# غمل (غ-م-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - م - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين واللام والميم معهما
غ ل م، م غ ل، ل غ م، غ م ل، م ل غ مستعملات غلم: غَلِمَ يَغْلَمُ غَلَماً وغِلْمةً أي غُلِبَ شهوة.
والمِغْليمُ يستوي فيه الذكر والأنثى، يقال: جارية مِغليمٌ.
واغتَلَمَ الشراب: صلب واشتد.
وغُلامٌ بين الغُلُومِ والغُلامِيَّةِ، وهو الطار الشارب.
والغلامة: الجارية قال:
فلم أر عاماً كان أكثر باكياً		ووجـه غــلام........
وغلامٌ هذا عامٌ كان فيه غاراتٌ وسِباءٌ.
والغَيْلَمُ: موضع.
والغَيْلَمُ: سرب: السلحفاة، ويقال السلحفاة الذكر.
الغَيْلَمُ الجارية، قال البريق الهذلي:
من المُدَّعينَ إذا نُوكـروا		تُضيفُ إلى صوته الغَيْلَمُ
ويقال: الغليم المدرى، قال:
يُشذِّبُ بالسَّيْفِ أقرانَه		كما فَرَّقَ اللَّمَّةَ الغَيْلَمُ
قال أبو الدُّفيش: الغَيْلَمُ والغَيْلَميُّ الشّابُّ العَريضُ المُفَرَّقُ الكثير الشَّعْر.
لغم: لَغَمَ البَعيرُ يَلْغَم لُغامَه لُغْماً أي رمى به.
ملغ: المِلْغُ: الأحمق الوقس اللفظ. ورجل مِلْغٌ مُتَملَّغٌ أي متحمق، قال رؤبة:
يمارسُ الأَغضالَ بالتَمَلُّغِ
أي بالتَّحَمُّقِ......... والأعضالُ: الشُّجعانُ، واحدهم عضل.
وتقول: جِئتُ بالكلام الأَمْلَغِ.
وجمع المِلْغِ أملاغٌ، وهو مِلْغٌ بين المُلُوغَةِ.
غمل: غَمَلْتُ الأديم إذا جعلته في غُمَّةٍ لينفسخ عنه صوفه.
وغَمَلَ فلان نفسه أي ألقى عليه الثياب ليعرق فيها، وهو الغَمْلُ.
والغُمْلُولُ حشيشةٌ تُطْبَخُ فَتُؤْكَلُ تسميه الفرس برغست.
والغَماليلُ: الروابي، والغَماليلُ: كل ما اجتمع نحو الشجر والغَمام إذا كثر وتَراكمَ وأَظلمَ، ويقال: الوادي الشجير.
مغل: المَغْلُ: وجعُ البطن من ترابٍ تقول: مَغِلَ يَمْغَلُ.
وأَمْغَلَتِ الشَّاةُ: أخذَها وجعٌ فكلما حَمَلَتْ أَلْقَت، وأَمْغَرَتْ: شَابتْ لَبَنَها بدَمٍ ويقال: أمغَلَت وَلَدَتْ سَنَواتٍ مُتتابعةً.
وقد مَغَلَ فلانٌ بفلانٍ عند فُلان أي وقعَ فيه، ويَمْغَلُ مَغْلاً، وإنه لصاحب مَغالة.

##### Türkçe

باب **الغين** و**اللام** و**الميم** معهما
**غ ل م**، **م غ ل**، **ل غ م**، **غ م ل**، **م ل غ** kullanımdadır. **غلم**: **غَلِمَ** **يَغْلَمُ** **غَلَماً** ve **غِلْمةً**; yani şehvetçe yenildi.

Ve **المِغْليمُ**’de erkek ve dişi eşit olur; denir ki: **جارية مِغليمٌ**.

Ve **اغتَلَمَ** **الشراب**: katılaştı ve şiddetlendi.

Ve **غُلامٌ** **بين الغُلُومِ** ve **الغُلامِيَّةِ**; o, bıyığı yeni biten (genç)tir.

Ve **الغلامة**: cariye. Dedi ki:
فلم أر عاماً كان أكثر باكياً		ووجـه غــلام........

Ve **غلامٌ**: bu, içinde baskınlar ve esir almalar olan bir yıldır.

Ve **الغَيْلَمُ**: bir yer.

Ve **الغَيْلَمُ**: **سرب**: kaplumbağa; ve kaplumbağanın erkeği denir.

**الغَيْلَمُ**: cariye. **البريق الهذلي** dedi ki:
من المُدَّعينَ إذا نُوكـروا		تُضيفُ إلى صوته الغَيْلَمُ

Ve denir ki: **الغليم المدرى**. Dedi ki:
يُشذِّبُ بالسَّيْفِ أقرانَه		كما فَرَّقَ اللَّمَّةَ الغَيْلَمُ

**أبو الدُّفيش** dedi: **الغَيْلَمُ** ve **الغَيْلَميُّ**: geniş, saçları ayrık, saçı çok olan genç.

**لغم**: **لَغَمَ** deve **يَلْغَم** **لُغامَه** **لُغْماً**; yani onu attı.

**ملغ**: **المِلْغُ**: ahmak, düşük (aşağı) sözlü. Ve **رجل مِلْغٌ مُتَملَّغٌ**; yani ahmaklaşan. **رؤبة** dedi ki:
يمارسُ الأَغضالَ بالتَمَلُّغِ

Yani ahmaklıkla......... ve **الأعضالُ**: yiğitlerdir; tekilleri **عضل**.

Ve dersin: **جِئتُ بالكلام الأَمْلَغِ**.

Ve **المِلْغِ**’in çoğulu **أملاغٌ**’dır; ve o, **المُلُوغَةِ** arasında bir **مِلْغٌ**’dur.

**غمل**: **غَمَلْتُ** deriyi; onu bir **غُمَّةٍ** içine koyduğumda, yünü ondan soyulsun diye.

Ve **غَمَلَ** falan kişi kendini; yani üzerine elbiseleri attı ki onların içinde terlesin; ve o, **الغَمْلُ**’dür.

Ve **الغُمْلُولُ**: pişirilip yenilen bir ottur; Farslar ona **برغست** der.

Ve **الغَماليلُ**: tepeler; ve **الغَماليلُ**: ağaç gibi toplanan her şey ve çok olup birikip kararan bulut; ve denir ki: ağaçlı vadi.

**مغل**: **المَغْلُ**: topraktan karın ağrısıdır; dersin: **مَغِلَ** **يَمْغَلُ**.

Ve **أَمْغَلَتِ** koyun: onu bir ağrı aldı da her ne zaman gebe kalsa düşürdü; ve **أَمْغَرَتْ**: sütünü kan ile karıştırdı; ve denir ki: **أمغَلَت** ardışık yıllar doğurdu.

Ve gerçekten falan kişi, falan kimse hakkında falanın yanında **مَغَلَ**; yani onun aleyhine düştü; ve **يَمْغَلُ** **مَغْلاً**; ve şüphesiz o, **مَغالة** sahibidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غَمَلْتُ الجلدَ أغْمُلُهُ غَمْلاً، فهو غَميلٌ، وهو أن تلفَّ الإهاب وتدفنه ليسترخي ويسمِحَ إذا جُذِبَ صوفُه، فإن غفلت عنه ساعةً فسد؛ وهو غَميلٌ وغَمينٌ. وكذلك التمر إذا فعلت به ذلك ليدرك. ورجلٌ مَغْمولٌ: أُلقي عليه الثياب ليعرق، وكذلك النبات إذا ركب بعضه بعضاً. والَغْملولُ: الوادي ذو الشجر والنبت الملتفّ، وكذلك كل ما اجتمع من شجرٍ أو غمام أو ظُلمة، حتَّى تسمَّى الزاوية غُمْلولاً.

##### Türkçe

**غَمَلْتُ الجلدَ**: deriyi **أغْمُلُهُ غَمْلاً** (onu **غَمْل** ile) yaptım; o hâlde o **غَميلٌ**dur. Bu, **الإهاب**ı (ham deriyi) sarıp gömmen; (böylece) gevşesin ve yumuşasın diye, onun yünü çekildiği zaman (kolayca) gelsin diye (yapmandır). Şayet ondan bir saat gaflet edersen bozulur; o **غَميلٌ**dir ve **غَمينٌ**dir.

Aynı şekilde hurma da, olgunlaşsın diye ona bunu yaptığın zaman (böyledir).

Ve **رجلٌ مَغْمولٌ**: üzerine elbiseler atılmıştır ki terlesin; aynı şekilde bitki de, bir kısmı bir kısmının üzerine bindiği zaman (böyledir).

Ve **الَغْملولُ**: ağacı ve birbirine dolanmış bitkisi olan vadi; aynı şekilde ağaçtan yahut buluttan yahut karanlıktan her ne toplanırsa; hatta köşe **غُمْلولاً** diye adlandırılır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ل م
غلم ، غمل ، ملغ ، مغل ، لغم : مستعملات .
غلم : قال الليث : يقال : غلِم يغلَم غلَماً وغلْمَةً واغتلم اغتلاماً ، وهو المغلوبُ شهْوةً ، والمِغْليم : سواءٌ فيه الذَّكرُ والأنثى .
وقال شمر : يقال : غلام غِلِّيم ، وجَارية غلِّيم بغير هاءٍ ، وأنشد :
ناكَ أخُوها أُخْتَكَ الغِلِّيما
ويقال : غُلام بين الغُلومةِ والغُلامِيَّةِ .
وأخبرني المنذري عن ثعلب أنه قال : غلام بينُ الغلومة والغلوميةِ .
وقال الليث : الغلام الطّارُّ الشَّارب وجاء في الشِّعْرِ غلامة للجارِية ، وأنشد :
يُهانُ لهَا الغلامة والغلامُ
وقد سمعتُ العربَ تقول للمولُود حينَ يولَدُ ذكراً غلام ، وسمعتهمْ يقولون للكهل غلام نجيب وكلُّ ذلكَ فاشٍ في كلامِهمْ .
وقال الليث : الغَيْلَمُ : موضع ، والغَيْلَمُ : السُّلحفاة ، قال : والغيلم : المدْرَى ، وأنشد :
يُشَذِّبُ بالسَّيْف أقرانه
كما فَرّقَ اللِّمَّةَ الغيلمُ
قلت : قوله : الغيلم المدْرَى ليس بصحيحٍ ودلَّ استشهادُه بالبيت على تصحيفه ، أنشدني غير واحدٍ بيت الهذليِّ :
ويَحْمِي المضَافَ إذا ما دعا
إذا فَرَّ ذُو اللِّمَّةِ الغيْلَمُ
هكذا أقرأنيه الإيادِيُّ لشمر ، عن أبي عبيد ، وقال : الغيلم : العظيمُ ، وقد أنشده غيره :
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيلَمُ
بالفاءِ .
رواه أبو العباس عن الأعرابيِّ قال : والفَيلم : المُشط .
وقال أبو عبيد : الغيلم : المرأَة الحسناءُ ، وأنشد :
من المدَّعينَ إذا نوكروا
تنيفُ إلَى صوتِه الغيْلَم
وقال الليث : الغَيْلم والغيْلَميُّ : الشَّابُّ العريضُ المفرِق الكثير الشَّعرِ .
وفي حديث عليَ أنه قال : تجهَّزُوا لِقِتالِ المارقينَ المغتلمينَ .
وروى سلمة عن الفراء أنه قال : قال الكسائي : الاغتلامُ : أن يجاوزَ الإنسان حدَّ ما أمر به من الخير والمباح .
ومنه قول عمر : إذا اغتلمتْ عليكم هذه الأشربةُ فاكسِروها بالماءِ .
قال أبو العباس يقول : إذا جازَتْ حدَّها الذي لا يسكرِ إلى حدِّها الذي يسكر .
وكذلك قول علي في المغتلمينَ هم الذينَ جازوا حدَّ ما أُمروا به من الدِّين وطاعَةِ الإمام .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الغُلُمُ : الْمَجْبُوسون .
قال : ويقال : فلانٌ غلام الناس وإن كان كهلاً ، كقولك فلانٌ فتى العسكَر وإن كان شيخاً ، وأنشد :
سَيْراً ترى منه غُلامَ الناس
مُقَنَّعاً وما به من باسِ
إلاَّ بقايا هَوْجَلِ النُّعاس
لغم : قال الليث : لَغَمَ الجَمَلُ يَلْغَمُ لُغامهُ
لَغْماً إذا رَمَى به ؛ والمَلْغَمُ : الفمُ ، وتلغَّمْتُ بالطِّيبِ .
وقال اللحيانيُّ : لُغِمَ فلانٌ بالطِّيبِ فهو مَلْغومٌ : إذا جُعل الطِّيبُ على مَلاغِمِه ، والمَلْغَمُ : طرَف أنفِه ، وتلغَّمَتِ المرأة بالطِّيب تلغُّماً : إذا جَعلت الطِّيبَ على مَلاغِمها ، والمَلْغَمُ : الفمُ والأنف وما حَولهما .
أبو عبيد عن الكسائي قال : لغَمْتُ أَلْغَمُ لَغْماً ووَغَمْتُ أَغِمُ وَغْماً : إذا أَخْبَرْتَ خَبَراً لا تَسْتَيْقِنُه .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ قال : اللُّغَامُ والمَرْغُ : اللُّعاب للإنسان ، واللُّغام : زَبَدُ أَفواه الإبل ، قال : والرُّوَالُ للفرَس .
وقال في موضعٍ : اللَّغَمُ : الإرجافُ الحادُّ واللّعَمُ بالعيْن اللُّعاب .
ملغ : قال الليث : المِلْغُ : الأحمَق الوَقْسُ اللَّفْظ وأنشد قول رؤبة :
والمِلْغُ يَلغَى بالكلام الأملغِ
وقال الكسائي : أحْمَقُ بِلْغٌ ومِلْغٌ ، وهو الذي زاد على الحُمْق .
وقال غيره : أَحْمَق بِلْغٌ وهو الذي يَبْلُغ مع حُمْقِه حاجتَه .
غمل : قال الليث : غَمَلْتُ الأدِيمَ : إذا جعلْتَه في غُمَّةٍ لِيَنْفَسِخَ عنه صوفُه .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : إذا غُمَّ البُسْرُ ليُدرِك فهو مغمولٌ ومَغمونٌ ، وكذلك الرَّجل يُلقَى عليه الثيابُ ليَعْرَقَ فهو مَغْمولٌ ، ورجُل مَغْمولٌ : إذا كان خامِلاً .
وقال أبو الهيثم : الغَمْلُ أن يُلَفَّ الإهابُ بعدما يُسْلَخ ، ثمَّ يُغَمَّ يوماً وليلةً حتى يسترخِيَ شَعرُه أو صوفُه ، ثم يُمْرَطَ فإِن تُرِك أكثَر من يوم وليلةٍ فَسَدَ ، وأَغملَ فلانٌ إهابه بالأَلِف : إذا تَرَكه حتى يَفْسُدَ .
وقال الليث : الغُمْلُولُ : حَشيشةٌ تؤكلُ مطبوخةً تُسَمِّيه الفُرْسُ بَرْغَسْتَ .
وروى أبو عبيد عن الأصمعيِّ قال : الغُمْلولُ : الوادي ذو الشَّجر .
وقال في موضع آخر : هو بَطْنٌ من الأرض غامِضٌ ذو شَجَرٍ .
وقال ابن شميل : الغُمْلُولُ كهيئة السكَّةِ في الأرض ضيِّقٌ له سَنَدانِ ، طولُ السَّنَدِ ذِراعان يَقودُ الغَلْوَةَ يُنْبِتُ شيئاً كثيراً ، وهو أَضْيَق من الفائجة والمَلِيعِ .
وقال الطِّرِمَّاحُ :
وَمخَارِيجَ من شَعارٍ وغِينٍ
وغَمَالِيلَ مُدْحِيَاتِ الغِياضِ
وقال الليث : الغَمَالِيلُ : الرَّوَابي .
وقال غيره : الغَمْلَى من النَّبات : ما رَكِب بعضُه بعضاً فبَلِيَ .
وقال الرَّاعي :
وغَمْلَى نَصِيَ بالْمِتان كأنها
ثَعالِبُ مَوْتَى جِلدُها قد تزلَّعا
ويقال : غَمِلَ النَّبْتُ يَغْمَلُ غَمَلاً : إذا التفَّ وَغمَّ بعضُه بعضاً فعَفِنَ ، ولحمٌ مَغمولٌ وَمغمونٌ : إذا غُطِّيَ شِواءً أو طبِيخاً ، وإهابٌ مَغمولٌ : إذا لُفَّ ففَسد .
مغل : قال الليث : المغَلُ : وجَع البَطْن من ترابٍ .
يقال : مَغِلَ يَمْغَلُ فهو مَغِلٌ ، وأمغلَت الشاةُ : وهو أن يأْخذَها وَجَعٌ ، فكلما حملَتْ أَلْقَتْ .
الحرانيُّ ، عن ابن السكيت : المَغْلَةُ : النَّعجة أو العنْز تُنتَجُ في السَّنة مرّتين ، وغنَمٌ مِغَالٌ .
وأنشد :
بَيضاءُ مَحْطُوطةُ المتْنَين بَهْكَنَةٌ
رَيَّا الرّوَادفِ لمْ تُمْغِلْ بِأَوْلاد
وقال أبو عمرو : الْمُمْغِلُ : التي تحمِل قبل فِطام الصَّبيِّ وتلدُ كلَّ سَنة .
أبو عبيد عن الأصمعي : أمْغلَ القوم ، وهو أن تمغَلَ إِبلُهم وشاؤُهم ، وهو داءٌ ، يقال : مَغِلَتْ تمْغَلُ .
قال : والإمغالُ في الشَّاء ليس في الإبل ، وهو مِثل الكِشَافِ في الإبل ، قال : والمَغْلةُ : داءٌ يكون في بطن الدَّابَّة أو الناقة من أن تأكلَ التُّرَابَ مع البَقْل .
وقال شمر : مَغِلَتِ الشّاةُ إذا حَملَت كلَّ عامٍ ، قلت : الْمَغَلُ في الشاة ، أنْ تحملَ في السَّنة الواحدةِ مرَّتين ، والكِشَافُ في الإبل : أن تحملَ كلَّ عامٍ .
ابن السكيت عن الوالِبيِّ أَمْغَل بي فلانٌ عند السلطان : أي وَشَى بي .
قال : ويقال : مَغَلَ به فلانٌ يَمْغَلُ به مَغْلاً إذا وقع فيه ، وإنّه لصاحبُ مَغالةٍ .
ومنه قول لبيد :
يتأَكَّلون مَغالةً ومَلاذَةً
ويُعابُ قائلُهم وإنْ لمْ يَشْغَبِ
والميمُ في المغالة والمَلاذة أصليّةٌ من مَغَلَ ومَلَذَ .
وقال ابن السكيت : مغَلَتِ الدَّابَّةُ تَمغل مَغْلاً : إذا أَكلَت التراب فاشْتَكتْ بطنها وبها مَغْلةٌ شديدة ، ويُكوَى صاحب الْمغلةِ ثلاثَ لَذعاتٍ بالمِيسَمِ خلْف السُّرَّة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المِمْغَلُ : الذي يُولَع بأَكْل التُّراب من الفُصْلان فيَدْقَى منه أي يَسْلَحُ .
قال : والمَمْغَلُ : الموضِعُ الكثير الغَمْلَى ، وهو النَّبْتُ الكثيرُ .

##### Türkçe

غ ل م
**غلم** ، **غمل** ، **ملغ** ، **مغل** ، **لغم** : kullanılagelenlerdir.

**غلم** : **الليث** dedi: denir ki: **غلِم** **يغلَم** **غلَماً** ve **غلْمَةً** ve **اغتلم** **اغتلاماً**; o, şehvetçe mağlup olandır; **المِغْليم**: onda erkek ve dişi eşittir.
**شمر** dedi: denir ki: **غلام غِلِّيم**; ve **جَارية غلِّيم** هاء olmaksızın; ve inşad etti:
ناكَ أخُوها أُخْتَكَ الغِلِّيما
Ve denir ki: **غُلام** **بين الغُلومةِ والغُلامِيَّةِ**.
**المنذري** bana **ثعلب**’den haber verdi ki o dedi: **غلام** **بينُ الغلومة والغلوميةِ**.
**الليث** dedi: **الغلام** taze bıyığı çıkmış içicidir; ve şiirde câriye için **غلامة** geldi; ve inşad etti:
يُهانُ لهَا الغلامة والغلامُ
Ve ben Arapları işittim: doğduğu vakit erkek olana **غلام** derler; ve onları ihtiyara **غلام نجيب** derlerken işittim; bütün bunlar onların sözlerinde yaygındır.

**الليث** dedi: **الغَيْلَمُ**: bir yerdir; ve **الغَيْلَمُ**: kaplumbağadır; dedi: ve **الغيلم**: **المدْرَى**’dır; ve inşad etti:
يُشَذِّبُ بالسَّيْف أقرانه
كما فَرّقَ اللِّمَّةَ الغيلمُ
Ben dedim: onun sözü: **الغيلم** **المدْرَى** değildir, sahih değildir; ve onun beyitle istişhadı, tashifine delâlet etti; bana birden fazla kişi **الهذليِّ**’nin beytini inşad etti:
ويَحْمِي المضَافَ إذا ما دعا
إذا فَرَّ ذُو اللِّمَّةِ الغيْلَمُ
Böylece onu bana **الإيادِيُّ** **شمر** için, **أبي عبيد**’den okuttu; ve dedi: **الغيلم**: büyük olandır; ve onu başkası inşad etti:
كما فَرَّقَ اللِّمَّةَ الفَيلَمُ
**بالفاءِ**.
Onu **أبو العباس** **الأعرابيِّ**’den rivayet etti; dedi: ve **الفَيلم**: taraktır.
**أبو عبيد** dedi: **الغيلم**: güzel kadın; ve inşad etti:
من المدَّعينَ إذا نوكروا
تنيفُ إلَى صوتِه الغيْلَم
**الليث** dedi: **الغَيْلم** ve **الغيْلَميُّ**: saç ayrımı geniş, saçça çok olan, geniş (yapılı) gençtir.
Ve Ali hadîsinde: o dedi: **تجهَّزُوا لِقِتالِ المارقينَ المغتلمينَ**.
Ve **سلمة** **الفراء**’dan rivayet etti ki o dedi: **الكسائي** dedi: **الاغتلامُ**: insanın hayır ve mubahdan kendisine emredilen sınırı aşmasıdır.
Ve ondan Ömer’in sözü: **إذا اغتلمتْ عليكم هذه الأشربةُ فاكسِروها بالماءِ**.
**أبو العباس** dedi: der ki: sarhoş etmeyen sınırından sarhoş eden sınırına kendi sınırını aştığı vakit.
Ve yine Ali’nin **المغتلمينَ** hakkında sözü: onlar, dinden ve imama itaattan kendilerine emredilen sınırı aşanlardır.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: dedi: **الغُلُمُ**: **الْمَجْبُوسون**’dur.
Dedi: ve denir ki: falan, ihtiyar olsa da **غلام الناس**; senin “falan, şeyh olsa da ordunun delikanlısıdır” demen gibi; ve inşad etti:
سَيْراً ترى منه غُلامَ الناس
مُقَنَّعاً وما به من باسِ
إلاَّ بقايا هَوْجَلِ النُّعاس

**لغم** : **الليث** dedi: **لَغَمَ الجَمَلُ يَلْغَمُ لُغامهُ**
**لَغْماً**: onu attığı vakit; ve **المَلْغَمُ**: ağızdır; ve ben **بالطِّيبِ** **تلغَّمْتُ**.
**اللحيانيُّ** dedi: **لُغِمَ** falan **بالطِّيبِ**; o hâlde o **مَلْغومٌ**’dur: **الطِّيبُ** onun **مَلاغِمِه** üzerine konulduğu vakit; ve **المَلْغَمُ**: burnunun ucudur; ve kadın **بالطِّيب** **تلغَّمَت** **تلغُّماً**: **الطِّيبُ**u onun **مَلاغِمها**sı üzerine koyduğu vakit; ve **المَلْغَمُ**: ağız ve burun ve ikisinin çevresidir.
**أبو عبيد** **الكسائي**’den: dedi: **لغَمْتُ أَلْغَمُ لَغْماً** ve **وَغَمْتُ أَغِمُ وَغْماً**: yakîn etmediğin bir haberi haber verdiğin vakit.
**ثعلب** **ابن الأعرابيِّ**’den: dedi: **اللُّغَامُ** ve **المَرْغُ**: insan için tükürüktür; ve **اللُّغام**: develerin ağızlarının köpüğüdür; dedi: ve **الرُّوَالُ** at içindir.
Ve bir yerde dedi: **اللَّغَمُ**: keskin **الإرجافُ**; ve **اللّعَمُ** **بالعين**: tükürüktür.

**ملغ** : **الليث** dedi: **المِلْغُ**: ahmak, düşük (kıymetli), lafızca gevşek olandır; ve **رؤبة**’nin sözünü inşad etti:
والمِلْغُ يَلغَى بالكلام الأملغِ
**الكسائي** dedi: **أحْمَقُ بِلْغٌ** ve **مِلْغٌ**; o, ahmaklıkta artmış olandır.
Başkası dedi: **أَحْمَق بِلْغٌ**; o, ahmaklığıyla beraber ihtiyacına ulaşandır.

**غمل** : **الليث** dedi: **غَمَلْتُ الأدِيمَ**: onu bir **غُمَّةٍ** içine koyduğun vakit; ondan yününün sıyrılması için.
**أبو عبيد** **الأصمعيِّ**’den: **البُسْرُ** olgunlaşsın diye örtülüp kapatıldığı vakit o **مغمولٌ** ve **مَغمونٌ**’dur; ve yine adam üzerine elbiseler atılır ki terlesin, o hâlde o **مَغْمولٌ**’dür; ve **رجُل مَغْمولٌ**: tembel olduğu vakit.
**أبو الهيثم** dedi: **الغَمْلُ**: derinin, yüzüldükten sonra sarılması; sonra bir gün ve bir gece kapatılması; ta ki kılı veya yünü gevşesin; sonra yolunması; eğer bir gün ve bir geceden fazla bırakılırsa bozulur; ve falan, derisini **بالأَلِف** **أَغملَ**: onu bozuluncaya kadar bıraktığı vakit.
**الليث** dedi: **الغُمْلُولُ**: pişirilmiş olarak yenilen bir ottur; Farslar ona **بَرْغَسْتَ** der.
**أبو عبيد** **الأصمعيِّ**’den rivayet etti; dedi: **الغُمْلولُ**: ağaçlı vadidir.
Ve başka bir yerde dedi: o, yerden ağaçlı, gizli bir çukurluktur.
**ابن شميل** dedi: **الغُمْلُولُ**: yerde yol gibi, dar; onun iki **سَنَدانِ**’ı vardır; **السَّنَدِ**in uzunluğu iki arşındır; bir **الغَلْوَةَ** sürer; çokça bir şey bitirir; ve o, **الفائجة** ve **المَلِيعِ**’den daha dardır.
**الطِّرِمَّاحُ** dedi:
وَمخَارِيجَ من شَعارٍ وغِينٍ
وغَمَالِيلَ مُدْحِيَاتِ الغِياضِ
**الليث** dedi: **الغَمَالِيلُ**: tepeler/sekiler (râbiyeler)dir.
Başkası dedi: bitkiden **الغَمْلَى**: bir kısmı bir kısmına binip de eskimiş olandır.
**الرَّاعي** dedi:
وغَمْلَى نَصِيَ بالْمِتان كأنها
ثَعالِبُ مَوْتَى جِلدُها قد تزلَّعا
Ve denir ki: **غَمِلَ النَّبْتُ يَغْمَلُ غَمَلاً**: bir kısmı bir kısmına dolaşıp kapandığı ve kokuştuğu vakit; ve **لحمٌ مَغمولٌ وَمغمونٌ**: kızartma veya pişirme olarak örtüldüğü vakit; ve **إهابٌ مَغمولٌ**: sarıldığı ve bozulduğu vakit.

**مغل** : **الليث** dedi: **المغَلُ**: topraktan karın ağrısıdır.
Denir ki: **مَغِلَ يَمْغَلُ**; o hâlde o **مَغِلٌ**’dir; ve koyun **أمغلَت**: o, ona bir ağrının gelmesidir; her ne zaman gebe kalsa düşürür.
**الحرانيُّ** **ابن السكيت**’ten: **المَغْلَةُ**: senede iki defa doğuran koyun veya keçidir; ve **غنَمٌ مِغَالٌ**.
Ve inşad etti:
بَيضاءُ مَحْطُوطةُ المتْنَين بَهْكَنَةٌ
رَيَّا الرّوَادفِ لمْ تُمْغِلْ بِأَوْلاد
**أبو عمرو** dedi: **الْمُمْغِلُ**: çocuğun sütten kesilmesinden önce gebe kalan ve her sene doğuran.
**أبو عبيد** **الأصمعي**’den: kavim **أمْغلَ**: onların develeri ve koyunları **تمغَلَ** etmesidir; o bir hastalıktır; denir ki: **مَغِلَتْ تمْغَلُ**.
Dedi: ve **الإمغالُ** koyunda olur, devede olmaz; o, devedeki **الكِشَافِ** gibidir; dedi: ve **المَغْلةُ**: binek hayvanının veya dişi devenin karnında, otla beraber toprağı yemesinden dolayı olan bir hastalıktır.
**شمر** dedi: koyun **مَغِلَت**: her yıl gebe kaldığı vakit. Ben dedim: koyunda **الْمَغَلُ**: bir senede iki defa gebe kalmasıdır; ve develerde **الكِشَافُ**: her yıl gebe kalmasıdır.
**ابن السكيت** **الوالِبيِّ**’den: falan, sultanın yanında bana karşı **أَمْغَل** etti: yani bana karşı jurnalledi.
Dedi: ve denir ki: falan onunla **مَغَلَ** eder, onunla **يَمْغَلُ** **مَغْلاً**: onda (aleyhinde) vuku bulduğu vakit; ve o, elbette **مَغالةٍ** sahibidir.
Ve ondan **لبيد**’in sözü:
يتأَكَّلون مَغالةً ومَلاذَةً
ويُعابُ قائلُهم وإنْ لمْ يَشْغَبِ
Ve **الميمُ** **المغالة** ve **المَلاذة**’de aslîdir; **مَغَلَ** ve **مَلَذَ**’dendir.
**ابن السكيت** dedi: binek hayvanı **مغَلَت** **تَمغل** **مَغْلاً**: toprağı yiyip karnı ağrıdığı vakit; onda şiddetli bir **مَغْلةٌ** vardır; ve **الْمغلة** sahibi, göbeğin arkasında **بالمِيسَمِ** üç dağlama ile dağlanır.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: **المِمْغَلُ**: sütten kesilmiş yavrulardan toprağı yemeye düşkün olan; ondan dolayı **يَدْقَى** olur; yani dışkılar.
Dedi: ve **المَمْغَلُ**: **الغَمْلَى**’sı çok olan yer; o, çok bitkidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والميم وما يثلثهما)
(غمن) الغين والميم والنون كلمةٌ واحدةٌ لا يقاس عليها. يقولون: غمَنْتُ الجِلدَ، إذا ليَّنتَه، فهو غمينٌ.
(غمي) الغين والميم والحرف المعتلّ يدلُّ على تغطيةٍ وتغْشِيَة. من ذلك: غَمَيْتُ البيتَ، إذا سقَّفتَه، والسَّقفُ غِماءٌ. ومنه أُغمِيَ [على] المريض فهو مغمىً عليه إذا غُشِيَ عليه.
(غمج) الغين والميم والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ ومجيء وذَهاب. يقال للفصيل: غَمِجٌ، وهو يتغامَجُ بين أرفاغ أمِّه، إذا جاءَ وذهَبَ. ويقولون للرَّجُل لا يستقيم خُلُقه: غَمِج. والغَمْج: شُرب الماء، وهو قريبُ القياسِ من الأوَّل.
(غمد) الغين والميم والدال أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. من ذلك الغِمْدُ للسَّيف: غِلافُهُ. يقال: غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً. ويقال: تَغمَّده الله برحمته، كأنه يَغْمُرُه بها. وتغمَّدتُ فلاناً: جعلتَه تحتَك حتَّى تغطِّيَه. والنَّسبة إلى غامدٍ غامديّ، وهو حيٌّ من اليَمَن، واشتقاقُهُ ممَّا ذكرناه.
(غمر) الغين والميم والراء أصلٌ صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْرٍ في بعض الشِّدّة. من ذلك الغمْر: الماءُ الكثير، وسمّي بذلك لأنّه يغمرُ ما تَحتَه. ثم يشتقُّ من ذلك فيقال فَرسٌ غَمْر: كثير الجَرْي، شُبِّه جريُه في كثرته بالماء الغَمْر. ويقال للرَّجُل المِعطاء: غَمْر، وهو غَمْرُ الرِّداء. قال كثيِّر:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])
ومن الباب: الغَمْرة: الانهماك في الباطل واللَّهو. وسمِّيت غَمرةً لأنّها شيء يستُر الحقَّ عن عين صاحِبِها. وغَمَرات الموت: شدائدُه التي تَغْشَى. وكلُّ شِدّةٍ غَمرة، سمِّيت لأنَّها تَغْشَى. قال:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *
ومما يصحِّح هذا القياسَ الغَمير، وهو نباتٌ أخضَرُ يغمُره اليَبِيس. ويقال: دخَلَ في غِمار النّاس، وهي زَحْمتُهم، وسمِّيت لأنَّ بعضاً يستُرُ بعضاً. وفلانٌ مُغامِرٌ: يَرمي بنفسه في الأمور، كأنَّه يقع في أُمورٍ تَستُره، فلا يَهتدِي لوجه المَخْلَص منها. ومنه الغمْر([3]) ، وهو الذي لم يجرّب الأمورَ كأنَّها سُتِرتْ عنه. قال:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])
والغِمْر: الحِقْد في الصَّدر، وسمِّي لأنَّ الصَّدرَ يَنطوِي عليه. يقال: غَمِرَ عليه
صدرُه. والغِمْر: العَطَش، وهو مشبَّه بالغِمْر الذي هو الحِقد، والجمع الأغمار. قال:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *
ومن الباب غَمَرُ اللحم، وهو رائحتُه تَبْقَى في اليد، كأنَّها تغطِّي اليد. فأمَّا الغُمَر فهو القَدَح الصَّغير، وليس ببعيدٍ أن يكون من قياسِ الباب، كأنَّ الماءَ القليلَ يغمُره. ويجوز أن يكون شاذَّاً عن ذلك الأصل. قال:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])
(غمز) الغين والميم والزاء أصلٌ صحيح، وهو كالنَّخْس في الشيء بشيء، ثم يُستعار. من ذلك: غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً. ثم يقال: غمزَ، إذا عاب وذَكَر بغير الجميل. والمَغَامز: المعايب. وفي عقل فلانٍ غَمِيزةٌ، كأنَّه يُستضعَف. وممّا يستعار: غَمَزَ بجفنه: أشار. ومنه: غَمَزَ الدابةُ من رجله، كأنّه يغمز الأرضَ برجله.
(غمس) الغين والميم والسين أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على غَطِّ الشيء. يقال: غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء، إذا غططتَه فيه. وفي الحديث: "إذا استيقَظَ أحدُكم من نومه فلا يَغمِسْ يَدَه في الإناء". والغَمِير تحتَ اليَبيس يقال له الغَمِيس.
ومن الباب الغَمِيس، وهو مَسيلٌ صغيرٌ بين مجامع الشَّجر. والمُغامَسَة: رَمْي الرّجلِ نفسَه في سِطَة الحرب. ويمينٌ غَموس* قال قوم: معناه أنّها تَغمِس صاحبَها في الإثم. وقال قومٌ: الغَمُوس: النافذة. والمعنيان وإن اختلفا فالقياسُ واحد، لأنّها إذا نفذت فقد انغمست. قال:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])
ويقال للأمر الشديد الذي يغُطّ([8]) الإنسانَ بشدّته: غَموس. قال:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])
(غمص) الغين والميم والصاد أُصَيلٌ يدلُّ على حقارة. يقال غَمَصت الشيءَ، إذا احتقرته. وفي الحديث: "إِنّما ذلك مَنْ غَمَصَ النّاسَ([10]) "، أي حَقَرَهم. والغَمَصُ في العين كالرَّمَصِ. ومنه: الشِّعرَى الغُمَيْصَاء، كأنَّها ليس لها ضوء العَبُور، فهي الغُميصاء كالعين التي بها غَمَص.
(غمض) الغين والميم والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تطامُنٍ في الشَّيء وتداخُل. فالغَمْض: ما تطامَنَ من الأرض، وجمعه غُموض. ثم يقال: غَمَض الشَّيءُ من العِلم وغيرِه، فهو غامض، ودارٌ غامضةٌ، إذا لم تكن شارعةًَ بارزة.
ونسبٌ غامضٌ: لا يُعرَف. وغمّض عينه وأغمَضَها بمعنىً. وهو قياس الباب. ويقال: ما ذُقْتُ غُمْضاً من النَّوم ولا غَِماضاً، أي كقدر ما تُغمَض فيه العين. ويقال: أغْمِضْ لي فيما بِعتَني، كأنَّك تريدُ الزِّيادةَ منه لرداءته والحطَّ من ثمنه. وهو أيضاً من إغماض العَين، أي اتركْه كأنَّك لا تراه. والمغَمِّضات: الذُّنوب يركبها الرَّجلُ وهو يَعرِفها لكنّه يغمّض عنها كأنّه لم يَرَها. ويقال: غُمِّضَت النّاقةُ، إذا رُدَّت عن الحَوض فحَمَلَت على الذَّائد مُغَمِّضة عينَينها فورَدَتْ. قال أبو النجم:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *
وأغْمَضْت حدَّ السَّيف، إذا رقّقته، أي كأنَّك لرقَّته أخفيتَه عن العُيون.
(غمط) الغين والميم والطاء كلمةٌ واحدة. يقال غَمَطَ النِّعمة: احتقرها. وغَمَطَ النّاسَ: احتقرهم. فأمّا قولهم: أغمَطَتْ عليه الحُمَّى، إذا لزِمَتْه ودامت عليه، فليس من هذا، لأنّ الميم فيه بدلٌ من باء، الأصل أغبَطَت. وقد ذُكِر.
(غمق) الغين والميم والقاف كلمةٌ واحدة، وهي الغَمَق: كثْرة النَّدى. يقال أرضٌ غَمِقَةٌ، ونباتٌ غمق. وليلةٌ غَمِقَة: لثِقة.
(غمل) الغين والميم واللام أُصَيْلٌ يدلُّ على ضِيقٍ في الشيء وغُموض. يقال لِمَا ضاقَ من الأودية: غُمْلُول. واشتُقَّ من هذا: غَمَلْتُ الأدِيمَ، إذا غَمَمْتَه ليتفَسَّخَ عنه صوفُه. وهو غَمِيلٌ. ويقال: الغُمْلُول: كلُّ ما اجتَمَع من شجرٍ، أو غمام، أو ظُلْمة، حتَّى تسمَّى الزَّاوية غُملولا. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------
([1]) اللسان (غمر) ومعاهد التنصيص (1: 187).
([2]) للأغلب العجلي كما في أمثال الميداني (2: 4). وكذا ورد إنشاده في المجمل ووقعة صفين 287. وفي جمهرة العسكري 150:
الغمرات ثم ينجلين ***
عنا وينزلن بآخرين
شدائد يتبعهن لين
([3]) يقال بتثليث الغين وبفتحها أيضاً.
([4]) نسبه في مادة (ضرع) إلى ابن وعلة، ونسبه البحتري في حماسته 104 إلى عامر بن مجنون الجرمي، ونسب في حماسة ابن الشجري 70 لكنانة بن عبد ياليل وقال: "وتروى للحارث بن وعلة الشيباني"
([5]) للعجاج في ديوانه 23 واللسان (غمر).
([6]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، اللسان (غمر) وإصلاح المنطق 5، 98، 216. وقصيدته في حماسة ابن الشجري 10 والأصمعيات 33 ليبسك.
([7]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (غمس). وروايته فيه: "ثم أنقضته".
([8]) في الأصل: "بغير".
([9]) يشبه أن يكون رواية في بيت ليزيد بن الخذاق الشني في المفضليات (2: 98). وهو:
إذا ما قطعنا رملة وعدابها  *** فإن لنا أمراً أحذ غموسا
([10]) هو حديث مالك بن مرارة الرهاوي، أنه أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: إني أوتيت من الجمال ما ترى فما يسرني أن أحداً يفضلني بشراكي فما فوقها، فهل ذلك من البغي؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم "إنما ذلك من سفه الحق وغمص الناس". اللسان (غمص).
([11]) اللسان والمجمل (غمض) والبيان (3: 53) بتحقيقنا، حيث أشير إلى "أم الرجز". وبعده:
* خوصاء ترمي باليتيم المحثل *

ـ

##### Türkçe

(غayn ile mîm ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)
(غمن) **الغين** ve **الميم** ve **النون** bir tek kelimedir; üzerine kıyas edilmez. Derler: **غمَنْتُ الجِلدَ**, onu yumuşattığın zaman; o hâlde o **غمينٌ**’dir.

(غمي) **الغين** ve **الميم** ve illetli harf, bir örtmeye ve bürümeye delâlet eder. Bundan: **غَمَيْتُ البيتَ**, onu tavanladığın zaman; ve tavan **غِماءٌ**’dır. Ondandır: hastanın üzerine baygınlık geldi; o hâlde o **مغمىً عليه**’dir, üzerine büründürüldüğü zaman.

(غمج) **الغين** ve **الميم** ve **الجيم** tek bir asıldır; bir harekete ve gelmeye ve gitmeye delâlet eder. Sütten kesilmemiş deve yavrusuna: **غَمِجٌ** denir; o, annesinin uyluk araları arasında **يتغامَجُ** eder; geldiği ve gittiği zaman. Ve ahlâkı düzgün olmayan adama: **غَمِج** derler. Ve **الغَمْج**: su içmektir; ve o, birinciden kıyasa yakındır.

(غمد) **الغين** ve **الميم** ve **الدال** sahih tek bir asıldır; örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. Bundan: kılıç için **الغِمْدُ**: onun kılıfıdır. Denir: **غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً**. Ve denir: Allah onu rahmetiyle **تَغمَّده**; sanki onu onunla kaplıyor. Ve **تغمَّدتُ فلاناً**: onu altına aldım; tâ ki onu örtesin. Ve **غامدٍ**’e nisbet **غامديّ**’dir; o Yemen’den bir kabiledir; ve onun iştikakı, zikrettiğimiz şeydendir.

(غمر) **الغين** ve **الميم** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir miktar şiddet içinde örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. Bundan **الغمْر**: çok sudur; onunla adlandırıldı, çünkü altındakini örter. Sonra bundan türetilir de denir: **فَرسٌ غَمْر**: koşması çok; koşmasının çokluğunda, çok suya benzetildi. Ve çok veren adama: **غَمْر** denir; o, **غَمْرُ الرِّداء**’dır. Kesîr dedi ki:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])

Bâbdandır: **الغَمْرة**: bâtıla ve eğlenceye dalıp gitme. **غَمرةً** diye adlandırıldı, çünkü o, sahibinin gözünden hakkı örten bir şeydir. Ve **غَمَرات الموت**: örten şiddetleridir. Ve her şiddet **غَمرة**’dir; örttüğü için adlandırıldı. Dedi ki:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *

Bu kıyası doğrulayan şeylerdendir **الغَمير**; o, kuru şeyin örttüğü yeşil bir bitkidir. Ve denir: insanların **غِمار**’ına girdi; o, onların sıkışıklığıdır; bir kısmı bir kısmını örttüğü için adlandırıldı. Ve falan **مُغامِرٌ**’dir: işlere kendini atar; sanki onu örten işlere düşer de onlardan çıkış yönünü bulamaz. Ondandır **الغمْر**([3]); o, işleri tecrübe etmemiş olandır; sanki ondan örtülmüştür. Dedi ki:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])

Ve **الغِمْر**: göğüste kin; göğsün onu içine kıvırıp topladığı için adlandırıldı. Denir: **غَمِرَ عليه صدرُه**. Ve **الغِمْر**: susuzluktur; o, kin olan **الغِمْر**’e benzetilmiştir; çoğulu **الأغمار**. Dedi ki:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *

Bâbdandır **غَمَرُ اللحم**; o, elin üzerinde kalan kokusudur; sanki eli örter. Amma **الغُمَر** küçük kadehtir; bâbın kıyasından olması uzak değildir; sanki az su onu örter. Ve o asıldan şâz olması da câizdir. Dedi ki:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])

(غمز) **الغين** ve **الميم** ve **الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyle dürtmek gibidir; sonra mecaz yapılır. Bundan: **غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً**. Sonra denir: **غمزَ**; ayıpladığı ve güzel olmayanla andığı zaman. Ve **المَغَامز**: ayıplardır. Ve falanın aklında **غَمِيزةٌ** vardır; sanki zayıf görülür. Mecaz yapılanlardandır: **غَمَزَ بجفنه**: işaret etti. Ondandır: **غَمَزَ الدابةُ من رجله**; sanki ayağıyla yeri dürter.

(غمس) **الغين** ve **الميم** ve **السين** sahih tek bir asıldır; bir şeyi batırmaya delâlet eder. Denir: **غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء**; onu onda batırdığın zaman. Hadiste: “Sizden biri uykusundan uyandığı zaman elini kaba **يَغمِسْ** etmesin.” Ve kuru şeyin altında olan **الغَمِير**’e **الغَمِيس** denir.

Bâbdandır **الغَمِيس**; o, ağaç kümeleri arasında küçük bir akıntıdır. Ve **المُغامَسَة**: adamın kendini savaşın şiddetine atmasıdır. Ve **يمينٌ غَموس**: bir kavim dedi ki: mânâsı, sahibini günaha batırmasıdır. Ve bir kavim dedi ki: **الغَمُوس** nüfuz edendir. İki mânâ farklı olsa da kıyas birdir; çünkü nüfuz edince batmış olur. Dedi ki:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])

Ve şiddetiyle insanı örten şiddetli işe: **غَموس** denir. Dedi ki:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])

(غمص) **الغين** ve **الميم** ve **الصاد** bir kök-asılcık olup hakirliğe delâlet eder. Denir: **غَمَصت الشيءَ**; onu hakir gördüğün zaman. Hadiste: “Bu ancak **غَمَصَ النّاسَ**([10]) olan kimsedir”; yani onları hakir gördü. Ve gözdeki **الغَمَصُ**, **الرَّمَصِ** gibidir. Ondandır: **الشِّعرَى الغُمَيْصَاء**; sanki onun **العَبُور**’un ışığı yoktur; bu yüzden o, **الغُميصاء**dır; **غَمَص** bulunan göz gibi.

(غمض) **الغين** ve **الميم** ve **الضاد** sahih bir asıldır; şeyde alçalma ve iç içe girme delâlet eder. O hâlde **الغَمْض**: yerin alçalan kısmıdır; çoğulu **غُموض**. Sonra denir: ilim ve başkasından bir şey **غَمَض** oldu; o hâlde o **غامض**tır. Ve **دارٌ غامضةٌ**: açık caddeye çıkan belirgin değilse.

Ve **نسبٌ غامضٌ**: bilinmez. Ve **غمّض** gözünü ve **أغمَضَها** aynı mânâdadır. O, bâbın kıyasıdır. Ve denir: **ما ذُقْتُ غُمْضاً من النَّوم ولا غَِماضاً**; yani gözün yumulduğu kadar bir miktar. Ve denir: **أغْمِضْ لي فيما بِعتَني**; sanki onun kötülüğünden dolayı ondan artırmayı ve fiyatından indirmeyi istiyorsun. O da göz yummadandır; yani onu bırak, sanki onu görmüyorsun. Ve **المغَمِّضات**: adamın bildiği hâlde bindiği günahlardır; fakat onlardan göz yumar, sanki onları görmemiştir. Ve denir: **غُمِّضَت النّاقةُ**; havuzdan geri çevrildiği zaman, gözlerini yumarak engelleyene yüklenip de suya vardı. Ebû’n-Necm dedi ki:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *

Ve kılıcın ağzını **أغْمَضْت**; onu incelttiğin zaman; yani inceliğinden dolayı onu gözlerden gizlemişsin gibi.

(غمط) **الغين** ve **الميم** ve **الطاء** bir tek kelimedir. Denir: **غَمَطَ النِّعمة**: onu hakir gördü. Ve **غَمَطَ النّاسَ**: onları hakir gördü. Amma onların sözü: **أغمَطَتْ عليه الحُمَّى**; ona yapıştığı ve onda devam ettiği zaman; bu bundan değildir, çünkü ondaki **الميم**, **باء**’dan bedeldir; asıl **أغبَطَت**’tir. Zikredilmiştir.

(غمق) **الغين** ve **الميم** ve **القاف** bir tek kelimedir; o da **الغَمَق**: çiğin çokluğudur. Denir: **أرضٌ غَمِقَةٌ** ve **نباتٌ غمق**. Ve **ليلةٌ غَمِقَة**: karanlık.

(غمل) **الغين** ve **الميم** ve **اللام** bir kök-asılcık olup şeyde darlığa ve kapalılığa delâlet eder. Vadilerden dar olana: **غُمْلُول** denir. Ve bundan türetildi: **غَمَلْتُ الأدِيمَ**; onu, yününün ondan çözülüp dökülmesi için **غَمَمْتَه** ettiğin zaman. O, **غَمِيلٌ**’dir. Ve denir: **الغُمْلُول**: ağaçtan, yahut buluttan, yahut karanlıktan her ne toplanırsa; hattâ köşe **غُملولا** diye adlandırılır. Ve Allah doğruyu en iyi bilendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ م ل
غمل الأديم‏:‏ جعله في غمة ليفسخ عنه صوفه وأديم مغمول ومنغمل وغمل وقد غمل غملاً‏.‏
وعمل الجرح‏:‏ أفسده العصاب وكذلك اللحم وكل شيء إذا غمّ فحمّ‏.‏
وتقول‏:‏ ما هو بعمل إنما هو غمل‏.‏
وكل شيء غممته‏:‏ فقد غملته‏.‏
والبسر المغمول‏:‏ الذي غمّ ليلتين‏.‏
وغمل الرجل‏:‏ تركت عليه الثياب ليعرق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ يوم مغمول‏:‏ ليومٍ من أيام العرب لم يكن مذكوراً‏.‏
قال أبو وجرة‏:‏ وبجلهتي عمّان يومٌ لم يكن لكم إذا عدّ العلى مغمولا

##### Türkçe

غ م ل
**غمل الأديم**: Onu bir **غمة** içine koydu; ondan yününü ve derisini çürütüp ayırsın diye. **أديم مغمول** ve **منغمل** ve **غمل**; ve gerçekten **غمل** etti, **غملاً**.
**وعمل الجرح**: Sargı onu bozdu; aynı şekilde et ve her şey; **غمّ** edilince de **حمّ** ederse.
Ve dersin: O **عمل** değildir; ancak o **غمل**dir.
Ve her şey ki onu **غممته**: artık onu **غملته**.
**والبسر المغمول**: iki gece **غمّ** edilen şeydir.
Ve **غمل الرجل**: üzerine elbiseleri bıraktın; terlesin diye.
Mecazdan: **يوم مغمول**: Arapların günlerinden bir gün içindir ki anılmış değildi.
Ebû Vecere dedi:
Ve Umman’ın iki tepesinde, sizin için bir gün vardır; yücelik sayıldığında **مغمولا** olmaz.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غَمَلَ الأَدِيمَ يَغْمُله غَمْلاً فانْغَمَل: أَفسده، وهو غَمِيل، وقيل: جعله في غُمَّة لينفسخ عنه صوفه، وقيل: هو أَن يُلفَّ الأَديمُ ويدفَن في الرمل بعد البَلِّ حتى يُنْتِن ويسْتَرْخِي ويسْمَح إِذا جذب صوفه فينتَف شعره، وقيل: إِنه إِذا غفل عنه ساعة فهو غَمِيل وغَمِين. وقال أَبو حنيفة: هو أَن يطوى على بَلَلِه فيُطال طيّة فوق حقِّه فيفسد، وقيل: الغَمَل أَن يلفّ الإِهاب بعدما يسلَخ ثم يغمّ يوماً وليلة حتى يسترخي شعره أَو صوفه ثم يمرط، فإِن ترك أَكثر من يوم وليلة فسد. وأَغْمَلَ فلان إِهابه إِذا تركه حتى يفسد؛ قال الكميت:
كَحالِئَةٍ عن كوعها، وهي تبتغي
صَلاحَ أَديمٍ ضَيَّعَته، وتُغْمِل
وغَمَل البُسْرَ: غَمَّه ليُدرك، وكذلك الرجل تلقى عليه الثياب ليَعرق، فهو مَغْمول، وإِذا غُمّ البسر ليدرك فهو مَغْمُول ومَغْمُون. ورجل مَغْمول إِذا كان خاملاً؛ وقول أَبي وجزة:
وبِجَلْهَتَيْ عَمَّان يوماً لم يكن،
لكمُ إِذا عُدّ العُلى، مَغْمُولا
أَي مغطّى ولكنه كان مشهوداً، وكل شيء كُبِس وغطّي فقد غُمِل. ونخل مَغْمول: متقارب لم ينفسخ. والغَمْل: أَن ينحت عنب الكَرْم فيخفِّفوا من ورقه فيلقُطوه. وغَمَل العنبَ في الزَّبيل يَغْمُله غَمْلاً: نضّد بعضه على بعض. وغَمِل الجُرح غَمَلاً: أَفسده العِصاب. وغَمِل النبتُ غَمَلاً: فسد. والغَمِيل من النَّصِيّ: ما ركب بعضه بعضاً فبلي، والجمع غَمْلى؛ قال الراعي:
وغَمْلى نَصِيّ بالمِتانِ، كأَنها
ثَعالِب مَوْتى، جلدُها قد تَزَلَّعا
وتَغَمَّل النبات: ركب بعضه بعضاً. ويقال: غَمِل النبت يَغْمَل غَمَلاً إِذا التف وغمّ بعضه بعضاً فعَفِن. ولحم مَغْمول ومَغْمُون إِذا غطي شواء أَو طبيخاً. وإِهاب مَغْمول إِذا لفّ ففسد؛ قال الراجز:
وغَمَل الثعلبَ غَمْلاً شِبْرِقُهْ
يريد طال الشِّبْرق وهن الضَّرِيع حتى غَمَل الثعلبَ وأَصلحه فسمن وتناثر شعره، كما يُغْمَل الأَديم إِذا ذرّ فيه الغَلْفَة والقي بعضه على بعض حتى يسترخي الشعر، والغَلْفَة نبت يدبغ به الأَديم. والغَمَل: الدأْب. والغُمْلُول: بطن غامض من الأَرض ذو شجر، وقيل: هو الوادي الضيّق الكثير الشجر والنبت الملتفّ، وقيل: هو الوادي الطويل القليل العَرْض الملتفّ؛ وأَنشد:
يا أَيها الضَّاغِبُ بالغُمْلول،
إِنَّكَ غُولٌ ولَدَتْكَ غُول
الضَّاغِب: الذي يَخْتبئ في الخَمَرِ فيفزِّع الإِنسان بمثل صوت السبُع والوحش، وقيل: هو كل مجتمع نحو الشجر والظلمة والغَمام إِذا أَظلم وتَراكم حتى تسمى الزَّاوِية غُمْلُولاً؛ وقال ابن شميل: الغُمْلول كهيئة السِّكة في الأَرض ضيِّق له سَنَدان طول السَّنَدِ ذراعان يَقود الغَلْوة ينبت شيئاً كثيراً وهو أَضيق من الفاتِحة والمليع؛ قال الطرماح: ومَخارِيجَ من شَعارٍ وغِينٍ،
وغَمالِيل مُدْحِيات الغِياضِ
(* قوله «مدجيات» هكذا في الأصل ولعلها مدحيات).
ويقال له الغُمْلول.
وفي الحديث: إِن بني قريظة نزلوا أَرضاً غَمِلة وَبِلَة؛ الغَمِلة الكثيرة النبات التي يُوارِي النبات وجهها. وغَمَلْتَ الأَمر إِذا سترته وواريته. والغُمْلُول: الرَّابية. والغُمْلول: حشيشة تؤكل مطبوخة؛ تسميه الفُرْس بَرْغَسْت؛ قال:
كأَنه بالوَهْد ذي الهُجُول،
والمَتْن والغائِط والغُمْلول،
فَذّ أَديم الغَرْف بالإِزْمِيل
(* قوله «فذ أديم» هكذا في الأصل).
والغَمالِيل: الرَّوابي. قال أَبو حنيفة: الغُمْلول بقلة دَسْتِيَّة تبكِّر في أَول الربيع ويأْكلها الناس. والغَمْل: موضع؛ وقال: كيفَ تراها، والحُداة تَقْبِضُ
بالغَمْل ليلاً، والرِّجال تُنْغِضُ؟
والقَبْضُ: السير السريع.

##### Türkçe

**غَمَلَ** **الأَدِيمَ** **يَغْمُله** **غَمْلاً** **فانْغَمَل**: onu bozdu; o, **غَمِيل**dir.
Ve denildi ki: onu bir **غُمَّة** içine koydu ki ondan yünü çözülsün. Ve denildi ki: **الأَدِيمُ**’in sarılıp, ıslatmadan sonra kumda gömülmesidir; ta ki koksun, gevşesin ve, yünü çekildiğinde yumuşaklık göstersin de kılı yolunsun. Ve denildi ki: ondan bir saat gaflet edilse o **غَمِيل** ve **غَمِين**dir. Ve dedi ki **أَبو حنيفة**: onun, ıslaklığı üzere katlanmasıdır; sonra hakkının üstünde bir katlama uzatılır da bozulur. Ve denildi ki: **الغَمَل**; **الإِهاب**’ın, yüzüldükten sonra sarılması, sonra bir gün ve bir gece örtülmesidir; ta ki kılı yahut yünü gevşesin, sonra yolunur; eğer bir gün ve bir geceden fazla bırakırsa bozulur. Ve **أَغْمَلَ** falan kimse **إِهابه**’ini, onu bozuluncaya kadar bıraktığı zaman (denir); **الكميت** dedi ki:
كَحالِئَةٍ عن كوعها، وهي تبتغي
صَلاحَ أَديمٍ ضَيَّعَته، وتُغْمِل

Ve **غَمَلَ** **البُسْرَ**: onu olgunlaşsın diye örttü; bunun gibi, adamın üzerine terlesin diye elbiseler atılır; o, **مَغْمول**dur. Ve **البسر** olgunlaşsın diye örtüldüğünde o **مَغْمُول** ve **مَغْمُون**dur. Ve bir adam **مَغْمول**dur, tembel olduğu zaman; ve **أَبي وجزة**’nin sözü:
وبِجَلْهَتَيْ عَمَّان يوماً لم يكن،
لكمُ إِذا عُدّ العُلى، مَغْمُولا
Yani: örtülü; fakat o, görülür idi. Ve her şey ki bastırıldı ve örtüldü, muhakkak **غُمِل** olmuştur. Ve **نخل مَغْمول**: birbirine yakın, çözülmemiş. Ve **الغَمْل**: asma üzümünü yontmalarıdır; yaprağından hafifletsinler de onu toplasınlar. Ve **غَمَلَ** **العنبَ** **في الزَّبيل** **يَغْمُله** **غَمْلاً**: onun bir kısmını bir kısmı üzerine dizdi. Ve **غَمِل** **الجُرح** **غَمَلاً**: sargı onu bozdu. Ve **غَمِل** **النبتُ** **غَمَلاً**: bozuldu. Ve **الغَمِيل** **من النَّصِيّ**: onun bir kısmının bir kısmı üzerine binip de eskidiği şeydir; çoğulu **غَمْلى**; **الراعي** dedi ki:
وغَمْلى نَصِيّ بالمِتانِ، كأَنها
ثَعالِب مَوْتى، جلدُها قد تَزَلَّعا

Ve **تَغَمَّل** **النبات**: bir kısmı bir kısmı üzerine bindi. Ve denilir: **غَمِل** **النبت** **يَغْمَل** **غَمَلاً**; birbirine dolanıp bir kısmı bir kısmını örtünce de kokuştuğu zaman. Ve **لحم مَغْمول** ve **مَغْمُون**: kızartma yahut pişmiş olarak örtüldüğü zaman. Ve **إِهاب مَغْمول**: sarılıp da bozulduğu zaman; **الراجز** dedi ki:
وغَمَل الثعلبَ غَمْلاً شِبْرِقُهْ

Şunu ister: **الشِّبْرق** uzadı ve **الضَّرِيع** zayıfladı; ta ki **الثعلب**’i **غَمَلَ** etti ve onu ıslah etti de semirdi ve kılı döküldü; tıpkı **الأَدِيم**’in **يُغْمَل** edilmesi gibi: içine **الغَلْفَة** serpilir ve onun bir kısmı bir kısmı üzerine atılır; ta ki kıl gevşesin. Ve **الغَلْفَة**: **الأَدِيم**’in onunla tabaklandığı bir bitkidir. Ve **الغَمَل**: çalışıp didinme. Ve **الغُمْلُول**: arazinin ağaçlı, kapalı bir iç kısmı; ve denildi ki: o, ağaç ve bitkisi çok olan dar vadidir ve birbirine dolanmış; ve denildi ki: o, uzun, eni az, birbirine dolanmış vadidir; ve okudu:
يا أَيها الضَّاغِبُ بالغُمْلول،
إِنَّكَ غُولٌ ولَدَتْكَ غُول

**الضَّاغِب**: **الخَمَر** içinde gizlenen, sonra yırtıcı ve vahşi hayvanın sesi gibi bir sesle insanı korkutan kimsedir. Ve denildi ki: o, ağaç ve karanlık ve bulut gibi her toplanmış şeydir; karardığı ve yığılıp biriktiği zaman; ta ki **الزَّاوِية** **غُمْلُولاً** diye adlandırılır. Ve dedi ki **ابن شميل**: **الغُمْلول**; yerde, dar bir yol gibi bir şekildir; onun iki **سَنَدان**ı vardır; **السَّنَد**in uzunluğu iki arşındır; **الغَلْوة**yi sürer; çokça bir şey bitirir; ve o, **الفاتِحة** ve **المليع**’den daha dardır; **الطرماح** dedi ki:
ومَخارِيجَ من شَعارٍ وغِينٍ،
وغَمالِيل مُدْحِيات الغِياضِ
(* قوله «مدجيات» هكذا في الأصل ولعلها مدحيات).

Ve ona **الغُمْلول** denilir.

Ve hadiste: muhakkak **بني قريظة** **أَرضاً غَمِلة وَبِلَة**’ye indiler; **الغَمِلة**: bitkisi çok olan, bitkinin yüzünü örttüğü (arazi)dir. Ve **غَمَلْتَ** **الأَمر**: onu örttüğün ve gizlediğin zaman. Ve **الغُمْلُول**: tepe. Ve **الغُمْلول**: pişirilmiş olarak yenilen bir ottur; **الفُرْس** ona **بَرْغَسْت** der; dedi ki:
كأَنه بالوَهْد ذي الهُجُول،
والمَتْن والغائِط والغُمْلول،
فَذّ أَديم الغَرْف بالإِزْمِيل
(* قوله «فذ أديم» هكذا في الأصل).

Ve **الغَمالِيل**: tepeler. Dedi ki **أَبو حنيفة**: **الغُمْلول**; erken ilkbaharın başında erkenden çıkan **بقلة دَسْتِيَّة**dir; insanlar onu yerler. Ve **الغَمْل**: bir yerdir; ve dedi ki:
كيفَ تراها، والحُداة تَقْبِضُ
بالغَمْل ليلاً، والرِّجال تُنْغِضُ؟

Ve **القَبْضُ**: hızlı yürüyüştür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

غمل الأديم يغمله غملا فانغمل: أفسده، فهو غميل. أو جعله في غمة لينفسخ عنه صوفه. أو لفه ودفنه في الرمل بعد البل لينتن فيسترخي إذا جذب صوفه فينتتف شعره. وقيل: إنه إذا غفل عنه ساعة فهو غميل وغمين. وقال أبو حنيفة: هو أن يطوى على بلله، فيطال طيه فوق حقه فيفسد. وقيل: هو أن يلف الإهاب بعد ما يسلخ، ثم يغم يوما وليلة حتى يسترخي شعره أو صوفه، ثم يمرط، فإن ترك أكثر من يوم وليلة فسد. كذلك البسر: إذا غمه ليدرك، فهو مغمول ومغمون. غمل فلانا: غطاه بالثياب ليعرق فهو مغمول. غمل الشيء: أصلحه، نقله الصاغاني. غمل العنب في الزنبيل يغمله غملا: نضد بعضه على بعض. غمل النبات غملا: ركب بعضه بعضا فبلي وعفن. والغمل: ع، وأنشد ابن السكيت:
  بالغمل ليلا والرحال تنغض قال الصاغاني: الرواية بالغيل بالياء، والرجز لرجل يقال له ضب، وسياقه على الصحة:
  كيف تراها بالفجاج تنهض
  بالغيل ليلا والحداة تقبض والقبض: السير السريع. الغمل بالتحريك: فساد الجرح من العصاب، وقد غمل كفرح، وفي العباب: غملت الجرح: إذا وضعت عليه الخرق بعضها فوق بعض. الغميل كأمير: المتراكب بعضه على بعض من النصي حتى بلي. والجمع غملى، كقتيل وقتلى، قال الراعي:
  وغملى نصي بالمتان كأنهـا                      ثعالب موتى جلدها قد تزلعا

  والغملول، بالضم: الوادي الضيق الكثير النبت الملتف، وقيل: هو بطن غامض من الأرض ذو الشجر الكثير. أو هو الوادي الطويل القليل العرض الملتف، وقال ابن شميل: الغملول: كهيئة السكة في الأرض، ضيق له سندان، طول السند ذراعان، يقود الغلوة، ينبت شيئا كثيرا، وهو أضيق من المليع، قال:
  يا أيها الضاغب في غملول
  إنك غول ولدتك غول الغملول: الرابية، وقيل: هو كل مجتمع أظلم وتراكم من شجر أو غمام أو ظلمة أو زاوية والجمع غماليل، قال الطرماح:
  ومخاريج من شعار وغين                      وغماليل مدجنات الغياض قال أبو حنيفة: زعم بعض الرواة أن الغملول: بقلة تؤكل القنابرى، وبالفارسية برغشت، قال: وهي بقلة دشتية تبكر في أول الربيع. وتغمل: توسع في المال، نقله الصاغاني. وغملى، كجمزى: ع. قال الأصمعي: رجل مغمول: خامل. ومما يستدرك عليه: أغمل إهابه: إذا تركه حتى يفسد، قال الكميت:
  كحالئة عن كوعها وهي تبتغي                      صلاح أديم ضيعته وتغمـل ونخل مغمول: متقارب لم ينفسخ. والغمل: أن ينحت عنب الكرم فيخفف من ورقه فيلتقط. وغمل النبت: ركب بعضه بعضا. ولحم مغمول ومغمون: إذا غطي، سواء كان شواء أو طبيخا. والغمل، محركة: الدأب. وأرض غملة، كفرحة: كثيرة النبات، التي يواري النبات وجهها. وغمل الأمر: ستره وواراه. والغميل من الأرض: المطمئن المنخفض، عن الأصمعي. وقال أبو عمرو: الغمل، بالكسر: شجرة من الحمض تنبت يعلوها ثمر أبيض، كأنه الملاء. وفي الأساس: ومن المجاز: يوم مغمول: ليوم من أيامهم لم يكن مذكورا.

##### Türkçe

**غمل** **الأديم** onu **يغمله** **غملا**; böylece **فانغمل**: onu bozdu; o hâlde o **غميل**dir. Yahut onu bir **غمة** içine koydu ki ondan yünü çözülsün. Yahut onu ıslatmadan sonra kumda sarıp gömdü; ta ki koksun da, yünü çekildiğinde gevşesin; böylece kılı yolunup çıkar. Ve denildi: Şüphesiz o, ondan bir saat gaflet edilirse, o **غميل** ve **غمين**dir. Ebû Hanîfe dedi: O, ıslaklığı üzere katlanmasıdır; sonra onun katı hakkının üstünde uzatılır da bozulur. Ve denildi: O, **الإهاب**ı yüzüldükten sonra sarmasıdır; sonra bir gün ve bir gece **يغم** edilir; ta ki kılı yahut yünü gevşesin; sonra yolunur; eğer bir gün ve bir geceden fazla bırakılırsa bozulur. Aynı şekilde **البسر**: onu olgunlaşsın diye **غمه** ederse, o **مغمول** ve **مغمون**dur. **غمل** falanı: terlesin diye onu elbiselerle örttü; o hâlde o **مغمول**dur. **غمل** şeyi: onu ıslah etti; bunu Sâğânî nakletti. **غمل** üzümü sepette, onu **يغمله** **غملا**: onun bir kısmını bir kısmı üzerine dizdi. **غمل** bitkiyi **غملا**: onun bir kısmı bir kısmı üzerine bindi de eskidi ve küflendi. Ve **الغمل**: ع، ve İbnü’s-Sikkît şu beyti okudu:
  **بالغمل** geceleyin ve yükler sallanır
Sâğânî dedi: Rivayet **بالغيل** (ي ile)dir; ve recez, kendisine **ضب** denilen bir adamındır; ve onun sahih üzere siyakı:
  Onu geçitlerde nasıl görürsün, kalkar
  **بالغيل** geceleyin ve sürücüler sıkı tutar
Ve **القبض**: hızlı yürüyüştür. **الغمل** (harekeli): sinir bağından yaranın bozulmasıdır; ve o, **كفرح** gibi **غمل** etti. Ve **العباب**’da: **غملت** yarayı: üzerine bezleri bir kısmını bir kısmı üstüne koyduğunda. **الغميل** **كأمير**: **النصي**den bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmış olan; ta ki eskidi. Ve cem‘i **غملى**dır; **قتيل** ve **قتلى** gibi. **الراعي** dedi:
  Ve **غملى** **نصي** **بالمتان**da; sanki onlar                      ölü tilkiler; derileri gerçekten soyulmuş

Ve **الغملول** (ضمة ile): bitkisi çok, sarmaş dolaş dar vadi; ve denildi: O, yerin çok ağaçlı, kapalı bir iç kısmıdır. Yahut o, uzun, eni az, sarmaş dolaş vadidir. İbn Şümeyl dedi: **الغملول**: yerde yol gibi bir şeydir; dar, iki yan dayanağı vardır; dayanağın uzunluğu iki arşındır; bir **غلوة**yi sürer; çokça bir şey bitirir; ve o, **المليع**den daha dardır. Dedi ki:
  Ey **غملول** içinde bağırıp çağıran
  Şüphesiz sen bir **غول**sün; seni bir **غول** doğurdu
**الغملول**: tepecik; ve denildi: O, ağaçtan yahut buluttan yahut karanlıktan yahut köşeden her karanlıklaşmış, toplanmış ve üst üste yığılmış olandır. Cem‘i **غماليل**dir. **الطرماح** dedi:
  Ve **شعار** ve **غين**den çıkış yerleri                      ve korulukların kararttığı **غماليل**
Ebû Hanîfe dedi: Bazı râviler, **الغملول**un: **القنابرى**nın yediği bir ot olduğunu iddia etti; Farsçada **برغشت**. Dedi: Ve o, bozkır otu olup ilkbaharın başında erkenden çıkar. Ve **تغمل**: malda genişledi; bunu Sâğânî nakletti. Ve **غملى** **كجمزى**: ع. **الأصمعي** dedi: **رجل مغمول**: **خامل**. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **أغمل** derisini: onu bozuluncaya kadar bıraktığında. **الكميت** dedi:
  Bileğinden eldiveni çıkaran gibi; o, ararken                      bir **أديم**in salahını; onu zayi ettin ve **تغمـل** ettin
Ve **نخل مغمول**: birbirine yakın, çözülmemiş. Ve **الغمل**: asmanın üzümünü yontmasıdır; böylece yaprağından hafifletir de toplanır. Ve **غمل** bitki: bir kısmı bir kısmı üzerine bindi. Ve **لحم مغمول** ve **مغمون**: örtüldüğünde; ister kızartma olsun ister pişirme. Ve **الغمل** (harekeli): sebat/alışkanlıkla sürdürmedir. Ve **أرض غملة** **كفرحة**: bitkisi çok olan; bitkinin yüzünü örttüğü yer. Ve **غمل** işi: onu örttü ve gizledi. Ve yerden **الغميل**: çukur, alçak yer; **الأصمعي**den. Ebû Amr dedi: **الغمل** (kesre ile): **الحمض**dan bir ağaçtır; üzerinde beyaz bir meyve biter; sanki **الملاء**dır. Ve **الأساس**’ta: Mecazdandır: **يوم مغمول**: onların günlerinden, zikredilmemiş bir gün için.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَمَلَ الجِلْدَ
1 غَمَلَ الجِلْدَ ذ , (S, O,) or الأَدِيمَ, (K,) aor. غَمُلَ , inf. n. غَمْلٌ, He folded the skin, or hide, and buried it, in order that it might become soft, or flaccid, and pliant, when its wool was pulled: (S, O: *) if neglected for a while, it becomes spoiled, or marred: the epithet applied to it is ↓ غَمِيلٌ; (S, O;) and غَمِينٌ also: (S:) or he spoiled, or marred, the skin, or hide: or he put it in the bottom of some receptacle (فِى غُمَّةٍ), [and left it a while,] in order that its wool might become detached: (K:) or he buried it, (K, TA,) having folded it, (TA,) in the sand, (K, TA,) after moistening [it], (TA,) in order that it might become stinking, and its hair [or wool] might be plucked off: (K, TA:) or, accord. to AHn, he folded it while it was moist, and left it folded longer than it required, so that it became spoiled, or marred: or, as some say, he folded it after it was tanned, then covered it a day and a night, so that its hair, or its wool, became loose, when it was plucked off: if left more than a day and a night, it becomes spoiled, or marred: (TA:) and ↓ اغمل signifies [the same: (see غَصَبَ الجِلْدَ:) or] he left his skin, or hide, [buried, or put in the bottom of some receptacle, &c., while moist,] until it became spoiled, or marred. (TA.) ― -b2- And غَمَلَ التَّمْرَ, (S,) or البُسْرَ, (O, K,) He did in like manner to the dates, or the unripe dates, in order that they might become ripe: (S, O, K:) and the epithet applied to them is ↓ مَغْمُولٌ; and مَغْمُونٌ. (TA.) ― -b3- And غَمَلَ العِنَبَ, (K, TA,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He put the grapes together, in quantities one above another, (K, TA,) in the basket of palm-leaves. (TA.) ― -b4- غَمَلَ فُلَانَا He covered such a one, (K, TA,) with clothes, (TA,) in order that he should sweat. (K, TA.) ― -b5- غَمَلَ الجُرْحَ He put pieces of rag, one above another, upon the wound. (O, TA.) ― -b6- غَمَلَ الأَمْرَ He hid, concealed, or covered, the affair, or case. (TA.) ― -b7- And غَمَلَ الشَّيْءَ, (K,) inf. n. غَمْلٌ, (O,) He put the thing into a good, sound, right, or proper, state. (O, K.) -A2- غَمَلَ النَّبَاتُ, (O, K,) inf. n. غَمْلٌ, (TA,) The plants, or herbage, became accumulated, one, or one part, overlying another, (O, K, TA,) so as to become withered, and decayed. (TA.) [See also 5.] -A3- غَمِلَ النَّبْتُ, the verb being like فَرِحَ, The plant, or plants, or herbage, became in a bad, or corrupt, state. (TA.) ― -b2- And one says غَمِلَ هٰذَا المَكَانُ بِالنَّبْتِ [app. meaning This place became, or has become, in a bad, or corrupt, state by reason of the herbage: or concealed, or covered, by herbage; as may be inferred from an explanation of أَرْضٌ غَمِلَةٌ]. (O.) ― -b3- And غَمِلَ الجُرْحُ, (TA,) inf. n. غَمَلٌ, (K,) The wound became in a bad, or corrupt, state, by reason of the bandage. (K, TA.)

4 أَغْمَلَ see the preceding paragraph, former half.

تغمّل النَّبَاتُ
5 تغمّل النَّبَاتُ ذ The plants, or herbage, became accumulated, one, or one part, overlying another. (TA.) [See also غَمَلَ النَّبَاتُ.] ― -b2- And تغمّل He became, or made himself, ample, or abundant, syn. تَوَسَّعَ, (O, K,) in wealth. (O.)

انغمل
7 انغمل ذ , said of a skin, quasi-pass. of غَمَلَ signifying as expl. in the first sentence of this art. [i. e. It was, or became, such as is termed غَمِيل, or in the state denoted by the pass. part. n. of the latter verb]. (K.)

غِمْلٌ
غِمْلٌ ذ A certain tree of the [kind called] حَمْض, that grows surmounted by a fruit, or produce, white like the [garments called] مُلَآء. (AA, O, TA.)

غَمِلٌ
غَمِلٌ ذ [accord. to rule, part. n. of غَمِلَ, q. v.]. ― -b2- أَرْضٌ غَمِلَةٌ Land abounding with herbage, having its surface concealed, or covered, thereby. (TA.)

غَمِيلٌ
غَمِيلٌ ذ : see 1, first sentence. ― -b2- Applied to herbage, (S, * O, *) or to such as is called نَصِّى, (K, TA,) Accumulated, one part above another, (S, O, K, * TA,) so as to be withered: (TA:) pl. غَمْلَى, (S, O, TA,) [which is also expl. as] meaning herbage tangled and dense, one part above another. (O voce شُرْبُبٌ.) ― -b3- And Low, or depressed, land. (As, O, TA.)

غُمْلُولٌ
غُمْلُولٌ ذ A valley containing trees, (S, O, K,) or containing numerous trees, (TA,) and plants, or herbage, (S, O,) tangled, or luxuriant, or abundant and dense: (S:) or such as is long, of little width, and tangled or luxuriant or abundant and dense [in its trees]: (K:) or a narrow valley having much of such produce: or a deeplydepressed tract of land: or, accord. to ISh, a tract having the form of a [road such as is termed] سِكَّة, in the ground, narrow, and having two [lateral] acclivities, each acclivity two cubits in height, extending to the measure of a bow-shot, producing an abundance [of trees or herbage], and narrower than what is termed a مَلِيع: (TA:) and [its pl.] غَمَالِيلُ is said to signify low, or depressed, tracts of land, covered with herbage. (O.) ― -b2- And (in like manner, S, O) Anything that is collected together, (S, O, K,) obscure, and accumulated, one part upon another, (K,) of trees, or of clouds, or of darkness, (S, O, K,) or a رَاوِيَة, or زَاوِيَة, (the former in the CK, and the latter in other copies of the K and in the TA,) [or] so that a رَاوِيَة, or زَاوِيَة, (the former in my copies of the S, and the latter in the O,) is thus called: (S, O:) [but I think that these two words راوية and زاوية are both mistranscriptions for رَابِيَة, which is mentioned in the K as one of the meaning of غُمْلُولٌ; i. e. a hill:] pl. غَمَالِيلُ. (TA.) ― -b3- Also, (O, K,) as is said by AHn on the authority of some other or others, (O,) A certain herb, or leguminous plant, (بَقْلَةٌ, O, K,) likewise called قُنَّابِرَى, [thus accord. to the O in art. قنبر, and there said in the TA to be correctly with teshdeed to the ن and with kesr to the ب, but in the present art. written in the O قُنَّابَرَى,] in Pers. بَرْغَسْت; a herb of the desert (بَقْلَةٌ دَشْتِيَّةٌ), which come forth early in the [season called] رَبِيع; (O;) eaten (O, K) by men, (O,) cooked. (K.)

مَغْمُولٌ
مَغْمُولٌ ذ : see 1, near the middle. ― -b2- Also A man having clothes thrown upon him in order that he may sweat. (S, O.) ― -b3- And Flesh-meat covered over; whether cooked by roasting or the like or with broth or gravy; as also مَغْمُونٌ. (TA.) ― -b4- And Palm-trees (نَخْل) near together. (TA.) ― -b5- And A man obscure, unnoted, or reputeless. (As, O, K.)

##### Türkçe

**غَمَلَ الجِلْدَ**
1 **غَمَلَ الجِلْدَ** ذ, (S, O,) yahut **الأَدِيمَ**, (K,) muzârîsi **غَمُلَ**, mastarı **غَمْلٌ**, Deriyi yahut köseleyi katladı ve onu gömdü; yününün yolunması sırasında yumuşak, yahut gevşek ve esnek olması için: (S, O: *) bir süre ihmal edilirse bozulur yahut kusurlanır: ona uygulanan sıfat ↓ **غَمِيلٌ**’dür; (S, O;) ve **غَمِينٌ** da: (S:) yahut deriyi yahut köseleyi bozdu yahut kusurladı: yahut onu bir kabın dibine (**فِى غُمَّةٍ**) koydu, [ve bir süre bıraktı,] yününün ayrılması için: (K:) yahut onu gömdü, (K, TA,) onu katlamış olarak, (TA,) kuma, (K, TA,) [onu] ıslattıktan sonra, (TA,) kokması ve kılının [yahut yününün] yolunması için: (K, TA:) yahut, AHn’ye göre, onu nemliyken katladı ve gerektiğinden daha uzun süre katlı bıraktı; böylece bozuldu yahut kusurlandı: yahut, bazılarının dediğine göre, onu tabaklandıktan sonra katladı, sonra bir gün ve bir gece örttü; böylece kılı yahut yünü, yolunduğunda gevşedi: bir gün ve bir geceden fazla bırakılırsa bozulur yahut kusurlanır: (TA:) ve ↓ **اغمل** [aynısını] ifade eder: [bk. **غَصَبَ الجِلْدَ**: yahut] derisini yahut köseleyi, [nemliyken gömülü yahut bir kabın dibine konmuş vb. halde] bozuluncaya yahut kusurlanıncaya kadar bıraktı. (TA.) ― -b2- Ve **غَمَلَ التَّمْرَ**, (S,) yahut **البُسْرَ**, (O, K,) Hurmalara yahut ham hurmalara, olgunlaşmaları için, aynı şekilde yaptı: (S, O, K:) onlara uygulanan sıfat ↓ **مَغْمُولٌ**’dür; ve **مَغْمُونٌ**. (TA.) ― -b3- Ve **غَمَلَ العِنَبَ**, (K, TA,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) Üzümleri, hurma-yaprağı sepetinde, miktarlar halinde birini diğerinin üstüne gelecek şekilde üst üste koydu. (TA.) ― -b4- **غَمَلَ فُلَانَا** Şu kimseyi, (K, TA,) terlemesi için, (TA,) elbiselerle örttü. (K, TA.) ― -b5- **غَمَلَ الجُرْحَ** Yaraya, bez parçalarını birini diğerinin üstüne gelecek şekilde koydu. (O, TA.) ― -b6- **غَمَلَ الأَمْرَ** İşi yahut durumu gizledi, sakladı yahut örttü. (TA.) ― -b7- Ve **غَمَلَ الشَّيْءَ**, (K,) mastarı **غَمْلٌ**, (O,) Şeyi iyi, sağlam, doğru yahut uygun bir hâle koydu. (O, K.)

-A2- **غَمَلَ النَّبَاتُ**, (O, K,) mastarı **غَمْلٌ**, (TA,) Bitkiler yahut ot, birinin yahut bir kısmının diğerinin üstüne binmesiyle birikti, (O, K, TA,) öyle ki kurudu ve çürüdü. (TA.) [Bk. ayrıca 5.]

-A3- **غَمِلَ النَّبْتُ**, fiil **فَرِحَ** gibi olmak üzere, Bitki yahut bitkiler yahut ot, kötü yahut bozuk bir hâle geldi. (TA.) ― -b2- Ve denir ki **غَمِلَ هٰذَا المَكَانُ بِالنَّبْتِ** [görünüşe göre anlamı: Bu yer, ot sebebiyle kötü yahut bozuk bir hâle geldi: yahut otla gizlendi yahut örtüldü; **أَرْضٌ غَمِلَةٌ**’nin bir açıklamasından çıkarılacağı üzere]. (O.) ― -b3- Ve **غَمِلَ الجُرْحُ**, (TA,) mastarı **غَمَلٌ**, (K,) Yara, sargı sebebiyle kötü yahut bozuk bir hâle geldi. (K, TA.)

4 **أَغْمَلَ**: önceki paragrafın ilk yarısına bak.

**تغمّل النَّبَاتُ**
5 **تغمّل النَّبَاتُ** ذ Bitkiler yahut ot, birinin yahut bir kısmının diğerinin üstüne binmesiyle birikti. (TA.) [Bk. ayrıca **غَمَلَ النَّبَاتُ**.] ― -b2- Ve **تغمّل** Malda genişledi yahut kendini genişletti; eş anlamlısı **تَوَسَّعَ**. (O, K,) (O.)

**انغمل**
7 **انغمل** ذ, bir deri hakkında söylenir; **غَمَلَ**’ın, bu maddenin ilk cümlesinde açıklanan anlamdaki, kısmen edilgenidir [yani **غَمِيل** denilen türden oldu yahut son fiilin ism-i mef‘ûlünün delalet ettiği hâlde oldu]. (K.)

**غِمْلٌ**
**غِمْلٌ** ذ [adı verilen türden] **حَمْض**’dan bir ağaçtır; üstünde, [adı verilen elbiseler gibi] **مُلَآء** gibi beyaz bir meyve yahut ürün biter. (AA, O, TA.)

**غَمِلٌ**
**غَمِلٌ** ذ [kaideye göre, **غَمِلَ**’ın ism-i fâili, bk. o]. ― -b2- **أَرْضٌ غَمِلَةٌ** Otu bol olan; yüzeyi bununla gizlenmiş yahut örtülmüş arazi. (TA.)

**غَمِيلٌ**
**غَمِيلٌ** ذ: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- Ota, (S, * O, *) yahut **نَصِّى** denilene, (K, TA,) uygulanır: bir kısmı diğerinin üstüne gelecek şekilde birikmiş, (S, O, K, * TA,) öyle ki kurumuş: (TA:) çoğulu **غَمْلَى**, (S, O, TA,) [ki ayrıca] “bir kısmı diğerinin üstüne geçmiş, dolaşık ve sık ot” anlamıyla da açıklanır. (O, **شُرْبُبٌ** maddesinde.) ― -b3- Ve alçak yahut çökük arazi. (As, O, TA.)

**غُمْلُولٌ**
**غُمْلُولٌ** ذ Ağaçlar bulunan bir vadi, (S, O, K,) yahut çok ağaç bulunan, (TA,) ve bitkileri yahut otu, (S, O,) dolaşık yahut gür, yahut bol ve sık olan: (S:) yahut uzun, az genişlikte, ve [ağaçları] dolaşık yahut gür yahut bol ve sık olan: (K:) yahut böyle üründen çokça bulunan dar bir vadi: yahut derince çökük bir arazi parçası: yahut, ISh’ye göre, yerde [**سِكَّة** denilen yol] biçiminde bir parça; dar, iki [yan] yamaçlı, her yamaç iki arşın yükseklikte, bir ok atımı ölçüsünce uzanan, bol [ağaç yahut ot] bitiren, ve **مَلِيع** denilenden daha dar: (TA:) ve [çoğulu] **غَمَالِيلُ**’ün, otu örtmüş alçak yahut çökük arazi parçaları anlamına geldiği söylenir. (O.) ― -b2- Ve (aynı şekilde, S, O) Ağaçlardan, yahut bulutlardan, yahut karanlıktan, (S, O, K,) bir araya toplanmış olan her şey; (S, O, K,) kapalı ve bir kısmı diğerinin üstüne yığılmış: (K,) yahut bir **رَاوِيَة**, yahut **زَاوِيَة**, (birincisi CK’de, ikincisi K’nın diğer nüshalarında ve TA’da,) [yahut] böylece bir **رَاوِيَة** yahut **زَاوِيَة** diye adlandırılır: (S, O:) çoğulu **غَمَالِيلُ**. (TA.) ― -b3- Yine, (O, K,) AHn’nin, bir başkası yahut başkaları adına söylediğine göre, (O,) belirli bir ot yahut baklagil bitkisi, (**بَقْلَةٌ**, O, K,) ayrıca **قُنَّابِرَى** diye de adlandırılır, [O’ya göre قنبر maddesinde böyle; ve orada TA’da, doğru olanın **النون**’a şedde ve **الباء**’a kesre ile olduğu söylenir; fakat bu maddede O’da **قُنَّابَرَى** yazılmıştır,] Farsçada **بَرْغَسْت**; çöl otu (**بَقْلَةٌ دَشْتِيَّةٌ**), [**رَبِيع** denilen mevsimde] erken çıkar; (O;) insanlar tarafından yenir, (O, K) (O,) pişirilmiş olarak. (K.)

**مَغْمُولٌ**
**مَغْمُولٌ** ذ: 1’in ortalarına yakın yere bak. ― -b2- Yine, terlemesi için üzerine elbiseler atılmış adam. (S, O.) ― -b3- Ve üzeri örtülmüş et; ister kızartma vb. ile ister et suyuyla yahut sosla pişirilmiş olsun; **مَغْمُونٌ** da böyledir. (TA.) ― -b4- Ve birbirine yakın hurma ağaçları (**نَخْل**). (TA.) ― -b5- Ve kapalı, tanınmayan yahut itibarsız adam. (As, O, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَمَلَ
غَمَلَ U ( n. ac. غَمْل 1 ),
a.  Covered up; covered over, buried.

b.  Piled up ( grapes ).

c.  Rectified.

غَمِلَ
غَمِلَ A ( n. ac. غَمَل 4 ),
a.  Became corrupt, bad.

أَغْمَلَ
أَغْمَلَ IV ,
a.  see I (a) .

تَغَمَّلَ
تَغَمَّلَ V ,
a.  Became accumulated.

اِنْغَمَلَ
اِنْغَمَلَ VII ,
a.  Was spoilt, marred ( skin ).

غِمْل
غِمْل 2 ,
a.  A certain plant.

غَمِيْل
غَمِيْل 25 ,
a.  Buried in the sand ( skin ).

b.  Spoilt.

غَمڤلَ
N. P. غَمڤلَ I ,
a.  see 25 (a) , ( b ).

c.  Obscure, unnoted, reputeless.

غُمْلُوْل
غُمْلُوْل
a.  Well-wooded valley; shady grove.

b.  Hill, mound.

c.  A certain plant.

##### Türkçe

غَمَلَ
غَمَلَ U ( n. ac. **غَمْل** 1 ),
a. Örtüldü; üstü örtüldü, gömüldü.

b. Yığıldı (üzümler).

c. Islah edildi.

غَمِلَ
غَمِلَ A ( n. ac. **غَمَل** 4 ),
a. Bozuldu, kötü oldu.

أَغْمَلَ
أَغْمَلَ IV ,
a. I (a)’ya bak.

تَغَمَّلَ
تَغَمَّلَ V ,
a. Birikmiş oldu.

اِنْغَمَلَ
اِنْغَمَلَ VII ,
a. Bozuldu, zedelendi (deri).

غِمْل
غِمْل 2 ,
a. Belli bir bitki.

غَمِيْل
غَمِيْل 25 ,
a. Kuma gömülü (deri).

b. Bozulmuş.

غَمڤلَ
N. P. **غَمڤلَ** I ,
a. 25 (a), (b)’ye bak.

c. Kapalı, anılmayan, itibarsız.

غُمْلُوْل
غُمْلُوْل
a. Ağaçlıkça zengin vadi; gölgeli koruluk.

b. Tepe, tümsek.

c. Belli bir bitki.
