعَتْه الشعرى اليمانية فعَبَرت البحرَ فسُمِّيت عبُوراً، وأَقامت الغُمَيصاءُ مكانَها فبَكَتْ لِفَقْدِهما حتى غَمِصت عينُها، وهي تصغير الغَمْصاء، وبه سميت أُم سليم الغَمْصاء، وقيل: إِن العَبُور ترىى سُهَيلاً إِذا طلَع فكأَنّها تَسْتَعْبر، والغُمَيصاء لا تراه فقد بَكتْ حتى غَمِصت، وتقول العرب أَيضاً في أَحاديثها: إِن الشعرى العَبور قطعت المَجَرَّةَ فسميت عَبُوراً، وبكت الأُخرى على إِثْرها حتى غَمِصَت فسميت الغُمَيصاء. وفي الحديث في ذكر الغُمَيصاء: هي الشعرى الشاميّةُ وأَكبرُ كوكبي الذراع المقبوضة. والغُمَيْصاءُ: موضع بناحية البحر. وقال الجوهري: الغُمَيْصاء اسم موضع، ولم يُعَيّنْه. قال ابن بري: قال ابن ولاّد في المقصور والممدود في حرف الغين: والغُمَيْصاء موضع، وهو الموضع الذي أَوْقَعَ فيه خالدُ بنُ الوليد ببَني جَذِيمةَ من بني كنانة؛ قالت امرأَة منهم:
وكائِنْ تَرى يوم الغُمَيْصاء من فَتىً
أُصِيبَ، ولم يَجْرَحْ، وقد كان جارحا
وأَنشد غيره في الغُمَيْصاء أَيضاً:
وأَصبحَ عنّي بالغُمَيْصاء جالساً
فَرِيقانِ: مسؤولٌ، وآخَرُ يَسْأَلُ
قال ابن بري: وفي إِعرابه إِشكال وهو أَن قوله فريقان مرفوع بالابتداء ومسؤول وما بعده بدل منه وخبرُ المبتدإ قولهُ بالغُمَيْصاء وعني متعلق بيسأَل وجالساً حال والعامل فيه يسأَل أَيضاً، وفي أَصبح ضمير الشأْن والقصة، ويجوز أَن يكون فريقان اسمَ أَصبح وبالغميصاء الخبر، والأَول أَظهر. والغُمَيْصاءُ: اسم امرأَة.

##### Türkçe

**غَمَصَه** ve **غَمِصَه**; **يَغْمِصُه** ve **يَغْمَصُه**; **غَمْصاً** ve **اغْتَمَصَه**:
Onu küçümsedi ve onu küçük gördü ve onu bir şey görmedi; ve gerçekten falan kimse **غَمِصَ** eder, **يَغْمَصُ** **غَمَصاً**; o hâlde o **أَغْمَصُ**tur. Mâlik b. Murâre er-Rehâvî hadîsinde: onun Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, geldiği; dedi ki: “Güzellikten, gördüğün kadar bana verildi; şu hâlde beni, kayışımın (ayakkabı kayışımın) üstündekiyle bile birinin geçmesi beni sevindirmez; peki bu **البَغْي**’den midir?” Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi ki: “Ancak bu, hakkı beyinsizce yapan ve insanları **غَمَطَ** edendir.” Bazı rivayette: “ve insanları **غَمَصَ** etti” yani onları aşağıladı ve onları bir şey görmedi. Ömer hadîsinde: **قَبِيصة بن جابر**’e, ihramlı iken avı öldürmesi hakkında kendisinden fetva istediği vakit, dedi ki: “Fetvayı **أَتَغْمِصُ** edip (küçümseyip) avı öldürürsün de sen **مُحْرِم** iken mi?” yani fetvayı küçümsersin ve onunla hafife alırsın. Ebû Ubeyd ve başkaları dedi: Falan kimse insanları **غَمَصَ** etti ve onları **غَمَطَ** etti; o, onlara karşı küçümsemedir ve onlara karşı hor görmedir; bundan da nimetin **غَمْصُ**’u (nimeti küçümseme) vardır. Ali hadîsinde: Âdemoğlu kardeşini öldürdüğü vakit Allah mahlûku **غَمَصَ** etti; onların boydan, enden, kuvvetten ve yakalamadan eksiltilmesini istedi; böylece onları küçülttü ve onları küçümsedi. Nimeti **غَمَصَ** etmek **غَمْصاً**: onunla gevşek davrandı ve onu inkâr etti ve onunla hor gördü. “Falanı **اغْتَمَصْت**” **اغْتِماصاً**: onu küçümsedim. Onun üzerine, söylediği bir sözü **غَمَصَ** etti: onu onun aleyhine ayıpladı. **الإِفك** hadîsinde: “Ondan bir iş görürsem, onu onun aleyhine **أَغْمِصُه**” yani onu onunla ayıplarım ve onunla onun aleyhine ta’n ederim.

Nesep üzerine **غَمِصٌ** olan bir adam: ayıplayıcı. Ve hasebinde yahut dininde üzerine **مَغْموص** olunan ve **مَغْموزٌ** olan bir adam: yani üzerine ta’n edilmiş. Ka‘b’ın tevbesi hadîsinde: “Ancak nifak ile üzerine **مَغْموصاً**” yani dininde üzerine ta’n edilmiş, nifakla itham edilmiş.

Gözde **الغَمَصُ**: **الرَّمَص** gibidir. İbn Abbâs hadîsinde: “Çocuklar sabahlardı: **غُمْصاً رُمْصاً**; ve Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sabahlardı: **صَقِيلاً دَهِيناً**” yani küçüklüğünde; ve denildi ki: **الغَمَصُ** akan şeydir, **الرَّمَصُ** donan şeydir; ve denildi ki: o, gözün attığı, köpük gibi bir şeydir; onun parçası **غَمَصة**’dır; ve gözü, kesre ile, **غَمِصَت**; **غَمَصاً**. İbn Şümeyl: **الغَمَصُ**, köpük gibi olan, beyaz, gözün kenarında olan şeydir; **الرَّمَصُ** ise kirpiklerin diplerinde olan şeydir. Ve dedi ki: “Ben bu haberden **مُتَغَمِّصٌ** ve **متوصِّمٌ** ve **مُمْدَئِلٌّ** ve **مرنّحٌ** ve **مُغَوثٌ**um”; bu, onu sevindiren ve hak olmamasından korktuğu yahut ondan korktuğu ve onu sevindirdiği bir haber olduğu zaman olur.

**والشِّعْرَى الغَمُوص** ve **الغُمَيْصاء** (ve **الرميصاء** denilir): ayın menzillerindendir; ve o, **الذراع**’da iki yıldızdan biridir; ve kız kardeşi **الشعرى العَبُور**’dur; ve o, **الجوزاء**’ın arkasında olandır. Ancak **الغُمَيْصاء** bu adla adlandırıldı; onun küçüklüğü ve ışığının azlığı sebebiyle, gözün **غَمَصِ**’ından; çünkü göz **رَمِصَت** ettiği vakit küçülür. İbn Düreyd dedi: Arap, haberlerinde, **الشِّعْرَيَين**’in **سُهَيْل**’in iki kız kardeşi olduğunu ve onların bir arada bulunduğunu; sonra **سُهَيْل**’in aşağı indiğini, böylece Yemenli olduğunu; Yemenli **الشعرى**’nın onu takip ettiğini, böylece denizi geçtiğini, bu yüzden **عَبُوراً** diye adlandırıldığını; **الغُمَيصاء**’nın yerinde kaldığını, böylece ikisinin kaybı için ağladığını, nihayet gözü **غَمِصت** oluncaya kadar; ve o, **الغَمْصاء**’nın küçültmesidir; ve onunla Ümmü Süleym **الغَمْصاء** diye adlandırıldı, diye iddia eder. Ve denildi ki: **العَبُور** **سُهَيلاً**’ı doğduğu vakit görür; sanki o **تَسْتَعْبر** eder; **الغُمَيصاء** ise onu görmez; böylece ağladı, nihayet **غَمِصت** oldu. Arap, hadislerinde ayrıca der ki: **الشعرى العَبور** **المَجَرَّة**’yi kesti; böylece **عَبُوراً** diye adlandırıldı; öteki onun ardından ağladı, nihayet **غَمِصَت** oldu; böylece **الغُمَيصاء** diye adlandırıldı. Hadîste, **الغُمَيصاء**’nın zikrinde: o, Şamlı **الشعرى**’dır ve **الذراع المقبوضة**’nın iki yıldızının daha büyüğüdür. **والغُمَيْصاءُ**: deniz tarafında bir yer. Cevherî dedi: **الغُمَيْصاء** bir yer adıdır; onu belirlemedi. İbn Berrî dedi: İbn Vellâd, “maksûr ve memdûd”da **الغين** harfinde dedi ki: **والغُمَيْصاء** bir yerdir; o, Hâlid b. Velîd’in, Kinâne’den Benî Cezîme’ye karşı içinde baskın yaptığı yerdir; onlardan bir kadın dedi ki:
“Ve nice görürsün **يوم الغُمَيْصاء**’da bir yiğitten;
Vurulmuştur, yaralanmamıştır; hâlbuki yaralayıcı idi.”
Başkası **الغُمَيْصاء** hakkında da inşâd etti:
“Ve sabahladı, benden uzak, **بالغُمَيْصاء**’da oturur hâlde,
İki takım: biri sorulan, diğeri sorar.”
İbn Berrî dedi: Onun i‘râbında bir müşkil vardır; o da şudur: “**فريقان**” ibtidâ ile merfûdur; “**مسؤول**” ve ondan sonrası ondan bedeldir; mübtedânın haberi “**بالغُمَيْصاء**” sözüdür; “**عني**” “**يسأَل**”e taalluk eder; “**جالساً**” hâl’dir ve onun âmili yine “**يسأَل**”dir; ve “**أَصبح**”ta şe’n ve kıssa zamiri vardır; ve caizdir ki “**فريقان**” **أَصبح**’ın ismi olsun, “**بالغميصاء**” haber olsun; birincisi daha zâhirdir.

**والغُمَيْصاءُ**: bir kadının adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ م ص * * غَمِصَهُ * استصغره ولم يرُه شيئا و * غَمِصَ * النِعمة أي لم يشكرها وبابهما فهِم و * الغَمَصُ * بفتحتين الرَّمص وقد * غَمِصت * عينه من باب طرِب

##### Türkçe

* غ م ص * **غَمِصَهُ**: onu küçük gördü ve onu bir şey olarak görmedi; ve **غَمِصَ**: nimeti, yani ona şükretmedi; ikisinin de babı **فَهِم**’dir. Ve **الغَمَصُ** (iki fetha ile): **الرَّمص**’tır. Ve gözü **غَمِصت**: **طَرِب** babından.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

غمصه، كضرب  غمصا، وهي اللغة الفصحى. غمص، مثل  سمع، وفرح  ، غمصا وغمصا، وعلى الأولى اقتصر الجوهري وغير واحد من اللغويين، بمعنى  احتقره  ، واستصغره، ولم يره شيئا  كاغتمصه. و  قيل: غمص الرجل، إذا  عابه، وتهاون بحقه  ؛ ومنه حديث أبي بكر، رضي الله تعالى عنه، أنه قال لطلحة بن عبيد الله في عمر، رضي الله تعالى عنهما:  لئن بلغني أنك ذكرته أو غمصته بسوء لألحقنك بحمضات قنة  . وفي الصحاح: غمصت عليه قولا قاله، أي عبته عليه. انتهى. وفي حديث عمر، رضي الله تعالى عنه، أنه قال لقبيصة بن جابر:  أتغمص الفتيا، وتقتل الصيد وأنت محرم  ، أي تحتقر الفتيا وتستهين بها. قال أبو عبيد: غمص فلان الناس، وغمطهم، وهو الاختقار لهم والازدراء بهم. قال: منه غمص  النعمة  غمصا، إذا  لم يشكرها  ، وتهاون بها، وكفرها، هكذا هو في الصحاح من حد ضرب. وفي التهذيب، وديوان الأدب: غمص النعمة وغمط، كلاهما بكسر الميم، وكذلك في حديث مالك بن مرارة الرهاوي  ... إنما ذلك من سفه الحق وغمط الناس  . وفي رواية: وغمص الناس، روي بالوجهين، أي احتقرهم ولم يرهم شيئا.  وهو مغموص عليه  ومغموز، أي  مطعون في دينه  أو حسبه. وفي حديث توبة كعب:  إلا مغموصا عليه النفاق، أي مطعونا في دينه، متهما بالنفاق.  وهو غموص الحنجرة، أي كذاب  ، عن ابن عباد. قال أيضا:  اليمين الغموص بمعنى  الغموس  ، بالسين.  والغمص  في العين،  محركة: ما سال من الرمص  ، هكذا في نسخ الصحاح. وفي أخرى: ما سال والرمص: ما جمد. ورجل أغمص، وقد  غمصت العين، كفرح  ، تغمص غمصا،  فهو أغمص  ، والجمع غمص. ومنه حديث ابن عباس، رضي الله تعالى عنهما:  كان الصبيان يصبحون غمصا رمصا  ، وقد تقدم شرحه في  ر م ص  . وقيل: الغمص شيء ترمي به العين مثل الزبد، والقطعة منه غمصة. وقال ابن شميل: الغمص الذي يكون مثل الزبد أبيض، يكون في ناحية العين، والرمص الذي يكون في أصول الهدب.  والغميصاء: إحدى الشعريين  ، ويقال لها أيضا: الرميصاء، كما تقدم، من منازل القمر، وهي في الذراع أحد الكوكبين، وأختها الشعرى العبور، وهي التي خلف الجوزاء. وإنما سميت الغميصاء بهذا الاسم لصغرها، وقلة ضوئها، من غمص العين، لأن العين إذا غمصت صغرت.  ومن أحاديثهم أن الشعرى العبور قطعت المجرة فسميت عبورا، وبكت الأخرى على إثرها حتى غمصت  فسميت الغميصاء.  ويقال لها الغموص أيضا  . وقال ابن الأثير: الغميصاء هي الشعرى الشامية وأكبر كوكبي الذراع المقبوضة. وقال ابن دريد: تزعم العرب في أخبارها أن الشعريين أختا سهيل، وأنها كانت مجتمعة، فانحدر سهيل فصار يمانيا، وتبعته الشعرى اليمانية فعبرت المجرة فسميت عبورا، وأقامت الغميصاء مكانها فبكت لفقدهما حتى غمصت عينها، وهي تصغير الغمصاء.  والغميصاء: ع  ، ذكره الجوهري ولم يعينه. وفي اللسان: قال ابن بري: قال ابن ولاد في المقصور والممدود في حرف الغين: هو الموضع الذي  أوقع فيه خالد ابن الوليد، رضي الله تعالى عنه، ببني جذيمة  من بني كنانة.

  قالت امرأة منهم:ت امرأة منهم:
  وكائن ترى يوم الغميصاء من فتىأصيب ولم يجرح وقد كان جارحا وأنشد غيره في الغميصاء أيضا:
  وأصبح عني بالغميصاء جالسا                      فريقان مسؤول وآخر يسأل قلت: هو للشنفرى. الغميصاء:  اسم أم أنس ابن مالك، رضي الله تعالى عنه  ، هكذا في سائر الأصول، ومثله في العباب. وقال شيخنا: هو وهم، بل الغميصاء: اسم أم حرام بنت ملحان. وأما أم أنس فالرميصاء، كما قاله الحافظ ابن حجر وغيره. وقيل: هو لقب، واسمها سهلة أو رميلة، أو مليكة. وكنيتها أم سليم، كما قاله جماعة. انتهى. قلت: وفي معجم الذهبي وابن فهد: الرميصاء أو الغميصاء أم سليم زوجة أبي طلحة، وأم أنس كبيرة القدر. وقال في الغين: الغميصاء وقيل الرميصاء: أم سليم بنت ملحان. وقال ابن دريد بعد ذكر الشعرى الغميصاء، وبه سميت أم سليم الغميصاء. قال ابن عباد: يقال:  لا تغمص علي  ، أي  لا تكذب  . هكذا في سائر الأصول. وفي العباب، أي لا تغضب. ومما يستدرك عليه: غمص الله الخلق: نقصهم من الطول، والعرض، والقوة، والبطش، فصغرهم وحقرهم، وقد جاء ذلك في حديث علي في قتل ابن آدم أخاه. ورجل غمص، ككتف، على النسب، أي عياب. وأنا متغمص من هذا الخبر ومتوصم، وذلك إذا كان خبرا يسره ويخاف ألا يكون حقا، أو يخافه ويسره.

##### Türkçe

**غمصه**، **ضرب** gibi: **غمصا**; ve bu fasih dildir. **غمص**، **سمع** ve **فرح** gibi; **غمصا** ve **غمصا** (diye gelir); ve birincisi üzerine Cevherî ve lugatçılardan birden başkası iktisar etmiştir; mânâsı: onu **احتقره** (hakir gördü), **استصغره** (küçük saydı) ve onu bir şey görmedi; **اغتمصه** gibi. Ve denildi: **غمص** adam, **عابه** (ayıpladı) ve hakkını hafife aldı; bundan Ebû Bekir hadisi, Allah Teâlâ ondan razı olsun: Ömer hakkında Talha b. Ubeydullah’a, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun, dedi ki: “Eğer bana onun hakkında onu andığını yahut onu kötü bir şeyle **غمصته** ettiğini ulaştırırsan, seni **بحمضات قنة**’ye mutlaka katarım.” Ve **الصحاح**’ta: “**غمصت** onun üzerine söylediği bir sözü”, yani onu onun üzerine ayıpladım. Bitti. Ve Ömer hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun, Kabîsa b. Câbir’e dedi ki: “**أتغمص** fetvayı, ve sen ihramlı iken avı öldürürsün”; yani fetvayı hakir görür ve onu hafife alırsın. Ebû Ubeyd dedi: Falan, insanları **غمص** eder ve **غمطهم** eder; bu, onları hakir görme ve onları küçümsemedir. Dedi: Bundan **غمص النعمة** **غمصا**; yani onu **لم يشكرها** (şükretmedi), onunla gevşek davrandı ve onu inkâr etti. İşte bu, **الصحاح**’ta **ضرب** haddinden böyledir. **التهذيب**’te ve **ديوان الأدب**’de: **غمص النعمة** ve **غمط**; ikisi de mîm’in kesresiyle; ve yine Mâlik b. Merâre er-Rahâvî hadîsinde: “… ancak bu, hakkın sefihliği ve insanların **غمط** edilmesindendir.” Bir rivayette: **غمص الناس**; iki vecihle rivayet edilmiştir; yani onları hakir gördü ve onları bir şey görmedi. Ve o, **مغموص عليه** ve **مغموز**’dur; yani dininde yahut hasebinde **مطعون في دينه** (ta’n edilmiş). Ka‘b’ın tevbesi hadîsinde: “Ancak nifakla **مغموصا عليه**”; yani dininde ta’n edilmiş, nifakla itham edilmiş. Ve o, **غموص الحنجرة**’dir; yani yalancı; İbn Abbâd’dan. O da dedi: **اليمين الغموص** mânâca **الغموس** (sîn ile) demektir. Ve gözde **الغمص**; harekeli: **الرمص**’tan akan şeydir; **الصحاح** nüshalarında böyledir. Başka birinde: akan şey; ve **الرمص**: donan şeydir. Ve **أغمص** bir adam; ve göz **غمصت** etti, **فرح** gibi; **تغمص** **غمصا**; o hâlde o **أغمص**’tır; cem‘i **غمص**. Bundan İbn Abbâs hadîsi, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun: “Çocuklar sabahlardı: **غمصا رمصا**”; ve bunun şerhi **ر م ص**’ta geçti. Ve denildi: **الغمص** gözün attığı, köpük gibi bir şeydir; onun parçası **غمصة**’dır. İbn Şümeyl dedi: **الغمص** köpük gibi olan, beyazdır; gözün kenarında olur; **الرمص** ise kirpik diplerinde olandır.

**الغميصاء**: iki **الشعريين**’den biridir; ona ayrıca **الرميصاء** da denir, geçtiği üzere; ayın menzillerindendir; ve o, **الذراع**’da iki yıldızdan biridir; ve kız kardeşi **الشعرى العبور**’dur; o da **الجوزاء**’nın arkasında olandır. Ancak **الغميصاء** bu adla, küçüklüğü ve ışığının azlığı sebebiyle adlandırıldı; gözün **غمص**’undan; çünkü göz **غمصت** edince küçülür. Onların hadislerinden: **الشعرى العبور** Samanyolu’nu kesti, bu yüzden **عبورا** diye adlandırıldı; öteki onun ardından ağladı, nihayet **غمصت** etti; bu yüzden **الغميصاء** diye adlandırıldı. Ve ona **الغموص** da denir. İbnü’l-Esîr dedi: **الغميصاء** Şamî **الشعرى**’dır ve **الذراع المقبوضة**’nın iki yıldızının büyüğüdür. İbn Düreyd dedi: Araplar haberlerinde, iki **الشعريين**’in Süheyl’in iki kız kardeşi olduğunu ve onların bir arada bulunduğunu iddia eder; Süheyl aşağı indi de Yemenli oldu; Yemenli **الشعرى** ona tâbi oldu da Samanyolu’nu geçti, bu yüzden **عبورا** diye adlandırıldı; **الغميصاء** yerinde kaldı da ikisini kaybettiğine ağladı, nihayet gözü **غمصت** etti; ve o, **الغمصاء**’nın küçültmesidir.

**الغميصاء**: bir **ع**’dır; Cevherî onu zikretti ve onu tayin etmedi. **اللسان**’da: İbn Berrî dedi: İbn Velâd, **المقصور والممدود**’da, **الغين** harfinde dedi ki: O, Hâlid b. Velîd’in, Allah Teâlâ ondan razı olsun, Kinâne’den Benî Cezîme’ye karşı içine düşürdüğü yerdir.

Onlardan bir kadın dedi:
“Nice görürsün **يوم الغميصاء**’da bir yiğitten; vuruldu, yaralanmadı; hâlbuki yaralayıcı idi.”

Başka biri de **الغميصاء** hakkında inşâd etti:
“Ve benden uzak **بالغميصاء**’da oturmuş sabahladı;
İki takım: biri sorulan, diğeri sorar.”

Dedim: O, Şenferâ’nındır. **الغميصاء**: Enes b. Mâlik’in annesinin adı, Allah Teâlâ ondan razı olsun; bütün asıllarda böyledir; ve **العباب**’da da benzeri. Şeyhimiz dedi: Bu bir vehimdir; bilakis **الغميصاء**: Ümmü Harâm bint Milhân’ın adıdır. Enes’in annesi ise **الرميصاء**’dır; Hâfız İbn Hacer ve başkalarının dediği gibi. Ve denildi: o bir lakaptır; adı Sehle yahut Rumeyle yahut Muleyke’dir. Künyesi Ümmü Süleym’dir; bir cemaatin dediği gibi. Bitti. Dedim: Zehebî ve İbn Fehd’in mu‘ceminde: **الرميصاء** yahut **الغميصاء** Ümmü Süleym, Ebû Talha’nın zevcesi ve Enes’in annesi, büyük kadirdir. Ve **الغين**’de dedi: **الغميصاء** ve denildi **الرميصاء**: Ümmü Süleym bint Milhân. İbn Düreyd, **الشعرى الغميصاء**’yı zikrettikten sonra dedi: ve onunla Ümmü Süleym’e **الغميصاء** adı verildi. İbn Abbâd dedi: denilir: **لا تغمص علي**; yani **لا تكذب** (bana yalan söyleme). Bütün asıllarda böyledir. **العباب**’da ise: yani kızma. Ve ona istidrâk olunanlardandır: Allah, mahlûku **غمص** etti: boydan, enden, kuvvetten ve yakalamadan eksiltti; böylece onları küçülttü ve hakir kıldı; bu, Ali hadîsinde, Âdemoğlu’nun kardeşini öldürmesi hakkında gelmiştir. Ve **غمص** bir adam, **كتف** gibi, nisbet üzere; yani ayıplayıcı. Ve ben bu haberden **متغمص** ve **متوصم**’um; bu, sevindiren bir haber olup hak olmamasından korktuğunda, yahut ondan korkup da sevindiğinde olur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَمَصَهُ
1 غَمَصَهُ ذ , (S, A, Mgh, K,) aor. غَمِصَ inf. n. غَمْصٌ; (S;) and غَمِصَهُ, aor. غَمَصَ , inf. n. غَمْصٌ; and غَمِصَهُ, aor. غَمَصَ , inf. n. غَمَصٌ; (K, * TA;) but the first is the most chaste; (TA;) He despised him; held him in contempt; (A, Mgh, K;) accounted him little, or vile; regarded him as nothing; (S;) as also ↓ اغتمصهُ. (S, A, K.) You say also, رَآهُ فَغَمَصَتْهُ عَيْنُهُ He saw him and his eye despised him. (A.) ― -b2- He blamed him; found fault with him; imputed to him a vice, or fault; and despised his right. (A, K.) You say, وَجَدَتْ النَّاسَ يَغْمِصُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا [I found the people blaming one another, &c.]; as also ↓ يَغْتَمِصُ. (A.) And غَمَصْتَهُ بِسُوْءٍ [Thou imputedst evil to him]. (TA, from a trad.) And غَمَصْتُ عَلَيْهِ قَوْلًا قَالَهُ I blamed him, or found fault with him, for a saying that he said. (S.) ― -b3- And hence, (TA,) غَمَصَ النِّعْمَةَ, (S, K,) and غَمِصَهَا, (K,) the latter is the form authorized by the T and the Deewلn el-Adab, this verb and [its syn.] غمط being there said to be both with kesr to the م, (TA,) He was ungrateful, or unthankful, for the favour or benefit; (S, K, TA;) he despised it, and disacknowledged it. (TA.) ― -b4- [Hence also, app.,] غَمَصَ اللّٰهُ الخَلْقَ God diminished the height, and breadth, and strength, and might in war, or valour, of mankind; and made them small and contemptible: occurring in a trad. of 'Alee respecting the slaughter of his brother by a son of Adam. (TA.) -A2- غَمَصَتْ عَيْنُهُ, (S, K,) aor. غَمَصَ , (K,) inf. n. غَمَصٌ, (S,) His eye had in it what is termed غَمَصٌ, q. v. (S, K.) ― -b2- [Hence, perhaps,] غَمِصَ هٰذَا الأَمْرُ عَلَىَّ This thing, or affair, turned against me, and became attended with trouble. (JK.) ― -b3- [And hence, perhaps,] لَا تَغْمَصْ عَلَىَّ [in the CK تَغْمِصْ] Be not thou angry with me: so accord. to the O [and the JK]: but accord. to the K, do not thou lie against me, or utter falsehood. (TA.)

8 اـِغْتَمَصَ see 1, in two places.

غَمَصٌ
غَمَصٌ ذ Fluid filth [or foul matter] in the inner corner of the eye: (Mgh:) or what is fluid of [the filth, or foul matter, or white filth, which collects in the inner corner of the eye, and which, when concrete, is called] رَمَص: (S, K:) or a thing like froth, which the eye emits; a portion whereof is termed ↓ غَمَصَةٌ: (TA:) or what resembles white froth, in the side of the eye: but رَمَصٌ is in the side of the eyelashes: (ISh:) or both these words signify dirt which the eye emits: or غَمَصٌ is what is concrete. (M in art. رمص.)

غَمِصٌ
غَمِصٌ ذ , a possessive epithet, A great imputer of vices or faults. (TA.)

غَمَصَةٌ
غَمَصَةٌ ذ : see غَمَصٌ.

يَمِينٌ غَمُوصٌ
يَمِينٌ غَمُوصٌ ذ i. q. غَمُوسٌ. ― -b2- هُوَ غَمُوصُ الحَنْجَرَةِ He is a liar. (Ibn-'Abbلd, K.) -A2- الغَمُوصُ: see الغُمَيْصَآءُ.

مَا فِى فُلَانٍ غَمِيصَةٌ
مَا فِى فُلَانٍ غَمِيصَةٌ ذ There is not in such a one anything for which his character is to be impugned, or for which he is to be blamed, censured, or spoken against; any vice, or fault; i. q. غَمِيزَةٌ. (A.)

غُمَيْصَآءُ
غُمَيْصَآءُ ذ dim. of غَمْصَآءُ [fem. of أَغْمَصُ]. (TA.) Hence, (TA,) الغُمَيْصَآءُ [The star Procyon;] one of the شِعْرَيَانِ, (S, K,) whereof the other is الشِّعْرَى العَبُورُ [i. e. Sirius]: (TA:) the former is also called ↓ الغَمُوصُ, (S, K,) and الرُّمَيْصَآءُ, (TA,) and الشِّعْرَى الشَّامِيَّةُ: (IAth:) it is one of the Mansions of the Moon [accord. to those who make the term نَوْءٌ to signify the auroral setting; namely, the Seventh]; (TA;) and is in the ذِرَاع; (S;) i. e., it is the greater of the two stars called الذِّرَاعُ المَقْبُوضَةُ: (IAth:) it is called الغميصاء because of its smallness and its littleness of light [in comparison with the other شعرى], from غَمَصُ العَيْنِ: (TA:) [or the reason of its being so called is this:] the Arabs assert that the شِعْرَيَانِ are the sisters of سُهَيْل [or Canopus]; (IDrd, S;) and that they [three] were together; but that سهيل descended into the south, and الشِّعْرَى اليَمَانِيَّةُ [which is Sirius] followed it; (IDrd;) this latter, they say, crossed the Milky way, and was therefore named العَبُورُ; and الغميصاء remained in her place, weeping for the loss of the two others until her eye became affected with غَمَص: (IDrd, K: *) they also assert that thou seest العبور when she rises as though she desired to cross [the Milky Way] (كَأَنَّهَا تَسْتَعْبِرُ); but الغميصاء thou seest not [as yet in any part of Arabia], she having wept until she has become affected with غَمَص. (S.)

أَغْمَصُ
أَغْمَصُ ذ Having, in his eye, what is termed غَمَصٌ, q. v.: (Mgh, K:) or disordered in the eye; whose eyes are dim, or watery; like أَعْمَشُ: (L and TA in art. عمش:) fem. غَمْصَآءُ: and pl. غُمْصٌ. (TA.)

هُوَ مَغْمُوصٌ عَلَيْهِ
هُوَ مَغْمُوصٌ عَلَيْهِ ذ He is censured, or blamed, or reproached, (S, K,) with respect to his religion, (S, A, K,) and with respect to his grounds of pretension to respect. (A.) It is said in a trad., اـِلَّا مَغْموصٌ عَلَيْهِ النِّفَاقُ, meaning, Except one censured, &c., with respect to his religion; accused, or suspected, of hypocrisy. (TA.)

أَنَا مُسْتَغْمِصٌ مِنْ هٰذَا الخَبَرِ وَمُتَوَهِّمٌ
أَنَا مُسْتَغْمِصٌ مِنْ هٰذَا الخَبَرِ وَمُتَوَهِّمٌ ذ [I am suspicious of this information, and opining;] is said by one when a piece of information rejoices him but he fears that it may not be true; or when he fears it and yet it rejoices him. (TA.)

##### Türkçe

**غَمَصَهُ**
1 **غَمَصَهُ** ذ , (S, A, Mgh, K,) muzâri‘i **غَمِصَ** mastar ismi **غَمْصٌ**; (S;) ve **غَمِصَهُ**, muzâri‘i **غَمَصَ** , mastar ismi **غَمْصٌ**; ve **غَمِصَهُ**, muzâri‘i **غَمَصَ** , mastar ismi **غَمَصٌ**; (K, * TA;) fakat birincisi en fasih olandır; (TA;) Ona hor baktı; onu hakir gördü; (A, Mgh, K;) onu az, yahut aşağılık saydı; onu hiçbir şey olarak gördü; (S;) bunun gibi ↓ **اغتمصهُ**. (S, A, K.) Yine dersin ki, **رَآهُ فَغَمَصَتْهُ عَيْنُهُ** Onu gördü de gözü onu hor gördü. (A.) ― -b2- Ona ayıpladı; onda kusur buldu; ona bir ayıp yahut kusur isnat etti; ve onun hakkını hor gördü. (A, K.) Dersin ki, **وَجَدَتْ النَّاسَ يَغْمِصُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا** [İnsanları birbirlerini ayıplar buldum, vb.]; bunun gibi ↓ **يَغْتَمِصُ**. (A.) Ve **غَمَصْتَهُ بِسُوْءٍ** [Ona kötülük isnat ettin]. (TA, bir rivayetten.) Ve **غَمَصْتُ عَلَيْهِ قَوْلًا قَالَهُ** Dediği bir söz sebebiyle onu ayıpladım, yahut onda kusur buldum. (S.) ― -b3- Ve bundan dolayı, (TA,) **غَمَصَ النِّعْمَةَ**, (S, K,) ve **غَمِصَهَا**, (K,) ikincisi T ve **Deewلn el-Adab**’ın cevaz verdiği şekildir; orada bu fiil ve [onun müradifi] **غمط**’ın ikisinin de **م**’e kesre ile olduğu söylenmiştir, (TA,) Nimete karşı nankör oldu, yahut şükretmedi; (S, K, TA;) onu hor gördü ve onu inkâr etti. (TA.) ― -b4- [Bundan da, görünüşe göre,] **غَمَصَ اللّٰهُ الخَلْقَ** Allah insanların boyunu ve enini ve kuvvetini ve savaşta kudretini, yahut yiğitliğini eksiltti; ve onları küçük ve hakir kıldı: Âdem oğlundan birinin onun kardeşini öldürmesi hakkında ‘Alî’nin bir rivayetinde vârid olmuştur. (TA.) -A2- **غَمَصَتْ عَيْنُهُ**, (S, K,) muzâri‘i **غَمَصَ** , (K,) mastar ismi **غَمَصٌ**, (S,) Gözünde **غَمَصٌ** denilen şey vardı, bk. (S, K.) ― -b2- [Bundan, belki,] **غَمِصَ هٰذَا الأَمْرُ عَلَىَّ** Bu şey, yahut iş, bana karşı döndü ve sıkıntı ile birlikte oldu. (JK.) ― -b3- [Ve bundan, belki,] **لَا تَغْمَصْ عَلَىَّ** [CK’de **تَغْمِصْ**] Bana kızma: O’ya [ve JK’ye] göre böyledir: fakat K’ya göre, bana karşı yalan söyleme, yahut yalan söyleme. (TA.)

8 **اـِغْتَمَصَ** bk. 1, iki yerde.

**غَمَصٌ**
**غَمَصٌ** ذ Gözün iç köşesindeki akışkan pislik [yahut kötü madde]: (Mgh:) yahut [gözün iç köşesinde toplanan pislik, yahut kötü madde, yahut beyaz pislikten] akışkan olan; ve katılaştığı zaman ona **رَمَص** denir: (S, K:) yahut gözün çıkardığı, köpük gibi bir şey; bunun bir parçasına ↓ **غَمَصَةٌ** denir: (TA:) yahut gözün yanında beyaz köpüğe benzeyen şey: fakat **رَمَصٌ** kirpiklerin yanında olur: (ISh:) yahut bu iki kelime gözün çıkardığı kiri ifade eder: yahut **غَمَصٌ** katılaşmış olandır. (M, md. **رمص**.)

**غَمِصٌ**
**غَمِصٌ** ذ , nisbet sıfatı, Ayıp ve kusurları çok isnat eden. (TA.)

**غَمَصَةٌ**
**غَمَصَةٌ** ذ : bk. **غَمَصٌ**.

**يَمِينٌ غَمُوصٌ**
**يَمِينٌ غَمُوصٌ** ذ **غَمُوسٌ** ile aynı mânâdadır. ― -b2- **هُوَ غَمُوصُ الحَنْجَرَةِ** O, yalancıdır. (Ibn-‘Abbلd, K.) -A2- **الغَمُوصُ**: bk. **الغُمَيْصَآءُ**.

**مَا فِى فُلَانٍ غَمِيصَةٌ**
**مَا فِى فُلَانٍ غَمِيصَةٌ** ذ Böyle birinde, ahlâkına dil uzatılacak, yahut kendisi sebebiyle ayıplanacak, kınanacak, yahut aleyhinde konuşulacak hiçbir şey yoktur; herhangi bir ayıp yahut kusur; **غَمِيزَةٌ** ile aynı mânâdadır. (A.)

**غُمَيْصَآءُ**
**غُمَيْصَآءُ** ذ **غَمْصَآءُ**’un küçültmesi [**أَغْمَصُ**’un müennesi]. (TA.) Bundan dolayı, (TA,) **الغُمَيْصَآءُ** [Procyon yıldızı;] **شِعْرَيَانِ**’dan biridir, (S, K,) öteki **الشِّعْرَى العَبُورُ**’dur [yani Sirius]: (TA:) birincisine ayrıca ↓ **الغَمُوصُ**, (S, K,) ve **الرُّمَيْصَآءُ**, (TA,) ve **الشِّعْرَى الشَّامِيَّةُ** denir: (IAth:) o, Ay’ın menzillerinden biridir [**نَوْءٌ** terimini fecrî batışa delâlet ettirenlere göre; yani Yedinci]; (TA;) ve **ذِرَاع**’dadır; (S;) yani, **الذِّرَاعُ المَقْبُوضَةُ** denilen iki yıldızın büyüğüdür: (IAth:) ona **الغميصاء** denilmesi, küçüklüğü ve ışığının azlığı sebebiyledir [diğer **شعرى** ile karşılaştırıldığında], **غَمَصُ العَيْنِ**’den: (TA:) [yahut ona böyle denilmesinin sebebi şudur:] Araplar, **شِعْرَيَانِ**’ın **سُهَيْل**’in [yahut Canopus’un] kız kardeşleri olduğunu ileri sürerler; (IDrd, S;) ve onların [üçünün] birlikte olduklarını; fakat **سهيل**’in güneye indiğini, ve **الشِّعْرَى اليَمَانِيَّةُ**’nin [ki o Sirius’tur] onu takip ettiğini; (IDrd;) bunun, derler ki, Samanyolu’nu geçtiğini ve bu yüzden **العَبُورُ** diye adlandırıldığını; ve **الغميصاء**’ın yerinde kaldığını, öteki ikisinin kaybına ağlayarak, nihayet gözü **غَمَص** ile etkileninceye kadar: (IDrd, K: *) ayrıca, senin **العَبُورُ**’u yükselirken görmeni, sanki [Samanyolu’nu] geçmek istermiş gibi ( **كَأَنَّهَا تَسْتَعْبِرُ** ); fakat **الغميصاء**’ı görmezsin [henüz Arabistan’ın hiçbir yerinde], onun ağlayıp da **غَمَص** ile etkilenmiş olmasından dolayı, diye ileri sürerler. (S.)

**أَغْمَصُ**
**أَغْمَصُ** ذ Gözünde **غَمَصٌ** denilen şey bulunan, bk.: (Mgh, K:) yahut gözünde bozukluk olan; gözleri donuk, yahut sulanan; **أَعْمَشُ** gibi: (L ve TA, md. **عمش**:) müennesi **غَمْصَآءُ**: ve çoğulu **غُمْصٌ**. (TA.)

**هُوَ مَغْمُوصٌ عَلَيْهِ**
**هُوَ مَغْمُوصٌ عَلَيْهِ** ذ Dini bakımından, (S, A, K,) ve saygı görmeye dair dayanakları bakımından, (A,) kınanan, yahut ayıplanan, yahut yerilen. (S, K.) Bir rivayette şöyle denilmiştir, **اـِلَّا مَغْموصٌ عَلَيْهِ النِّفَاقُ**, mânâsı: Dini bakımından kınanan, vb.; nifakla itham edilen, yahut ondan şüphe edilen kimse hariç. (TA.)

**أَنَا مُسْتَغْمِصٌ مِنْ هٰذَا الخَبَرِ وَمُتَوَهِّمٌ**
**أَنَا مُسْتَغْمِصٌ مِنْ هٰذَا الخَبَرِ وَمُتَوَهِّمٌ** ذ [Bu haberden şüpheleniyorum ve zannediyorum;] bir kimse bunu, bir haber onu sevindirdiği hâlde onun doğru olmamasından korktuğunda; yahut ondan korktuğu hâlde yine de onu sevindirdiğinde söyler. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَمَصَ
غَمَصَ I ( n. ac. غَمْص 1 ),
a.  Despised, scorned, disdained; slighted; disparaged.

b.  [ 'Ala ], Slandered, calumniated.

c.  Was ungrateful, unthankful.

غَمِصَ
غَمِصَ A ( n. ac. غَمَص 4 ),
a.  Was watery, mattery ( eye ).

b.  ( n. ac. غَمْص 1 ),  see supra (a) .

اِغْتَمَصَ
اِغْتَمَصَ VIII ,
a.  see I (a) .

غَمَص
غَمَص 4 ,
a.  Watery matter of the eye.

أَغْمَصُ
أَغْمَصُ 14 , ( pl. غُمْص 3 ),
a.  Watery-eyed, blear-eyed.

غَمِيْصَة
غَمِيْصَة 25t ,
a.  Fault, defect.

غَمُوْص
غَمُوْص 26 ,
a.  False ( oath ).

غَمڤصَ
N. P. غَمڤصَ I
a.  [ 'Ala ], Attacked in his religion.

غَمُوْصُ الحَنْجَرَة
غَمُوْصُ الحَنْجَرَة
a.  Liar.

الغَمُوْص
الغَمُوْص ,  الغُمَيْصَآء
a.  The star Procyon.

##### Türkçe

**غَمَصَ**
**غَمَصَ** I (mastar: **غَمْص** 1),
a. Hor gördü, küçümsedi, aşağı gördü; hafife aldı; kötüledi.

b. [ 'Ala ], İftira etti, karaladı.

c. Nankör oldu, şükretmez oldu.

**غَمِصَ**
**غَمِصَ** A (mastar: **غَمَص** 4),
a. Sulu oldu, cerahatli oldu (göz).

b. (mastar: **غَمْص** 1), yukarıya bak (a).

**اِغْتَمَصَ**
**اِغْتَمَصَ** VIII,
a. I (a)’ya bak.

**غَمَص**
**غَمَص** 4,
a. Gözün sulu cerahati.

**أَغْمَصُ**
**أَغْمَصُ** 14, (çoğulu: **غُمْص** 3),
a. Gözleri sulanan, çapaklı gözlü.

**غَمِيْصَة**
**غَمِيْصَة** 25t,
a. Kusur, ayıp.

**غَمُوْص**
**غَمُوْص** 26,
a. Yalan (yemin).

**غَمڤصَ**
Özel isim. **غَمڤصَ** I
a. [ 'Ala ], Onun dini hakkında saldırdı.

**غَمُوْصُ الحَنْجَرَة**
**غَمُوْصُ الحَنْجَرَة**
a. Yalancı.

**الغَمُوْص**
**الغَمُوْص**, **الغُمَيْصَآء**
a. Procyon yıldızı.
