# غمض (غ-م-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Göz yumarsınız

- Harfler: غ - م - ض
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تُغْمِضُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%BA%D9%92%D9%85%D9%90%D8%B6%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعِلُوا | Göz yumarsınız | 1 | 1 | [2:267](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/ayet/2:267.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Habes bozuk yemek demektir
2. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Büyük akarsu
3. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · İyi
4. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kazandı
5. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hamd: Cümle kapısı demektir
6. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
7. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
8. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İki yüzlüler
9. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
10. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
11. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
12. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
13. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
14. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غمض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md), [صفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD.md), [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Çukurlaşma, göz kapaklarını birbirine bitiştirerek görmeyi bilinçli biçimde durdurma ve içe batma |
| Çekirdek Özet 2 | İnfakta değersiz ve ayıplı nesnelere ancak kerhen, utanarak veya hakkı kısılarak göz yumulabileceğini beyan etme |
| Çekirdek Özet 3 | Standart altı olanı görmezden gelme eşiği; müsamaha ile kerhen kabullenme arasındaki ahlaki ve hukuki sınır |
| Kritik Hata Riski | İğmâz eylemini mutlak af ve rıza sanarak, infak edilen maldaki bayağılığın kerhen kabullenilişindeki nehyi gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غم | Kuşatılma, örtülme, batma ve dış dünyaya karşı perdelenme; nitekim [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) kökünde suya dalıp örtülme, [غمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B2.md) kökünde içten sıkıştırma ve [غمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85.md) kökünde bulut yahut kederle bütünüyle sarılma anlamı mevcuttur | ض | Harfin mahrecindeki yan baskı ve sıkışma niteliği, örtünme eylemini göz kapaklarının birbirine kenetlenmesi, arazinin çukurlaşarak basılması ve bir kusura kerhen göz yumulması yönünde daraltmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Karartılmış göz, perdelenme, buğulanma (ikiz harfi ع göz imgesinden sürtünmeli boğaz sesine türetme) | Algının ve bakışın açık kanaldan çekilip perdelenmesini, görme hattının bilinçli biçimde karartılmasını temsil eder |
| م | Su dalgası, örtücü akış, içine çekilme | Bakışın nesnenin üstünden içeriye doğru çekilmesini, sıvı gibi yayılıp örtü oluşturmasını anlatır |
| ض | Sıkışma, kenetlenme, basılma (ikiz harfi ص sıkıştırma imgesinden yanak baskısıyla türetme) | İki kapağın veya yüzeyin birbirine kuvvetle bastırılarak temas etmesini, çukurluğu ve dışa kapalılığı gösterir |
| غمض | Göz kapaklarını birbirine bastırarak algıyı içeriye hapsetme ve dış kusura karşı bakışı sönümleme hareketi | Bakışın karartılıp kapakların birbirine basılması suretiyle dışarıdaki eksik veya kusurlu nesnenin bilinçli olarak yok sayılması sürecini oluşturur |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Arazinin alçak ve çukur olması (الغَمْض: ما تطامَنَ من الأرض), göz kapaklarının birbirine kavuşturulması ve kılıcın etin içine gömülüp gizlenmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Ru'be b. el-Accâc recezinde yolu belli olmayan basık ve çukur araziyi nitelemek üzere şöyle demiştir: إِذَا اعْتَسَفْنَا رَهْوَةً أَوْ غَمْضَا |
| Erken Arapça kullanım | Kusurlu bir mal satın alınırken alıcının satıcıdan fiyatı kırmasını veya fazlalık vermesini istemesi durumunda söylenen أغْمِضْ لِي فِيمَا بِعْتَنِي ifadesi ve ölünün açık gözlerinin kapatılması (إغماض الميت) |

Kaynak: İbn Manzûr, Lisān al-ʿArab; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Halîl b. Ahmed, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça غمض kökü, Sami dil ailesinde göz kapaklarını kapama, görmezden gelme, örtünme ve derinleşme anlam matrisine dayanır. Kökün biliteral çekirdeği olan غم, Güney ve Kuzeybatı Sami dillerinde karanlık, kapalılık ve içe çekilme semantiğini taşır. İbranicede örtünme ve karanlık çağrışımı yapan yapılarla fonetik olarak benzeşen kök, Arapçada özellikle arazinin çukurlaşması (الغَمْض) ve görme organının fiziki olarak birbirine bastırılarak kapatılması (إغماض) ekseninde oldukça somut ve bağımsız bir gelişme göstermiştir. Erken Arap tasavvurunda bir kusura veya haksızlığa karşı bilerek göz kapatmak, fiziki kapama eyleminden doğrudan mecaza aktarılmıştır. Kökün Süryanicedeki akraba türevlerinde de gizlenme ve kapanma nüansları izlenebilir; ancak Arapça, hem ticaret hukukundaki kusurlu mala karşı kerhen rıza gösterme tutumunu hem de uykunun ilk temasını (الغُمْض / الغِمَاض) bu kökle müstakil bir kavram alanına dönüştürmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith, A Compendious Syriac Dictionary.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çukurlaşma ve gözü örtme | Arazinin çukurluğundan göz kapaklarının birbirine basılmasına, oradan da kusura karşı kasıtlı körlük takınmaya uzanan düzenli semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kararma, kapanma ve gizlenme matrisi | İbranice ve Süryanicedeki örtülme, kararma ve içe dalma ifade eden kök formlarıyla semantik akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri ötesinde doğrulanabilir morfolojik veya fonetik bir eşleşme tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غمض | Anlamlı | Çukurlaşmak, göz kapamak | Göz kapaklarını bitiştirmek, kusurlu şeye kerhen razı olmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| غضم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| مغض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; Arap dilinde kullanımı bulunmayan diziliştir |
| [مضغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA.md) | Anlamlı | Çiğnemek, lokma | Bir şeyi dişler arasında ezerek ufalamak, bir lokmalık et parçası haline getirmek | Kur'an'da geçer; ağızda baskı uygulama yönüyle sesdaşlık taşır |
| [ضغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%85.md) | Anlamlı | Isırmak, kapmak | Yırtıcı hayvanın avını bütün ağzıyla yakalayıp dişlerini geçirmesi | Kur'an'da geçmez; baskı ve içe alma unsuru barındırır |
| [ضمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%BA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel dizilişlerdendir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غمض | Merkez | Kusura göz yumma | Eksikliği ve bayağılığı bildiği halde kerhen veya mecburiyetten görmezden gelme | Ayıbı bilerek görme eylemini askıya alma |
| [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) | Komşu | Bağışlama ve silme | Kusuru tamamen silip cezayı düşürme; isteyerek ve faziletle terk etme | İğmâzdaki kerhen kabullenme ve memnuniyetsizlik unsuru afvda bulunmaz |
| [صفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD.md) | Komşu | Görmezden gelip yüz çevirme | Sayfayı çevirip kınamayı büsbütün terk etme, muhataba asaletle muamele etme | Safh eyleminde ahlaki bir yücelik varken iğmâzda çaresizlik veya isteksiz kabulleniş baskındır |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Kusuru örtme | Ayıbın başkaları tarafından görülmesini engellemek için perde çekme | Setr nesneyi dışarıya kapatır, iğmâz ise öznenin kendi algısını kapatmasıdır |
| [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) | Zıt | Görme ve idrak etme | Gözünü açarak nesneyi bütün nitelikleriyle, incelikleriyle ve kusurlarıyla açıkça müşahede etme | İğmâzın zıddı olarak algıyı tam ve berrak biçimde nesneye yöneltme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غمض | Göz kapamak, kusuru kerhen kabullenmek | Göz kapaklarını birbirine basarak görmeyi kasten durdurma ve değersiz mala razı olma | Kesin |
| Latince | Conivere, dissimulare | Göz yummak, görmezden gelmek | Conivere fiziki olarak göz kapamayı ve hukuki ihmali karşılar; ancak Arapçadaki değersiz mal alışverişi nüansını içermez | Güçlü |
| İngilizce | To wink at, to connive, to condone reluctantly | İstemeyerek göz yummak, tolerans göstermek | To wink at kusuru bilerek görmezden gelmeyi verir; reluctantly ifadesi kökteki kerhen alma durumunu tamamlar | Güçlü |
| Almanca | Ein Auge zudrücken, hinwegsehen | Göz yummak, müsamaha göstermek | Ein Auge zudrücken deyimi kusura rağmen geçit vermeyi karşılar; ticari mecburiyet hissini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Fermer les yeux sur, tolérer à contrecoeur | Göz yummak, kerhen katlanmak | Fermer les yeux sur doğrudan fiziki göz yumma istiaresini ve kusuru görmezlikten gelmeyi eksiksiz aktarır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire de l'Académie française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تُغْمِضُوا | Kendisine verilse ancak utanarak, fiyatını düşürerek veya kerhen kabul edebileceği ayıplı ve bayağı nesneye göz yummak | İnfak ahlakı ve sadakanın niteliği bağlamında, eldeki malların en kötüsünün Allah yolunda verilmesini kınama (Bakara [2:267](https://lisan.digital/tr/ayet/2:267.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rıza ve irade teorisi | İnsanın kerhen ve hoşnutsuz kabullenişi ile tam rızası arasındaki niyet ayrımının amelin değerine etkisi | İstemeyerek yapılan eylemin hakiki rıza sayılmayacağı fikri |
| Fıkıh | Hıyâr-ı ayb ve zekat mallarının vasfı | Kusurlu malın tesliminde alıcının göz yumması (iğmâz) durumunda akdin geçerliliği ve zekatta adi mal verilmesinin geçersizliği | Alışverişte gabn ve kusura müsamaha eşiği; zekatta orta veya iyi kalitenin şart oluşu |
| Tefsir | İnfak edilecek malın kalitesi | Bakara [2:267](https://lisan.digital/tr/ayet/2:267.md) tefsirinde müminlerin hurmanın en döküntüsünü infak etmelerine getirilen nehiy ve iğmâzın ruhsal tahlili | İğmâzın samimi teslimiyet değil, mecburiyet ve isteksizlik hali olarak tespiti |
| Hadis | Ölünün techizi ve kusurlu ticaret | Ölünün açık kalan gözünün kapatılması sünneti ve pazarda ayıplı malın eksik tartı veya iğmâz ile savuşturulmasının yasaklanması | Fiziki göz kapama vazifesi ve ticari dürüstlük ilkesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve infak ahlakı | Kerhen ibadetin reddi | Kalitesiz olanı elden çıkarma kurnazlığını engelleme | Kişinin kendine layık görmediği bayağı nesneyi Allah'a ve yoksula layık görme çelişkisini deşifre eder | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve gözlem | Veri karartma veya ihmal | Hatalı veya sapkın veriyi görmezden gelme kusuru | İnceleme nesnesindeki bariz kusurlara karşı bilerek göz kapatmanın hakikati tahrif edeceğini gösterir | Güçlü |
| Siyasi | Kamu denetimi ve otorite | Görev ihmali ve liyakatsizlik | Hukuksuzluğa veya standart düşüklüğüne göz yumulması | Otoritenin liyakatsiz kadrolara yahut suiistimallere göz kapatmasının kamusal çürümeye yol açması | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa gözetimi ve tüketici hakkı | Kusurlu mal arzı ve damping | Standart dışı ürünlerin piyasaya sürülmesine engel olma | Alıcının ancak fiyatı kırılarak veya çaresizlikten kabul edeceği ayıplı ürünlerin haksız dolaşımını önler | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü eşiği filtresi (Thresholding / Deadband) | Ölçüm sistemlerinde belirli bir genliğin altındaki kusurlu veya parazitli sinyallerin sensör tarafından kasıtlı olarak işleme alınmayıp sönümlenmesi ve göz ardı edilmesi mekanizması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kusurlu rıza ve tolerans sınırı (Reluctant acquiescence) | Hukuk ve sosyolojide bir bireyin şartların aleyhinde olması sebebiyle hak etmediği bir durumu içselleştirmeden, yalnızca başka seçenek bulamadığı için kerhen sineye çekmesi durumu | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir hoşgörü, müsamaha veya modern anlamda tolerans kalıbına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, kişinin kendisine teklif edildiğinde öfkeleneceği, ancak fiyatı kırıldığında veya başka çaresi kalmadığında utanarak alabileceği aşağılık bir durumun kasti olarak kabullenilmesini anlatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki nehyin şiddeti anlaşılamaz; infakın bir arınma değil, evdeki işe yaramaz çöplerden kurtulma aracına dönüştürülmesi meşrulaştırılmış olur |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ibadet ve infak anlayışında niyetin salt şekilsel bir verme eylemi olmadığını, verilen nesneye yüklenen değerin verenin ahlaki seviyesini doğrudan yansıttığını kökün taşıdığı psikolojik derinlikle gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak, sadaka, zekat ve malların niteliğini belirleyen mali ahkam ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yoksula verilen şeyin ne olduğuna bakılmaksızın sadece vermenin yeterli ve makbul sayılacağı şeklindeki sığ dindarlık yanılgısını ortadan kaldırır |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Arazideki basıklık, kılıcın etin içine saplanarak gözden kaybolması ve göz kapaklarının birbirine bitiştirilerek dış dünyaya kapanması.
- Soyut anlam: Kusuru, bayağılığı ve nitelik düşüklüğünü açıkça bildiği halde, mecburiyet yahut çıkar gereği görmezden gelerek kerhen kabul etme hali.
- Sistematik karşılık: İktisadi ve ahlaki ilişkilerde kalitesizliği meşrulaştıran isteksiz kabulleniş mekanizması; standart ile kusur arasındaki ahlaki sınır.
- LaTeX modeli: $$Q(x) < \theta \implies \left( A(x) \iff \Delta(x) \right)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x$ sunulan veya infak edilen nesneyi, $Q(x)$ bu nesnenin nitelik ve kalite fonksiyonunu, $\theta$ ise kabul edilebilir asgari meşruiyet ve kalite eşiğini temsil eder. Kalite eşiğin altında kaldığında ($Q(x) < \theta$), nesnenin kabulü ($A(x)$) ancak ve ancak algının kasti olarak karartılması, yani bir göz yumma ve değer kaybı indirimi ($\Delta(x)$) koşuluna bağlanmaktadır. Bu durum kökün Kur'an'daki kerhen ve ayıplayarak alma dinamiğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D8%B6/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:267](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/ayet/2:267.md) — تُغْمِضُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; kazandıklarınızın iyilerden ve size yerden çıkardıklarımızdan infak edin. Kendiniz göz yummadan alıcısı olmadığınız bayağı şeyleri vermeye yeltenmeyin. Ve bilin ki; Allah, Gani’dir, Hamid’dir.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والضاد والميم معهما
غ م ض، ض غ م، م ض غ مستعملات مضغ: المَضاغُ: كل ما يُمْصَغُ.
والمُضاغةُ: ما يبقى في الفمِ مما تَمْضَغُهُ. والمُضْغَةُ: قِطْعةُ لحْمٍ. وقلب الإنسان مُضْغَةٌ من جسده.
والمُضْغَةُ: كل لحمٍ يُخْلَقُ من علقةٍ، وكل لحمةٍ يفصلُ بينهما وبين غيرها عرق فهي مَضيغةٌ. وعقبةٌ القوس المَمْضُوغة: مَضيغةٌ.
واللهزمة: مضيغة.
والماضِغان: أصلا اللحيين عند منبت الأضراس بحياله.
والعَضَلةُ: مَضيغةٌ.
والمضّاغةُ: الأحمق. والمُضَغُ من الأمور: صغارها.
ضغم: الضَّغْمُ: عضٌّ من غير نهشٍ.
والضَّيْغَمُ: الأسدُ.
غمض: الغَمْضُ: ما تَطامَنَ من الأرض، وجمعه: غُمُوضٌ، قال رؤبة:
إذا اعتَسَفْنا رهوةً أو غَمْضا
والغِماضُ: النوم، يقال: ما ذقت غُمْضاً ولا غِماضاً.
وما غَمَّضْتُ ولا أغمَضْتُ ولا اغتَمَضْتُ، لغات.
والغَمْضَةُ: التغافل عن الأشياء.
ودار غامِضةٌ: غير شارعةٍ. وغَمَضَتُ تَغْمُضُ غُمُوضاً. وأمرٌ غامِضٌ، غَمَضَ غُموضاً.
والغامِضُ من الرجال: الفاترُ عن الحملة، قال:
لا يستطيع دفعة الغَوامِضِ
وحسبٌ غامِضٌ غير معروف.
وخلخالٌ غامِضٌ: غَمَضَ في الساقِ غُمُوضاَ. وكعب غامِضٌ أيضاً. ويكون التَّغميضُ في البياعة، وأغْمِضُ أي زدني لمكان الرداءة وحط عني. والغُمُوضُ: بطونُ الأوديةِ.

##### Türkçe

باب **الغين** ve **الضاد** ve **الميم** onlarla birlikte

**غ م ض**، **ض غ م**، **م ض غ** kullanılmışlardır. **مضغ**: **المَضاغُ**: **يُمْصَغُ** olunan her şey.
Ve **المُضاغةُ**: **تَمْضَغُهُ** olduğundan ağızda kalan şey. Ve **المُضْغَةُ**: bir parça et. Ve insanın kalbi, bedeninden bir **مُضْغَةٌ**dur.
Ve **المُضْغَةُ**: bir **علقةٍ**dan yaratılan her et; ve her et parçası ki onunla başkası arasında bir damar ayırırsa o bir **مَضيغةٌ**dir. Ve yayın **المَمْضُوغة** olan **عقبةٌ**si: bir **مَضيغةٌ**dir.
Ve **اللهزمة**: **مضيغة**.
Ve **الماضِغان**: azı dişlerinin çıktığı yer hizasında, iki çenenin iki aslı.
Ve **العَضَلةُ**: **مَضيغةٌ**.
Ve **المضّاغةُ**: ahmak. Ve işlerden **المُضَغُ**: onların küçükleri.

**ضغم**: **الضَّغْمُ**: dişleme; **نهشٍ** olmaksızın.
Ve **الضَّيْغَمُ**: aslan.

**غمض**: **الغَمْضُ**: yerden alçalmış olan şey; onun çoğulu: **غُمُوضٌ**; Rü’be dedi ki:
إذا اعتَسَفْنا رهوةً أو غَمْضا
Ve **الغِماضُ**: uyku; denir ki: ne bir **غُمْضاً** ne de bir **غِماضاً** tattım.
Ve ne **غَمَّضْتُ** ne **أغمَضْتُ** ne de **اغتَمَضْتُ**; lugatlardır.
Ve **الغَمْضَةُ**: şeylerden gaflete vurma.
Ve **دار غامِضةٌ**: açık (yola) çıkmayan. Ve **غَمَضَتُ** **تَغْمُضُ** **غُمُوضاً**. Ve **أمرٌ غامِضٌ**: **غَمَضَ** **غُموضاً**.
Ve erkeklerden **الغامِضُ**: hücumdan gevşek olan; dedi ki:
لا يستطيع دفعة الغَوامِضِ
Ve **حسبٌ غامِضٌ**: bilinmeyen.
Ve **خلخالٌ غامِضٌ**: bacakta **غُمُوضاَ** ile **غَمَضَ**. Ve **كعب غامِضٌ** da. Ve **التَّغميضُ** alışverişte olur; ve **أغْمِضُ**: kötülük (kalitesizlik) sebebiyle bana artır ve benden indir, yani. Ve **الغُمُوضُ**: vadilerin karınları (dipleri).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغامِضُ من الأرض: المطمئنُّ. وقد غَمَضَ المكانُ بالفتح يَغْمُضُ غُموضاً. وكذلك غَمُضَ بالضم غُموضَةً وغَماضَةً. ومكانٌ غَمْضٌ، والجمع غُموضٌ وأغْماضٌ. وكذلك المَغامِضُ، واحدها مَغْمَضٌ، وهو أشدَّ غوراً. والغامِضُ من الكلام: خلافُ الواضح، وقد غَمُضَ غُموضَةً، وغَمَّضْتُهُ أنا تَغْميضاً. وتَغْميضُ العين: إغْماضُها. وغَمَّضْتُ عن فلان، إذا تساهلت عليه في بيعٍ أو شراءٍ، وأغْمَضْتُ. قال الله تعالى: "ولستم بآخِذيه إلا أن تُغْمِضوا فيه". يقال: أغْمِضْ لي فيما بعتني؛ كأنَّك تريد الزيادة منه لرداءته والحطَّ من ثمنه. وانْغِماضُ الطرفِ: انغضاضه. وغَمَّضَتِ الناقةُ، إذا ردَّت عن الحوض فحملت على الذائد مُغَمِّضَةً عينَها فوردت. قال أبو النجم:
يرسلُها التَغْميضُ إن لم تُرْسَلِ
ويقال: ما اكتحلت غَماضاً ولا غِماضاً ولا غُمضاً بالضم، ولا تَغْميضاً ولا تَغْماضاً، أي ما نِمتُ، وما اغْتَمَضَتْ عينايَ. وما في هذا الأمر غَميضَةٌ، أي عيبٌ. ورجلٌ ذو غَمْضٍ، أي خاملٌ ذليلٌ. قال كعب بن لؤي لأخيه عامر بن لؤي:
لئن كنتَ مَثْلوجَ الفؤادِ لقد بَـدا		بجمْعٍ لؤيٍّ منكَ ذِلَّةُ ذي غَمْضٍ

##### Türkçe

**الغامِضُ** yerden: alçak (çukur) olandır. Ve mekân **غَمَضَ** (fetha ile) **يَغْمُضُ** **غُموضاً**. Yine (aynı şekilde) **غَمُضَ** (damme ile) **غُموضَةً** ve **غَماضَةً**. Ve **مَكانٌ غَمْضٌ**; çoğulu **غُموضٌ** ve **أغْماضٌ**. Yine **المَغامِضُ**; onun teki **مَغْمَضٌ**dur; ve o, daha şiddetli derinliktedir. Ve sözden **الغامِضُ**: **الواضح**’ın zıddıdır; ve **غَمُضَ غُموضَةً**; ve ben onu **غَمَّضْتُهُ** **تَغْميضاً**. Ve gözün **تَغْميضُ**’i: onun **إغْماضُ**’ıdır. Ve falandan **غَمَّضْتُ**; bir satışta veya alışta ona karşı gevşek davrandığım zaman; ve **أغْمَضْتُ**. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve siz onu ancak onda **تُغْمِضوا** etmeniz hâlinde alıcı değilsiniz.” Denir: Bana, bana sattığın şeyde **أغْمِضْ** et; sanki sen, onun kötülüğünden dolayı ondan artırmayı ve fiyatından indirmeyi istiyorsun. Ve bakışın **انْغِماضُ**’ı: onun **انغضاض**’ıdır. Ve dişi deve **غَمَّضَتِ**; havuzdan geri çevrildiği zaman, gözünü **مُغَمِّضَةً** olarak engelleyene yüklenip de (sonra) suya vardı. Ebû’n-Necm dedi ki:
يرسلُها التَغْميضُ إن لم تُرْسَلِ

Ve denir: Ne **غَماضاً** ile ne **غِماضاً** ile ne de damme ile **غُمضاً** ile, ne **تَغْميضاً** ile ne de **تَغْماضاً** ile sürme çektim; yani uyumadım; ve gözlerim **اغْتَمَضَتْ** olmadı. Ve bu işte **غَميضَةٌ** yoktur; yani ayıp. Ve **رجلٌ ذو غَمْضٍ**; yani sönük, zelil. Ka‘b b. Lüey, kardeşi Âmir b. Lüey’e dedi ki:
لئن كنتَ مَثْلوجَ الفؤادِ لقد بَـدا		بجمْعٍ لؤيٍّ منكَ ذِلَّةُ ذي غَمْضٍ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض م
ضغم ، مضغ ، غمض :  مستعملة .
ضغم : قال الليث : الضَّغْمُ : عَضٌّ غير نَهْشٍ ، والضَّيْغَمُ : الأسَدُ . وقال كعب :
مِن ضَيْغَمٍ مِنْ ضِرَاءِ الأسْدِ مخْدَرُه
بِبَطْنِ عَثَّر غِيلٌ دُونَهُ غِيل
ثعلب عن ابن الأعرابي : الضَّيْغَمُ : الأسد .
مضغ : قال الليث : المَضَاغُ : كل طعام يُمْضَغُ .
أبو عبيد : ما ذُقْتُ مَضَاغاً ولا لَوَاكاً أي ما ذقت ما يُمْضَغُ .
وقال الليث : المَضَاغَةُ ما يبقى في الفَم من آخر ما مَضَغْتَهُ ، والمُضْغَةُ : قطعة لحم ، وقلبُ الإنسان : مُضْغَةٌ من جسده .
وقال غيره : إذا صارت العَلَقة التي خُلِقَ منها الإنسان لحْمَةً ، فهي مُضْغَةٌ .
وفي الحديث : ( إنَّ خَلْقَ أحدكم يُجْمَعُ في بطن أُمه أربعين يوماً نُطْفَةً ثم أربعين يوماً عَلقةً ثم أربعين يوماً مُضْغَةً ثم يبعث الله إليه الْمَلَكَ فينفخُ فيه الرُّوح ) .
وقال شمر : قال خالد بن جَنبة : المُضْغَةُ من اللحم قدر ما يُلقي الإنسان في فِيه ، ومنه قيل : في الإنسان مُضْغَتَان إذا صَلحا صَلح البدنُ ، القلبُ واللسانُ .
وقال غيره : تكون المُضْغَةُ غير اللحم ، يقال : أطيب مُضْغَةٍ أكلها الناس صَيْحَانِيَّةٌ مَصلِيَّةٌ .
وقال ابن شُمَيل : كل لحمٍ على عظمٍ مَضِيغَةٌ ، والجميع مَضِيغٌ ، وقال غيره : مَضائغُ .
وقال إسحاق : قلت لأحمد : ما الذي لا تَعْقِلُ العاقلةُ ، قال : ما دون الثلث .
وقال ابن رَاهَوَيْهِ : لا تَعْقِل العاقلة ما دون الموضحة إنما فيها حُكومَةٌ وتحملُ العاقلة المُوضِحَةَ فما فوقها ، وقالا معاً : لا تَعْقِلُ المرأة والصبي مع العاقلة .
وقال الليث : كلُّ لحمةٍ يفصل بينها وبين غيرها عِرقٌ فهي مَضِيغَةٌ . قال : واللِّهْزِمَةُ مَضِيغَةٌ ، والماضِغَان : أصلا اللَّحْيَيْنِ عند مَنْبِتِ الأضراس بحيالِهِ ، قال : العَضَلَةُ مَضِيغَةٌ ، والمَضَّاغةُ : الأحمق ، والمُضَغُ من الجراح : صغارها .
وفي حديث عمر أنه قال : ( إنا لا نتعاقَلُ المُضَغَ بيننا ) ، قال : والمضَغُ : ما ليس فيه أَرْشٌ معلومٌ من الجراح والشِّجَاج شُبِّهت بِمُضْغَةِ الخَلْقِ قبل نفث الرُّوح فيه ، وبالمَضْغَةِ الواحدة من اللحم شُبِّهت اللُّقمة تُمضَغُ .
أبو عبيد عن الأصمعي : المَضَائغُ العقباتُ اللواتي على طرف السِّيَتَيْنِ .
غمض : قال الليث : الْغَمَضُ : ما تطامن من الأرضِ ، وجمعُهُ : غُمُوضٌ ، وأنشد :
إذا اعتسفنا رهوةً أو غمضا
ودار غامضة : غير شارعة ، وقد غَمَضتْ تغمُضُ غموضاً ، والغامضُ من الرجال الفاترُ عن الحملة ، وأنشد :
والغرب غربٌ بَقَرِيُّ فارضُ
لا يستطيع جره الغوامض
وحَسَبٌ غامض : غير معروف ، قال رؤبة :
بلال يا ابن الحسب الأمحاضِ
لسن بنحسات ولا أغماضِ
وأمر غامضٌ ، وقد غَمَضَ غُمُوضاً ، وخَلْخالٌ غامضٌ غاص قد غمض في الساق غموضاً ، وكعبٌ غامضٌ أيضاً ، ويقال : ما ذُقتُ غُمْضاً ولا غِماضاً أي : ما ذقت نوماً ، وما غمضتُ ولا أغمضتُ ولا اغتمضتُ لغات كلها ، وقد يكون التغميض من غير نوم ، ويقال : اغمض لي في البياعة : أي : زدني لمكان رداءته أو حُطَّ لي من ثمنه ، وقال الله جل وعز : ( ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا فيه ) ( البقرة : 267 ) ، يقول : أنتم لا تأخذونه إِلا بوكس ، فكيف تعطونه في الصدقة .
وقال اللحياني : غَمَضَ فلان في الأرض يغمُض ويغمِضُ غموضاً إذا ذهب فيها ، قال : وأغمضتُ الميت وغمضته إغماضاً وتغميضاً ، ويقال للرجُلِ الجيد الرأي : قد أغمضَ النظر وأغمضَ في الرأي ، ومسألة غامضةٌ : فيها نظر ودقة ، ويقال : سمعت
منه كذا وكذا فأغمضتُ عنه ، وأغضيتُ : إذا تغافلت عنه ، وقال غيره : أغمضَتِ الفلاةُ على الشخوص إذا لم تظهر فيها لتغييبِ الآل إياها أو تَغَيُّبها في غيوبها ، وقال ذو الرمة :
إِذا الشخصُ فيها هزَّه الآلُ أغمضتْ
عليه كإغماض المغضِّي هجولها
أي : أغمضت هجولها عليه .
وقال الأصمعي : أتاني ذاك على اغتماضي : أي : عفواً بلا تكلفٍ ولا مشقةٍ .
وقال أبو النجم :
والشعر يأتيني على اغتمَاضِي
كرهاً وطوعاً وعلى اعتراضِ
أي : اعترضه اعتراضاً فآخُذُ منه حاجتي ، من غير أن أكون قدمتُ الرويَّةَ فيه .

##### Türkçe

غ ض م
**ضغم** ، **مضغ** ، **غمض** : kullanımdadır.

**ضغم** : Leys dedi: **الضَّغْمُ**: ısırmadır; **نَهْش** olmaksızın. Ve **الضَّيْغَمُ**: aslandır. Ka‘b dedi:
مِن ضَيْغَمٍ مِنْ ضِرَاءِ الأسْدِ مخْدَرُه
بِبَطْنِ عَثَّر غِيلٌ دُونَهُ غِيل

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الضَّيْغَمُ**: aslan.

**مضغ** : Leys dedi: **المَضَاغُ**: çiğnenen her yiyecek.
Ebû ‘Ubeyd: **ما ذُقْتُ مَضَاغاً ولا لَوَاكاً** yani çiğnenen şeyi tatmadım.
Leys dedi: **المَضَاغَةُ** ağzında, çiğnediğinin sonundan kalan şeydir; **المُضْغَةُ**: bir et parçasıdır; insanın kalbi: bedeninden bir **مُضْغَةٌ**’dır.
Başkası dedi: İnsanın yaratıldığı **العَلَقة** et parçası olunca, o **مُضْغَةٌ**’dır.
Hadiste: ( **إنَّ خَلْقَ أحدكم يُجْمَعُ في بطن أُمه أربعين يوماً نُطْفَةً ثم أربعين يوماً عَلقةً ثم أربعين يوماً مُضْغَةً ثم يبعث الله إليه الْمَلَكَ فينفخُ فيه الرُّوح** ) .
Şemmer dedi: Hâlid b. Cenebe dedi: **المُضْغَةُ** etten, insanın ağzına attığı miktardır; bundan dolayı denildi ki: insanda iki **مُضْغَتَان** vardır; ikisi düzgün olursa beden düzgün olur: kalp ve dil.
Başkası dedi: **المُضْغَةُ** etten başka da olur; denilir: insanların yediği en hoş **مُضْغَةٍ** **صَيْحَانِيَّةٌ مَصلِيَّةٌ**’dir.
İbn Şümeyl dedi: Kemik üzerindeki her et **مَضِيغَةٌ**’dır; hepsi **مَضِيغٌ**’dur. Başkası dedi: **مَضائغُ**.
İshâk dedi: Ahmed’e dedim: **العاقلة**’nin akletmediği (yüklenmediği) nedir? Dedi: üçte birden aşağı olan.
İbn Râheveyh dedi: **العاقلة** **الموضحة**’dan aşağı olanı akletmez; onda ancak **حُكومَةٌ** vardır; **العاقلة** **المُوضِحَةَ**yı ve onun üstünü taşır. İkisi birlikte dedi: kadın ve çocuk **العاقلة** ile birlikte akletmez.
Leys dedi: Aralarında bir damar bulunan her et parçası **مَضِيغَةٌ**’dır. Dedi: **واللِّهْزِمَةُ** bir **مَضِيغَةٌ**’dır; **والماضِغَان**: azı dişlerinin bittiği yerde, onların hizasında iki çenenin iki aslıdır. Dedi: **العَضَلَةُ** bir **مَضِيغَةٌ**’dır; **والمَضَّاغةُ**: ahmaktır; **والمُضَغُ** yaralardan: onların küçükleridir.
Ömer’in hadîsinde, onun dediği rivayet edilmiştir: ( **إنا لا نتعاقَلُ المُضَغَ بيننا** ) ; dedi: **والمضَغُ**: yaralardan ve baş yarıklarından, bilinen bir **أَرْشٌ** bulunmayan şeydir; ruha üflenmeden önceki yaratılışın **مُضْغَةِ**sine benzetildi; ve etten tek bir **مَضْغَةِ**ye benzetildi: çiğnenen lokma.
Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **المَضَائغُ** iki **السِّيَتَيْنِ** ucunda bulunan engellerdir.

**غمض** : Leys dedi: **الْغَمَضُ**: yerden alçalan (çukurlaşan) şeydir; çoğulu: **غُمُوضٌ**. Şu beyit okunmuştur:
إذا اعتسفنا رهوةً أو غمضا

**ودار غامضة**: dışa açılan (yola çıkan) olmayan. Ve **غَمَضتْ** **تغمُضُ** **غموضاً**. Ve erkeklerden **الغامضُ**: hücumdan gevşek olandır. Şu beyit okunmuştur:
والغرب غربٌ بَقَرِيُّ فارضُ
لا يستطيع جره الغوامض

**وحَسَبٌ غامض**: bilinmeyen. Ru’be dedi:
بلال يا ابن الحسب الأمحاضِ
لسن بنحسات ولا أغماضِ

**وأمر غامضٌ**; ve **غَمَضَ** **غُمُوضاً**. Ve **وخَلْخالٌ غامضٌ**: batmış; baldırda **غمض** etmiş, **غموضاً**. Ve **وكعبٌ غامضٌ** da. Denilir: **ما ذُقتُ غُمْضاً ولا غِماضاً** yani: uyku tatmadım. Ve **ما غمضتُ ولا أغمضتُ ولا اغتمضتُ**: hepsi lehçelerdir. **وقد يكون التغميض من غير نوم**: göz kapama uykusuz da olabilir. Denilir: **اغمض لي في البياعة**: yani, kötülüğü sebebiyle bana artır; yahut fiyatından benim için indir. Yüce ve aziz Allah dedi: ( **ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا فيه** ) (البقرة: 267); diyor ki: siz onu ancak eksiltme ile alırsınız; öyleyse onu sadakada nasıl verirsiniz?
Lihyânî dedi: **غَمَضَ** falan kimse yerde **يغمُض** ve **يغمِضُ** **غموضاً**: onda gidip kaybolduğu zaman. Dedi: **وأغمضتُ الميت وغمضته إغماضاً وتغميضاً**. Ve iyi görüşlü adama denilir: **قد أغمضَ النظر وأغمضَ في الرأي**. Ve **ومسألة غامضةٌ**: onda bakış ve incelik vardır. Denilir: **سمعت منه كذا وكذا فأغمضتُ عنه**; ve **وأغضيتُ**: ondan gaflete vurduğun zaman. Başkası dedi: **أغمضَتِ الفلاةُ على الشخوص**: serap onları gizlediği için yahut onun çukurlarında kayboldukları için, onda görünmedikleri zaman. Zü’r-Rumme dedi:
إِذا الشخصُ فيها هزَّه الآلُ أغمضتْ
عليه كإغماض المغضِّي هجولها

Yani: **أغمضت** onun üzerine **هجولها**sını.
Asma‘î dedi: **أتاني ذاك على اغتماضي**: yani, bağış olarak; külfetsiz ve meşakkatsiz.
Ebû’n-Necm dedi:
والشعر يأتيني على اغتمَاضِي
كرهاً وطوعاً وعلى اعتراضِ

Yani: onu **اعتراضاً** ile karşılarım da ondan ihtiyacımı alırım; onda düşünmeyi önceden ortaya koymuş olmaksızın.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والميم وما يثلثهما)
(غمن) الغين والميم والنون كلمةٌ واحدةٌ لا يقاس عليها. يقولون: غمَنْتُ الجِلدَ، إذا ليَّنتَه، فهو غمينٌ.
(غمي) الغين والميم والحرف المعتلّ يدلُّ على تغطيةٍ وتغْشِيَة. من ذلك: غَمَيْتُ البيتَ، إذا سقَّفتَه، والسَّقفُ غِماءٌ. ومنه أُغمِيَ [على] المريض فهو مغمىً عليه إذا غُشِيَ عليه.
(غمج) الغين والميم والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ ومجيء وذَهاب. يقال للفصيل: غَمِجٌ، وهو يتغامَجُ بين أرفاغ أمِّه، إذا جاءَ وذهَبَ. ويقولون للرَّجُل لا يستقيم خُلُقه: غَمِج. والغَمْج: شُرب الماء، وهو قريبُ القياسِ من الأوَّل.
(غمد) الغين والميم والدال أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. من ذلك الغِمْدُ للسَّيف: غِلافُهُ. يقال: غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً. ويقال: تَغمَّده الله برحمته، كأنه يَغْمُرُه بها. وتغمَّدتُ فلاناً: جعلتَه تحتَك حتَّى تغطِّيَه. والنَّسبة إلى غامدٍ غامديّ، وهو حيٌّ من اليَمَن، واشتقاقُهُ ممَّا ذكرناه.
(غمر) الغين والميم والراء أصلٌ صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْرٍ في بعض الشِّدّة. من ذلك الغمْر: الماءُ الكثير، وسمّي بذلك لأنّه يغمرُ ما تَحتَه. ثم يشتقُّ من ذلك فيقال فَرسٌ غَمْر: كثير الجَرْي، شُبِّه جريُه في كثرته بالماء الغَمْر. ويقال للرَّجُل المِعطاء: غَمْر، وهو غَمْرُ الرِّداء. قال كثيِّر:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])
ومن الباب: الغَمْرة: الانهماك في الباطل واللَّهو. وسمِّيت غَمرةً لأنّها شيء يستُر الحقَّ عن عين صاحِبِها. وغَمَرات الموت: شدائدُه التي تَغْشَى. وكلُّ شِدّةٍ غَمرة، سمِّيت لأنَّها تَغْشَى. قال:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *
ومما يصحِّح هذا القياسَ الغَمير، وهو نباتٌ أخضَرُ يغمُره اليَبِيس. ويقال: دخَلَ في غِمار النّاس، وهي زَحْمتُهم، وسمِّيت لأنَّ بعضاً يستُرُ بعضاً. وفلانٌ مُغامِرٌ: يَرمي بنفسه في الأمور، كأنَّه يقع في أُمورٍ تَستُره، فلا يَهتدِي لوجه المَخْلَص منها. ومنه الغمْر([3]) ، وهو الذي لم يجرّب الأمورَ كأنَّها سُتِرتْ عنه. قال:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])
والغِمْر: الحِقْد في الصَّدر، وسمِّي لأنَّ الصَّدرَ يَنطوِي عليه. يقال: غَمِرَ عليه
صدرُه. والغِمْر: العَطَش، وهو مشبَّه بالغِمْر الذي هو الحِقد، والجمع الأغمار. قال:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *
ومن الباب غَمَرُ اللحم، وهو رائحتُه تَبْقَى في اليد، كأنَّها تغطِّي اليد. فأمَّا الغُمَر فهو القَدَح الصَّغير، وليس ببعيدٍ أن يكون من قياسِ الباب، كأنَّ الماءَ القليلَ يغمُره. ويجوز أن يكون شاذَّاً عن ذلك الأصل. قال:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])
(غمز) الغين والميم والزاء أصلٌ صحيح، وهو كالنَّخْس في الشيء بشيء، ثم يُستعار. من ذلك: غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً. ثم يقال: غمزَ، إذا عاب وذَكَر بغير الجميل. والمَغَامز: المعايب. وفي عقل فلانٍ غَمِيزةٌ، كأنَّه يُستضعَف. وممّا يستعار: غَمَزَ بجفنه: أشار. ومنه: غَمَزَ الدابةُ من رجله، كأنّه يغمز الأرضَ برجله.
(غمس) الغين والميم والسين أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على غَطِّ الشيء. يقال: غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء، إذا غططتَه فيه. وفي الحديث: "إذا استيقَظَ أحدُكم من نومه فلا يَغمِسْ يَدَه في الإناء". والغَمِير تحتَ اليَبيس يقال له الغَمِيس.
ومن الباب الغَمِيس، وهو مَسيلٌ صغيرٌ بين مجامع الشَّجر. والمُغامَسَة: رَمْي الرّجلِ نفسَه في سِطَة الحرب. ويمينٌ غَموس* قال قوم: معناه أنّها تَغمِس صاحبَها في الإثم. وقال قومٌ: الغَمُوس: النافذة. والمعنيان وإن اختلفا فالقياسُ واحد، لأنّها إذا نفذت فقد انغمست. قال:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])
ويقال للأمر الشديد الذي يغُطّ([8]) الإنسانَ بشدّته: غَموس. قال:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])
(غمص) الغين والميم والصاد أُصَيلٌ يدلُّ على حقارة. يقال غَمَصت الشيءَ، إذا احتقرته. وفي الحديث: "إِنّما ذلك مَنْ غَمَصَ النّاسَ([10]) "، أي حَقَرَهم. والغَمَصُ في العين كالرَّمَصِ. ومنه: الشِّعرَى الغُمَيْصَاء، كأنَّها ليس لها ضوء العَبُور، فهي الغُميصاء كالعين التي بها غَمَص.
(غمض) الغين والميم والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تطامُنٍ في الشَّيء وتداخُل. فالغَمْض: ما تطامَنَ من الأرض، وجمعه غُموض. ثم يقال: غَمَض الشَّيءُ من العِلم وغيرِه، فهو غامض، ودارٌ غامضةٌ، إذا لم تكن شارعةًَ بارزة.
ونسبٌ غامضٌ: لا يُعرَف. وغمّض عينه وأغمَضَها بمعنىً. وهو قياس الباب. ويقال: ما ذُقْتُ غُمْضاً من النَّوم ولا غَِماضاً، أي كقدر ما تُغمَض فيه العين. ويقال: أغْمِضْ لي فيما بِعتَني، كأنَّك تريدُ الزِّيادةَ منه لرداءته والحطَّ من ثمنه. وهو أيضاً من إغماض العَين، أي اتركْه كأنَّك لا تراه. والمغَمِّضات: الذُّنوب يركبها الرَّجلُ وهو يَعرِفها لكنّه يغمّض عنها كأنّه لم يَرَها. ويقال: غُمِّضَت النّاقةُ، إذا رُدَّت عن الحَوض فحَمَلَت على الذَّائد مُغَمِّضة عينَينها فورَدَتْ. قال أبو النجم:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *
وأغْمَضْت حدَّ السَّيف، إذا رقّقته، أي كأنَّك لرقَّته أخفيتَه عن العُيون.
(غمط) الغين والميم والطاء كلمةٌ واحدة. يقال غَمَطَ النِّعمة: احتقرها. وغَمَطَ النّاسَ: احتقرهم. فأمّا قولهم: أغمَطَتْ عليه الحُمَّى، إذا لزِمَتْه ودامت عليه، فليس من هذا، لأنّ الميم فيه بدلٌ من باء، الأصل أغبَطَت. وقد ذُكِر.
(غمق) الغين والميم والقاف كلمةٌ واحدة، وهي الغَمَق: كثْرة النَّدى. يقال أرضٌ غَمِقَةٌ، ونباتٌ غمق. وليلةٌ غَمِقَة: لثِقة.
(غمل) الغين والميم واللام أُصَيْلٌ يدلُّ على ضِيقٍ في الشيء وغُموض. يقال لِمَا ضاقَ من الأودية: غُمْلُول. واشتُقَّ من هذا: غَمَلْتُ الأدِيمَ، إذا غَمَمْتَه ليتفَسَّخَ عنه صوفُه. وهو غَمِيلٌ. ويقال: الغُمْلُول: كلُّ ما اجتَمَع من شجرٍ، أو غمام، أو ظُلْمة، حتَّى تسمَّى الزَّاوية غُملولا. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------
([1]) اللسان (غمر) ومعاهد التنصيص (1: 187).
([2]) للأغلب العجلي كما في أمثال الميداني (2: 4). وكذا ورد إنشاده في المجمل ووقعة صفين 287. وفي جمهرة العسكري 150:
الغمرات ثم ينجلين ***
عنا وينزلن بآخرين
شدائد يتبعهن لين
([3]) يقال بتثليث الغين وبفتحها أيضاً.
([4]) نسبه في مادة (ضرع) إلى ابن وعلة، ونسبه البحتري في حماسته 104 إلى عامر بن مجنون الجرمي، ونسب في حماسة ابن الشجري 70 لكنانة بن عبد ياليل وقال: "وتروى للحارث بن وعلة الشيباني"
([5]) للعجاج في ديوانه 23 واللسان (غمر).
([6]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، اللسان (غمر) وإصلاح المنطق 5، 98، 216. وقصيدته في حماسة ابن الشجري 10 والأصمعيات 33 ليبسك.
([7]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (غمس). وروايته فيه: "ثم أنقضته".
([8]) في الأصل: "بغير".
([9]) يشبه أن يكون رواية في بيت ليزيد بن الخذاق الشني في المفضليات (2: 98). وهو:
إذا ما قطعنا رملة وعدابها  *** فإن لنا أمراً أحذ غموسا
([10]) هو حديث مالك بن مرارة الرهاوي، أنه أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: إني أوتيت من الجمال ما ترى فما يسرني أن أحداً يفضلني بشراكي فما فوقها، فهل ذلك من البغي؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم "إنما ذلك من سفه الحق وغمص الناس". اللسان (غمص).
([11]) اللسان والمجمل (غمض) والبيان (3: 53) بتحقيقنا، حيث أشير إلى "أم الرجز". وبعده:
* خوصاء ترمي باليتيم المحثل *

ـ

##### Türkçe

(**باب الغين والميم وما يثلثهما**)
(**غمن**) **الغين** ve **الميم** ve **النون** bir tek kelimedir; üzerine kıyas edilmez. Derler ki: **غمَنْتُ الجِلدَ**, onu yumuşattığın zaman; o da **غمينٌ**dur.
(**غمي**) **الغين** ve **الميم** ve illetli harf, bir örtmeye ve bürümeye delâlet eder. Bundan: **غَمَيْتُ البيتَ**, onu tavanladığın zaman; tavan da **غِماءٌ**dur. Ondan: hastanın üzerine baygınlık geldi; o da **مغمىً عليه**dir, üzerine (baygınlık) büründürüldüğü zaman.
(**غمج**) **الغين** ve **الميم** ve **الجيم** bir tek asıldır; bir harekete ve gelmeye ve gitmeye delâlet eder. Sütten kesilmemiş deve yavrusuna: **غَمِجٌ** denir; o, anasının uyluk araları arasında **يتغامَجُ** eder; geldiği ve gittiği zaman. Ve derler ki, huyu doğrulmaz adama: **غَمِج**. Ve **الغَمْج**: su içmektir; o, birinciden kıyasa yakındır.
(**غمد**) **الغين** ve **الميم** ve **الدال** sahih bir tek asıldır; bir örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. Bundan: kılıç için **الغِمْدُ**: onun kılıfı. Denir: **غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً**. Ve denir: Allah onu rahmetiyle **تَغمَّده**; sanki onu onunla kaplıyor. Ve **تغمَّدتُ** falanı: onu altına aldın, ta ki onu örtesin. Ve **غامدٍ**’e nisbet **غامديّ**dir; o Yemen’den bir kabiledir; onun türeyişi, zikrettiğimizdendir.
(**غمر**) **الغين** ve **الميم** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir örtmeye ve gizlemeye, bir miktar şiddet içinde, delâlet eder. Bundan **الغمْر**: çok sudur; onunla adlandırıldı, çünkü altındakini örter. Sonra bundan türetilir de denir: **فَرسٌ غَمْر**: çok koşan; koşuşu çokluğunda **الماء الغَمْر**a benzetildi. Ve cömert adama: **غَمْر** denir; o, **غَمْرُ الرِّداء**dır. Kesîr dedi:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])
Ve babdandır: **الغَمْرة**: bâtıla ve eğlenceye dalıp gitme. **غَمرة** diye adlandırıldı; çünkü o, sahibinin gözünden hakkı örten bir şeydir. Ve **غَمَرات الموت**: bürüyen şiddetleridir. Ve her şiddet **غَمرة**dir; bürüdüğü için adlandırıldı. Dedi:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *
Bu kıyası doğrulayan şeylerdendir **الغَمير**; o, kuru olanın örttüğü yeşil bir bitkidir. Ve denir: insanların **غِمار**ına girdi; o, onların sıkışıklığıdır; bir kısmı bir kısmını örttüğü için adlandırıldı. Ve falan **مُغامِرٌ**dür: kendini işlere atar; sanki onu örten işlere düşer de onlardan çıkış yolunun yönünü bulamaz. Ondandır **الغمْر**([3]): işleri tecrübe etmemiş olan; sanki onlar ondan örtülmüştür. Dedi:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])
Ve **الغِمْر**: göğüste kin; göğüs onu içine kıvırıp topladığı için adlandırıldı. Denir: **غَمِرَ عليه صدرُه**. Ve **الغِمْر**: susuzluktur; o, kin olan **الغِمْر**a benzetilmiştir; çoğulu **الأغمار**. Dedi:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *
Ve babdandır **غَمَرُ اللحم**; o, eldə kalan kokusudur; sanki eli örter. Amma **الغُمَر** küçük kadehtir; babın kıyasından uzak değildir; sanki az su onu örter. Ve o asıldan şâz olması da câizdir. Dedi:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])
(**غمز**) **الغين** ve **الميم** ve **الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyle dürtme gibidir; sonra mecaz yapılır. Bundan: **غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً**. Sonra denir: **غمزَ**, ayıpladığı ve güzel olmayanla andığı zaman. **المَغَامز**: ayıplardır. Falanın aklında **غَمِيزةٌ** vardır; sanki zayıf görülür. Mecaz yapılanlardandır: **غَمَزَ بجفنه**: işaret etti. Ondandır: binek hayvanı ayağıyla **غَمَزَ** etti; sanki ayağıyla yeri dürter.
(**غمس**) **الغين** ve **الميم** ve **السين** sahih bir tek asıldır; bir şeyi batırmaya delâlet eder. Denir: **غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء**, onu onda batırdığın zaman. Hadiste: “Biriniz uykusundan uyandığı zaman elini kaba **يَغمِسْ** etmesin.” **الغَمِير** kuru olanın altındadır; ona **الغَمِيس** denir.
Ve babdandır **الغَمِيس**; o, ağaç kümeleri arasında küçük bir akıntıdır. Ve **المُغامَسَة**: adamın kendini savaşın şiddetine atmasıdır. Ve **يمينٌ غَموس**: bir kavim dedi ki, mânâsı: sahibini günaha batırır. Bir kavim dedi ki: **الغَمُوس**: nüfuz eden. İki mânâ farklı olsa da kıyas birdir; çünkü nüfuz ettiği zaman batmış olur. Dedi:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])
Ve şiddetiyle insanı örten şiddetli işe: **غَموس** denir. Dedi:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])
(**غمص**) **الغين** ve **الميم** ve **الصاد** hakirlik üzerine delâlet eden bir asılcıktır. Denir: **غَمَصت الشيءَ**, onu küçümsediğin zaman. Hadiste: “Ancak o, **غَمَصَ النّاسَ**([10]) eden kimsedir”; yani onları hakir gördü. Ve gözde **الغَمَصُ**, **الرَّمَصِ** gibidir. Ondandır: **الشِّعرَى الغُمَيْصَاء**; sanki onun **العَبُور**un ışığı yoktur; bu yüzden o, **الغُميصاء**dır; içinde **غَمَص** bulunan göz gibi.
(**غمض**) **الغين** ve **الميم** ve **الضاد** sahih bir asıldır; şeyde bir alçalma ve iç içe girme üzerine delâlet eder. Öyleyse **الغَمْض**: yerden alçalmış olan şeydir; çoğulu **غُموض**. Sonra denir: ilimden ve başkasından şey **غَمَض** etti; o da **غامض**dır. Ve **دارٌ غامضةٌ**, açık bir caddeye çıkan, belirgin bir yerde olmadığı zaman.
Ve **نسبٌ غامضٌ**: bilinmez. Ve gözünü **غمّض** etti ve onu **أغمَضَ** etti, bir mânâdadır. O, babın kıyasıdır. Ve denir: uykudan ne **غُمْضاً** tattım ne de **غَِماضاً**; yani gözün kapandığı kadar bir miktar. Ve denir: bana sattığın şeyde benim için **أغْمِضْ**; sanki onun kötülüğünden dolayı ondan artırmayı ve fiyatından indirmeyi istiyorsun. O da göz kapamaktandır; yani onu bırak, sanki onu görmüyorsun. Ve **المغَمِّضات**: adamın bildiği hâlde bindiği günahlardır; fakat onlardan **يغمّض** eder; sanki onları görmedi. Ve denir: deve **غُمِّضَت**; havuzdan geri çevrildiği zaman, iki gözünü **مُغَمِّضة** ederek kovucuya yüklenip (yine) suya vardı. Ebû’n-Necm dedi:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *
Ve kılıcın ağzını **أغْمَضْت** ettim; onu incelttiğin zaman; yani inceliğinden dolayı onu gözlerden gizlemişsin gibi.
(**غمط**) **الغين** ve **الميم** ve **الطاء** bir tek kelimedir. Denir: **غَمَطَ النِّعمة**: onu küçümsedi. Ve **غَمَطَ النّاسَ**: onları küçümsedi. Amma onların sözü: **أغمَطَتْ عليه الحُمَّى**, ona yapıştığı ve onda devam ettiği zaman; bu bundan değildir; çünkü ondaki **الميم**, **باء**dan bedeldir; asıl **أغبَطَت**tir. Zikredilmiştir.
(**غمق**) **الغين** ve **الميم** ve **القاف** bir tek kelimedir; o da **الغَمَق**tır: çiğin çokluğu. Denir: **أرضٌ غَمِقَةٌ** ve **نباتٌ غمق**. Ve **ليلةٌ غَمِقَة**: karanlık.
(**غمل**) **الغين** ve **الميم** ve **اللام** şeyde bir darlığa ve kapalılığa delâlet eden bir asılcıktır. Vadilerden dar olana: **غُمْلُول** denir. Ve bundan türetildi: **غَمَلْتُ الأدِيمَ**, onu, yünü ondan çürüyüp ayrılsın diye, kapattığın zaman. O da **غَمِيلٌ**dir. Ve denir: **الغُمْلُول**: ağaçtan, yahut buluttan, yahut karanlıktan toplanan her şeydir; hatta köşeye de **غُملولا** denir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------
([1]) Lisân (**غمر**) ve Ma‘âhidü’t-tansîs (1: 187).
([2]) el-Ağleb el-‘Aclî’nindir; Meydânî’nin Emsâl’inde (2: 4) olduğu gibi. Böylece Mecmel’de ve Vek‘atü Sıffîn 287’de de onun inşâdı geldi. Ve Cümheretü’l-‘Askerî 150’de:
الغمرات ثم ينجلين ***
عنا وينزلن بآخرين
شدائد يتبعهن لين
([3]) **الغين**in üç türlü harekelenmesiyle söylenir; onun fethasıyla da.
([4]) Onu (ضرع) maddesinde İbn Va‘le’ye nisbet etti; Buhturî Hamâse’sinde 104’te onu ‘Âmir b. Mecnûn el-Cermî’ye nisbet etti; İbnü’ş-Şecerî Hamâse’sinde 70’te nisbet edildi; Kinâne b. Abdiyâlîl’e; ve dedi ki: “Hâris b. Va‘le eş-Şeybânî için de rivayet olunur.”
([5]) ‘Accâc’ındır; Dîvân’ında 23 ve Lisân (**غمر**).
([6]) A‘şâ Bâhile’nindir; kardeşi el-Münteşir b. Vehb el-Bâhilî’ye mersiye söyler; Lisân (**غمر**) ve Islâhu’l-Mantık 5, 98, 216. Kasidesi İbnü’ş-Şecerî Hamâse’sinde 10 ve Asma‘iyyât 33’te, Yebsük’ündür.
([7]) Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; Lisân (**غمس**)’ta olduğu gibi. Oradaki rivayeti: “ثم أنقضته”.
([8]) Asılda: “بغير”.
([9]) Mufaddaliyyât’ta (2: 98) Yezîd b. el-Hazzâk eş-Şenî’ye ait bir beyitte bir rivayet olması benzer. O:
إذا ما قطعنا رملة وعدابها  *** فإن لنا أمراً أحذ غموسا
([10]) Mâlik b. Murâre er-Rehâvî hadîsidir: Peygamber’e صلى الله عليه وسلم geldi de dedi ki: “Gördüğün güzellikten bana verildi; ayakkabı kayışım ve üstüyle bile birinin beni geçmesi beni sevindirmez; bu azgınlıktan mıdır?” Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Ancak o, hakkı sefih görmek ve **غمص الناس**tır.” Lisân (**غمص**).
([11]) Lisân ve Mecmel (**غمض**) ve Beyân (3: 53) tahkikimizle; orada “أم الرجز”e işaret edildi. Ondan sonra:
* خوصاء ترمي باليتيم المحثل *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغمض: النوم العارض، تقول: ما ذقت غمضا ولا غماضا، وباعتباره قيل: أرض غامضة، وغمضة، ودار غامضة، وغمض عينه وأغمضها: وضع إحدى جفنتيه على الأخرى ثم يستعار للتغافل والتساهل، قال: ﴿ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا فيه﴾ [البقرة/267].

##### Türkçe

- **الغمض**: ârızî uyku; dersin ki: “Ne bir **غمضا** ne de bir **غماضا** tattım.” Ve onun itibara alınmasıyla denildi: **أرض غامضة** (kapalı/gizli yer), ve **غمضة**; ve **دار غامضة** (kapalı/gizli ev). Ve **غمض عينه** ve **أغمضها**: iki göz kapağından birini ötekinin üzerine koydu; sonra gaflete vurma ve müsamaha göstermeye ödünç alınır. Dedi ki: ﴿Ve siz, onda **تغمضوا** etmedikçe onu alıcı değilsiniz﴾ [البقرة/267].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ م ض
يقال للأمر الخفيّ والمعتاص‏:‏ أمر غامض‏.‏
وكلام غامض‏:‏ غير واضح‏.‏
وهذه مسئلة فيها غوامض‏.‏
ومكان غامض وغمض‏:‏ مطمئن‏.‏
وسلكوا غموض الفلاة‏.‏
وغمض في الأرض غموضاً إذا ذهب وعاب‏.‏
ودار فلان غامضة‏:‏ ليست بشارعة وهي التي تنحّت عن الشارع‏.‏
وحسب غامض‏:‏ مغمور غير مشهور‏.‏
وخلخال غامض‏:‏ غاصّ وقد غمض في الساق غموضاً‏.‏
وضربته بالسيف فغمض في اللحم غمضةً‏.‏
وأغمض الميت وغمّضه‏.‏
وما أغمضت البارحة وما ذقت غمضاً وغماضاً‏.‏
وغمّضت الناقة إذا ذيدت فحملت على الذائد مغمّضةً عينيها حتى وردت‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ يرسلها التغميض إن لم ترسل وغمض حد السيف‏:‏ رقّقه‏.‏
ومن لا يغمض عينه عن صديقه وعن بعض ما فيه يمت وهو عاتب وأغمضت المفازة على القوم إذا لم يظهروا فيها كأنما أغمضت عليهم أجفانها‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ إذا الشخص فهيا هزة الآل أغمضت عليه كأغماض المغضّي هجولها وأتاني كذا على اغتماض أي عفوا من غير تكلّف له‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ والشعر يأتيني على اغتماض كرهاً وطوعاً وعلى اعتراض أي أعترضه فآخذ منه حاجتي‏.‏
ويقال لمن جاء برأي سديد‏:‏ لقد أغمضت في النظر إغماضاً‏.‏
وأغمض لي فميا بعته أي زدني فيه لرداءته أو حُطّ لي من ثمنه ‏"‏ إلا أن تغمضوا فيه ‏"‏‏.‏
وتقول‏:‏ لا تمرّض في إحسان أخيك بعض التمريض وغمّض عن إساءته كلّ التغميض‏.‏

##### Türkçe

غ م ض
Gizli ve güç olan iş için denir: **أمر غامض**.
Ve **كلام غامض**: açık olmayan.
Ve bu meselede **غوامض** vardır.
Ve **مكان غامض** ve **غمض**: çukur (alçak).
Ve çölün **غموض**’unda yürüdüler.
Ve **غمض** yerde **غموضاً**: gitti ve kaybolduğunda.
Ve falanın evi **غامضة**: caddeye açılan değildir; o, caddeden uzaklaşmış olandır.
Ve **حسب غامض**: örtülü, meşhur olmayan.
Ve **خلخال غامض**: batan; ve baldırda **غموضاً** battı.
Ve onu kılıçla vurdum da ette **غمضةً** battı.
Ve ölünün gözünü kapadı: **أغمض** ve **غمّضه**.
Ve dün gece uyumadım: **ما أغمضت**; ve **غمضاً** ve **غماضاً** tatmadım.
Ve dişi deveyi **غمّضت**: kovulduğunda, gözlerini kısarak onu kovanın üzerine yüklendi; nihayet suya vardı.
Ebû’n-Necm dedi: “Onu salıverir **التغميض**; eğer salıvermezse.” Ve kılıcın ağzını **غمض**: onu inceltti.
Ve kim dostundan ve onda bulunanın bir kısmından gözünü **لا يغمض** (yummasa), ölür; hâlbuki o, sitem edicidir. Ve çöl, kavmin üzerine **أغمضت**: onda görünmediklerinde; sanki onların üzerine gözkapaklarını kapamış gibi.
Zü’r-Rumme dedi: “Şahıs, serabın titreyişiyle ürperince, onun üzerine kapadı; **كأغماض المغضّي هجولها**.” Ve bana şu, **على اغتماض** üzere geldi: yani, ona dair bir külfete girmeksizin, bağış olarak.
Ebû’n-Necm dedi: “Şiir bana **على اغتماض** üzere gelir; zorla ve isteyerek; ve **على اعتراض** üzere; yani onu karşılarım da ondan ihtiyacımı alırım.”
Ve isabetli bir görüşle gelen kimse için denir: “Gerçekten bakışta **إغماضاً** ile **أغمضت**.”
Ve “Bunu bana sattın; **أغمض لي**” yani, kötülüğünden dolayı onda bana artır; yahut fiyatından benim için indir: “**إلا أن تغمضوا فيه**”.
Ve dersin: Kardeşinin iyiliğinde, bazı **التمريض** ile gevşeklik etme; ve onun kötülüğünden, bütün **التغميض** ile göz yum.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغُمْضُ والغَماضُ والغِماضُ والتَّغْماضُ والتَّغْمِيضُ والإِغْماضُ: النوم. يقال: ما اكتَحَلْتُ غَماضاً ولا غِماضاً ولا غُمْضاً، بالضم، ولا تَغْمِيضاً ولا تَغْماضاً أَي ما نمت. قال ابن بري: الغُمْضُ والغُمُوضُ والغِماضُ مصدر لفعل لم ينطق به مثل القَفْر؛ قال رؤبة: أَرَّقَ عَيْنَيْكَ، عن الغِماضِ،
بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَهَّاضِ
وما اغْتَمَضَتْ عَيْنايَ وما ذُقْتُ غُمْضا ولا غِماضاً أَي ما ذقت نوماً، وما غَمَضْتُ ولا أَغْمَضْتُ ولا اغْتَمَضْتُ لغات كلها؛ وقوله: أَصاحِ تَرى البَرْقَ لَمْ يَغْتَمِضْ،
يَمُوتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا
إِنما أَراد لم يَسْكُن لَمَعانُه فعبر عنه بيغتمِض لأَن النائم تسكُن حركاته. وأَغْمَضَ طرْفَه عنِّي وغَمَّضه: أَغْلَقَه، وأَغْمَضَ الميِّتَ إِغْماضاً وتَغْمِيضاً. وتغميضُ العين: إِغْماضُها. وغَمَّضَ عليه وأَغْمَضَ: أَغْلَقَ عينيه؛ أَنشد ثعلب لحسين بن مطير الأَسدي: قَضَى اللّهُ، يا أَسماءُ، أَن لَسْتُ زائِلاً،
أُحِبُّكِ حتى يُغْمِضَ العَيْنَ مُغْمِضُ
وغَمَّضَ عنه: تجاوَزَ. وسَمِعَ الأَمرَ فأَغْمَضَ عنه وعليه، يكنى به عن الصبر. ويقال: سمعت منه كذا وكذا فأَغْمَضْتُ عنه وأَغْضَيْتُ إِذا تَغافَلْتَ عنه. وأَغْمَضَ في السِّلْعة: اسْتَحَطَّ من ثمنها لرداءتِها، وقد يكون التَّغْمِيض من غير نوم. ويقول الرجل لبيِّعه: أَغْمِضْ لي في البِياعةِ أَي زِدْني لمكان رداءته أَو حُطَّ لي من ثمنه. قال ابن الأَثير: يقال أَغْمَضَ في البيع يُغْمِضُ إِذا استزاده من المَبيعِ واستحطَّه من الثمن فوافقه عليه؛ وأَنشد ابن بري لأَبي طالب:
هُما أَغْمَضا للقوْمِ في أَخَوَيْهِما،
وأَيْدِيهِما من حُسْنِ وصْلِهِما صِفْرُ
قال: وقال المتنخل الهذلي:
يَسُومُونَه أَن يُغْمِضَ النَّقْدَ عِنْدَها،
وقد حاوَلُوا شِكْساً عليها يُمارِسُ
وفي التنزيل العزيز: ولَسْتم بآخذيه إِلاَّ أَن تُغْمِضُوا فيه؛ يقول: أَنتم لا تأْخذونه إِلا بِوَكْسٍ فكيف تعطونه في الصَّدَقةِ؟ قاله الزجاج، وقال الفراء: لستم بآخذيه إِلاَّ على إِغْماضٍ أَو بِإِغْماضٍ، ويدُلّك على أَنه جزاء أَنك تجد المعنى إِن أَغْمَضْتم بعد الإِغماض أَخذتموه. وفي الحديث: لم يأْخذه إِلا على إِغْماضٍ؛ الإِغْماضُ: المُسامَحةُ والمُساهَلةُ. وغَمَضْتَ عن فلان إِذا تَساهَلْتَ عليه في بيع أَو شراء، وأَغْمَضْت. الأَصمعي: أَتاني ذاك على اغْتِماضٍ أَي عَفْواً بلا تَكَلُّفٍ ولا مَشَقَّةٍ؛ وقال أَبو النجم:
والشِّعْرُ يأْتِيني على اغْتِماضِ،
كَرْهاً وطَوْعاً وعلى اعْتِراضِ
أَي أَعْتَرِضُه اعتِراضاً فآخذ منه حاجتي من غير أَن أَكون قدّمت الروِيّة فيه.
والغَوامِض: صغار الإِبل، واحدها غامِضٌ. والغَمْضُ والغامِضُ: المطمئنّ المنخفض من الأَرض. وقال أَبو حنيفة: الغَمْضُ أَشدّ الأَرض تَطامُناً يَطمئِنُّ حتى لا يُرَى ما فيه، ومكان غَمْض، قال: وجمعه غُمُوضٌ وأَغماضٌ؛ قال الشاعر:
إِذا اعْتَسَفْنا رَهْوةً أَو غَمْضا
وأَنشد ابن بري لرؤبة:
بلالِ، يا ابنَ الحَسَبِ الأَمْحاضِ،
لَيْسَ بأَدْناسٍ ولا أَغْماضِ
جمع غَمْض وهو خلاف الواضح، وهي المَغامِضُ، واحدها مَغْمَضٌ وهو أَشدُّ غُؤُوراً.
وقد غَمَضَ المكانُ وغَمُضَ وغَمَضَ الشيءُ وغَمُضَ يَغْمُضُ غُموضاً فيهما: خفي. اللحياني: غَمَض فلان في الأَرض يَغْمُضُ ويَغْمِضُ غُموضاً إِذا ذهب فيها. وقال غيره: أَغْمَضَتِ الفَلاةُ على الشخُوص إِذا لم تظهر فيها لتغْييبِ الآلِ إِيّاها وتَغَيُّبِها في غُيوبِها؛ وقال ذو الرمة: إِذا الشخْصُ فيها هَزَّه الآلُ، أَغْمَضَتْ
عليه كإِغْماضِ المُغَضِّي هُجُولُها
أَي أَغْمَضَت هُجُولُها عليه. والهُجُولُ: جمع الهَجْل من الأَرض. وفي الحديث: كان غامِضاً في الناس أَي مَغْموراً غير مشهور.
وفي حديث معاذ: إِيّاكم ومُغَمِّضاتِ الأُمور
(* قوله «ومغمضات الأمور
إلخ» هذا ضبط النهاية بشكل القلم وعليه فمغمضات من غمض بشد الميم، وفي القاموس مغمضات كمؤمنات من اغمض، واستشهد شارحه بهذا الحديث فلعله جاء بالوجهين.)، وفي رواية: المُغَمِّضاتِ من الذنوب، قال: هي الأُمور العظيمة التي يَرْكَبُها الرجل وهو يعرفها فكأَنه يُغَمِّضُ عينيه عنها تَعامِياً وهو يُبْصِرُها، قال ابن الأَثير: وربما روي بفتح الميم وهي الذنوب الصغار، سميت مُغَمِّضاتٍ لأَنها تَدِقُّ وتخفى فيركبها الإِنسان بِضَرْب من الشُّبْهة ولا يعلم أَنه مُؤاخذ بارتكابها. وكلُّ ما لم يَتَّجِهْ لك من الأُمور، فقد غَمَضَ عليك. ومُغْمِضاتُ الليلِ: دَياجِير ظُلَمِه، وغَمُضَ يَغْمُضُ غُمُوضاً وفيه غُمُوضٌ. قال اللحياني: ولا يكادون يقولون فيه غُموضةٌ. والغامِضُ من الكلام: خلافُ الواضحِ، وقد غَمُضَ غُموضةً وغَمَّضْتُه أَنا تَغْمِيضاً؛ قال ابن بري: ويقال فيه أَيضاً غَمَضَ، بالفتح، غَمُوضاً، قال: وفي كلام ابن السراج قال: فتأَمله فإِنّ فيه غُمُوضاً يَسِيراً. والغامِضُ من الرجال: الفاتِرُ عن الحَمْلةِ؛ وأَنشد: والغَرْبُ غَرْبٌ بَقَرِيٌّ فارِضُ،
لا يَسْتَطيعُ جَرَّه الغَوامِضُ
ويقال للرجل الجيِّدِ الرأْي: قد أَغْمَضَ النظر. ابن سيده: وأَغْمَضَ النظر إِذا أَحْسَنَ النظر أَو جاء برأْي جيِّد. وأَغْمَضَ في الرأْي: أَصابَ. ومسأَلة غامِضةٌ: فيها نَظر ودِقّةٌ. ودارٌ غامِضةٌ إِذا لم تكن على شارع، وقد غَمَضَتْ تَغْمُضُ غُمُوضاً. وحَسَبٌ غامِض: غير مشهور. ومعنىً غامِضٌ: لطِيف. ورجل ذُو غَمْضٍ أَي خامل ذلِيل؛ قال كعب بن لؤيّ لأَخيه عامر بن لؤيّ:
لئن كنتَ مَثْلُوجَ الفُؤادِ، لقد بَدَا
لِجَمْعِ لُؤيٍّ منكَ ذِلَّةُ ذي غَمْضِ
وأَمرٌ غامِض وقد غَمَضَ، وخَلْخالٌ غامِض: قد غاصَ في السَّاق، وقد غَمَضَ في السَّاق غُموضاً. وكعْبٌ غامِض: واراه اللحم. وغَمَضَ في الأَض يَغْمِضُ ويَغْمُضُ غُموضاً: ذهَب وغاب؛ عن اللحياني. وما في هذا الأَمر غَمِيضةٌ وغُمُوضةٌ أَي عَيْب. وغَمَّضَتِ الناقةُ إِذا رُدَّت عن الحَوْض فحمَلَت على الذّائد مُغمِّضة عَيْنَيْها فَوَرَدَت؛ قال أَبو النجم: يُرْسِلُها التغْمِيضُ، إِنْ لم تُرْسَلِ،
خَوْصاء، ترمي باليَتِيمِ المُحْثَلِ

##### Türkçe

**الغُمْضُ** ve **الغَماضُ** ve **الغِماضُ** ve **التَّغْماضُ** ve **التَّغْمِيضُ**
ve **والإِغْماضُ**: uyku. Denilir: “Ne **غَماضاً** ne **غِماضاً** ne **غُمْضاً**,
(ötre ile), ne de **تَغْمِيضاً** ne de **تَغْماضاً** sürme çektim”; yani: uyumadım. İbn Berrî dedi: **الغُمْضُ**
ve **الغُمُوضُ** ve **الغِماضُ**, **القَفْر** gibi, kendisiyle (yani fiiliyle) telaffuz edilmemiş bir fiilin mastarıdır; Ru’be dedi:
Ağlattı iki gözünü, **الغِماضِ**’dan,
Bir şimşek, yükselen bir bulutta yürüdü
Ve “İki gözüm **اغْتَمَضَتْ** olmadı ve ne **غُمْضا** ne **غِماضاً** tattım”; yani: uyku tatmadım; ve “ne **غَمَضْتُ** ne **أَغْمَضْتُ** ne **اغْتَمَضْتُ**”: hepsi lügatlerdir; ve onun sözü:
Ey arkadaş, görürsün şimşeği, **لَمْ يَغْتَمِضْ**,
Bir **فُواق** ölür ve bir **فُواق** satın alır
Ancak o, parıltısının sükûn bulmadığını kastetti; onu **يغتمِض** ile ifade etti; çünkü uyuyan kimsenin hareketleri sükûn bulur. Ve “**أَغْمَضَ** göz kapağını benden” ve “**غَمَّضه**”: onu kapattı; ve “**أَغْمَضَ** ölünün (gözünü) **إِغْماضاً** ve **تَغْمِيضاً**.” Ve gözün **تغميضُ**’u: onun **إِغْماضُ**’udur. Ve “**غَمَّضَ** ona karşı”
ve “**أَغْمَضَ**”: iki gözünü kapattı; Sa’leb, Hüseyin b. Mutayr el-Esedî için inşad etti:
Allah hükmetti, ey Esmâ, benim ayrılır olmadığımı,
Seni severim, ta ki bir kapatan **يُغْمِضَ** gözü
Ve “**غَمَّضَ** ondan”: tecavüz etti (görmezden geldi). Ve emri işitti de “**فأَغْمَضَ** ondan ve ona karşı”; bununla sabırdan kinaye edilir. Ve denilir: “Ondan şöyle şöyle işittim de **فأَغْمَضْتُ** ondan ve **أَغْضَيْتُ**”; onu görmezden geldiğin zaman. Ve “**أَغْمَضَ** malda”: kötülüğünden dolayı onun fiyatından indirdi; ve **التَّغْمِيض** uykudan başka bir şeyden de olabilir. Ve adam satıcısına der: “Satışta benim için **أَغْمِضْ**”; yani kötülüğü sebebiyle bana artır yahut fiyatından benim için indir. İbnü’l-Esîr dedi: Denilir: “Satışta **أَغْمَضَ** eder, **يُغْمِضُ**”; satılandan artırma istediği ve fiyattan indirdiği zaman; o da ona muvafakat etti; ve İbn Berrî, Ebû Tâlib için inşad etti:
Onlar kavme, iki kardeşleri hakkında **أَغْمَضا** ettiler,
Ve iki elleri, iki bağlarının güzelliğinden, sıfırdır
Dedi: ve el-Mütenahhil el-Hüzelî dedi:
Ona, yanında nakdi **يُغْمِضَ** etmesini pazarlıyorlar,
Üzerine, sert birini denediler; o uğraşır
Ve aziz tenzilde: “Ve siz onu alıcılar değilsiniz, ancak onda **تُغْمِضُوا** etmeniz müstesna”; der ki:
Siz onu ancak bir **وَكْس** ile alırsınız; öyleyse onu sadakada nasıl verirsiniz? Bunu Zecâc söyledi. Ferrâ dedi: “Siz onu alıcılar değilsiniz ancak bir **إِغْماضٍ** üzere yahut bir **إِغْماضٍ** ile”; ve sana delil olur ki o bir karşılıktır: çünkü manayı bulursun; **الإِغماض**’dan sonra **أَغْمَضْتم** ederseniz onu alırsınız. Ve hadiste: “Onu ancak bir **إِغْماضٍ** üzere aldı”; **الإِغْماضُ**: müsamaha
ve müsaheledir. Ve “Falandan **غَمَضْتَ**” (yani) bir satış yahut alışta ona karşı müsahele ettiğin zaman; ve “**أَغْمَضْت**” (da denir). Asma’î: “O bana bir **اغْتِماضٍ** üzere geldi”; yani zorlama ve meşakkat olmaksızın, kendiliğinden; Ebû’n-Necm dedi:
Şiir bana bir **اغْتِماضِ** üzere gelir,
İsteksiz ve istekli ve bir **اعْتِراضِ** üzere
Yani onu bir **اعتِراضاً** ile karşılarım da ondan ihtiyacımı alırım; içinde düşünceyi önceden sunmuş olmaksızın.

**والغَوامِض**: küçük develer; tekili **غامِضٌ**’dur. Ve **الغَمْضُ** ve **الغامِضُ**: yerin çukur, alçak olanı. Ebû Hanîfe dedi: **الغَمْضُ**, yerin en şiddetli alçalmasıdır; alçalır da içindekiler görülmez; ve **مكان غَمْض**. Dedi: bunun çoğulu **غُمُوضٌ**
ve **أَغماضٌ**’dır; şair dedi:
Bir **رَهْوةً** yahut bir **غَمْضا** zorla aştığımızda
Ve İbn Berrî, Ru’be için inşad etti:
Bilâl, ey saf soyluluk sahibi oğul,
Ne pisliklerle ne de **أَغْماضِ** ile (beraber) değildir
**أَغْماضِ**, **غَمْض**’un çoğuludur; o, **الواضح**’ın zıddıdır; bunlar **المَغامِضُ**’dir; tekili **مَغْمَضٌ**’dur ve o daha şiddetli derinliktedir.

Ve mekân **غَمَضَ** etti ve **غَمُضَ** etti; ve şey **غَمَضَ** etti ve **غَمُضَ** etti, **يَغْمُضُ غُموضاً**: ikisinde de gizlendi. Lihyânî: “Falan, yerde **غَمَضَ** eder, **يَغْمُضُ** ve **يَغْمِضُ غُموضاً**”; içine gittiği zaman. Başkası dedi: “Çöl, şahıslara karşı **أَغْمَضَتِ**”; **الآلِ**’in onları gizlemesi ve onun kendi çukurlarında kaybolması sebebiyle, içinde görünmedikleri zaman; Zü’r-Rumme dedi:
İçinde şahıs, serabı onu salladığında, **أَغْمَضَتْ**
Üzerine, gözünü kısanın **إِغْماضِ**’ı gibi, onun **هُجُولُها**
Yani onun **هُجُولُها**’sı ona karşı **أَغْمَضَت** etti. **الهُجُولُ**: yerden **الهَجْل**’in çoğuludur. Ve hadiste: “İnsanlar içinde **غامِضاً** idi”; yani örtülü, meşhur olmayan.

Muâz hadîsinde: “Sakının, işlerin **مُغَمِّضاتِ**’ından”
(* “Ve işlerin mughammidâtı…” sözü: bu, Nihâye’nin kalem şekliyle ضبط’ıdır; buna göre **مغمضات** şeddeli **الميم** ile **غمض**’dan; Kâmûs’ta ise **مغمضات** **كمؤمنات** olarak **اغمض**’dan; şârihi bu hadisle istişhad etti; belki iki vecihle gelmiştir.), ve bir rivayette: “Günahların **المُغَمِّضاتِ**’ı”; dedi: bunlar, adamın bildiği hâlde bindiği büyük işlerdir; sanki onlara karşı gözlerini **يُغَمِّضُ** eder, görmezlikten gelerek; hâlbuki onları görür. İbnü’l-Esîr dedi: Bazen **الميم**’in fethiyle rivayet edilir; o da küçük günahlardır; **مُغَمِّضاتٍ** diye adlandırıldı; çünkü incelir ve gizlenir; insan onları bir tür şüphe ile işler ve onları işlemekle muaheze edildiğini bilmez. Ve işlerden sana yönelmeyen her şey, sana karşı **غَمَضَ** etmiştir. Ve gecenin **مُغْمِضاتُ**’ı: karanlığının zifiri karanlıklarıdır; ve **غَمُضَ يَغْمُضُ غُمُوضاً** ve onda **غُمُوضٌ** vardır. Lihyânî dedi: Neredeyse onda **غُموضةٌ** demezler. Ve sözün **الغامِضُ**’ı: **الواضحِ**’ın zıddıdır; ve **غَمُضَ غُموضةً** etti; ve ben onu **غَمَّضْتُه** **تَغْمِيضاً**. İbn Berrî dedi: Onda ayrıca “**غَمَضَ**” (fetha ile) “**غَمُوضاً**” da denir. Dedi: İbnü’s-Serrâc’ın sözünde dedi: “Onu teemmül et; çünkü onda az bir **غُمُوضاً** vardır.” Ve erkeklerden **الغامِضُ**: حملeden gevşek olandır; ve inşad etti:
Ve kova, sığırî bir kovadır, yaşlı,
Onu **الغَوامِضُ** çekmeye güç yetiremez
Ve iyi görüşlü adama denilir: “Bakışı **قد أَغْمَضَ** etti.” İbn Sîde: “**أَغْمَضَ** bakışı”; bakışı güzel yaptığı yahut iyi bir görüş getirdiği zaman. Ve “Görüşte **أَغْمَضَ**”: isabet etti. **مسأَلة غامِضةٌ**: onda bakış ve incelik vardır. Ve **دارٌ غامِضةٌ**: bir cadde üzerinde olmadığı zaman; ve **غَمَضَتْ تَغْمُضُ غُمُوضاً**. Ve **حَسَبٌ غامِض**: meşhur olmayan. Ve **معنىً غامِضٌ**: latif. Ve **رجل ذُو غَمْضٍ**: yani sönük, zelil; Ka’b b. Lüeyy, kardeşi Âmir b. Lüeyy’e dedi:
Eğer sen kalbi buz tutmuş isen, gerçekten ortaya çıktı
Lüeyy’in topluluğuna senden, **ذِي غَمْضِ**’ın zilleti
Ve **أَمرٌ غامِض** ve gerçekten **غَمَضَ** etti; ve **خَلْخالٌ غامِض**: baldırın içine gömülmüştür; ve baldırda **غَمَضَ** etti, **غُموضاً**. Ve **كعْبٌ غامِض**: eti onu örtmüştür. Ve “Yerde **غَمَضَ** eder, **يَغْمِضُ** ve **يَغْمُضُ غُموضاً**”: gitti ve kayboldu; Lihyânî’den. Ve bu işte **غَمِيضةٌ** ve **غُمُوضةٌ** yoktur; yani ayıp. Ve “Dişi deve **غَمَّضَتِ**”; havuzdan geri çevrildiği zaman; sonra iki gözünü **مُغمِّضة** ederek kovucuya yüklendi de suya vardı; Ebû’n-Necm dedi:
Onu **التغْمِيضُ** salar, eğer salınmazsa,
İnce burunlu; **اليَتِيمِ المُحْثَلِ** ile atar

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ م ض * * الغَامِضُ * من الكلام ضد الواضح وبابه سهُل و * غَمَّضَهُ * المتكلم * تَغْمِيضا * و * تَغْمِيض * الغين * إغْمَاضُها * و * غَمَّضَ * عنه إذا تساهل عليه في بيع أو شراء و * أغْمَضَ * أيضا قال الله تعالى ﴿إلا أن تُغمِضوا فيه﴾ يقال أغْمِض إلي فيما بعتني أي زدني منه لرداءته أو حُطَّ عني من ثمنه و * انْغِماضُ * الطرف انغضاضه

##### Türkçe

* غ م ض * **الغَامِضُ** الكلامdan, **الواضح**ın zıddıdır; bâbı **سهُل**’dür. Konuşan kimse onu **غَمَّضَهُ**; **تَغْمِيضا** (ile) ve **تَغْمِيض** **الغين**: onun **إغْمَاضُها**’sıdır. Ve **غَمَّضَ** ondan; bir satış veya alışta ona karşı müsamahalı davrandığı zaman. Ve **أغْمَضَ** da (böyledir). Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إلا أن تُغمِضوا فيه﴾. Denilir: Bana sattığın şeyde bana **أغْمِض** et; yani onun kötülüğünden dolayı bana ondan artır, yahut bedelinden benden düş. Ve **انْغِماضُ** **الطرف**: onun **انغضاضه**’udur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغامض: المطمئن  المنخفض  من الأرض. ج غوامض، كالغمض  ، بالفتح. وقال أبو حنيفة: الغمض: أشد الأرض تطامنا، يطمئن حتى لا يرى ما فيه. ومكان غمض. قال رؤبة:
  إذا اعتسفنا رهوة أو غمضا
  فيفا كأن آله المـبـيضـا
  ملاء غسال أجاد الرحضـا  ج غموض وأغماض  . قال رؤبة أيضا يمدح بلال بن أبي بردة:
  أنت المجلي ظلم الأغماض
  كالبدر يجلو الليل بالبياض هكذا أنشده الصاغاني.  وقد غمض المكان  يغمض  غموضا  ، من حد نصر، غمض،  ككرم، غموضة وغماضة  ، كذا نقله الجوهري والجماعة. الغامض:  الرجل الفاتر عن الحملة  ، جمعه غوامض، قاله الليث وأنشد:
  والغرب غرب بقري فارض
  لا يستطيع جره الغوامـض

  ويروى: نزعه الغوامض. الغامض:  خلاف الواضح من الكلام، وقد غمض، ككرم  ، وعليه اقتصر الجوهري والصاغاني، زاد ابن بري: غمض، مثل  نصر، غموضة  ، مصدر الأول،  وغموضا  ، مصدر الثاني، ففيه لف ونشر مرتب. قال ابن بري: وفي كلام ابن السراج، قال: فتأمله فإن فيه غموضا يسيرا، أي أن الضمير راجع للكلام. وفي الأساس: مسألة فيها غوامض. وفي اللسان: مسألة غامضة: فيها نظر ودقة. الغامض:  الخامل الذليل  . وفي الصحاح والعباب: رجل ذو غمض: خامل ذليل. وأنشدوا قول كعب بن لؤي لأخيه عامر بن لؤي: وفي الكلمات القدسية:  إن أغبط أوليائي عندي لمؤمن خفيف الحاذ، ذو حظ من الصلاة أحسن عبادة ربه وأطاعه في السر، وكان غامضا في الناس، لا يشار إليه بالأصابع، وكان رزقه كفافا فصبر على ذلك  . الغامض:  الحسب الغير المعروف  جمعه: أغماض، كصاحب وأصحاب. وأنشد ابن بري والصاغاني لرؤبة:
  بلال يا ابن الحسب الأمحاض
  ليس بأدناس ولا أغـمـاض ويقال: إنه جمع غمض. الغامض:  الغاض من الخلاخل في الساق  ، وقد غمض في الساق غموضا: غض. وفي اللسان: غاص. الغامض  من الكعوب  : ما واراه اللحم. من  السوق: السمين  . غمض يغمض، من حد ضرب، من قولهم  غمض عنه في البيع  أو الشراء  يغمض  ، إذا  تساهل  عليه،  كأغمض  ، كذا في العباب والصحاح. ومن الباب الأول قراءة الجماعة  إلا أن تغمضوا فيه  كما سيأتي قريبا. وفي الحديث  لم تأخذه إلا على إغماض  الإغماض: المسامحة والمساهلة. ويقال: غمض عنه، إذا تجازوز. غمض  في الأمر، هكذا في سائر الأصول، وهو غلط، والصواب كما في نوادر اللحياني غمض في الأرض  يغمض ويغمض  ، من حد نصر وضرب، غموضا، إذا  ذهل  فيها، إلى هنا نص النوادر،  وسار  ، وهو بمعناه. وفي الأساس واللسان: غاب، بدل: سار، وهو نص اللحياني أيضا في اللسان. غمض  السيف في اللحم  يغمض، من حد نصر:  غاب  ، عن ابن عبد. وفي الأساس: ضربته بالسيف فغمض في اللحم غمضة.  ودار غامضة: غير شارعة  ، وقد غمضت تغمض غموضا، قاله الليث. وفي اللسان: إذا لم تكن على شارع. وفي الأساس: وهي التي تنحت عن الشارع.  وما اكتحلت غماضا  ، بالفتح  ويكسر، و  لا  غمضا، بالضم، و  لا  تغماضا، و  لا  تغميضا، بفتحهما  ، ذكرهن الجوهري، ولم يذكر الصاغاني الأخير. زاد ابن سيده ولا  إغماضا، بالكسر  ، وأهمله الجوهري والصاغاني، أي  ما نمت  . وقال ابن بري: الغمض والغموض والغماض: مصدر لفعل لم ينطق به، مثل الفقر، قال رؤبة:
  أرق عينيك عن الـغـمـاض
  برق سرى في عارض نهاض

  يقال:  ما  لي  في  هذا  الأمر غميضة  ، وغميزة، أي  عيب  ، كما في العباب والصحاح.  واغمض لي فيما بعتني  ، هو من حد ضرب في سائر النسخ، والصواب أغمض، كأكرم، كما هو مضبوط في الصحاح والعباب،  وغمض  ، من باب التفعيل، نقله الصاغاني وابن سيده،  كأنك تريد الزيادة منه لرداءته والحط من ثمنه  ، فاستعمل التغميض هنا في غير النوم. يقال: أغمض في السلعة، إذا استحط من ثمنها لرداءتها، ويقول الرجل لبيعه: غمض لي في البياعة، مثل أغمض لي، أي زدني، لمكان رداءته، أو حط لي من ثمنه. وقال الزمخشري: هو مجاز. وقال ابن الأثير: يقال: أغمض في البيع يغمض، إذا استزاده من المبيع واستحطه من الثمن فوافقه عليه. وأنشد ابن بري لأبي طالب:
  هما أغمضا للقوم في أخويهماوأيديهما من حسن وصلهما صفر قال: وقال المتنحل الهذلي:
  يسومونه أن يغمض النقد عندها                      وقد حاولوا شكسا عليها يمارس  وأغمض حد السيف: رققه  ، كغمضه تغميضا، الأخير عن الزمخشري. عن ابن عباد: أغمضت  العين فلانا  ، إذا  ازدرته  ، أي احتقرته. كذا أغمض  فلان فلانا  ، إذا  حاضره فسبقه بعد ما سبقه ذلك  ، عن ابن عباد أيضا، كما نقله الصاغاني. يقال: إن  المغمضات  من  الذنوب  التي  يركبها الرجل وهو يعرفها  ، كما في العباب. قلت: وهو في حديث معاذ:  إياكم ومغمضات الأمور  وفي رواية: والمغمضات من الذنوب. وهي الأمور العظيمةث التي يركبها وهو يعرفها، فكأنه يغمض عينيه عنها تعاميا وهو يبصرها. قال ابن الأثير، وربما روي بفتح الميم، وهي الذنوب الصغار، سميت لأنها تدق وتخفى فيركبها الإنسان بضرب من الشبهة ولا يعلم أنه مؤاخذ بارتكابها.  وغمضت الناقة تغميضا: ردت  ، هكذا في نسخ الصحاح، وفي بعضها: ذيدت، ومثله في الأساس،  عن الحوض فحملت على الذائد مغمضة عينيها فوردت  . وأنشد الجوهري لأبي النجم، زاد الصاغاني: يصف ناقة:
  تخـبـط الـذائد إن لـم يزحـل
  تغشى العصا والزجر إن قال حل يرسلها التغميض إن لم ترسل قلت: وبعده:
  خوصاء ترمي باليتيم المحثل يقال: غمض  فلان على هذا الأمر  ، إذا  مضى وهو يعلم ما فيه  ، كما في العباب. غمض  الكلام: أبهمه  وهو خلاف أوضحه، كما في الصحاح.  وما اغتمضت عيناي، أي ما نامتا  ، نقله الجوهري والصاغاني. قال الأصمعي: يقال:  أتاني ذلك على اغتماض، أي عفوا بلا تكلف و  لا  مشقة  ، وهو مجاز. قال أبو النجم:
  والشعر يأتيني على اغتماض
  طوعا وكرها وعلى اعتراض

  أي أعترضه اعتراضا فآخذ منه حاجتي، من غير أن أكون قدمت الروية فيه.  وانغماض الطرف: انغضاضه  ، نقله الجوهري والصاغاني. والمصنف لم يذكر انغضاض الطرف في موضعه، فهو إحالة على غير مذكور. قال الليث: جاء رجل بصدقة من حشف التمر فألقاه في خلال الصدقة، فأنزل الله تعالى:  ولا تيمموا الخبيث منه تنفقون ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا فيه  أي لا تنفق في قرض ربك خبيثا، فإنك لو أردت شراءه لم تأخذه حتى  تغمض فيه، أي  تحط من ثمنه  . وقال الزجاج: أي أنتم لا تأخذونه إلا بوكس، فكيف تعطونه في الصدقة. وقال الفراء: لستم بآخذيه إلا على إغماض أو بإغماض. ويدلك على أنه جزاء أنك تجد المعنى: إن أغمضتم بعد الإغماض أخذتموه. وقرأ البراء بن عازب، رضي الله عنه، والحسن البصري، وأبو البرهسم  إلا أن تغمضوا فيه  بفتح التاء، وقد سبق معناه. ومما يستدرك عليه: ما غمضت، ولا أغمضت، ولا اغتمضت، أي ما نمت. لغات كلها. واغتمض البرق: سكن لمعانه، وهو مجاز، كالنائم تسكن حركاته، قال:
  أصاح ترى البرق لم يغتمض                      يموت فواقا ويشرى فواقـا وأغمض طرفه عني وغمضه: أغلقه. وأغمض الميت وغمضه، إغماضا وتغميضا. وتغميض العين: إغماضها وغمض عليه وأغمض: أغلق عينيه. أنشد ثعلب لحسين بن مطير الأسدي:
  قضى الله يا أسماء أن لست زائلاأحبك حتى يغمض العين مغمض وسمع الأمر فأغمض عنه، وعليه، يكنى به عن الصبر. ويقال: سمعت منه كذا وكذا فأغمضت عنه وأغضيت، إذا تغافلت عنه. وفي الأساس: التغميض عن الإساءة هو الإغضاء والتغافل، وكذلك الاغتماض، وهو مجاز، وأنشد الليث:
  ومن لم يغمض عينه عن صـديقـه                      وعن بعض ما فيه يمت وهو عاتب والغوامض: صغار الإبل، واحدها غامض. والمغامض واحدها مغمض، وهو أشد غؤورا، نقله الجوهري، أي من الغمض. وأغمضت الفلاة على الشخوص: إذا لم تظهر فيها لتغييب الآل إياها وتغيبها في غيوبها. وقال ذو الرمة يصف صحراء:
  إذا الشخص فيها هزة الآل أغمضتعليه كإغماض المقضي هجولها

  أي أغمضت هجولها عليه، أي يدخل الشخص في الهجول ولا يرى كما يغمض الإنسان على الشيء. والهجول: جمع الهجل من الأرض، كما في اللسان والعباب. وفي اللسان: أغمضت المفازة عليهم: لم يظهروا فيها كأنما أغمضت عليهم أجفانها، وهو مجاز. وغمض الشيء وغمض، من حد نصر وكرم، غموضا، فيهما، أي خفي. وغمض الشيء من حد نصر: صغر، نقله ابن القطاع. وكل ما لم يتجه عليك من الأمور فقد غمض عليك. ومغمضات الليل: دياجيرها. وغمض الأمر غموضا وفيه غموض. قال اللحياني: ولا يكادون يقولون: فيه غموضة. ويقال للرجل الجيد الرأي: قد أغمض النظر. وفي الأساس: لمن جاء برأي سديد، وهو مجاز. وفي المحكم: أغمض النظر، إذا أحسن النظر، أو جاء برأي جيد. وقال ابن القطاع: أغمض في النظر: أدق. ومعنى غامض، أي لطيف. وما في هذا الأمر غموضة مثل غميضة، كما في اللسان. والتغميض: الركوب على العمياء. وقال منتجع لرجل من أهل البادية: أيسرك كذا وكذا  قال: ويكون خيرا، قال: لا ولكن على المغمضة.

##### Türkçe

**الغامض**: yerden **المطمئن** (çukurlaşmış), **المنخفض** (alçak) olan. Çoğulu **غوامض**; **الغمض** gibi, fetḥa ile. Ebû Hanîfe dedi: **الغمض**: yerin en şiddetli **تطامنا**’sı (çöküklüğü); öyle **يطمئن** (çöker) ki içindekiler görülmez. Ve **مكان غمض**. Rü’be dedi:
  Eğer bir **رهوة** yahut bir **غمضا**’yı zorla aşarsak
  Bir **فيفا**; sanki onun **آله المـبـيضـا**’sı
  **ملاء غسال**; **الرحضـا**’yı iyi yapmış.  Çoğulu **غموض** ve **أغماض**. Rü’be ayrıca Bilâl b. Ebî Burde’yi överken dedi:
  Sen **الأغماض**’ın karanlığını giderensin
  Beyazlıkla geceyi gideren dolunay gibi. Bunu Sâgânî böyle rivayet etti. Ve mekân **غمض** eder; **يغمض غموضا**, **حد نصر** babından; **غمض**; **كرم** gibi; **غموضة** ve **غماضة**, böylece Cevherî ve cemaat nakletti. **الغامض**: hücumdan **الفاتر عن الحملة** (gevşek kalan) adam; çoğulu **غوامض**; Leys söyledi ve şu beyti okudu:
  Ve öküzlerimin **الغرب**’ı **غرب**’tır, **فارض**
  **الغوامـض** onu çekmeye güç yetiremez

  Şöyle de rivayet edilir: **نزعه الغوامض**. **الغامض**: sözde **الواضح**’ın zıddı; ve **غمض** etti, **كرم** gibi; Cevherî ve Sâgânî bununla yetindi. İbn Berrî artırdı: **غمض**; **نصر** gibi; **غموضة**, birincinin masdarı; ve **غموضا**, ikincinin masdarı; onda tertipli **لف ونشر** vardır. İbn Berrî dedi: İbn Serrâc’ın sözünde: “Onu düşün; çünkü onda az bir **غموضا** vardır”; yani zamir söze dönüktür. **الأساس**’ta: içinde **غوامض** bulunan bir mesele. **اللسان**’da: **مسألة غامضة**: onda bakış ve incelik vardır. **الغامض**: **الخامل الذليل** (sönük, zelil). **الصحاح** ve **العباب**’da: **رجل ذو غمض**: sönük, zelil. Ve Ka‘b b. Lüey’in kardeşi Âmir b. Lüey’e sözü okunmuştur: Ve **الكلمات القدسية**’de: “Katımda velilerimin en gıpta edileni, namazdan nasibi olan, Rabbine ibadeti güzel yapan ve O’na gizlide itaat eden, insanlarda **غامضا** olan, parmaklarla işaret edilmeyen, rızkı kifayet olup buna sabreden hafif yük sahibi mümindir.” **الغامض**: bilinmeyen **الحسب**; çoğulu: **أغماض**, **صاحب** ve **أصحاب** gibi. İbn Berrî ve Sâgânî Rü’be’den okudu:
  Bilâl, ey **الحسب الأمحاض**’ın oğlu
  Ne **أدناس** ile ne de **أغماض** iledir. Ve denir ki: o, **غمض**’un cem‘idir. **الغامض**: baldırda halhallardan **الغاض** olan; ve baldırda **غمض** etti **غموضا**: **غض** etti. **اللسان**’da: **غاص** etti. **الغامض من الكعوب**: eti örten şey. **من السوق**: **السمين** (şişman). **غمض يغمض**, **حد ضرب** babından; onların sözü: satışta yahut alışta ona karşı **غمض عنه**; **يغمض**, eğer ona **تساهل** ederse; **أغمض** gibi; **العباب** ve **الصحاح**’ta böyledir. Ve birinci babdan cemaatin kıraati: **إلا أن تغمضوا فيه**; yakında geleceği üzere. Hadiste: “Onu ancak **إغماض** üzere aldı.” **الإغماض**: müsamaha ve kolaylık gösterme. Ve denir: ona karşı **غمض عنه**, eğer aşarsa. **غمض في الأمر**, bütün asıllarda böyledir; o yanlıştır; doğru olan, Lihyânî’nin **نوادر**’inde olduğu üzere: yerde **غمض في الأرض**; **يغمض ويغمض**, **حد نصر** ve **ضرب** babından; **غموضا**, eğer onda **ذهل** ederse; buraya kadar **النوادر**’in nassı; ve **سار** etti; o da onun manasındadır. **الأساس** ve **اللسان**’da: **غاب**; **سار** yerine; bu, **اللسان**’da Lihyânî’nin nassıdır da. Kılıç ette **غمض** etti; **يغمض**, **حد نصر** babından: **غاب** etti; İbn ‘Abd’den. **الأساس**’ta: “Ona kılıçla vurdum da ette bir **غمضة** ile **غمض** etti.” Ve **دار غامضة**: **غير شارعة** (caddeye açılmayan); ve **غمضت تغمض غموضا**; Leys söyledi. **اللسان**’da: eğer bir **شارع** üzerinde değilse. **الأساس**’ta: o, caddeden yana çekilen olandır. “Ne **غماضا** ile sürme çektim”; fetḥa ile; ve kesre ile de olur; ve ne **غمضا** ile, ḍamma ile; ve ne **تغماضا**; ve ne **تغميضا**, ikisinin fetḥasıyla; Cevherî bunları zikretti; Sâgânî sonuncuyu zikretmedi. İbn Sîde artırdı: ve ne **إغماضا**, kesre ile; Cevherî ve Sâgânî onu ihmal etti; yani “uyumadım.” İbn Berrî dedi: **الغمض** ve **الغموض** ve **الغماض**: söylenmemiş bir fiilin masdarıdır; **الفقر** gibi. Rü’be dedi:
  Gözünü **الغماض**’dan uykusuz bırak
  Yükselen bir bulutta yürüyen bir şimşek

  Denir: “Bu işte benim için bir **غميضة** yoktur” ve **غميزة**; yani bir **عيب**; **العباب** ve **الصحاح**’ta olduğu gibi. “Bana sattığında benim için **اغمض** et”; o, bütün nüshalarda **حد ضرب** babındandır; doğru olan **أغمض**, **أكرم** gibi; **الصحاح** ve **العباب**’ta ضبط edildiği üzere. Ve **غمض**, **باب التفعيل**’den; Sâgânî ve İbn Sîde nakletti; sanki onun kötülüğü sebebiyle ondan artırmayı ve fiyatından indirmeyi istiyorsun; böylece burada **التغميض** uyku dışında kullanıldı. Denir: malda **أغمض** etti; eğer kötülüğü sebebiyle fiyatından indirdi ise. Ve adam satıcısına der: “Satışta benim için **غمض** et”; “**أغمض** et” gibi; yani bana artır; onun kötülüğü sebebiyle; yahut fiyatından benim için indir. Zemahşerî dedi: o mecazdır. İbnü’l-Esîr dedi: denir: satışta **أغمض** eder, **يغمض**; eğer satılandan artırmayı ister ve fiyattan indirmeyi ister de o da ona muvafakat ederse. İbn Berrî Ebû Tâlib’den okudu:
  Onlar kavme iki kardeşleri hususunda **أغمضا** ettiler;
  Ve iki elleri, güzel bağları sebebiyle, boştur.
Dedi: ve **المتنحل الهذلي** dedi:
  Onu, yanında nakdi **يغمض** etmesini isterler,
  Halbuki ona karşı sert birini denediler.
Kılıcın ağzını **أغمض** etti: onu inceltti; **غمضه تغميضا** gibi; sonuncusu Zemahşerî’den. İbn ‘Abbâd’dan: birine karşı gözü **أغمضت**; eğer onu **ازدرته** edersen; yani onu küçümsersen. Böylece: **أغمض فلان فلانا**; eğer onu karşısına alır da, daha önce onun kendisini geçtiği gibi, onu geçerse; İbn ‘Abbâd’dan da; Sâgânî’nin naklettiği üzere. Denir: **المغمضات** günahlardandır; adam onları bildiği halde işler; **العباب**’ta olduğu gibi. Dedim: o, Muâz hadîsindedir: “Sakının **مغمضات الأمور**’dan.” Bir rivayette: “ve **المغمضات من الذنوب**.” O, bildiği halde işlediği büyük işlerdir; sanki onları görürken görmezlikten gelerek gözlerini kapatır. İbnü’l-Esîr dedi: bazen mîm’in fetḥasıyla rivayet edilir; o, küçük günahlardır; ince ve gizli oldukları için böyle adlandırıldı; insan onları bir tür şüphe ile işler ve onları işlemekle sorumlu tutulduğunu bilmez. Dişi deve **غمضت** etti **تغميضا**: geri döndü; **الصحاح** nüshalarında böyledir; bazısında: **ذيدت**; **الأساس**’ta da böyledir: havuzdan; onu, gözleri kapalı halde, kovucuya karşı sürüldü de suya vardı. Cevherî Ebû’n-Necm’den okudu; Sâgânî artırdı: bir dişi deveyi vasfeder:
  Eğer kaymazsa kovucuyu tekmeler
  “Dur” derse değneğe ve azara yönelir;
  Eğer salıvermezse onu **التغميض** salıverir.
Dedim: ondan sonra:
  **خوصاء**; **اليتيم المحثل** ile atar.
Denir: “Falanca bu iş üzerine **غمض** etti”; eğer onda ne olduğunu bildiği halde geçtiyse; **العباب**’ta olduğu gibi. **غمض الكلام**: onu müphem kıldı; o, onu açıklamanın zıddıdır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. “Gözlerim **اغتمضت** etmedi”; yani uyumadı; Cevherî ve Sâgânî nakletti. Asma‘î dedi: denir: “Bu bana bir **اغتماض** üzere geldi”; yani kendiliğinden, tekellüfsüz ve **لا مشقة** (meşakkat olmaksızın); o mecazdır. Ebû’n-Necm dedi:
  Şiir bana bir **اغتماض** üzere gelir
  İsteyerek ve istemeyerek ve itiraz üzere

Yani onu bir itirazla karşılarım da ondan ihtiyacımı alırım; onda düşünmeyi önceden ortaya koymuş olmaksızın. **وانغماض الطرف**: onun **انغضاضه**’udur; bunu el-Cevherî ve es-Sâğânî nakletti. Musannif, **انغضاض الطرف**’u kendi yerinde zikretmedi; o hâlde bu, zikredilmemiş olana bir havaledir. Leys dedi: Bir adam hurma **حشف**’ından bir sadaka getirdi de onu sadakanın arasına attı; bunun üzerine Allah Teâlâ indirdi: **ولا تيمموا الخبيث منه تنفقون ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا فيه**; yani Rabbin borcunda kötü olanı infak etme; çünkü sen onu satın almak isteseydin, onda **تغمض** edinceye kadar onu almazdın; yani onun fiyatından indirirsin. Zeccâc dedi: Yani siz onu ancak bir eksiltmeyle alırsınız; öyleyken onu sadakada nasıl verirsiniz? Ferrâ dedi: Siz onu ancak bir **إغماض** üzere yahut bir **إغماض** ile alırsınız. Ve onun bir ceza olduğuna sana delil olur: manayı bulursun: “Eğer **أغمضتم** (göz yumarsanız), **الإغماض**’dan sonra onu alırsınız.” Berâ b. Âzib, Allah ondan razı olsun, Hasan el-Basrî ve Ebû’l-Berhemsm **إلا أن تغمضوا فيه**’yi **التاء**’yı fetha ile okudu; manası daha önce geçti. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **ما غمضت** ve **ولا أغمضت** ve **ولا اغتمضت**; yani “uyumadım.” Hepsi lugatlardır. **واغتمض البرق**: parıltısı sakinleşti; bu mecazdır; uyuyan gibi, hareketleri sakinleşir. Dedi ki:
  “Ey arkadaş, görür müsün, şimşek **لم يغتمض**;
  bir an ölür, bir an satın alınır.”

Ve **أغمض طرفه عني** ve **غمضه**: onu kapattı. Ve ölüyü **أغمض** etti ve **غمضه**; **إغماضا** ve **تغميضا**. **وتغميض العين**: onun **إغماضها**’sıdır. Ve **غمض عليه** ve **أغمض**: iki gözünü kapattı. Sa‘leb, Hüseyin b. Mutayr el-Esedî için inşad etti:
  “Allah hükmetti, ey Esmâ, ben ayrılan değilim;
  seni severim, ta ki **يغمض العين مغمض**.”

Ve emri işitti de ondan ve ona karşı **فأغمض** etti; bununla sabra kinaye edilir. Ve denir ki: Ondan şöyle şöyle işittim de ondan **فأغمضت** ve **وأغضيت**; yani ondan gaflete düşer gibi davrandığında. Ve **الأساس**’ta: kötülükten **التغميض** etmek, **الإغضاء** ve **التغافل**’dür; aynı şekilde **الاغتماض** da; bu mecazdır. Leys inşad etti:
  “Kim dostundan gözünü **لم يغمض** etmezse,
  onda bulunanın bir kısmından (göz yummazsa), kınayıcı olarak ölür.”

**والغوامض**: küçük develerdir; tekili **غامض**’tır. **والمغامض**: tekili **مغمض**; daha şiddetli çukurluktur; bunu el-Cevherî nakletti; yani **الغمض**’dan. **وأغمضت الفلاة على الشخوص**: serabın onu gizlemesi ve onu kendi çukurlarında gizlemesi sebebiyle, onda görünmediklerinde. Zü’r-Rumme bir çölü vasfederek dedi ki:
  “Onda şahıs, serabın sallantısı onu sarstığında, **أغمضت**;
  üzerine, hükmü verilmişin göz yumması gibi, onun **هجولها**’sı.”

Yani onun **هجولها**’sı onu **أغمضت** etti; yani şahıs **الهجول**’a girer de görülmez; tıpkı insanın bir şey üzerine göz yumması gibi. **والهجول**: yerden **الهجل**’in cem‘idir; **اللسان** ve **العباب**’da olduğu gibi. **اللسان**’da: **أغمضت المفازة عليهم**: onda görünmediler; sanki onlara karşı göz kapaklarını kapattı; bu mecazdır. Ve **غمض الشيء** ve **غمض**; **نصر** ve **كرم** babından; **غموضا**; ikisinde de; yani gizlendi. Ve **غمض الشيء** **نصر** babından: küçüldü; bunu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti. İşlerden sana yönelip açık olmayan her şey, sana **غمض** olmuştur. **ومغمضات الليل**: onun karanlıklarıdır. Ve **غمض الأمر** **غموضا**; ve onda **غموض** vardır. Lihyânî dedi: Neredeyse “onda **غموضة** var” demezler. İyi görüşlü adama denir ki: “**قد أغمض النظر**.” **الأساس**’ta: isabetli bir görüşle gelene; bu mecazdır. **المحكم**’de: **أغمض النظر**; bakışı güzel yaptığında yahut iyi bir görüşle geldiğinde. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **أغمض في النظر**: daha ince (daha dakik) oldu. **ومعنى غامض**: yani latif. Ve bu işte **غموضة** yoktur; **غميضة** gibi; **اللسان**’da olduğu üzere. **والتغميض**: körün üstüne binmektir. Bir **منتجع**, bedevî ehlinden bir adama dedi ki: “Sana şöyle şöyle hoş gelir mi?” Dedi: “Ve hayır olur.” Dedi: “Hayır; fakat **على المغمضة** üzere.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَمَضَ
1 غَمَضَ ذ , and غَمُضَ, aor. of each غَمُضَ , and inf. n. of each غُمُوضٌ, It (a thing) was, or became, unperceived, unapparent, hidden, or concealed. (TA.) ― -b2- غَمَضَ الحَقُّ, aor. and inf. n. as above; and غَمُضَ; The way of attaining, or obtaining, the right, or due, was, or became, unapparent, or hidden. (Msb.) ― -b3- غَمُضَ الكَلَامُ, inf. n. غُمُوضَةٌ; (S, Sgh, K;) and غَمَضَ, aor. غَمُضَ , inf. n. غُمُوضٌ; (IB, K; [but IB seems to express a doubt of the correctness of the latter form of the verb in this case;]) The speech, or language, was unapparent to the mind, not plain or perspicuous, obscure, recondite, or abstruse. (S, IB, Sgh, K.) ― -b4- غَمُضَ عَلَيْهِ الأَمْرُ The affair was not easy to him; (L, TA; *) and you say also, غَمَضَ الأَمْرُ, inf. n. غُمُوضٌ: and فِيهِ غُمُوضٌ [In it is a want of easiness]: but, Lh says, they scarcely ever, or never, say فِيهِ غُمُوضَةٌ. (TA.) ― -b5- غَمَضَ المَكَانُ, aor. غَمُضَ , inf. n. غُمُوضٌ; and غَمُضَ, inf. n. غُمُوضَةٌ and غَمَاضَةٌ; The place was, or became, low, or depressed; (S, K;) [because a place that is so is unseen from a distance.] ― -b6- غَمَضَ الخَلْخَالُ فِى السَّاقِ, inf. n. غُمُوضٌ, The anklet was, or became, depressed in the leg; lit., choked therein. (A, TA.) ― -b7- غَمَضَتِ الدَّارُ, aor. غَمُضَ , inf. n. as above, The house was not upon a common thoroughfare-road or street. (Lth, L.) ― -b8- غَمَضَ السَّيْفُ فِى اللَّحْمِ, (Ibn-'Abbلd, A, K,) aor. غَمُضَ , (Ibn-'Abbلd,) The sword became hidden in the flesh. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b9- غَمَضَ فِى الأَرْضِ, (Lh, A, K,) in [some of] the copies of the K, فى الأَمْرِ, which is a mistake, (TA,) aor. غَمُضَ and غَمِضَ , (K,) inf. n. غُمُوضٌ, (A,) He went away in, or into, the land, or country: (Lh:) or he went away and disappeared therein: (A, L:) or he went away and journeyed therein. (K.) ― -b10- And غَمَضَ, aor. غَمُضَ , also signifies It (a thing) was, or became, small. (IKtt.) -A2- See also 4, under اغمص عنه, in four places.

غمّض الكَلَامَ
2 غمّض الكَلَامَ ذ , (S, K,) inf. n. تَغْمِيضٌ, (S,) He made the speech, or language, unapparent to the mind, not plain or perspicuous, obscure, recondite, or abstruse. (S, K, TA.) ― -b2- غمّض حَدَّ السَّيْفِ, (A, TA,) inf. n. as above, (TA,) He made the edge of the sword thin [so that it might become hidden in the flesh when one smote with it]; (A, TA;) as also ↓ أَغْمَضَهُ. (K.) -A2- See also 4, in twelve places.

اغمض حَدَّ السَّيْفِ
4 اغمض حَدَّ السَّيْفِ ذ : see 2. ― -b2- اغمض عَيْنَيْهِ, (Mgh,) or العَيْنَ, (Msb,) inf. n. اـِغْمَاضٌ; (S, Msb;) and ↓ غَمَّضَهُمَا, (Mgh,) or غَمَّضَهَا, (Msb,) inf. n. تَغْمِيضٌ; (S, Msb;) He shut, or closed, (Mgh, Msb,) [his eyes, or] his eyelids, (Mgh,) or [the eye, or] the eyelids. (Msb.) ― -b3- [Hence,] مَا أَغْمَضْتُ, (A, TA,) and ↓ مَا غَمَّضْتُ, (TA,) I have not slept; (TA;) and ↓ مَا اغْتَمَضْتُ [signifies the same]; (JK;) and so مَا اكْتَحَلْتُ اـِغْمَاضًا, (ISd, K,) and ↓ تَغْمَاضًا (S, Sgh, K) and تَغْمِيضًا, (S, K,) [two inf. ns. of 2,] and ↓ غَمَاضًا, and ↓ غِمَاضًا, and ↓ غُمْضًا with damm, (S, Sgh, K,) [and app. ↓ غُمَاضًا, and ↓ غُمُوضًا, and ↓ غَمْضًا, for] IB says that غَمْضٌ and غُمُوضٌ and غُمَاضٌ are inf. ns. of a verb not used: (TA:) and مَا ذُقْتُ ↓ غُمْضًا, [in a copy of the A ↓ غَمْضًا,] and ↓ غَمَا ضًا, I have not tasted sleep. (JK.) [And hence,] البَرْقُ ↓ اغتمض (tropical:) The lightning ceased to gleam; as though sleeping. (TA.) ― -b4- You say also, اغمض طَرْفَهُ عَنِّى, and ↓ غمّضهُ, He shut, or closed, his eye, or eyes, at, or upon, or against, me: and اغمض عَلَيْهِ, and ↓ غمّض, he shut, or closed, his eyes at, or upon, or against, him, or it. (TA.) ― -b5- And [hence,] اغمض عَنْهُ, and عَلَيْهِ, (tropical:) [He shut his eyes at it, or upon it, or against it], namely a thing that he had heard: a metonymical phrase, denoting patience. (TA.) And اغمض عَنْهُ (tropical:) He connived at it; feigned himself neglectful of it; passed it by; (A, Mgh, Msb, TA;) as also عَنْهُ ↓ غمّض, inf. n. تَغْمِيضٌ; and ↓ غَمَضَ; and ↓ اغتمض; namely a thing that he had heard; and an evil action: (A, TA:) and عَيْنَيْهِ ↓ غمّض عَنْهُ he feigned himself blind to it. (TA.) And اغمض عَنْهُ فِى البَيْعِ, (S, K,) or الشِّرَآءِ, (S, TA,) (tropical:) He acted, or affected to act, in an easy, or a facile, manner towards him, (تَسَاهَلَ عَلَيْهِ,) in selling, (S, K,) or buying; (S;) as also ↓ غَمَضَ عَنْهُ, (S, K,) aor. غَمِضَ . (K.) And أَغْمِضْ لِى فِيمَا بِعْتَنِى, (S, A, K, TA,) in [some of] the copies of the K like اِضْرِبْ, [i. e. ↓ اِغْمِضْ,] but the former is the right reading, (TA,) [though the latter is perhaps allowable, as will presently be seen,] meaning, (A, TA,) or as though it meant, (S, K, TA,) (tropical:) Give thou to me more of what thou hast sold to me, on account of its badness; or [so in the A, but in the S and K “ and, ”] lower thou to me the price thereof; (S, A, K, TA;) as also لِى فِيهِ ↓ غَمِّضْ. (K, TA.) And اغمض فِى البَيْعِ (tropical:) He demanded that another should give him more of the thing sold; and that he should lower the price [thereof]; and he complied with his demand. (IAth.) And اغمض فِى السِّلْعَةِ (tropical:) He demanded a lowering of the price of the commodity, on account of its badness. (TA.) It is said in the Kur [ii. 270], وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ اـِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ, (S, A, * K,) or, accord. to one reading, ↓ تَغْمِضُوا, (TA,) i. e. (tropical:) When ye do not take it unless ye lower the price; (Lth, Zj, * K;) meaning, عَلَى اـِغْمَاضٍ, or بِاـِغْمَاضٍ. (Fr.) ― -b6- [Hence also,] فُلَانٌ عَلَى هٰذَا الأَمْرِ ↓ غَمَّضَ (assumed tropical:) Such a one executed, performed, or accomplished, this affair: or kept, or applied himself, constantly, or perseveringly, to it; (مَضَى عَلَيْهِ;) [as though he shut his eyes at it;] knowing what was in it. (O, K.) And النَّاقَةُ ↓ غَمَّضَتِ, (S, A, K,) inf. n. تَغْمِيضٌ, (K,) The she-camel, being driven away (رُدَّتْ, as in the K, and in some copies of the S, or ذِيدَتْ, as in other copies of the S, and in the A, as is said in the TA,) from the watering-trough, (S, K,) rushed upon the driver, (الذَّائِد, [in the CK, erroneously, الزائِد,]) closing her eyes, and came to the water. (S, A, K.) ↓ تَغْمِيضٌ also signifies The embarking [in an affair], or undertaking [it], blindly. (TA.) ― -b7- [Hence also,] أَغْمَضَتِ المَفَازَةُ عَلَيْهِمْ (tropical:) [The desert concealed them;] they did not appear in the desert, (A, TA,) being concealed by the mirage, and in the depressed parts; (TA;) as though it closed its eyelids upon them. (A, TA.) ― -b8- اغمض النَّظَرَ (tropical:) He considered, or judged, well, and gave a good opinion: (M, TA:) and اغمض فِى النَّظَرِ (tropical:) he gave a right opinion: (A:) or (assumed tropical:) he considered, or judged, minutely. (IKtt.) ― -b9- أَغْمَضَتِ العَيْنُ فُلَانًا (assumed tropical:) The eye despised such a one: (K, TA:) or you say أَغْمَضَتْهُ عَيْنِى meaning I despised him: ― -b10- and likewise meaning I vied, or contended, in running with him, (حَاضَرْتُهُ,) and outstripped him, after he had outstripped me: (Ibn-'Abbلd, O:) or اغمض فُلَانٌ فُلَانًا means Such a one vied, or contended, in running with such a one, (حَاضَرَهُ,) and outstripped him, after having been outstripped by him. (K.) ― -b11- اغمض المَيِّتَ, (A, Mgh, TA,) inf. n. اـِغْمَاضٌ; (TA;) and ↓ غَمَّضَهُ, (A, TA,) inf. n. as above; (TA;) He closed the eyelids of the dead man. (Mgh.)

انغمض الطَّرْفُ
7 انغمض الطَّرْفُ ذ i. q. اِنْغَضَّ: (S, Sgh, K:) [or the former more probably signifies The eye, or eyes, became closed: and the latter, the eye, or eyes, became contracted. See also 8.]

مَا اغْتَمَضَتْ عَيْنَاىَ
8 مَا اغْتَمَضَتْ عَيْنَاىَ ذ My eyes slept not, or have not slept. (S, * Sgh, K.) See also 4, in the first half of the paragraph, in three places. ― -b2- أَتَانِى ذٰلِكَ عَلَى اغْتِمَاضٍ (tropical:) That came to me easily, without trouble, or pains-taking. (As, A, K.)

غَمْضٌ
غَمْضٌ ذ : see غَامِضٌ, in four places: ― -b2- See also 4, in the third sentence, in two places.

غُمْضٌ
غُمْضٌ ذ : see 4, in the third sentence; the first and second in two places.

غَمَاضٌ
غَمَاضٌ ذ : see 4, in the third sentence; the first and second in two places.

غُمَاضٌ
غُمَاضٌ ذ : see 4, in the third sentence; the first and second in two places.

غِمَاضٌ
غِمَاضٌ ذ : see 4, in the third sentence; the first and second in two places.

غُمُوضٌ
غُمُوضٌ ذ : see 4, in the third sentence; the first and second in two places.

غُمُوضَةٌ
غُمُوضَةٌ ذ : see what next follows.

مَا فِى هٰذَا الأَمْرِ غَمِيضَةٌ
مَا فِى هٰذَا الأَمْرِ غَمِيضَةٌ ذ , (S, O, L, K,) and ↓ غُمُوضَةٌ, (L,) There is not, in this affair, any fault, (S, O, L, K,) لِى [to be imputed to me]. (TA, where this is added next after ما.)

غَامِضٌ
غَامِضٌ ذ [Unperceived; unapparent; hidden, or concealed. (See 1, first signification.)] ― -b2- Unapparent to the mind, not plain or perspicuous, obscure, recondite, or abstruse, speech, or language. (S, A, K.) You say also, مَعْنًى غَامِضٌ A nice, subtile, or quaint, meaning. (TA.) And مَسْأَلَةٌ غَامِضَةٌ A question in which is matter for consideration, and subtility, or nicety. (TA.) And مَسْأَلَةٌ فِيهَا غَوَامِضُ [A question in which are obscurities, abstrusities, subtilities, or niceties: the last word being pl. of ↓ غَامِضَةٌ, an epithet in which the quality of a subst. predominates]. (A.) ― -b3- Obscure; not well known: (A:) or not known: (Msb, K:) applied to rank or quality (حَسَب), (A, K,) or to parentage or relationship (نَسَب): (Msb:) pl. أَغْمَاضٌ, like as أَصْحَابٌ is pl. of صَاحِبٌ: or, as some say, this is pl. of ↓ غَمْضٌ. (TA.) ― -b4- Obscure, or of no reputation; low, mean, or vile; (K, TA;) applied to a man: (TA:) such is termed ↓ ذُو غَمْضٍ, (S, O, TA,) also. (TA.) [And hence, perhaps,] A man remiss in the charge, or in rushing on the enemy: (Lth, K:) pl. غَوَامِضُ [which is anomalous, like فَوَارِسُ &c.]. (Lth.) ― -b5- Low, or depressed; applied to land, (S, A, K,) and a place; (A;) [because unseen from a distance;] as also ↓ غَمْضٌ; (S, A, K;) applied to a place: (S, A:) or this latter signifies land very low, or very much depressed, so that what is in it is not seen: (AHn:) and in like manner ↓ مَغْمَضٌ, a place more depressed (S, TA) than what is termed غَمْضٌ: (TA:) pl. of the first, غَوَامِضُ: (K:) and of ↓ the second, أَغْمَاضٌ [a pl. of pauc.] (S, K) and غُمُوضٌ: (S, A, K:) and of the third, مَغَامِضُ. (S.) ― -b6- An anklet depressed, lit. choked, (غَاصٌّ, [in the CK غاضّ,]) in the leg: (JK, A, L, K:) and, applied to an ankle-bone, concealed by the flesh: (TA:) or fat: (K:) and in this latter sense applied to a leg, or shank. (K, TA.) ― -b7- A house not upon a common thoroughfare-road or street; (Lth, A, L, K;) retired therefrom. (A, TA.) -A2- A young camel; the young one of a camel: pl. غَوَامِضُ: (TA:) which also signifies camels not accustomed to drawing water. (JK.)

غَامِضَةٌ
غَامِضَةٌ ذ ; pl. غَوَامِضُ: see the next preceding paragraph.

مَغْمَضٌ
مَغْمَضٌ ذ ; pl. مَغَامِضُ: see غَامِضٌ as applied to land, and a place.

مُغَمَّضَاتُ اللَّيْلِ
مُغَمَّضَاتُ اللَّيْلِ ذ The darknesses of night. (TA.) ― -b2- See also the following paragraph.

المُغَمِّضَاتُ مِنَ الذُّنُوبِ
المُغَمِّضَاتُ مِنَ الذُّنُوبِ ذ , (O, K, * TA,) or مُغَمِّضَاتُ الأُمُورِ, accord. to different relations of a trad. in which it occurs, (TA,) Sins, or offences, which a man commits knowing them [to be such]: (O, K, TA:) or enormities which a man commits knowing them [to be such]; as though he closed his eyes upon them, feigning himself blind while he saw them: (TA:) IAth says that accord. to one relation it is with fet-h to the second م, [↓ مُغَمَّضَات,] and means small sins, or offences; so called because minute and unapparent, so that a man commits them with a kind of doubt, not knowing that he will be punished for committing them. (TA.)

##### Türkçe

**غَمَضَ**
1 **غَمَضَ** ذ , ve **غَمُضَ**, her birinin muzârîsi **غَمُضَ** , ve her birinin mastarı **غُمُوضٌ**, O (bir şey) idrak edilmez, görünmez, gizli yahut örtülü oldu, yahut oldu. (TA.) ― -b2- **غَمَضَ الحَقُّ**, muzârî ve mastar yukarıdaki gibi; ve **غَمُضَ**; Hakkı yahut hakkı olanı elde etme yolu görünmez yahut gizli oldu, yahut oldu. (Msb.) ― -b3- **غَمُضَ الكَلَامُ**, mastarı **غُمُوضَةٌ**; (S, Sgh, K;) ve **غَمَضَ**, muzârîsi **غَمُضَ** , mastarı **غُمُوضٌ**; (IB, K; [lâkin IB bu durumda fiilin bu son şeklinin doğruluğunda bir şüphe ifade ediyor görünür;]) Söz yahut dil zihne göre görünmez oldu; açık yahut vâzıh olmadı; kapalı, derin, yahut anlaşılması güç oldu. (S, IB, Sgh, K.) ― -b4- **غَمُضَ عَلَيْهِ الأَمْرُ** İş ona kolay olmadı; (L, TA; *) ve ayrıca dersin ki, **غَمَضَ الأَمْرُ**, mastarı **غُمُوضٌ**: ve **فِيهِ غُمُوضٌ** [onda kolaylık eksikliği vardır]: fakat Lh der ki, onlar neredeyse hiç, yahut hiç, **فِيهِ غُمُوضَةٌ** demezler. (TA.) ― -b5- **غَمَضَ المَكَانُ**, muzârîsi **غَمُضَ** , mastarı **غُمُوضٌ**; ve **غَمُضَ**, mastarı **غُمُوضَةٌ** ve **غَمَاضَةٌ**; Mekân alçak yahut çukur oldu, yahut oldu. (S, K;) [çünkü böyle olan bir yer uzaktan görülmez.] ― -b6- **غَمَضَ الخَلْخَالُ فِى السَّاقِ**, mastarı **غُمُوضٌ**, Halhal bacakta çukurlaştı, yahut oldu; lafzen, onun içinde boğuldu. (A, TA.) ― -b7- **غَمَضَتِ الدَّارُ**, muzârîsi **غَمُضَ** , mastarı yukarıdaki gibi, Ev umumî bir ana yol yahut sokak üzerinde olmadı. (Lth, L.) ― -b8- **غَمَضَ السَّيْفُ فِى اللَّحْمِ**, (Ibn-'Abbلd, A, K,) muzârîsi **غَمُضَ** , (Ibn-'Abbلd,) Kılıç etin içinde gizlendi. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b9- **غَمَضَ فِى الأَرْضِ**, (Lh, A, K,) K’nin [bazı] nüshalarında **فى الأَمْرِ**, ki bu bir hatadır, (TA,) muzârîsi **غَمُضَ** ve **غَمِضَ** , (K,) mastarı **غُمُوضٌ**, (A,) O, yere yahut memlekete gitti: (Lh:) yahut orada gidip kayboldu: (A, L:) yahut orada gidip yolculuk etti. (K.) ― -b10- Ve **غَمَضَ**, muzârîsi **غَمُضَ** , ayrıca şu mânaya gelir: O (bir şey) küçük oldu, yahut oldu. (IKtt.) -A2- Ayrıca 4’e bak: **اغمص عنه** altında, dört yerde.

**غمّض الكَلَامَ**
2 **غمّض الكَلَامَ** ذ , (S, K,) mastarı **تَغْمِيضٌ**, (S,) O, sözü yahut dili zihne göre görünmez kıldı; açık yahut vâzıh kılmadı; kapalı, derin, yahut anlaşılması güç kıldı. (S, K, TA.) ― -b2- **غمّض حَدَّ السَّيْفِ**, (A, TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) O, kılıcın ağzını ince yaptı [ki onunla vurduğunda etin içinde gizlenebilsin]; (A, TA;) bunun gibi ↓ **أَغْمَضَهُ** da. (K.) -A2- Ayrıca 4’e bak, on iki yerde.

**اغمض حَدَّ السَّيْفِ**
4 **اغمض حَدَّ السَّيْفِ** ذ : 2’ye bak. ― -b2- **اغمض عَيْنَيْهِ**, (Mgh,) yahut **العَيْنَ**, (Msb,) mastarı **اـِغْمَاضٌ**; (S, Msb;) ve ↓ **غَمَّضَهُمَا**, (Mgh,) yahut **غَمَّضَهَا**, (Msb,) mastarı **تَغْمِيضٌ**; (S, Msb;) O, (Mgh, Msb,) [gözlerini yahut] göz kapaklarını, (Mgh,) yahut [gözü yahut] göz kapaklarını kapadı. (Msb.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **مَا أَغْمَضْتُ**, (A, TA,) ve ↓ **مَا غَمَّضْتُ**, (TA,) Ben uyumadım; (TA;) ve ↓ **مَا اغْتَمَضْتُ** [aynı mânaya gelir]; (JK;) ve yine **مَا اكْتَحَلْتُ اـِغْمَاضًا**, (ISd, K,) ve ↓ **تَغْمَاضًا** (S, Sgh, K) ve **تَغْمِيضًا**, (S, K,) [2’nin iki mastarı,] ve ↓ **غَمَاضًا**, ve ↓ **غِمَاضًا**, ve ↓ **غُمْضًا** damme ile, (S, Sgh, K,) [ve görünüşe göre ↓ **غُمَاضًا**, ve ↓ **غُمُوضًا**, ve ↓ **غَمْضًا**, zira] IB der ki **غَمْضٌ** ve **غُمُوضٌ** ve **غُمَاضٌ** kullanılmayan bir fiilin mastarlarıdır: (TA:) ve **مَا ذُقْتُ** ↓ **غُمْضًا**, [A’nın bir nüshasında ↓ **غَمْضًا**,] ve ↓ **غَمَا ضًا**, Ben uykuyu tatmadım. (JK.) [Ve bundan dolayı,] **البَرْقُ** ↓ **اغتمض** (mecaz:) Şimşek parlamayı kesti; sanki uyumuş gibi. (TA.) ― -b4- Ayrıca dersin ki, **اغمض طَرْفَهُ عَنِّى**, ve ↓ **غمّضهُ**, O, bana karşı gözünü yahut gözlerini kapadı: ve **اغمض عَلَيْهِ**, ve ↓ **غمّض**, o, ona yahut ona karşı gözlerini kapadı. (TA.) ― -b5- Ve [bundan dolayı,] **اغمض عَنْهُ**, ve **عَلَيْهِ**, (mecaz:) [Ona karşı gözlerini kapadı], yani işittiği bir şeye: sabra delâlet eden kinayeli bir ibare. (TA.) Ve **اغمض عَنْهُ** (mecaz:) Ona göz yumdu; kendini ona karşı ihmalkâr gösterdi; onu geçip gitti; (A, Mgh, Msb, TA;) bunun gibi **عَنْهُ** ↓ **غمّض**, mastarı **تَغْمِيضٌ**; ve ↓ **غَمَضَ**; ve ↓ **اغتمض**; yani işittiği bir şeye; ve kötü bir fiile: (A, TA:) ve **عَيْنَيْهِ** ↓ **غمّض عَنْهُ** o, kendini ona karşı kör gösterdi. (TA.) Ve **اغمض عَنْهُ فِى البَيْعِ**, (S, K,) yahut **الشِّرَآءِ**, (S, TA,) (mecaz:) O, satışta, (S, K,) yahut alışta; (S;) ona karşı kolay bir tarz üzere davrandı yahut öyle davranır göründü, (تَسَاهَلَ عَلَيْهِ,) ; bunun gibi ↓ **غَمَضَ عَنْهُ**, (S, K,) muzârîsi **غَمِضَ** . (K.) Ve **أَغْمِضْ لِى فِيمَا بِعْتَنِى**, (S, A, K, TA,) K’nin [bazı] nüshalarında **اِضْرِبْ** gibi, [yani ↓ **اِغْمِضْ**,] fakat birincisi doğru kıraattir, (TA,) [gerçi ikincisi belki câizdir, az sonra görüleceği üzere,] mânası, (A, TA,) yahut sanki mânası, (S, K, TA,) (mecaz:) Bana, bana sattığın şeyden kötülüğü sebebiyle daha fazla ver; yahut [A’da böyle; fakat S ve K’de “ve”] onun fiyatını bana indir; (S, A, K, TA;) bunun gibi **لِى فِيهِ** ↓ **غَمِّضْ**. (K, TA.) Ve **اغمض فِى البَيْعِ** (mecaz:) O, başkasından satılan şeyden kendisine daha fazla vermesini; ve fiyatı indirmesini istedi; ve o da onun isteğine uydu. (IAth.) Ve **اغمض فِى السِّلْعَةِ** (mecaz:) O, malın kötülüğü sebebiyle fiyatın indirilmesini istedi. (TA.) Kur’ân’da [ii. 270] şöyle denilmiştir: **وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ اـِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ**, (S, A, * K,) yahut bir kıraate göre ↓ **تَغْمِضُوا**, (TA,) yani (mecaz:) Siz onu ancak fiyatı indirdiğinizde alırsınız; (Lth, Zj, * K;) mânası, **عَلَى اـِغْمَاضٍ**, yahut **بِاـِغْمَاضٍ**. (Fr.) ― -b6- [Bundan dolayı da,] **فُلَانٌ عَلَى هٰذَا الأَمْرِ** ↓ **غَمَّضَ** (farz edilen mecaz:) Falan kimse bu işi icra etti, yerine getirdi yahut tamamladı: yahut ona sürekli devam etti yahut sebat etti; (مَضَى عَلَيْهِ;) [sanki ona gözlerini kapadı;] onda olanı bilerek. (O, K.) Ve **النَّاقَةُ** ↓ **غَمَّضَتِ**, (S, A, K,) mastarı **تَغْمِيضٌ**, (K,) Dişi deve, suluktan sürülüp uzaklaştırılınca (K’de ve S’nin bazı nüshalarında **رُدَّتْ**, yahut S’nin diğer nüshalarında ve A’da **ذِيدَتْ**, TA’da söylendiği üzere,) (S, K,) gözlerini kapayarak sürücünün üzerine atıldı, (الذَّائِد, [CK’de yanlışlıkla **الزائِد**,]) ve suya geldi. (S, A, K.) ↓ **تَغْمِيضٌ** ayrıca şu mânaya gelir: Bir işe körlemesine girişmek yahut onu üstlenmek. (TA.) ― -b7- [Bundan dolayı da,] **أَغْمَضَتِ المَفَازَةُ عَلَيْهِمْ** (mecaz:) [Çöl onları gizledi;] onlar çölde görünmediler, (A, TA,) serapla ve çukur yerlerde gizlenmiş olarak; (TA;) sanki çöl göz kapaklarını onların üzerine kapadı. (A, TA.) ― -b8- **اغمض النَّظَرَ** (mecaz:) O, iyi düşündü yahut hükmetti ve iyi bir kanaat verdi: (M, TA:) ve **اغمض فِى النَّظَرِ** (mecaz:) o, doğru bir kanaat verdi: (A:) yahut (farz edilen mecaz:) o, ince ince düşündü yahut hükmetti. (IKtt.) ― -b9- **أَغْمَضَتِ العَيْنُ فُلَانًا** (farz edilen mecaz:) Göz falanı küçümsedi: (K, TA:) yahut dersin ki **أَغْمَضَتْهُ عَيْنِى** mânası: Ben onu küçümsedim: ― -b10- ve yine mânası: Ben onunla koşuda yarıştım, (حَاضَرْتُهُ,) ve o beni geçmişken ben onu geçtim: (Ibn-'Abbلd, O:) yahut **اغمض فُلَانٌ فُلَانًا** mânası: Falan kimse falan kimseyle koşuda yarıştı, (حَاضَرَهُ,) ve o onu geçmişken onu geçti. (K.) ― -b11- **اغمض المَيِّتَ**, (A, Mgh, TA,) mastarı **اـِغْمَاضٌ**; (TA;) ve ↓ **غَمَّضَهُ**, (A, TA,) mastarı yukarıdaki gibi; (TA;) O, ölünün göz kapaklarını kapadı. (Mgh.)

**انغمض الطَّرْفُ**
7 **انغمض الطَّرْفُ** ذ **اِنْغَضَّ** ile aynı mânadadır: (S, Sgh, K:) [yahut birincisi daha muhtemelen gözün yahut gözlerin kapanır hâle gelmesini; ikincisi ise gözün yahut gözlerin büzülür hâle gelmesini ifade eder. 8’e de bak.]

**مَا اغْتَمَضَتْ عَيْنَاىَ**
8 **مَا اغْتَمَضَتْ عَيْنَاىَ** ذ Gözlerim uyumadı, yahut uyumamıştır. (S, * Sgh, K.) Ayrıca 4’e bak, paragrafın ilk yarısında, üç yerde. ― -b2- **أَتَانِى ذٰلِكَ عَلَى اغْتِمَاضٍ** (mecaz:) O bana kolayca geldi; zahmetsiz, yahut emek sarf etmeksizin. (As, A, K.)

**غَمْضٌ**
**غَمْضٌ** ذ : dört yerde **غَامِضٌ**’a bak: ― -b2- Ayrıca 4’e bak, üçüncü cümlede, iki yerde.

**غُمْضٌ**
**غُمْضٌ** ذ : 4’e bak, üçüncü cümlede; birinci ve ikinci [cümle]de iki yerde.

**غَمَاضٌ**
**غَمَاضٌ** ذ : 4’e bak, üçüncü cümlede; birinci ve ikinci [cümle]de iki yerde.

**غُمَاضٌ**
**غُمَاضٌ** ذ : 4’e bak, üçüncü cümlede; birinci ve ikinci [cümle]de iki yerde.

**غِمَاضٌ**
**غِمَاضٌ** ذ : 4’e bak, üçüncü cümlede; birinci ve ikinci [cümle]de iki yerde.

**غُمُوضٌ**
**غُمُوضٌ** ذ : 4’e bak, üçüncü cümlede; birinci ve ikinci [cümle]de iki yerde.

**غُمُوضَةٌ**
**غُمُوضَةٌ** ذ : hemen sonra gelen şeye bak.

**مَا فِى هٰذَا الأَمْرِ غَمِيضَةٌ**
**مَا فِى هٰذَا الأَمْرِ غَمِيضَةٌ** ذ , (S, O, L, K,) ve ↓ **غُمُوضَةٌ**, (L,) Bu işte bana nispet edilecek hiçbir kusur yoktur. (S, O, L, K,) **لِى** [bana]. (TA; burada bu, **ما**’dan hemen sonra eklenmiştir.)

**غَامِضٌ**
**غَامِضٌ** ذ [İdrak edilmez; görünmez; gizli yahut örtülü. (1’in ilk mânasına bak.)] ― -b2- Zihne göre görünmez, açık yahut vâzıh olmayan, kapalı, derin, yahut anlaşılması güç; söz yahut dil. (S, A, K.) Ayrıca dersin ki, **مَعْنًى غَامِضٌ** İnce, latif, yahut garip bir mânâ. (TA.) Ve **مَسْأَلَةٌ غَامِضَةٌ** İçinde düşünme konusu ve incelik yahut letafet bulunan bir mesele. (TA.) Ve **مَسْأَلَةٌ فِيهَا غَوَامِضُ** [İçinde kapalılıklar, anlaşılması güçlükler, incelikler yahut letafetler bulunan bir mesele: son kelime ↓ **غَامِضَةٌ**’nin çoğuludur; bir isimdeki vasfın baskın geldiği bir sıfat]. (A.) ― -b3- Kapalı; iyi bilinmeyen: (A:) yahut bilinmeyen: (Msb, K:) rütbe yahut nitelik (حَسَب) için kullanılır, (A, K,) yahut soy yahut akrabalık (نَسَب) için: (Msb:) çoğulu **أَغْمَاضٌ**, tıpkı **أَصْحَابٌ**’ın **صَاحِبٌ**’in çoğulu olması gibi: yahut bazılarına göre bu, ↓ **غَمْضٌ**’un çoğuludur. (TA.) ― -b4- Kapalı, yahut itibarsız; aşağı, bayağı, yahut değersiz; (K, TA;) bir adam için kullanılır: (TA:) böyle olana ayrıca ↓ **ذُو غَمْضٍ**, (S, O, TA,) denir. (TA.) [Ve bundan dolayı belki,] düşmana saldırmada gevşek olan bir adam: (Lth, K:) çoğulu **غَوَامِضُ** [ki bu, **فَوَارِسُ** vb. gibi kıyas dışıdır]. (Lth.) ― -b5- Alçak yahut çukur; arazi için kullanılır, (S, A, K,) ve bir yer için; (A;) [çünkü uzaktan görülmez;] bunun gibi ↓ **غَمْضٌ** da; (S, A, K;) bir yer için kullanılır: (S, A:) yahut bu sonuncusu, içinde olanın görülmediği kadar pek alçak yahut pek çukur arazi demektir: (AHn:) ve aynı şekilde ↓ **مَغْمَضٌ**, **غَمْضٌ** denilenden (S, TA) daha çukur bir yer: (TA:) birincinin çoğulu **غَوَامِضُ**: (K:) ve ↓ ikincinin çoğulu **أَغْمَاضٌ** [azlık çoğulu] (S, K) ve **غُمُوضٌ**: (S, A, K:) ve üçüncünün çoğulu **مَغَامِضُ**. (S.) ― -b6- Bacakta çukurlaşmış, lafzen boğulmuş, ( **غَاصٌّ**, [CK’de **غاضّ**,]) bir halhal: (JK, A, L, K:) ve ayak bileği kemiğine nispetle, et tarafından örtülmüş: (TA:) yahut yağlı: (K:) ve bu son mânada bir bacak yahut incik için kullanılır. (K, TA.) ― -b7- Umumî bir ana yol yahut sokak üzerinde olmayan bir ev; (Lth, A, L, K;) ondan geri çekilmiş. (A, TA.) -A2- Genç deve; devenin yavrusu: çoğulu **غَوَامِضُ**: (TA:) bu ayrıca su çekmeye alışık olmayan develer mânasına da gelir. (JK.)

**غَامِضَةٌ**
**غَامِضَةٌ** ذ ; çoğulu **غَوَامِضُ**: bir önceki paragrafa bak.

**مَغْمَضٌ**
**مَغْمَضٌ** ذ ; çoğulu **مَغَامِضُ**: arazi ve yer için kullanılan **غَامِضٌ**’a bak.

**مُغَمَّضَاتُ اللَّيْلِ**
**مُغَمَّضَاتُ اللَّيْلِ** ذ Gecenin karanlıkları. (TA.) ― -b2- Ayrıca sonraki paragrafa bak.

**المُغَمِّضَاتُ مِنَ الذُّنُوبِ**
**المُغَمِّضَاتُ مِنَ الذُّنُوبِ** ذ , (O, K, * TA,) yahut **مُغَمِّضَاتُ الأُمُورِ**, içinde geçtiği bir hadisin farklı rivayetlerine göre, (TA,) Bir kimsenin onların [öyle olduklarını] bilerek işlediği günahlar yahut suçlar: (O, K, TA:) yahut bir kimsenin onların [öyle olduklarını] bilerek işlediği büyük günahlar; sanki onları görürken kendini kör göstererek onlara gözlerini kapamış gibi: (TA:) IAth der ki bir rivayete göre ikinci **م**’de fetha iledir, [↓ **مُغَمَّضَات**,] ve küçük günahlar yahut suçlar mânasınadır; küçük ve görünmez oldukları için böyle adlandırılmıştır; öyle ki bir kimse onları bir tür şüphe ile işler, onları işlediği için cezalandırılacağını bilmez. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَمَضَ
غَمَضَ U ( n. ac. غُمُوْض 27 ),
a.  Was obscure; was hidden, concealed, invisible.

b.  [ 'Ala ], Was easy to.

c.  [ 'An &  Fī ], Yielded to; was easy, accommodating with ...in.

d.  Was low, flat, depressed ( ground ).

e.  I ,  U ( n. ac. غَمْض 1 ) [ Fī ], Penetrated, travelled into, explored ( country ).

غَمِضَ
غَمِضَ A ( n. ac. غَمَض 4 ),
a.  see supra (d) .

غَمُضَ
غَمُضَ U ( n. ac. غُمُوْض 27 ),
a.  see supra (a) , ( b ).

c.  ( n. ac. غَمَاْضَة 22t ,  غُمُوْضَة 27t ) [ 'Ala ], Was difficult to.

d.  see supra (d) .

غَمَّضَ
غَمَّضَ II ,
a.  Shut, closed ( the eyes ).

b.  [ 'Ala ], Shut his eyes to, winked at; connived at; overlooked, passed by; supported, bore.

c.  Used obscure, equivocal ( language ).

d.  see I (c) .

أَغْمَضَ
أَغْمَضَ IV ,
a.  see I (c) & II ( a ), ( b ).

d.  Regarded with disdain.

اِنْغَمَضَ
اِنْغَمَضَ VII ,
a.  Was closed; shut, closed ( eye ).

اِغْتَمَضَ
اِغْتَمَضَ VIII ,
a.  see VII .

غَمْض
غَمْض 1 , ( pl. غُمُوْض 27 ,  أَغْمَاْض 38 ),
a.  Flat, low ground.

غُمْض
غُمْض 3 ,
a.  Wink.

b.  Sleep; nap.

مَغْمَض
مَغْمَض 17 , ( pl. مَغَاْمِضُ 44 ),
a.  Flat, low ground; plain; lowland.

غَاْمِض
غَاْمِض 21 , ( pl. غَوَاْمِضُ 41 ),
a.  Unperceived; unapparent; hidden; invisible.

b.  Obscure, vague, ambiguous, equivocal; enigmatical; recondite, abstruse ( speech ).

c.  Low, flat ( ground ).

d.  Despicable, base; obscure; unknown.

غَاْمِضَة
غَاْمِضَة 21t , ( pl. reg. &  غَوَاْمِضُ 41 ),
a.  fem. of غَاْمِض 21 .

b.  Secret, mystery; enigma.

غَمَاْض
غَمَاْض 22 ,  غِمَاْض 23 ,
a.  see 3 .

غَمِيْضَة
غَمِيْضَة 25t ,
a.  Fault, defect, vice.

تَغْمَاْض
تَغْمَاْض 62 ,
a.  see 3 .

غَمَّضَ
N. P. غَمَّضَ II ,
a.  Shut, closed ( eye ).

b.  see 21 (b) .

غَمَّضَ
N. Ac. غَمَّضَ II ,  أَغْمَضَ IV ,
a.  see 3 .

مُغْمِضَات
مُغْمِضَات
a.  Wilful sins.

ذُوْ غَمْص
ذُوْ غَمْص
a.  Despised, slighted, scorned.

أَتَانِي ذَلِكَ عَلَى اغْتِمَاضٍ
A^ataAniy *alika EalaY A@gotimaADK
a.  That came to me without trouble.

##### Türkçe

**غَمَضَ**
**غَمَضَ** U ( mastar: **غُمُوْض** 27 ),
a. Kapalı oldu; gizli oldu, örtülü oldu, görünmez oldu.

b. [ **على** ], ...-e kolay oldu.

c. [ **عن** ve **في** ], ...-e boyun eğdi; ...-de kolay oldu, uyumlu oldu.

d. Alçak oldu, düz oldu, çukur oldu (yer).

e. I, U ( mastar: **غَمْض** 1 ) [ **في** ], Nüfuz etti, içine yol aldı, araştırdı (ülke).

**غَمِضَ**
**غَمِضَ** A ( mastar: **غَمَض** 4 ),
a. Yukarıya bak: (d).

**غَمُضَ**
**غَمُضَ** U ( mastar: **غُمُوْض** 27 ),
a. Yukarıya bak: (a), (b).

c. ( mastar: **غَمَاْضَة** 22t, **غُمُوْضَة** 27t ) [ **على** ], ...-e zor oldu.

d. Yukarıya bak: (d).

**غَمَّضَ**
**غَمَّضَ** II ,
a. Kapattı, yumdu (gözleri).

b. [ **على** ], ...-e karşı gözlerini kapattı, göz kırptı; göz yumdu; görmezden geldi, geçip gitti; destekledi, yüklendi.

c. Kapalı, iki anlamlı (dil) kullandı.

d. I (c)’ye bak.

**أَغْمَضَ**
**أَغْمَضَ** IV ,
a. I (c) ve II (a), (b)’ye bak.

d. Küçümseyerek baktı.

**اِنْغَمَضَ**
**اِنْغَمَضَ** VII ,
a. Kapalı oldu; kapandı, yumuldu (göz).

**اِغْتَمَضَ**
**اِغْتَمَضَ** VIII ,
a. VII’ye bak.

**غَمْض**
**غَمْض** 1 , (çoğ.: **غُمُوْض** 27, **أَغْمَاْض** 38 ),
a. Düz, alçak yer.

**غُمْض**
**غُمْض** 3 ,
a. Göz kırpma.

b. Uyku; şekerleme.

**مَغْمَض**
**مَغْمَض** 17 , (çoğ.: **مَغَاْمِضُ** 44 ),
a. Düz, alçak yer; ova; alçak bölge.

**غَاْمِض**
**غَاْمِض** 21 , (çoğ.: **غَوَاْمِضُ** 41 ),
a. Fark edilmemiş; görünür olmayan; gizli; görünmez.

b. Kapalı, muğlak, belirsiz, iki anlamlı; muammalı; derin, anlaşılması güç (söz).

c. Alçak, düz (yer).

d. Aşağılık, bayağı; kapalı; bilinmeyen.

**غَاْمِضَة**
**غَاْمِضَة** 21t , (çoğ. kural üzere ve **غَوَاْمِضُ** 41 ),
a. **غَاْمِض** 21’in müennesi.

b. Sır, gizem; bilmece.

**غَمَاْض**
**غَمَاْض** 22 , **غِمَاْض** 23 ,
a. 3’e bak.

**غَمِيْضَة**
**غَمِيْضَة** 25t ,
a. Kusur, ayıp, kötü huy.

**تَغْمَاْض**
**تَغْمَاْض** 62 ,
a. 3’e bak.

**غَمَّضَ**
Özel ad: **غَمَّضَ** II ,
a. Kapattı, yumdu (göz).

b. 21 (b)’ye bak.

**غَمَّضَ**
Mastar: **غَمَّضَ** II , **أَغْمَضَ** IV ,
a. 3’e bak.

**مُغْمِضَات**
**مُغْمِضَات**
a. Kasten işlenen günahlar.

**ذُوْ غَمْص**
**ذُوْ غَمْص**
a. Hor görülen, küçümsenen, aşağılanan.

**أَتَانِي ذَلِكَ عَلَى اغْتِمَاضٍ**
a. Bu bana zahmetsizce geldi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غمض
غَمَضَ - يَغْمِضُ - أَغَمَضَ - يُغْمِضُ
غَمَضَ - يَغْمِضُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: غطاه وستره فجعله يلتبس ويخفى ويصبح غير واضح: وذلك لتداخل في صورته أو لنقص في ضيائه
أَغَمَضَ - يُغْمِضُ: على وزن " أفعل " من " غَمَضَ - يَغْمِضُ ": جعله " يَغْمِضُ " شيئاً: ستره وخفاه وموهه حتى يخفى ولا يبين: ومنه إغماض العينين: سترهما بالجفنين: جعل جفنيه تغمِضان عينيه، فتغلقا على عينيه لكي يدخل في النوم أو لكي يمنع نفسه من النظر إلى ما لا يحب
أغَمَضَ - يُغْمِضُ + كائن + في شيء: أدخل فيه ما يستر عيوبه: وهو كناية عن النساهل والتسامح، وغض النظر عن عيب في هذا الشيء، فيقبله كأنه لم ير النقص أو العيب فيه: يرضى به بتساهل
﴿ولا تيمموا الخبيث منه تنفقون وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلاّ أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ﴾: ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا وتغضوا الطرف عن عيوبه: تستروا وتخفوا عيوبه: تتجاهلوا عيوبه وتتساهلوا وتتسامحوا بها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الستر والحجب والتمويه لجعل الشيء غامضاً ناقص التبين والوضوح، لنقص الضياء أو تداخل الشكل والمنظر في الجسم المنظور " ، وهي:
كَفَرَ - يَكْفِرُ، نَفِقَ - يَنْفَقُ، غَفَرَ - يَغْفِرُ، غَمَضَ - يَغْمِضُ، لَبَسَ - يَلْبِسُ، قَنَعَ - يَقْنَعُ
يُغْمِضُ
 	﴿ياأيها الذين آمنوا أنفقوا من طيبات ما كسبتم ومما أخرجنا لكم من الأرض ولا تيمموا الخبيث منه تنفقون وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلاّ أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ واعلموا أن الله غني حميد(267)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [غمض] غ م ض: الغَامِضُ من الكلام ضد الواضح وبابه سهُل و غَمَّضَهُ المتكلم تَغْمِيضا و تَغْمِيض الغين إغْمَاضُها و غَمَّضَ عنه إذا تساهل عليه في بيع أو شراء و أغْمَضَ أيضا قال الله تعالى ﴿إلا أن تُغمِضوا فيه﴾ يقال أغْمِض إلي فيما بعتني أي زدني منه لرداءته أو حُطَّ عني من ثمنه و انْغِماضُ الطرف انغضاضه
معجم الفرائد القرآنية:
غ م ض
" تُغْمِضُوا " في قوله تعالى :" وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلاّ أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ" (267) البقرة .
غَمْض العين: أي وَضْع أحد الجفنين على الأخر، واستعير الغمض للتغافل والتساهل، وتغمضون فيه: أي تتساهلون وتتسامحون . وعندما يكون الشيء معيباً ورديئاً تمر عنه العين سريعاً .
الراغب
غمض
- الغمض: النوم العارض، تقول: ما ذقت غمضا ولا غماضا، وباعتباره قيل: أرض غامضة، وغمضة، ودار غامضة، وغمض عينه وأغمضها: وضع إحدى جفنتيه على الأخرى ثم يستعار للتغافل والتساهل، قال: }ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا فيه{ [البقرة/267].
ملخص اللسان:
1.    غَمَضَ يَغْمِضُ: الغُمْضُ والغَماضُ والغِماضُ والتَّغْماضُ والتَّغْمِيضُ  والإِغْماضُ: النوم.
2.    وغَمَّضَ عليه  وأَغْمَضَ: أَغْلَقَ عينيه
3.     ولَسْتم بآخذيه إِلاَّ أَن تُغْمِضُوا فيه؛ يقول:  أَنتم لا تأْخذونه إِلا بِوَكْسٍ فكيف تعطونه في الصَّدَقةِ
4.     الإِغْماضُ: المُسامَحةُ  والمُساهَلةُ.
5.    وغَمَضْتَ عن فلان إِذا تَساهَلْتَ عليه في بيع أَو شراء
6.    غمُض يَغْمُض غُمُوضاً وفيه غُمُوضٌ. فيه  غُموضةٌ. والغامِضُ من الكلام: خلافُ الواضحِ،
لسان العرب
● - يقال: ما اكتَحَلْتُ غَماضاً ولا غِماضاً ولا غُمْضاً،  بالضم، ولا تَغْمِيضاً ولا تَغْماضاً أَي ما نمت. قال ابن بري: الغُمْضُ  والغُمُوضُ والغِماضُ مصدر لفعل لم ينطق به مثل القَفْر؛ قال رؤبة:  أَرَّقَ عَيْنَيْكَ، عن الغِماضِ،  بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَهَّاضِ  وما اغْتَمَضَتْ عَيْنايَ وما ذُقْتُ غُمْضا ولا غِماضاً أَي ما ذقت  نوماً، وما غَمَضْتُ ولا أَغْمَضْتُ ولا اغْتَمَضْتُ لغات كلها؛ وقوله:  أَصاحِ تَرى البَرْقَ لَمْ يَغْتَمِضْ،  يَمُوتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا  إِنما أَراد لم يَسْكُن لَمَعانُه فعبر عنه بيغتمِض لأَن النائم تسكُن  حركاته. وأَغْمَضَ طرْفَه عنِّي وغَمَّضه: أَغْلَقَه، وأَغْمَضَ الميِّتَ  إِغْماضاً وتَغْمِيضاً. وتغميضُ العين: إِغْماضُها. وغَمَّضَ عليه  وأَغْمَضَ: أَغْلَقَ عينيه؛ أَنشد ثعلب لحسين بن مطير الأَسدي:  قَضَى اللّهُ، يا أَسماءُ، أَن لَسْتُ زائِلاً،  أُحِبُّكِ حتى يُغْمِضَ العَيْنَ مُغْمِضُ  وغَمَّضَ عنه: تجاوَزَ. وسَمِعَ الأَمرَ فأَغْمَضَ عنه وعليه، يكنى به  عن الصبر. ويقال: سمعت منه كذا وكذا فأَغْمَضْتُ عنه وأَغْضَيْتُ إِذا  تَغافَلْتَ عنه. وأَغْمَضَ في السِّلْعة: اسْتَحَطَّ من ثمنها لرداءتِها،  وقد يكون التَّغْمِيض من غير نوم. ويقول الرجل لبيِّعه: أَغْمِضْ لي في  البِياعةِ أَي زِدْني لمكان رداءته أَو حُطَّ لي من ثمنه. قال ابن الأَثير:  يقال أَغْمَضَ في البيع يُغْمِضُ إِذا استزاده من المَبيعِ واستحطَّه من  الثمن فوافقه عليه؛ وأَنشد ابن بري لأَبي طالب:  هُما أَغْمَضا للقوْمِ في أَخَوَيْهِما،  وأَيْدِيهِما من حُسْنِ وصْلِهِما صِفْرُ  قال: وقال المتنخل الهذلي:  يَسُومُونَه أَن يُغْمِضَ النَّقْدَ عِنْدَها،  وقد حاوَلُوا شِكْساً عليها يُمارِسُ  وفي التنزيل العزيز: ولَسْتم بآخذيه إِلاَّ أَن تُغْمِضُوا فيه؛ يقول:  أَنتم لا تأْخذونه إِلا بِوَكْسٍ فكيف تعطونه في الصَّدَقةِ؟ قاله الزجاج،  وقال الفراء: لستم بآخذيه إِلاَّ على إِغْماضٍ أَو بِإِغْماضٍ، ويدُلّك  على أَنه جزاء أَنك تجد المعنى إِن أَغْمَضْتم بعد الإِغماض أَخذتموه.  وفي الحديث: لم يأْخذه إِلا على إِغْماضٍ؛ الإِغْماضُ: المُسامَحةُ  والمُساهَلةُ. وغَمَضْتَ عن فلان إِذا تَساهَلْتَ عليه في بيع أَو شراء،  وأَغْمَضْت. الأَصمعي: أَتاني ذاك على اغْتِماضٍ أَي عَفْواً بلا تَكَلُّفٍ ولا  مَشَقَّةٍ؛ وقال أَبو النجم:  والشِّعْرُ يأْتِيني على اغْتِماضِ،  كَرْهاً وطَوْعاً وعلى اعْتِراضِ  أَي أَعْتَرِضُه اعتِراضاً فآخذ منه حاجتي من غير أَن أَكون قدّمت  الروِيّة فيه.  والغَوامِض: صغار الإِبل، واحدها غامِضٌ. والغَمْضُ والغامِضُ: المطمئنّ  المنخفض من الأَرض. وقال أَبو حنيفة: الغَمْضُ أَشدّ الأَرض تَطامُناً  يَطمئِنُّ حتى لا يُرَى ما فيه، ومكان غَمْض، قال: وجمعه غُمُوضٌ  وأَغماضٌ؛ قال الشاعر:  إِذا اعْتَسَفْنا رَهْوةً أَو غَمْضا  وأَنشد ابن بري لرؤبة:  بلالِ، يا ابنَ الحَسَبِ الأَمْحاضِ،  لَيْسَ بأَدْناسٍ ولا أَغْماضِ  جمع غَمْض وهو خلاف الواضح، وهي المَغامِضُ، واحدها مَغْمَضٌ وهو أَشدُّ  غُؤُوراً.  وقد غَمَضَ المكانُ وغَمُضَ وغَمَضَ الشيءُ وغَمُضَ يَغْمُضُ غُموضاً  فيهما: خفي. اللحياني: غَمَض فلان في الأَرض يَغْمُضُ ويَغْمِضُ غُموضاً  إِذا ذهب فيها. وقال غيره: أَغْمَضَتِ الفَلاةُ على الشخُوص إِذا لم تظهر  فيها لتغْييبِ الآلِ إِيّاها وتَغَيُّبِها في غُيوبِها؛ وقال ذو الرمة:  إِذا الشخْصُ فيها هَزَّه الآلُ، أَغْمَضَتْ  عليه كإِغْماضِ المُغَضِّي هُجُولُها  أَي أَغْمَضَت هُجُولُها عليه. والهُجُولُ: جمع الهَجْل من الأَرض. وفي  الحديث: كان غامِضاً في الناس أَي مَغْموراً غير مشهور.  وفي حديث معاذ: إِيّاكم ومُغَمِّضاتِ الأُمور  (* قوله «ومغمضات الأمور  إلخ» هذا ضبط النهاية بشكل القلم وعليه فمغمضات من غمض بشد الميم، وفي  القاموس مغمضات كمؤمنات من اغمض، واستشهد شارحه بهذا الحديث فلعله جاء  بالوجهين.)، وفي رواية: المُغَمِّضاتِ من الذنوب، قال: هي الأُمور العظيمة  التي يَرْكَبُها الرجل وهو يعرفها فكأَنه يُغَمِّضُ عينيه عنها تَعامِياً  وهو يُبْصِرُها، قال ابن الأَثير: وربما روي بفتح الميم وهي الذنوب الصغار،  سميت مُغَمِّضاتٍ لأَنها تَدِقُّ وتخفى فيركبها الإِنسان بِضَرْب من  الشُّبْهة ولا يعلم أَنه مُؤاخذ بارتكابها. وكلُّ ما لم يَتَّجِهْ لك من  الأُمور، فقد غَمَضَ عليك. ومُغْمِضاتُ الليلِ: دَياجِير ظُلَمِه، وغَمُضَ  يَغْمُضُ غُمُوضاً وفيه غُمُوضٌ. قال اللحياني: ولا يكادون يقولون فيه  غُموضةٌ. والغامِضُ من الكلام: خلافُ الواضحِ، وقد غَمُضَ غُموضةً  وغَمَّضْتُه أَنا تَغْمِيضاً؛ قال ابن بري: ويقال فيه أَيضاً غَمَضَ، بالفتح،  غَمُوضاً، قال: وفي كلام ابن السراج قال: فتأَمله فإِنّ فيه غُمُوضاً  يَسِيراً. والغامِضُ من الرجال: الفاتِرُ عن الحَمْلةِ؛ وأَنشد:  والغَرْبُ غَرْبٌ بَقَرِيٌّ فارِضُ،  لا يَسْتَطيعُ جَرَّه الغَوامِضُ  ويقال للرجل الجيِّدِ الرأْي: قد أَغْمَضَ النظر. ابن سيده: وأَغْمَضَ  النظر إِذا أَحْسَنَ النظر أَو جاء برأْي جيِّد. وأَغْمَضَ في الرأْي:  أَصابَ. ومسأَلة غامِضةٌ: فيها نَظر ودِقّةٌ. ودارٌ غامِضةٌ إِذا لم تكن على  شارع، وقد غَمَضَتْ تَغْمُضُ غُمُوضاً. وحَسَبٌ غامِض: غير مشهور.  ومعنىً غامِضٌ: لطِيف. ورجل ذُو غَمْضٍ أَي خامل ذلِيل؛ قال كعب بن لؤيّ  لأَخيه عامر بن لؤيّ:  لئن كنتَ مَثْلُوجَ الفُؤادِ، لقد بَدَا  لِجَمْعِ لُؤيٍّ منكَ ذِلَّةُ ذي غَمْضِ  وأَمرٌ غامِض وقد غَمَضَ، وخَلْخالٌ غامِض: قد غاصَ في السَّاق، وقد  غَمَضَ في السَّاق غُموضاً. وكعْبٌ غامِض: واراه اللحم. وغَمَضَ في الأَض  يَغْمِضُ ويَغْمُضُ غُموضاً: ذهَب وغاب؛ عن اللحياني. وما في هذا الأَمر  غَمِيضةٌ وغُمُوضةٌ أَي عَيْب. وغَمَّضَتِ الناقةُ إِذا رُدَّت عن الحَوْض  فحمَلَت على الذّائد مُغمِّضة عَيْنَيْها فَوَرَدَت؛ قال أَبو النجم:  يُرْسِلُها التغْمِيضُ، إِنْ لم تُرْسَلِ،  خَوْصاء، ترمي باليَتِيمِ المُحْثَلِ
مقاييس اللغة:
(غمض) الغين والميم والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تطامُنٍ في الشَّيء وتداخُل. فالغَمْض: ما تطامَنَ من الأرض، وجمعه غُموض. ثم يقال: غَمَض الشَّيءُ من العِلم وغيرِه، فهو غامض، ودارٌ غامضةٌ، إذا لم تكن شارعةًَ بارزة.
ونسبٌ غامضٌ: لا يُعرَف. وغمّض عينه وأغمَضَها بمعنىً. وهو قياس الباب. ويقال: ما ذُقْتُ غُمْضاً من النَّوم ولا غَِماضاً، أي كقدر ما تُغمَض فيه العين. ويقال: أغْمِضْ لي فيما بِعتَني، كأنَّك تريدُ الزِّيادةَ منه لرداءته والحطَّ من ثمنه. وهو أيضاً من إغماض العَين، أي اتركْه كأنَّك لا تراه. والمغَمِّضات: الذُّنوب يركبها الرَّجلُ وهو يَعرِفها لكنّه يغمّض عنها كأنّه لم يَرَها. ويقال: غُمِّضَت النّاقةُ، إذا رُدَّت عن الحَوض فحَمَلَت على الذَّائد مُغَمِّضة عينَينها فورَدَتْ. قال أبو النجم:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *
وأغْمَضْت حدَّ السَّيف، إذا رقّقته، أي كأنَّك لرقَّته أخفيتَه عن العُيون.
القاموس المحيط:
الغامِضُ المُطْمَئِنُّ من الأرضِ ج غَوامِضُ، كالغَمْضِ ج غُموضٌ وأغْماضٌ، وقد غَمَضَ المكانُ غُموضاً، وككَرُمَ غُموضَةً وغَماضَةً، والرجُلُ الفاتِرُ عن الحَمْلَةِ، وخِلافُ الواضِح من الكلامِ، وقد غَمُضَ، ككَرُمَ ونَصَرَ، غُموضةً وغُموضاً، والخامِلُ الذليلُ، والحَسَبُ الغَيْرُ المَعْرُوف، والغاضُّ من الخَلاخِلِ في الساقِ، من الكُعُوبِ والسُّوقِ السَّمِينُ. وغَمَضَ عنه في البَيْعِ يَغْمِضُ تَسَاهَلَ، كأغْمَضَ، في الأمْرِ يَغْمِضُ ويَغْمُضُ ذَهَبَ، وسارَ، السَّيْفُ في اللَّحْمِ غابَ. ودارٌ غامِضَةٌ غيرُ شارعَةٍ. وما اكْتَحَلْتُ غَِماضاً، ويكسَرُ، وغُمْضاً، بالضم، تَغْماضاً، وتَغْميضاً، بفتحهما، وإغْماضاً، بالكسر ما نِمْتُ. وما في الأمْرِ غَمِيضَةٌ عيبٌ.
وأغْمِضْ لي فيما بِعْتَنِي وغَمِّضْ: كأنَّكَ تُرِيدُ الزِّيادَةَ منه لِرَدَاءتِهِ، والحَطَّ من ثَمَنِهِ. وأغْمَضَ حَدَّ السيفِ: رَقَّقَهُ، العينُ فلاناً: ازْدَرَتْهُ، فلانٌ فلاناً: حاضَرَهُ فَسَبَقَهُ بعدَ ما سَبَقَهُ ذاكَ.
والمُغْمِضَاتُ: الذُّنُوبُ يَرْكَبُها الرجلُ، وهو يَعْرِفُهَا. وغَمَّضَتِ الناقةُ تَغْمِيضاً: رُدَّتْ عن الحَوْضِ، فَحَمَلَتْ على الذَّائِدِ مُغَمِّضَةً عَيْنَيْهَا، فَوَرَدَتْ، فلانٌ على هذا الأمرِ: مَضَى، وهو يَعْلَمُ ما فيه، الكلامَ: أبْهَمَهُ. وما اغْتَمَضَتْ عَيْنَايَ، أي: ما نامَتا. وأتاني ذلك على اغْتماضٍ، أي: عَفْواً بلا تَكَلُّف ومَشَقَّةٍ. وانْغِماضُ الطَّرْفِ: انْغِضَاضُهُ. " ولا تَيَمَّمُوا الخبيثَ منه تُنْفِقُونَ ولَسْتُمْ بآخِذِيهِ إلاَّ أن تُغْمِضُّوا فيه " ، أي: لا تُنْفِقْ في قَرْضِ رَبِّكَ خَبيثاً، فإنَّكَ لو أرَدْتَ شراءهُ، لم تأخُذْهُ حتى تَحُطَّ من ثَمَنِهِ.
تاج العروس:
غمض
" الغَامِضُ : المُطْمَئِنُّ " المُنْخَفِضُ " من الأَرْضِ . ج غَوَامِضُ كالغَمْضِ " بالفَتْح . وقال أَبو حَنِيفَةَ : الغَمْضُ : أَشَدُّ الأَرْضِ تَطَامُناً يَطْمَئِنُّ حَتَّى لا يُرَى ما فيه . ومَكَانٌ غَمْضٌ . قال رُؤْبَةُ :
" إِذا اعْتَسَفْنَا رَهْوَةً أَو غَمْضَا
" فَيْفاً كأَنَّ آلَهُ المُبْيَضَّا
" مُلاءُ غَسّالٍ أَجَادَ الرَّحْضَا " ج غُمُوضٌ وأَغْمَاضٌ " . قال رُؤْبَةُ أَيْضاً يَمْدَحُ بِلاَلَ بْنَ أَبي بُرْدَةَ :
" أَنْتَ المُجَلِّي ظُلَمَ الأَغْمَاضِ
" كالبَدْرِ يَجْلُو اللَّيْلَ بالبَيَاضِ هكذا أَنْشَدَه الصّاغَانِيُّ . " وقد غَمَضَ المَكَانُ " يَغْمُضُ " غُمُوضاً " من حَدَّ نَصَرَ غَمُضَ " ككَرُمَ غُمُوضَةً وغَمَاضَةً " كَذَا نَقَلَه الجَوْهَريُّ والجَمَاعَةُ . الغَامِضُ : " الرَّجُلُ الفَاتِرُ عن الحَمْلَةِ " جَمْعُه غَوَامِضُ قالَهُ اللَّيْثُ وأَنْشَدَ :
" والغَرْبُ غَرْبٌ بَقَرِيٌّ فارِضُ
" لا يَسْتَطِيعُ جَرَّهُ الغَوَامِضُ
ويُرْوَى : نَزْعَهُ الغَوَامِضُ . الغَامِضُ : " خِلافُ الوَاضِحِ من الكَلامِ وقد غَمُض ككَرُمَ " وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ والصَّاغَانيُّ زادَ ابنُ بَرّيّ : غَمَضَ مثْل " نَصَرَ غُمُوضَةً " مَصْدَرُ الأَوَّل " وغُمُوضاً " مَصْدَرُ الثَّاني فَفيه لَفٌّ ونَشْرٌ مُرَتِّبٌ . قال ابنُ بَرِّيّ : وفي كَلاَم ابْن السّرّاجِ قال : فتَأَمَّلْه فإِنَّ فيه غُمُوضاً يَسِيراً أَي أَنّ الضَّميرَ رَاجعٌ للكَلاَم . وفي الأَسَاس : مسأَلةٌ فيهَا غَوَامِضُ . وفي اللِّسَان : مَسْأَلَةٌ غامِضَةٌ : فيها نَظَرٌ ودِقَّةٌ . الغامِضُ : " الخَامِلُ الذَّلِيلُ " . وفي الصّحاح والعُبَاب : رَجُلٌ ذُو غَمْضٍ : خامِلٌ ذَلِيلٌ . وأَنشَدُوا قَوْلَ كَعْبِ بنِ لُؤَيٍّ لأَخيهِ عَامِرِ بنِ لُؤَيٍّ : وفي الكَلِمَات القُدْسِيَّة : " إِن أَغْبَطَ أَوْلِيَائي عِنْدي لَمُؤْمِنٌ خَفِيفَ الحَاذِ ذُو حَظٍّ من الصَّلاةِ أَحسَنَ عِبَادَةَ رَبِّه وأَطاعَه في السِّرِّ وكان غامِضاً في النَّاس لا يُشَارُ إِلَيْه بالأَصَابِع وكانَ رِزْقُهُ كَفَافاً فصَبَرَ عَلَى ذلِك " . الغَامِضُ : " الحَسَبُ الغَيْرُ المَعْرُوفِ " جَمْعُه : أَغْمَاضٌ كصَاحبٍ وأَصْحَابٍ . وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّيّ والصَّاغَانِيّ لرُؤْبَةَ :
" بِلالُ يا ابنَ الحَسَبِ الأَمْحَاضِ
" لَيْسَ بأَدْناسٍ ولا أَغْمَاضِ ويُقَال : إِنَّه جَمْعُ غَمْضٍ . الغَامِضُ : " الغَاضُّ من الخَلاَخِل في السّاقِ " وقد غَمَضَ في السّاقِ غُمُوضاً : غضَّ . وفي اللّسَان : غاصَ . الغَامِضُ " مِنَ الكُعُوبِ " : ما وَارَاه اللَّحْمُ . من " السُّوقِ : السَّمينُ " . غَمَضَ يَغْمِضُ من حَدّ ضَرَبَ من قَوْلهمْ " غَمَضَ عنه في البَيْعِ " أَو الشِّرَاءِ " يَغْمِضُ " إِذَا " تَسَاهَلَ " عليه " كأَغْمَضَ " كَذَا في العُبَاب والصّحاح . ومن الباب الأَوَّلِ قِرَاءَةُ الجَمَاعَة " إِلاَّ أَنْ تَغْمِضُوا فيه " كما سَيَأْتي قَريباً . وفي الحَديث " لم تَأْخُذْه إِلاَّ على إِغْمَاضٍ " الإِغْمَاضُ : المُسَامَحَةُ والمُسَاهَلَة . ويقال : غَمَضَ عَنْه إِذا تَجَازوَزَ . غَمَضَ " في الأَمْرِ هكَذا في سَائِر الأُصُول وهو غَلَطٌ والصَّوابُ كما في نَوَادِرِ اللّحِيَانيّ غَمَضَ في الأَرْضِ " يَغْمُضُ ويَغْمِضُ " من حَدّ نَصَرَ وضَرَبَ غُمُوضاً إِذا " ذَهَلَ " فيها إِلى هُنَا نَصّ النَّوَادر " وسارَ " وهو بمَعْنَاه . وفي الأَسَاسِ واللّسَان : غَابَ بَدَلُ : سَارَ وهو نَصُّ اللِّحْيَانيّ أَيْضاً في اللّسَان . غَمَضَ " السَّيْفُ في اللَّحْمِ " يَغْمُضُ من حَدّ نَصَرَ : " غَابَ " عن ابْنِ عَبّدٍ . وفي الأَسَاس : ضَرَبْتُه بالسَّيْفِ فغَمَضَ في اللَّحْمِ غَمْضَةً . " ودَارٌ غامِضَةٌ : غَيْرُ شَارِعَةٍ " وقد غَمَضَتْ تَغْمُضُ غُمُوضاً قالَهُ اللَّيْثُ . وفي اللِّسَان : إِذَا لَمْ تَكُنْ على شَارِعٍ . وفي الأَسَاسِ : وهي الَّتي تَنَحَّتْ عن الشَّارِع . " وما اكْتَحَلْت غَمَاضاً " بالفَتْح " ويُكْسَر و " لا " غُمْضاً بالضَّمِّ و " لا " تَغْمَاضاً و " لا " تَغْمِيضاً بفَتْحِهِما " ذَكَرَهُنَّ الجَوْهَرِيّ ولم يَذْكُرِ الصَّاغَانِيُّ الأَخِيرَ . زاد ابنُ سِيدَه ولا " إِغْمَاضاً بالكَسْرِ " وأَهْمَلَه الجَوْهَرِيّ والصَّاغَانِيّ أَي " ما نِمْتُ " . وقال ابنُ بَرّيّ : الغُمْضُ والغُمُوضُ والغِمَاضُ : مَصْدَرٌ لِفِعْل لم يُنْطَقْ به مثل الفَقْر قال رُؤْبَةُ :
" أَرَّق عَيْنَيْك عَنِ الغِمَاضِ
" بَرْقٌ سَرَى في عَارِضٍ نَهَّاضِ
يُقَالُ : " ما " لي " في " هذَا " الأَمْر غَمِيضَةٌ " وغَميزة أي " عَيْبٌ " كما في العُبَاب والصّحاح . " واغْمِضْ لي فيمَا بِعْتَنِي " هو من حَدّ ضَرَبَ في سائر النُّسَخ والصَّوَاب أَغْمِضْ كأَكْرِمْ كما هُوَ مَضْبُوطٌ في الصّحاح والعُبَاب " وغَمِّضْ " من باب التَّفْعِيل نَقَلَه الصَّاغَانِيُّ وابنُ سِيدَه " كأَنَّكَ تُرِيدُ الزِّيَادَةَ منه لرَدَاءَتِهِ والحَطَّ من ثَمَنَهِ " فاستعمل التَّغْمِيض هُنَا في غَيْرِ النَّوْمِ . يقال : أَغْمَضَ في السِّلْعَةِ إِذَا اسْتَحَطَّ من ثَمَنِهَا لرَدَاءَتِهَا ويَقُولُ الرَّجُل لبَيِّعِهِ : غَمِّضْ لي في البِيَاعَة مثل أَغْمِضْ لي أَيْ زِدْنِي لمَكَانِ رَدَاءَتِهِ أَو حُطَّ لي من ثَمَنِه . وقال الزَّمَخْشَرِيّ : هو مَجَازٌ . وقال ابنُ الأَثِيرِ : يُقال : أَغْمَضَ في البَيْع يُغْمِضُ إِذَا اسْتزادَهُ من المَبِيعِ واسْتَحَطَّه من الثَّمَنِ فوَافَقَهُ عليه . وأَنشَدَ ابنُ بَرِّيّ لأَبي طالِبٍ :
" هُمَا أَغْمَضَا لِلْقَوْمِ في أَخَوَيْهِمَاوأَيْدِيهِمَا من حُسْنِ وَصْلِهِمَا صِفْرُ قال : وقال المُتَنَحِّل الهُذَلِيّ :
يَسُومُونَه أَنْ يُغْمِضَ النَّقْدَ عِنْدَهَا ... وقد حَاوَلُوا شِكْساً عليها يُمَارِسُ " وأَغْمَضَ حَدَّ السَّيْفِ : رَقَّقَهُ " كغَمَّضَه تَغْمِيضاً الأَخيرُ عن الزَّمَخْشَرِيّ . عن ابن عَبَّادٍ : أَغْمَضَت " العَيْنُ فُلاَناً " إِذا " ازْدَرَتْهُ " أَيْ احْتَقَرَتْهُ . كَذَا أَغْمَضَ " فُلانٌ فُلاناً " إِذَا " حَاضَرَه فسَبَقَهُ بَعْدَ ما سَبَقَه ذَلكَ " عن ابْنِ عَبّادٍ أَيْضاً كما نَقَلَه الصَّاغَانِيّ . يُقَالُ : إِنَّ " المُغْمِضَات " من " الذُّنُوبِ " الَّتِي " يَرْكَبُهَا الرَّجُلُ وهو يَعْرِفُهَا " كما في العُبَاب . قُلْتُ : وهو في حَديث مُعَاذٍ : " إِيَّاكُم ومُغْمِضَاتِ الأُمُورِ " وفي روايَة : والمُغْمِضَاتِ منَ الذُّنُوبِ . وهي الأُمُورُ العَظِيمَةث الَّتي يَرْكَبُهَا وهو يَعْرِفُهَا فكأَنَّه يُغْمِضُ عَيْنَيْه عنها تَعَامِياً وهو يُبصِرُهَا . قال ابنُ الأَثير ورُبَّمَا رُوِيَ بفَتْحِ الميم وهي الذُّنُوبُ الصّغار سُمِّيَت لأَنَّهَا تَدِقُّ وتَخْفَى فيَرْكَبُهَا الإِنْسَانُ بضَرْبٍ من الشُّبْهَة ولا يَعْلَمُ أَنَّه مُؤَاخَذٌ بارْتِكَابِهَا . " وغَمَّضَت النَّاقَةُ تَغْمِيضاً : رُدَّت " هكذا في نُسَخِ الصّحاح وفي بعضها : ذِيدَتْ ومثلُه في الأَسَاسِ " عن الحَوْض فحَمَلَتْ على الَّذائِدِ مُغَمَّضَةً عَيْنَيْهَا فوَرَدَتْ " . وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ لأَبي النَّجْمِ زادَ الصَّاغَانِيُّ : يَصف نَاقَةً :
" تَخَبِّطُ الذائدَ إِنْ لم يَزْحَلِ
" تَغْشَى العَصَا والزَّجْرَ إِنْ قال حَلِ يُرْسِلُهَا التَّغْمِيضُ إِنْ لم تُرْسَلِ قلت : وبعده :
" خَوْصَاءَ تَرْمِي باليَتِيم المُحْثَلِ يقال : غَمَّضَ " فُلانٌ عَلَى هذَا الأَمْرِ " إِذَا " مَضَى وهو يَعْلَمُ ما فيه " كما في العُبَاب . غَمَّضَ " الكَلامَ : أَبْهَمَهُ " وهو خِلافُ أَوْضَحَهُ كما في الصّحاح . " وما اغْتَمَضَتْ عَيْنَايَ أَي ما نَامَتَا " نَقَلَهُ الجَوْهَريّ والصّاغَانِيّ . قال الأَصْمَعيُّ : يُقَال : " أَتَانِي ذلكَ عَلَى اغْتِمَاضٍ أَي عَفْواً بلا تَكَلّفٍ و " لا " مَشَقَّةٍ " وهو مَجَاز . قال أَبُو النَّجْم :
" والشَّعْرُ يَأتِينِي على اغْتِمَاضِ
" طَوْعاً وكَرْهاً وعلى اعْتِرَاضِ
أَي أَعْتَرِضُه اعْتِرَاضاً فآخُذُ منه حَاجَتِي من غَيْر أَنْ أَكُونَ قَدَّمْتُ الرَّوِيَّةَ فيه . " وانْغِمَاضُ الطَّرْفِ : انْغِضَاضُه " نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ والصَّاغَانِيُّ . والمُصَنِّفُ لم يَذْكُر انْغِضَاضَ الطَّرْفِ في مَوْضِعِهِ فهو إِحَالَةٌ على غَيْر مَذْكُور . قال اللِّيْثُ : جَاءَ رَجُلٌ بصَدَقَةٍ من حَشَفِ التَّمْرِ فأَلْقَاهُ في خِلاَلِ الصَّدَقَةِ فأَنْزَلَ اللهُ تَعَالَى : " ولا تَيَمَّمُوا الخَبِيثَ منه تُنْفِقُون ولَسْتُمْ بآخِذِيه إِلاَّ أَنْ تُغْمِضُوا فيه " أَي لا تُنْفِقْ في قَرْضِ رَبِّكَ خَبِيثا فإِنَّك لو أَرَدْتَ شِرَاءَهُ لَمْ تَأْخُذْهُ حَتَّى " تُغْمِضَ فيه أَي " تَحُطَّ من ثَمَنِهِ " . وقَال الزَّجَّاجُ : أَي أَنْتُمْ لا تَأْخُذُونَه إِلاّ بوَكْسٍ فكَيْفَ تُعْطُونَهُ في الصَّدَقَةِ . وقال الفَرَّاءُ : لَسْتُم بآخِذِيهِ إِلاَّ عَلَى إِغْمَاضٍ أَو بإِغْمَاضٍ . ويَدُلُّك على أَنَّهُ جَزَاءٌ أَنَّكَ تَجِدُ المَعْنَى : إِنْ أَغْمَضْتُمْ بَعْدَ الإِغْمَاض أَخَذْتُمُوهُ . وقَرَأَ البَرَاءُ بنُ عازِبٍ رَضِيَ اللهُ عنهُ والحَسَنُ البَصْرِيُّ وأَبُو البَرَهْسَم " إِلاَّ أَن تَغْمِضُوا فيه " بفَتْحِ التّاءِ وقد سَبَقَ معناه . وممّا يُسْتَدْرك عليه : ما غَمَضْتُ ولا أَغْمَضْتُ ولا اغْتَمَضْت أَي ما نمْتُ . لُغَاتٌ كُلُّهَا . واغْتَمَضَ البَرْقُ : سَكَنَ لَمَعَانهُ وهو مَجَازٌ كالنَّائِم تَسْكُنُ حَرَكَاتُه قال :
أَصاحِ تَرَى البَرْقَ لَمْ يَغْتَمِضْ ... يَمُوتُ فُوَاقاً ويَشْرَى فُوَاقَا وأَغْمَضَ طَرْفَه عَنّي وغَمَّضَه : أَغْلَقَه . وأَغْمَضَ المَيِّتَ وغَمَّضَه إِغْمَاضا وتَغْميضاً . وتَغْميضُ العَينِ : إِغْماضُها وغَمَّضَ عَلَيْه وأَغْمَضَ : أَغْلَقَ عَيْنَيْه . أَنْشَدَ ثَعْلَبٌ لحُسَيْن بن مُطَيْر الأَسَديِّ :
" قَضَى اللهُ يا أَسْمَاءُ أَنْ لَسْتُ زَائلاًأُحِبُّكِ حَتّى يُغْمِضَ العَيْنَ مُغْمِضُ وسَمِعَ الأَمْرَ فَأَغْمَضَ عَنْهُ وعَلَيْهِ يُكْنَى بِه عن الصَّبْرِ . ويُقَالُ : سَمِعْتُ مِنْهُ كَذَا وكَذَا فأَغْمَضْتُ عَنْه وأَغْضَيْتُ إِذا تَغَافَلْتَ عنه . وفي الأَسَاس : التَّغْمِيضُ عن الإِسَاءَةِ هو الإِغْضَاءُ والتَّغَافُلُ وكَذلِك الاغْتِمَاضُ وهُوَ مَجَازٌ وأَنْشَدَ اللّيْثُ :
ومَنْ لَمْ يُغَمِّضْ عَيْنَهُ عن صَدِيقِهِ ... وعَنْ بَعْضِ ما فِيِهِ يَمُتْ وهو عَاتِبُ والغَوَامِضُ : صِغَارُ الإِبلِ وَاحِدُهَا غَامِضٌ . والمَغَامِضُ وَاحِدُهَا مَغْمَضٌ وهو أَشَدُّ غُؤُوراً نقله الجَوْهَرِيّ أَي من الغَمْضِ . وأَغْمَضَتِ الفَلاةُ على الشُّخُوصِ : إِذَا لم تَظْهَرْ فيهَا لِتَغْيِيبِ الآلِ إِيَّاهَا وتَغَيُّبِها في غُيُوبِهَا . وقال ذُو الرُّمَّة يَصفُ صَحْرَاءَ :
" إِذَا الشَّخْصُ فيها هَزَّةُ الآلُ أَغْمَضَتْعَلَيْه كإِغْمَاضِ المُقَضِّي هُجُولُهَا
أَي أَغْمَضَت هُجُولُهَا عَلَيْه أَي يَدْخُل الشَّخْصُ في الهُجُول ولا يُرَى كما يُغْمِضُ الإِنْسَانُ على الشَّيْءِ . والهُجُولُ : جَمْع الهَجْل من الأَرْض كما في اللِّسَان والعُبَاب . وفي اللسان : أَغْمَضَت المَفازَةُ عَلَيْهم : لم يَظْهَرُوا فِيهَا كَأَنَّمَا أَغْمَضَتْ عليهم أَجْفَانهَا وهو مَجازٌ . وغَمَضَ الشَّيْءُ وغَمُضَ من حَدِّ نَصَرَ وكَرُم غُمُوضاً فيهمَا أَيْ خَفِيَ . وغَمَضَ الشَّيْءُ من حَدِّ نَصَرَ : صَغُرَ نَقَلَه ابنُ القَطَّاع . وكُل مَا لَمْ يَتِّجِهْ عَلَيْكَ من الأُمُور فَقَد غَمَضَ عَلَيْك . ومُغْمِضَاتُ اللَّيْل : دَيَاجِيرُهَا . وغَمُضَ الأَمْرُ غُمُوضاً وفيه غُمُوضٌ . قال اللِّحِيَانيّ : ولا يَكادُونَ يَقُولُون : فيه غُمُوضَةٌ . ويُقَال لِلرَّجلِ الجَيِّد الرَّأْيِ : قد أَغْمَضَ النَّظَرَ . وفي الأَساس : لمَنْ جاءَ برَأْيٍ سَدِيدٍ وهو مَجازٌ . وفي المُحْكَم : أَغمَضَ النَّظَرَ إِذا أَحْسَنَ النَّظَرَ أَوْ جاءَ برَأْيٍ جَيِّدٍ . وقال ابنُ القَطَّاع : أَغْمَضَ في النَّظَر : أَدَقَّ . ومَعْنىً غامِضٌ أَي لَطِيفٌ . وما في هذَا الأَمْر غُمُوضَةٌ مثْل غَمِيضَةٍ كما في اللّسَان . والتَّغْمِيضُ : الرُّكُوبُ على العَمِيَاءِ . وقال مُنْتَجِعٌ لرَجُلٍ من أَهْل البادِيَةِ : أَيَسُرُّكَ كَذَا وكَذَا " قال : ويَكُون خَيْراً قال : لا ولكنْ على المَغْمَضَةِ

_Türkçe çeviri henüz yok_
