# غمم (غ-م-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Yol, işaret bulunmayan yer

- Harfler: غ - م - م
- Kur'an'da: 11 geçiş · 10 ayet · 8 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْغَمِّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%85%D9%90%D9%91.md) | الْفَعْلِ | Gam | 3 | 3 | [3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/3:154.md) |
| [الْغَمَامَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E.md) | الْفَعَالَ | Bulut | 2 | 2 | [2:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/2:57.md) |
| [الْغَمَامِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90.md) | الْفَعَالِ | Bulut | 1 | 1 | [2:210](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/2:210.md) |
| [بِالْغَمَامِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90.md) | بِالْفَعَالِ | Bulut ile | 1 | 1 | [25:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/25:25.md) |
| [بِغَمٍّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%BA%D9%8E%D9%85%D9%8D%D9%91.md) | بِفَعْلٍ | Gamla | 1 | 1 | [3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/3:153.md) |
| [غَمًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%85%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعْلًا | Gam | 1 | 1 | [3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/3:153.md) |
| [غَمٍّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%85%D9%8D%D9%91.md) | فَعْلٍ | Gam | 1 | 1 | [22:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/22:22.md) |
| [غُمَّةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/siga/%D8%BA%D9%8F%D9%85%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8B.md) | فُعْلَةً | Karışıklık | 1 | 1 | [10:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/10:71.md) |

## Mücavir kökler — 102 mücavir (124 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Ve bıldırcın
2. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 20 · Gölge demektir
3. [بجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Becs suyu bolca kaynayan pınar demektir
4. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · “Nezle” konaklama yeri demektir
5. [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
6. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
7. [محص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Parlatılmış demirdir
8. [نعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Uyuklamak
9. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
10. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · İyi
11. [ضجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yataktır
12. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
13. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Ayn göz, “evya” göze demektir
14. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Murar acı bir ağacın adıdır
15. [سبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ve oymaklar
16. [فوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fevt İki parmak arasındaki açıklık demektir
17. [لوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir
18. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Özel konuşmak
19. [دلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dell : Delv kova demektir
20. [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
21. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ekel pas demektir
22. [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bariz çıkıntı demektir
23. [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yanık demektir
24. [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bayır, yokuş yer demektir
25. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
26. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Emam ön demektir
27. [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Üstüne oturulan keçe demektir
28. [مدين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Medyen
29. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Üzüm demektir
30. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Korkuluk demektir
31. [عصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Asân
32. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
33. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Musa
34. [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Taş demektir
35. [سنه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Seneler
36. [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yürür
37. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sevb dış elbise demektir
38. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sena yaka demektir
39. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
40. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
41. [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şıkk, kopmuş parça demektir
42. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “On” demektir
43. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Örter
44. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kaldınız
45. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
46. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Açığa çıkarırsınız
47. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
48. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İçecek
49. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çeper demektir
50. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
51. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kesinlikle keseceğim
52. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
53. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
54. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Okun ön yarısına denir
55. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
56. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
57. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyt ev demektir
58. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Örnek verdi
59. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Biley taşı
60. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sağanak yağmur demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غمم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md), [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md), [كرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%A8.md), [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerini bütünüyle örterek, sarıp kuşatarak dış dünyayla irtibatını kesmek ve görünmez kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iç dünyasını saran boğucu keder, zihni örten belirsizlik ve göğü kaplayan beyaz bulut |
| Çekirdek Özet 3 | Algı, vizyon ve idraki örten her türlü fiziksel ve psikolojik katmanın açıklığı ve aydınlığı perdelemesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir üzüntüye indirgemek; kapalılık, kuşatılmışlık ve boğuculuk nüansını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غم | Bir nesnenin, durumun veya algının üstünü örterek onu görünmez, kapalı veya boğuk kılma hareketi. Bu çekirdek, derinliğe daldırıp bürüyen [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md), işaret ve göz ucuyla gizli hareket eden [غمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B2.md) ve gözü yumarak görmeyi kapatan [غمض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6.md) köklerinde de üstü örtme ve örtük kılma ekseninde mevcuttur. | م | Aynı harfin katlanmasıyla (mükerrer yapı) örtme ve kuşatma fiili süreklilik, yoğunluk ve bütünüyle sarıp nefes aldırmayan tam bir kapalılık boyutu kazanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin türevi; perde arkasında kalma, buğulanma, örtülü görüş | ع harfinin derin ve hırıltılı varyantı olarak doğrudan görme eyleminin önüne çekilen perdeyi, görüşü bulandıran ve kaynağı gizleyen engeli temsil eder. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik, kaplayıcılık | Sıvı veya akışkan bir unsur gibi her yana yayılarak nesnenin üstünü katman katman bürüyen kuşatıcı yayılımı simgeler. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik, kaplayıcılık | İkinci kez tekrar eden su dalgası gibi örtücülüğün katmerleşmesini, basıncın artmasını ve dışa çıkışı engelleyen tam kapanmayı pekiştirir. |
| غمم | Görüşün ve açıklığın üzerine yayılan kuşatıcı örtünün varlığı bütünüyle sarması | Işığın, havanın ve idrakin üzerine kapanan yoğun bir katmanın nesneyi veya şuuru bütünüyle hapsetmesi hareketini oluşturur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin üstünü tamamen kapatmak, örtmek; sıcak ve nemin havayı boğucu kılması (يوم غم), alnın saçlarla örtülüp daralması (جبهة غماء) ve gökyüzünü kaplayan beyaz bulut (غمام). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafa b. el-Abd, divanında işinin üzerinde hiçbir kapalılık ve örtü bulunmadığını ifade ederken kökü belirsizlik manasında kullanır: لَعَمْري وما أَمْرِي عليَّ بِغُمَّةٍ / نَهارِي |
| Erken Arapça kullanım | el-Accâc recezinde insanların içine düştüğü boğucu ve nefes aldırmayan toplu kederi kökün isim ve fiil formlarıyla tasvir eder: بَلْ لَوْ شَهِدْتِ النَّاس إذ تُكُمُّوا / بغُمَّةٍ، لوْ لمْ تُفَرَّجْ غُمُّوا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça غمم kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Merkezi Sami kolunda "karanlık kılmak, örtmek, karartmak, gizlemek ve üstünü bürümek" semantik çekirdeğine dayanan köklerle doğrudan irtibatlıdır. İbranicede aynı kök ailesine bağlanan עמם (amam) fiili "karartmak, örtmek, gölgede bırakmak, sönükleştirmek" anlamlarını taşır ve Eski Ahit metinlerinde altının parlaklığını yitirip kararmasını ya da ağaçların diğerlerini gölgede bırakarak görünmez kılmasını anlatır. Aramice ve Süryanicede עמם / ʿam kökü "bulutlanmak, kararmak, solgunlaşmak, örtülmek" semantik dairesinde kullanılır. Erken Sami katmanında kökün fiziksel olarak havanın bulut veya tozla kararmasını, ışığın kesilmesini ve buna bağlı olarak meydana gelen nefes darlığı ile basıklığı temsil ettiği görülür. Arapçada kök bir yandan somut gök hadisesi olan ve güneşi perdeleyen bulut (el-gamâm) anlamını korumuş, diğer yandan bu örtülmenin insan nefsine ve zihnine yansıyan boğucu, nefes kesici ağırlığını (el-gam, el-gummeh) karşılayacak biçimde semantik olarak yetkinleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غم çekirdeğinden katlamalı türetim | Fiziksel bir nesnenin üstünü örtüp kapatmaktan (bulutun güneşi, saçın alnı örtmesi) nefsi ve şuuru boğan içsel kapalılığa doğru semantik genişleme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עמם (amam), Süryanice ʿam / ʿammā | Kararma, sönükleşme, örtülme ve gölgede kalarak netliğini kaybetme yönünde ses ve anlam uyumu mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak örtme/kararma tasavvuru | Kuzey Afrika ve Doğu Çad havzası dillerinde hava kapalılığı ve boğucu duman/toz tasvirleriyle fonetik paralellikler önerilmiştir. | Muhtemel |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غمم | Anlamlı | Örtmek, sarmak, keder | Bir şeyin üzerini bütünüyle kapatıp dışarıyla bağını kesmek, içe nefes darlığı ve keder vermek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مغم | Anlamlı | Gizlemek, içe atmak | Bir sözü veya duyguyu tam açığa vurmayıp belirsiz bırakmak, gizli tutmak. | Klasik lügatlerde müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez. |
| ممغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde bu harf dizilişi anlamlı bir kök çatısı meydana getirmemiştir. | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غمم | Merkez | Örtücü keder ve kapalılık | İnsanı çepeçevre sarıp nefesini kesen, görüşü ve çıkış yollarını kapatan boğucu ağırlık. | Hem içsel kederi hem zihni belirsizliği hem de göksel örtüyü (bulut) kapsar. |
| [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Boğulma ve derinliğe gömülme | Bir sıvının veya çokluğun içine büsbütün batarak kaybolma durumunu bildirir. | غمم üstten örtüp tıkar, [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) ise derinliğin içine çeker. |
| [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) | Komşu | Keder ve iç burukluğu | Kaybedilen bir şeyin ardından duyulan kalbi kırıklık ve hüzün durumudur. | [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) geçmişe dönük kırgınlıktır; غمم ise anı ve idraki boğan baskıdır. |
| [كرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Şiddetli sıkıntı ve boğuntu | Nefesi tıkayan, insanı çaresiz bırakan akut ve baskılı sıkıntıyı ifade eder. | [كرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%A8.md) şiddet ve zorlama yüklüdür; غمم örtülme ve hapsolma karakterlidir. |
| [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) | Komşu | Zihinsel tasa ve meşguliyet | Geleceğe dair zihni kemiren endişe, kaygı ve niyet öncesi gerilimdir. | [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) ön tasadır; غمم vuku bulup her yanı kuşatan koyu kederdir. |
| [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) | Zıt | Yarılma, açılma, ferahlama | İki nesne arasındaki aralığın açılması, tıkanıklığın giderilip nefes alınmasıdır. | Kuşatıcı örtünün dağıtılması ve sıkıntının çözülüp çıkış yolunun açılması halidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غمم | Örtmek, boğucu keder, bulut | Varlığın veya bilincin üzerini örten, dışarıya çıkışı ve görünürlüğü engelleyen durum. | Kesin |
| Latince | Caligo, obnubilatio, maeror | Yoğun karanlık, bulutla örtülme, derin iç karartısı | Caligo görüşü kesen koyu sis ve zihinsel körlüğü; obnubilatio göğün bulutla kapanmasını tam karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Gloom, distress, cloudiness | Koyu kasvet, boğucu sıkıntı, bulutluluk hali | Gloom kelimesi hem ışıksızlığı hem de psikolojik iç kararmasını aynı anda vermesiyle oldukça yakındır. | Güçlü |
| Almanca | Beklemmung, Umnachtung, Trübsal | Göğüs sıkışması, zihinsel kararma, kasvet | Beklemmung nefes aldırmayan fiziksel ve psikolojik darlığı, Trübsal ise koyu kederi vurgular. | Güçlü |
| Fransızca | Accablement, obscurcissement, nuée | Ezici keder yükü, kararma, yoğun bulut | Accablement insanın üzerine çöken ve kımıldatmayan ağır baskıyı iyi yansıtır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْغَمّ / بِغَمٍّ / غَمًّا | Boğucu iç kederi, nefesi kesen psikolojik kuşatılmışlık | Savaş anındaki sarsıntı, ölüm tehlikesi, pişmanlık ve nefsi hapseden ağır bunalım bağlamlarında; Âl-i İmrân [3:153](https://lisan.digital/tr/ayet/3:153.md), [3:154](https://lisan.digital/tr/ayet/3:154.md), Tâhâ [20:40](https://lisan.digital/tr/ayet/20:40.md), Enbiyâ [21:88](https://lisan.digital/tr/ayet/21:88.md), Hac [22:22](https://lisan.digital/tr/ayet/22:22.md). |
| الْغَمَام / بِالْغَمَامِ | Beyaz, ince ve göğü örterek gölgeleyen bulut | İsrailoğullarına çölde lütfedilen ilahi gölgelik ve gaybi tecellilerin, meleklerin inişinin perdesi bağlamında; Bakara [2:57](https://lisan.digital/tr/ayet/2:57.md), Bakara [2:210](https://lisan.digital/tr/ayet/2:210.md), A'râf [7:160](https://lisan.digital/tr/ayet/7:160.md), Furkân [25:25](https://lisan.digital/tr/ayet/25:25.md). |
| غُمَّة | Şüphe, kapalılık, belirsizlik, üstü örtülü durum | Nûh aleyhisselamın kavmine meydan okurken davasının ve kararının hiçbir kapalılık taşımadığını beyan ettiği bağlamda; Yûnus [10:71](https://lisan.digital/tr/ayet/10:71.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi tecelli, rü'yetullah ve nüzul tasvirleri | Bakara [2:210](https://lisan.digital/tr/ayet/2:210.md) ve Furkân [25:25](https://lisan.digital/tr/ayet/25:25.md) ayetlerindeki bulut (el-gamâm) tasvirlerinin teşbihe düşülmeden, tenzih ekseninde keyfiyetsiz tevili tartışması. | Maddi cisim olan bulutun ulûhiyetten nefyedilmesi; gayb ile şehadet arasındaki tecelli perdesi olarak anlamlandırılması. |
| Fıkıh | Hilalin görülmesi ve oruç ibadetinin başlangıcı | "Havanın bulutlu ve kapalı olması sebebiyle hilalin örtülmesi" (فإن غُمَّ عليكم) hadisi etrafında rü'yet ve takdir/hesap hükümleri. | Görüşün fiziksel olarak engellenmesi, kapalılık sebebiyle şüphe doğması ve takdir yöntemine başvurulması. |
| Tefsir | Tenzil psikolojisi ve peygamber kıssaları | Yûnus aleyhisselamın balığın karnındaki kederden kurtarılması (Enbiyâ [21:88](https://lisan.digital/tr/ayet/21:88.md)) ve Uhud hezimetinde inen gam üzerine gam (Âl-i İmrân [3:153](https://lisan.digital/tr/ayet/3:153.md)). | Gamın hem bir ceza ve arınma aracı hem de peşinden gelen sekînet ile tezat oluşturan terbiye edici baskı olarak yorumlanması. |
| Hadis | Müminin günahlarına kefaret olan meşakkatler | Müminin karşılaştığı hiçbir yorgunluk, hastalık, tasa (hem) ve kederin (gam) karşılıksız kalmayıp günahlarına kefaret sayılması bahsi. | İnsanı dışarıdan saran ve iradesi dışında içine hapseden ağır psikolojik yükün ruhsal arınma vasıtası olması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis terbiyesi ve arınma süreci | Gaybi örtü ve terbiyevi keder | İnsanı aczini idrak etmeye ve yalnızca Allah'a sığınmaya (ilticâ) zorlayan kuşatıcı darlık. | Yûnus peygamberin tevhid zikriyle yarılan gam, kulun kendi yetersizliğiyle yüzleşip mutlak sığınağa yönelmesini sağlar. | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik kapalılık ve belirsizlik hali | İdrak perdesi ve karartı | Hakikatin doğrudan görülmesini engelleyen dogmatik, zihinsel veya verisel örtü. | Yûnus [10:71](https://lisan.digital/tr/ayet/10:71.md) ayetinde ifade edildiği üzere, ilmi ve fikri duruşun hiçbir kapalılık ve pürüz barındırmayan açıklıkta olması esastır. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz anları ve stratejik tıkanıklık | Sosyal panik ve kolektif felç hali | Toplumun veya ordunun üzerine çöken bozgun havasının idare mekanizmasını kilitlemesi. | Uhud bağlamında (Âl-i İmrân [3:153](https://lisan.digital/tr/ayet/3:153.md)) safların dağılması ve haberlerin bulanıklaşmasıyla oluşan yön kaybı ve kolektif şaşkınlık. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa belirsizliği ve kriz ortamı | Opak piyasa ve güven daralması | Geleceğe dair göstergelerin örtülmesi neticesinde ticaretin ve üretimin donması, sermayenin çekilmesi. | Şeffaflığın kalktığı, risklerin öngörülemediği ve ekonomik aktörlerin karar alma yetisini felç eden boğucu kriz ortamı. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Optik opasite ve dalga sönümlenmesi | Işığın veya elektromanyetik bir sinyalin ortamın geçirimsizliği yüzünden absorbe edilerek saçılması, genliğinin sıfıra yaklaşması ve dalganın hapsedilmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Majör depresif kapanma ve anomi baskısı | Bireyin veya topluluğun tüm çıkış yollarını tıkalı algılayarak dış dünya ile iletişimini kesmesi, içe büzülerek motivasyonel ve eylemsel felce uğraması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel psikolojide hissedilen sıradan bir melankoli, can sıkıntısı veya moral bozukluğu olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; gökyüzünü örterek ışıktan ve yakıcı sıcaktan koruyan serinletici bir kalkanı (bulut), hakkın netliğini örten zihinsel şüpheyi ve insanı çepeçevre hapsedip çıkışsız bırakan ilahi/psikolojik baskıyı birlikte kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Uhud ve Yûnus kıssalarındaki gam hâllerini sıradan bir kaygı zannedip oradaki ilahi kuşatmayı, nefislerin arındırılmasını ve peşinden gelen sekînet lütfunu sıradanlaştırmak; bulut ile gam arasındaki organik örtme rabıtasını görememek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem fiziksel evren tasvirlerinde (bulutun işlevi ve tecellisi) hem de derin nefis ve cemaat psikolojisinde (savaş sarsıntısı, tevbe süreçleri) kullandığı "kuşatıcı örtü" metaforunun çekirdeğini teşkil eder. İnsanın çıkışsızlık hissi ile ilahi rahmet arasındaki eşiği kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Uhud Savaşı psikolojisini anlatan Âl-i İmrân ayetlerinde, Yûnus ve Mûsâ aleyhimesselâmın kıssalarında ve İsrâiloğullarına çölde bulutun gölgelik kılınmasını konu edinen Bakara ve A'râf ayetlerinde anlamı doğrudan tayin eder. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki hüznün, kederin ve bulutun birbirinden kopuk rastlantısal kavramlar olduğu zannını çürütür; hepsinin merkezinde "ışığı ve netliği kesen, varlığı çepeçevre örten yoğun katman" hakikatinin bulunduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin, gökyüzünün veya yüzün üzerini örterek ışığı, görüşü ve serbest hareketi engelleyen yoğun, kapalı katman.
- Soyut anlam: İnsanın ruhsal merkezini çepeçevre sarıp nefesini tıkayan keder, idraki bulandıran şüphe ve varlığı mutlak sığınışa mecbur bırakan kuşatıcı baskı.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin iç veya dış girdi kanallarının geçirimsiz bir zarla örtülmesi neticesinde dengenin içe kapanması ve dışsal bir müdahale (inşirah/ferac) olmaksızın çözülemeyen tekillik durumu.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \left( 1 - \exp(-\kappa \cdot t) \right) \cdot \oint_{\partial \Omega} \Psi \, d\sigma \implies \lim_{\kappa \to \infty} \Phi(\Omega) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Omega$ bireyin iç dünyasını veya varlık alanını, $\partial \Omega$ bu alanın dış alemle temas eden sınır yüzeyini temsil eder. $\Psi$ sınır yüzeyini çepeçevre saran örtücü ve basıcı etki akısını, $\kappa$ mükerrer harf yapısının doğurduğu örtme katsayısını ve yoğunluğunu, $t$ ise sürecin zamansal derinliğini gösterir. Örtü katsayısı $\kappa$ sonsuza yaklaştıkça, sistemin dış dünyayla irtibatını ve görüş alanını belirleyen $\Phi$ ışık/açıklık potansiyeli sıfıra iner; varlık dışarıdan bir yarılma ve kurtuluş lütfu gelmedikçe mutlak bir kapanma ve boğulma durumunda kalır.

## Geçtiği ayetler (10 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/2:57.md) — الْغَمَامَ

وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Ve üstünüze bulutları gölge yaptık. Kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Size rızık olarak verdiğimiz şeylerin iyilerinden, güzellerinden yeyin. Onlar bize değil ancak kendi nefislerine zulmekteydiler.

### [Bakara 2:210](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/2:210.md) — الْغَمَامِ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمَامِ وَالْمَلَائِكَةُ وَقُضِيَ الْأَمْرُ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ

Meal (IK): Onlar; Allah’ın buluttan gölgeler içinde, meleklerle birlikte kendilerine gelivermesini ve işlerini bitirivermesini mi bekliyorlar? Halbuki bütün işler Allah’a döndürülür.

### [Ali İmran 3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/3:153.md) — غَمًّا · بِغَمٍّ

إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Hani siz; kimseye bakmadan kaçıyordunuz. Peygamber de arkanızdan çağırıp duruyordu. Kaybettiğinize ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye Allah, sizi kederden kedere uğrattı. Ve Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Ali İmran 3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/3:154.md) — الْغَمِّ

ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.

### [Araf 7:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/7:160.md) — الْغَمَامَ

وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Biz, onları on iki oymağa, ümmetlere ayırdık. Kavmi ondan su istediği zaman Musa’ya vahyettik ki: Asanı taşa vur. Ondan on iki pınar fışkırdı. Herkes içeceği yeri belledi. Ve onların üzerine bulutla gölge yaptık. Onlara kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Size rızık olarak verdiklerimizin temiz ve güzel olanlarından yeyin. Onlar bize zulmetmediler, ancak kendilerine zulmediyorlardı.

### [Yunus 10:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/10:71.md) — غُمَّةً

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ إِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكُمْ مَقَامِي وَتَذْكِيرِي بِآيَاتِ اللَّهِ فَعَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْتُ فَأَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ وَشُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُوا إِلَيَّ وَلَا تُنْظِرُونِ

Meal (IK): Onlara Nuh’un haberini oku. Hani Nuh, kavmine demişti ki: Ey kavmim; aranızda kalmam, Allah’ın ayetlerini hatırlatmam, onlarla öğüt vermem size ağır geliyorsa; ben, Allah’a tevekkül ettim. Siz ve ortaklarınız toplanıp ne yapacağınızı kararlaştırın, içinizde ne tasarlıyorsanız açığa çıkarın, sonra bana mühlet de vermeyerek yapacağınızı yapın.

### [Taha 20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/20:40.md) — الْغَمِّ

إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَنْ يَكْفُلُهُ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَامُوسَى

Meal (IK): Hani kızkardeşin gidip diyordu ki: Ona bakacak birini size göstereyim mi? İşte böylece, annen üzülmesin de gözü aydın olsun diye seni ona geri vermiştik. Ve sen, bir cana kıymıştın da; seni üzüntüden kurtarmıştık. Hem seni bir çok musibetlerle denemiştik. Böylece Medyen halkı arasında yıllarca kalmıştın. Sonra da bir kader üzerine geldin ey Musa.

### [Enbiya 21:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/21:88.md) — الْغَمِّ

فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Biz de onun duasını kabul edip üzüntüden kurtarmıştık. İşte inananları böyle kurtarırız.

### [Hac 22:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/22:22.md) — غَمٍّ

كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Ne zaman oradan ve oradaki ıztırabdan çıkıp kurtulmak isteseler; her defasında oraya geri çevrilirler. Yakıcı azabı tadın, denir.

### [Furkan 25:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/ayet/25:25.md) — بِالْغَمَامِ

وَيَوْمَ تَشَقَّقُ السَّمَاءُ بِالْغَمَامِ وَنُزِّلَ الْمَلَائِكَةُ تَنْزِيلًا

Meal (IK): Ve o gün; gök beyaz bulutlar halinde parçalanacak, melekler bölük bölük indirileceklerdir.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Yol, işaret bulunmayan yer.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والميم
غ م، م غ مستعملان غمم: يوم غَمٌّ، وليلةٌ غَمَّةٌ، وأمرٌ غامُّ. ورجلٌ مغمُومٌ ومُغْتَمٌّ: ذو غَمٍّ. وإنه لفي غُمَّةٍ من أمره إذا لم يهتد له، قال العجاج:
وغُمَّةٍ لو لم تُفَرَّج غُمُّوا
والغَمَاءُ: الشديدة من شدائد الدَّهر. وإنهم لفي غَمّاءٍ من أمرهم إذا كانوا في أمرٍ ملتبس شديدٍ، قال:
وأضربُ في الغَمّاء إن أُكثِرَ الوَغَى		وأَهضِمُ إن أضُحَى المَراضِعُ جُوَّعا
ورجل أغَمُّ. وجبهة غَمّاءُ: كثيرة الشعر، وقد غَمَّ يَغَمُّ غَمَاً، وكذلك في القفا، قال:
فلا تنكحي إن فَرَّقَ الدهرُ بيننا		أَغَمَّ القفا والوجه، ليس بأنزعا
والغَميم الغميس، وهو الأخضر تحت اليابس من النبات.
والغَميم: لبن سخن حتى يغلظ.
والغَمْغَمَةُ، أصوات الثيران عند الذغر، وأصوات الأبطال عند الوَغَى، قال:
وظل لثيران الصريمِ غَماغِمٌ		إذا دعسوها بالنصي المعلبِ
العلبة: القدر.
وتَغَمْغَمَ الغَريقُ تحت الماء إذا تدا كأت فوقه الأمواج، قال:
كما هوى فرعون إذ تَغَمْغَما
تحت ظلالِ الموجِ إذ تَدَأْمّا
والغَمامُ: السحاب، والقطعة غَمامةٌ والغَمْغَمةُ: الاختلاط.
والغِمامُ: شبه الفدام، قال القطامي:
إذا رأس رأيتُ به طماحـاً		شددتُ له الغَمائِمَ والصقاعا
مع: المَغْمَغَةُ: الاختلاط، قال رؤبة:
ما منك خَلْطُ الخلقِ المُمَغْمَغِ

##### Türkçe

غayn ve mîm bâbı
**غ م**, **م غ** ikisi de kullanımdadır. **غمم**: **غَمٌّ** gün; **غَمَّةٌ** gece; ve **غامُّ** iş. Ve **مغمُومٌ** ve **مُغْتَمٌّ** adam: **غَمٍّ** sahibi. Ve o, ona hidayet bulmadığı zaman işinden bir **غُمَّةٍ** içindedir. el-A‘câc dedi ki:
Ve bir **غُمَّةٍ** ki eğer açılmasaydı **غُمُّوا**

Ve **الغَمَاءُ**: dehrin şiddetlerinden şiddetli olan. Ve onlar, karışık şiddetli bir iş içinde oldukları zaman işlerinden bir **غَمّاءٍ** içindedirler. Dedi ki:
Ve **الغَمّاء** içinde vururum, eğer **الوَغَى** çoğaltılırsa		ve eğer emzirenler aç olurlarsa gündüzleyin sindiririm

Ve **أغَمُّ** adam. Ve **غَمّاءُ** alın: çok kıllı; ve gerçekten **غَمَّ يَغَمُّ غَمَاً**; ve aynı şekilde ensede. Dedi ki:
Öyleyse nikâhlanma, eğer dehr aramızı ayırırsa		**أَغَمَّ** ense ve yüzlü, **بأنزعا** değildir

Ve **الغَميم**: **الغَميس**; ve o, bitkiden kurunun altında yeşil olandır.

Ve **الغَميم**: ısıtılmış süt; ta ki kalınlaşıncaya kadar.

Ve **الغَمْغَمَةُ**: boğazlama sırasında boğaların sesleri; ve **الوَغَى** sırasında yiğitlerin sesleri. Dedi ki:
Ve **الصريمِ** boğaları için **غَماغِمٌ** gölgeledi		**المعلبِ** **النصي** ile onları çiğnedikleri zaman

**العلبة**: tencere.

Ve dalgalar onun üstünde yığılıp kaldığı zaman, boğulan suyun altında **تَغَمْغَمَ** etti. Dedi ki:
Firavun düştüğü gibi, **تَغَمْغَما** etti
Dalgaların gölgeleri altında, **تَدَأْمّا** ettiği zaman

Ve **الغَمامُ**: bulut; parça **غَمامةٌ**; ve **الغَمْغَمةُ**: karışma.

Ve **الغِمامُ**: **الفدام** benzeri. el-Kutâmî dedi ki:
Eğer bir baş görürsem onda bir yükselme		ona **الغَمائِمَ** ve **الصقاعا** sıktım

Ma‘a: **المَغْمَغَةُ**: karışma. Ru’be dedi ki:
Senden yoktur yaratılışın karışımı, **المُمَغْمَغِ**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَمُّ: واحد الغُموم. تقول منه: غَمَّهُ فاغْتمَّ. وغَمَمْتُ الحمار وغيره، إذا ألقمت فمه ومنخريه الغمامة بالكسر وهي كالكعام والجمع الغَمائِمُ. وغَمَمْتُهُ، إذا غطَّيته فانْغَمَّ. يقال: أمرٌ غمَّة، أي مبهمٌ ملتبسٌ. قال تعالى: "ثمَّ لا يَكُنْ أمرُكم عليكم غُمَّةً". قال أبو عبيد: مجازها ظلمةٌ وضيق وهمٌّ. والغُمَّةُ أيضاً: قعر النِحْي وغيره. وغَمَّ يومنا بالفتح فهو يومٌ غَمٌّ، إذا كان يأخذ بالنفس من شدَّة الحر. وأغَمَّ يومنا مثله. وليلةٌ غَمٌّ، أي غامَّةٌ، وصِفَ بالمصدر، كما تقول: ماءٌ غَوْرٌ.
وحكى أبو عبيد عن أبي زيد: ليلةٌ غَمَّى وليلةٌ غَمَّةٌ، إذا كان على السماء غَمْيٌ. ويومٌ غَمٌّ. وغُمَّ عليه الخبر، على ما لم يسمّ فاعله، أي استعجمَ، مثل أُغْمِيَ. والغمَّةُ: الكربةُ. ويقال أيضاً: غُمَّ الهلال على الناس، إذا ستره عنهم غيمٌ أو غيره فلم يُرَ. ويقال: صُمْنا للغُمَّى.
وحكى ابن السكيت عن الفراء: صُمْنا للغَمَّى وللغُمَّى، بالفتح والضم جميعاً. قال الراجز:
ليلةُ غُمَّى طامِسٌ هِلالها
أوْغَلْتُها ومُكْرَهٌ إيغالُهـا

وصُمنا للغَمَّاءِ، على فَعْلاءِ بالفتح والمدّ. والغَمام: السحاب، الواحدة غَمامَةٌ. وقد أغَمَّتِ السماء، أي تَغَيَّمَتْ. والغَمَمُ: أن يسيل الشَعَرُ حتَّى تضيق الجبهةُ أو القفا. ورجلٌ أغَمٌّ، وجبهةٌ غَمَّاءُ. وتُكره الغَمَّاء من نواصي الخيل، وهي المُفرِطة في كثرة الشعر. والغَميمُ: الغَميسُ، وهو الكلأ تحت اليبيس. والغَميمُ: لبنٌ يسخَّن حتَّى يغلظ.

##### Türkçe

**الغَمُّ**: **الغُموم**’un biridir. Ondan şöyle dersin: **غَمَّهُ**; sonra **فاغْتمَّ**. Ve **غَمَمْتُ** eşeği ve başkasını: ağzını ve iki burun deliğini, kesre ile **الغمامة** ile tıkadığım zaman; o, **الكعام** gibidir; çoğulu **الغَمائِمُ**’dir. Ve **غَمَمْتُهُ**: onu örttüğüm zaman; sonra **انْغَمَّ**. Denilir: **أمرٌ غمَّة**; yani kapalı, karışık. Yüce Allah dedi: "ثمَّ لا يَكُنْ أمرُكم عليكم **غُمَّةً**". Ebû Ubeyd dedi: onun mecazı karanlık, darlık ve kederdir. Ve **الغُمَّةُ** ayrıca: **النِحْي**’nin ve başkasının dibi. Ve günümüz **غَمَّ** (fetha ile); o hâlde o, **يومٌ غَمٌّ**’dur: şiddetli sıcaktan nefesi tutar olduğu zaman. Ve günümüz **أغَمَّ**; onun benzeri. Ve **ليلةٌ غَمٌّ**: yani **غامَّةٌ**; masdar ile vasfedildi; senin “**ماءٌ غَوْرٌ**” demen gibi.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den nakletti: **ليلةٌ غَمَّى** ve **ليلةٌ غَمَّةٌ**: gökte **غَمْيٌ** olduğu zaman. Ve **يومٌ غَمٌّ**. Ve haber ona **غُمَّ** edildi; faili adlandırılmayan üzere; yani anlaşılmaz oldu; **أُغْمِيَ** gibi. Ve **الغمَّةُ**: sıkıntıdır. Ve ayrıca denilir: hilâl insanlara **غُمَّ** edildi; onu onlardan bir bulut veya başkası örttüğü zaman, böylece görülmedi. Ve denilir: **للغُمَّى** için oruç tuttuk.

İbnü’s-Sikkît, el-Ferrâ’dan nakletti: **للغَمَّى** ve **للغُمَّى** için oruç tuttuk; fetha ve damme ile ikisi de. Râciz dedi ki:
**ليلةُ غُمَّى طامِسٌ هِلالها**
**أوْغَلْتُها ومُكْرَهٌ إيغالُهـا**

Ve **للغَمَّاءِ** için oruç tuttuk; fetha ve med ile **فَعْلاءِ** üzere. Ve **الغَمام**: buluttur; teki **غَمامَةٌ**’dir. Ve gök **أغَمَّتِ**; yani **تَغَيَّمَتْ**. Ve **الغَمَمُ**: saçın akıp (sarkıp) alın yahut ense daralıncaya kadar (olması)dır. Ve **رجلٌ أغَمٌّ**; ve **جبهةٌ غَمَّاءُ**. Ve atların perçemlerinden **الغَمَّاء** mekruh görülür; o, saçın çokluğunda aşırı olandır. Ve **الغَميمُ**: **الغَميسُ**’tir; o, kuru olanın altındaki ottur. Ve **الغَميمُ**: ısıtılan, ta ki koyulaşıncaya kadar (olan) süttür.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ م م
تقول‏:‏ مثلك يكشف الغمّاء ويكفي الداهية الصماء وهي الشديدة من الشدائد التي تغمّ وإنه ليلة غمّى طامس هلالها من غم الشيء إذا غطّاه‏.‏
وجبهة غماء ورجل أغم‏.‏
وما أقبح الغمم‏.‏
وهم يحبون النزع ويكرهون الغمم‏.‏
قال‏:‏ فلا تنكحي إن فرّق الدهر بيننا أغمّ القفا والوجه ليس بأنزعا وتقول المرأة‏:‏ إذا كان الفقر والنّزع قلّ الجزع وإذا اجتمع الفقر والغمم تضاعفت الغمم‏.‏
وتفتر عن مثل حبّ الغمام وهو البرد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سحاب أغمّ‏:‏ لا فرجة فيه‏.‏
قال أبو وجزة‏:‏ أغم ربابه سرب كلاه هزيم رعده ترع الدّلاء ويقولون‏:‏ أحمى فلان غمامة وادي كذا إذا جعلها حمًى لا يقرب‏:‏ يريدون ما ينبته من العشب‏.‏

##### Türkçe

غ م م
Şöyle dersin: Senin gibisi **الغمّاء**’yı açığa çıkarır ve **الداهية الصماء**’yı yeter; o, şiddetlilerin şiddetlisi olan şiddetlidir ki örter; ve o, hilâli silinmiş **غمّى** bir gecedir; şeyin **غم**’inden, onu örttüğü zaman.

Ve **غماء** bir alın; ve **أغم** bir adam.

**الغمم** ne kadar çirkindir.

Onlar **النزع**’ı severler ve **الغمم**’den hoşlanmazlar.

Dedi ki:
Öyleyse nikâhlanma; eğer zaman bizi ayırırsa,
Ense **أغمّ** ve yüz **بأنزعا** olmayan.

Ve kadın şöyle der: Fakirlik ve **النّزع** olursa, **الجزع** az olur; fakirlik ve **الغمم** bir araya gelirse, **الغمم** kat kat olur.

Ve **حبّ الغمام** gibi bir şeyden açılır; o da soğuktur.

Mecazdan: **أغمّ** bir bulut: onda hiçbir açıklık yoktur.

Ebû Vecze dedi ki:
**أغم** onun bulutu; sürü, onun otlağı;
Onun gök gürültüsünün uğultusu; kovalar su çeker.

Ve derler ki: Falan kimse, şu vadinin **غمامة**’sını koruluk yaptı; onu bir koruluk kıldı, yaklaşılmaz: onunla, onun bitirdiği ottan murat ederler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغمُّ: واحد الغُمُومِ. والغَمُّ والغُمَّةُ: الكَرْبُ؛ الأخيرة عن اللحياني؛ قال العجاج:
بَلْ لَوْ شَهِدْتِ النَّاس إذ تُكُمُّوا
بغُمَّةٍ، لوْ لمْ تُفَرَّجْ غُمُّوا
تُكُمُّوا أي غُطُّوا بالغَمِّ؛ وقال الآخر:
لا تَحْسَبَنْ أن يَدِي في غُمَّه،
في قَعْرِ نِحْيٍّ أَسْتَثِيرُ حَمَّه
والغَمْاءُ: كالغَمِّ. وقد غَمَّه الأمرُ يَغُمُّه غَمّاً فاغْتَمَّ وانْغَمَّ؛ حكاها سيبويه بعد اغْتَمَّ، قال: وهي عربية.
ويقال: ما أَغَمَّك إليَّ وما أَغَمَّكَ لي وما أَغَمَّك عليَّ. وإنه لَفِي غُمَّةٍ من أمره أي لَبْسٍ ولم يَهْتَدِ له. وأَمْرُهُ عليه غُمَّةٌ أي لَبْسٌ. وفي التنزيل العزيز: ثم لا يكن أمركم عليكم غُمَّةً؛ قال أَبو عبيد: مجازها ظُلْمة وضيقٌ وهَمٌّ، وقيل: أي مُغَطّىً مستوراً. والغُمَّى: الشديدة من شدائد الدهر؛ قال ابن مقبل:
خَروج مِنَ الغُمَّى إذا صُكَّ صَكَّةً
بَدا، والعُيُونُ المُسْتَكِفَّةُ تَلْمَحُ
وأمْرٌ غُمَّةٌ أي مُبْهَمٌ ملتبس؛ قال طرفة:
لَعَمْري وما أَمْرِي عليَّ بِغُمَّةٍ
نَهارِي، وما لَيْلي عليَّ بِسَرْمَدِ
ويقال: إنهم لفي غُمَّى من أمرهم إذا كانوا في أمر ملتبس؛ قال الشاعر: وأَضْرِبُ في الغُمَّى إذا كَثُرَ الوَغَى،
وأََهْضِمُ إنْ أَضْحى المَراضِيعُ جُوَّعا
قال ابن حمزة: إذا قَصَرْتَ الغُمَّى ضَمَمْتَ أَولها، وإذا فتحْت أَولها مددت، قال: والأَكثر على أَنه يجوز القصر والمدّ في الأَوَّل (* قوله
«في الأول» كذا في الأصل، ولعله في الثاني إذ هو الذي يجوز فيه القصر والمد) قال مغلس:
حُبِسْتُ بِغَمَّى غَمْرةٍ فَتَركْتُها،
وقد أَتْرُك الغَمّى إذا ضاق بابُها
والغُمَّةُ: قَعْرُ النِّحْي وغيره.
وغُمَّ علي الخَبَرُ، على ما لم يسم فاعله، أي اسْتَعجم مثال أُغْمِيَ. وغُمَّ الهِلال على الناس غَمّاً: سَترَه الغَيمُ وغيره فلم يُرَ. وليلةُ غَمَّاءَ: آخر ليلة من الشهر، سميت بذلك لأنه غُمَّ عليهم أمرُها أي سُتِرَ فلم يُدْرَ أَمِن المقبل هي أم من الماضي؛ قال: ليلةُ ُغُمَّى* طامِسٌ هِلالُها،
(* قوله «ليلة غمى إلخ» أورده الجوهري شاهداً على ما بعده وهو المناسب) أَوْغَلتُها ومُكْرَةٌ إيغالُها
وهي ليلةُ الغُمَّى. وصُمْنا للغُمَّى وللغَمَّى، بالفتح والضم، إذ غُمَّ عليهم الهلال في الليلة التي يرون أن فيها استهلاله. وصُمْنا للغَمَّاء، بالفتح والمد. وصُمْنا للغُمِّيَّة وللغُمَّة كل ذلك إذا صاموا على غير رؤية. وفي الحديث: أنه قال صوموا لرؤيته وأَفطروا لرؤيته فإن غُمَّ عليكم فأَكملوا العدة؛ قال شمر: يقال غُمَّ علينا الهلال غَمّاً فهو مَغْموم إذا حال دون رؤية الهلال غَيْمٌ رَقِيق، من غَمَمْت الشيء إذا غَطَّيته، وفي غُمَّ ضمير الهلال، قال: ويجوز أن يكون غُمَّ مسنداً إلى الظرف أي فإن كنتم مَغْموماً عليكم فأَكملوا، وترك ذكر الهلال للاستغناء عنه. وفي حديث وائل ابن حجر: ولا غُمَّةَ في فرائض الله أي لا تُسْتَرُ ولا تُخفَى فرائضه، وإنما تُظْهَر وتُعْلن ويُجْهَر بها؛ وقال أَبو دواد: ولها قُرْحَةٌ تَلأْلأ كالشِّعْـ
ـرَى، أَضاءَتْ وغُمَّ عنها النُّجومُ
يقول: غَطَّى السحابُ غيرَها من النجوم؛ وقال جرير:
إذا نَجْمٌ تعَقَّبَ لاحَ نَجْمٌ،
ولَيْسَتْ بالمُحاقِ ولا الغُمومِ
قال: والغُمُومُ من النجوم صغارها الخفية. قال الأَزهري: وروي هذا الحديث فإن غُمِّيَ عليكم وأُغْمِيَ عليكم، وسنذكرهما في المعتل. أَبو عبيد: ليلةٌ غَمَّى، بالفتح مثال كَسْلى، وليلةٌ غَمَّةٌ إذا كان على السماء غَمْيٌ مثال رَمْيٍ وغَمٌّ وهو أن يُغَمَّ عليهم الهلال. قال الأزهري: فمعنى غُمَّ وأُغْمِيَ وغُمِّيَ واحد، والغَمُّ والغَمْيُ بمعنى واحد. وفي حديث عائشة: لما نُزِلَ برسول الله، صلى الله عليه وسلم، طَفِقَ يطرح خَمِيصةً على وجهه فإذا اغتَمَّ كشفها أي إذا احتبس نَفَسُه عن الخروج، وهو افتعل من الغَمِّ التغطية والستر. وغَمَّ القمرُ النجوم: بَهَرَها وكاد يستر ضوءَها. وغَمَّ يومُنا، بالفتح، يَغُمُّ غَمّاً وغُموماً من الغَمِّ. ويومٌ غامٌ وغَمٌّ ومِغَمٌّ: ذو غَمّ؛ قال:
في أُخْرَياتِ الغَبَشِ المِغَمِّ
وقيل: هو إذا كان يأْخذ بالنَّفَس من شدة الحر. وأَغَمَّ يومُنا مثله. وليلة غَمَّة وليل غَمٌّ أي غامَّةٌ، وصف بالمصدر كما تقول ماءٌ غَوْرٌ وأَمرٌ غامٌّ. ورجل مَغْموم: مُغْتَمٌّ من قولهم غُمَّ علينا الهلالُ، فهو مَغْموم إذا التبس.
والغِمامةُ، بالكسر: خَريطةٌ يجعل فيها فم البعير يُمْنَعُ بها الطعام، غَمَّهُ يَغُمُّه غَمّاً، والجمع الغَمائم. والغِمامة: ما تُشَدُّ به عينا الناقة أو خَطْمُها. أَبو عبيد: الغِمامة ثوب يُشَدُّ به أَنف الناقة إذا ظُئِرَتْ على حُوار غيرها، وجمعها غَمائم؛ قال القطامي: إذا رَأْسٌ رأَيْتُ به طِماحاً،
شَدَدْتُ له الغَمائِمَ والصِّقاعا
الليث: الغِمامةُ شِبْه فِدامٍ أو كِعامٍ. ويقال: غَمَمْتُ الحمار والدَّابة غَمّاً، فهو مَغْمُومٌ إذا أَلقَمْتَ فاه ومنخريه؛ الغِمامة، بالكسر: وهي كالكِعام، وقال غيره: إذا أَلقمت فاه مخْلاةً أو ما أشبهها يمنعه من الاعتلاف، واسم ما يُغَمُّ به غِمامة.
التهذيب: شمر الغِمَّةُ، بكسر الغين، اللِّبْسة؛ تقول: اللِّباسُ والزِّيُّ والقِشْرة والهَيْئة والغِمَّة واحد. والغِمامةُ: القُلْفة، على التشبيه.
ورُطَبٌ مَغْمومٌ: جعل في الجَرَّة وسُتِر ثم غُطِّي حتى أَرْطَب. وغَمَّ الشيءَ يَغُمُّه: علاه؛ عن ابن الأعرابي؛ قال النمر بن تولب: أُنُفٌ يَغُمٌّ الضَّالَ نَبْتُ بِحارِها
وبحرٌ مُغَنَّمٌ: كثير الماء، وكذلك الرَّكِيَّة؛ قال ابن الأَعرابي: هي التي تَمْلأُ كلَّ شيء وتُغَرِّقه؛ وأَنشد:
قَرِيحةُ حِسيٍ من شُرَيْح مُغَمِّم
وغَمَمْتُه: غَطَّيته فانغَمَّ؛ قال أَوس يرثي ابنه شريحاً: وقدْ رامَ بَحْري قَبْلَ ذلك طامِياً،
مِنَ الشُّعَراءِ، كُلٌّ عَوْدٍ ومُفْحِمِ
على حِينَ أَنْ جَدَّ الذَّكاءُ وأَدْرَكتْ
قَريحةُ حِسْيٍ مِن شُرَيْحٍ مُغَمَّم
يريد: رام الشعراء بحري بعدما ذَكِيتُ، والذَّكاء انتهاء السنّ واستحكامه، وقوله قَريحةُ حِسْيٍ من شريح يريد أَن ابنه شريحاً قد قال الشعر، وقَريحةُ الماء: أَول خروجه من البئر، والذي في شعره مغمم، بكسر الميم، يريد الغامر المغطي؛ شبه شعر ابنه شريح بماء غامر لا ينقطع، ولم يَرْث ابنه في هذه القصة كما ذكر، وإنما افتخر بنفسه وبولده ونصرة قومه في يوم السُّوبان. وغَيم مُغَمِّم: كثير الماء.
والغَمامة، بالفتح: السحابة، والجمع غَمام وغَمائم؛ وأَنشد ابن بري للحطيئة يمدح سعيد بن العاص:
إذا غِبْتَ عَنَّا غابَ عَنَّا رَبيعُنا،
ونُسْقى الغَمامَ الغُرَّ حِينَ تَؤُوبُ
فوصف الغمام بالغُرّ وهو جمع غَرّاء. وقد أَغَمَّتِ السماءُ أي تغيرت. وحَبُّ الغَمام: البَرَد. وسحاب أَغَمُّ: لا فُرْجة فيه. وقال ابن عرفة في قوله تعالى: وظللنا عليهم الغمام؛ الغَمام الغَيْم الأبيض وإنما سمي غماماً لأنه يَغُمُّ السماء أي يسترها، وسمي الغَمّ غَمّاً لاشتماله على القلب. وقوله عز وجل: فأَثابكم غَمّاً بغَمّ؛ أَراد غمّاً متصلاً، فالغم الأول الجِراح والقتل، والثاني ما أُلقي إليهم من قبل النبي، صلى الله عليه وسلم، فأَنساهم الغم الأول. وفي حديث عائشة: عَتَبُوا على عثمان موضع الغَمامة المُحْماة؛ هي السحابة وجمعها الغَمام، وأرادت بها العُشب والكَلأَ الذي حماه، فسمته بالغمامة كما يسمى بالسماء، أرادت أَنه حَمى الكَلأَ وهو حق جميع الناس. والغَمَمُ: أَن يَسيل الشَّعر حتى يضيق الوجه والقفا، ورجل أَغَمّ وجبهة غَمّاء؛ قال هدبة بن الخشرم:
فلا تَنْكِحي، إنْ فَرَّقَ الدهرُ بيننا،
أَغَمَّ القَفا والوَجْهِ، ليس بأَنْزَعا
ويقال: رجل أَغَمّ الوجه وأَغَمّ القفا. وفي حديث المعراج في رواية ابن مسعود: كنا نسير في أَرض غُمَّة
(* قوله «في أرض غمة» ضبطت الغمة بضم
الغين وشد الميم كما ترى في غير نسخة من النهاية)؛ الغُمّةُ: الضيقة. والغَمّاء من النواصي: كالفاشِغة، وتكره الغَمّاء من نواصي الخيل وهي المُفرطة في كثرة الشعَر.
والغَمِيم: النبات الأخضر تحت اليابس. وفي الصحاح: الغَمِيم الغَمِيس وهو الكلأُ تحت اليَبِيس. وفي النوادر: اعتَمَّ الكلأُ واغْتَمَّ. وأَرض مُعِمّة ومُغِمّة ومُعْلَوْلِىة ومُغْلَوْلِيَة، وأَرض عَمْياء وكَمْهاءُ كل هذا في كثرة النبات والتفافه. والغُمام: الزُّكام. ورجل مَغْموم: مَزْكوم. والغَمِيمُ: اللبن يسخن حتى يغلظ. والغَمِيم: موضع بالحجاز، ومنه كُراع الغَمِيم وبُرَق الغَميم؛ قال:
حَوَّزَها مِن بُرَق الغَمِيمِ
أَهْدَأُ، يَمْشِي مِشْيةَ الظَّلِيمِ
والغَمْغَمةُ والتَّغَمْغُم: الكلام الذي الذي لا يُبَين، وقيل هما أَصوات الثيران عند الذُّعْر وأَصوات الأَبطال في الوَغى عند القتال؛ قال امرؤ القيس:
وظَلَّ لِثيرانِ الصَّرِيم غَماغِمٌ،
يُداعِسُها بالسَّمْهَريِّ المُعَلَّب
وأورد الأَزهري هنا بيتاً نسبه لعلقمة وهو:
وظلَّ لثيرانِ الصَّريمِ غماغِمٌ،
إذا دَعَسُوها بالنَّضِيِّ المُعَلَّب
وقال الراعي:
يَفْلِقْن كلَّ ساعِد وجُمْجُمه
ضَرباً، فلا تَسمع إلا غَمْغَمَه
وفي صفة قريش: ليس فيهم غَمْغمةُ قُضاعة؛ الغَمغمة والتَّغَمْغم: كلام غير بيِّن؛ قاله رجل من العرب لمعاوية، قال: من هم؟ قال: قومك من قريش؛ وجعله عبد مناف بن ربع الهذلي للقِسِيّ فقال:
وللقِسِيِّ أَزامِيلٌ وغَمْغمةٌ،
حِسَّ الجَنُوبِ تَسوقُ الماء والبَرَدا
وقال عنترة:
في حَوْمةِ المَوْتِ التي لا تَشْتَكي
غَمَراتِها الأبْطالُ، غيرَ تَغَمْغُمِ
وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
إذا المُرْضِعاتُ، بعد أَوّل هَجْعةٍ،
سَمِعْتَ على ثُدِيِّهنّ غَماغِما
فسره فقال: معناه أَن أَلبانهن قليلة، فالرَّضيع يُغَمْغِم ويبكي على الثَّدي إذا رَضِعه طلباً للبن، فإما أَن تكون الغمغمة في بكاء الأطفال وتَصويتهم أَصلاً، وإما أَن تكون استعارة.
وتَغَمْغَمَ الغريقُ تحت الماء: صوَّت، وفي التهذيب إذا تداكَأَت فوقه الأمواج؛ وأَنشد:
من خَرَّ في قَمْقامِنا تَقَمْقَما،
كما هَوَى فِرعونُ، إذْ تَغَمْغَما
تحتَ ظِلال المَوْجِ، إذْ تَدَأّما
أي صار في دَأْماء البحر.

##### Türkçe

**الغمُّ**: **الغُمُومِ**’un teki. Ve **الغَمُّ** ile **الغُمَّةُ**: sıkıntı; ikincisi Lihyânî’dendir; A‘câc dedi ki:

Bَلْ لَوْ شَهِدْتِ النَّاس إذ تُكُمُّوا
بغُمَّةٍ، لوْ لمْ تُفَرَّجْ غُمُّوا

**تُكُمُّوا** yani: gam ile örtüldüler; ve başkası dedi ki:

لا تَحْسَبَنْ أن يَدِي في غُمَّه،
في قَعْرِ نِحْيٍّ أَسْتَثِيرُ حَمَّه

Ve **الغَمْاءُ**: **الغَمِّ** gibi. Ve iş onu gamlandırdı; onu gamlandırır; gamlandırma ile; derken gamlandı ve içe gömüldü; bunu Sîbeveyh **اغْتَمَّ**’dan sonra nakletti; dedi ki: ve o Arapçadır. Ve denir: Bana karşı seni ne kadar gamlandıran (şey) var; ve benim için seni ne kadar gamlandıran (şey) var; ve bana karşı seni ne kadar gamlandıran (şey) var. Ve o, işinden bir **غُمَّةٍ** içindedir; yani bir karışıklık; ve ona yol bulmadı. Ve işi onun üzerinde bir **غُمَّةٌ**’dir; yani bir karışıklık. Ve aziz tenzilde: “sonra işiniz üzerinize bir **غُمَّةً** olmasın”; Ebû Ubeyd dedi: bunun mecazı karanlık ve darlık ve gamdır; ve denildi: yani örtülü, gizli.

Ve **الغُمَّى**: zamanın şiddetlerinden şiddetli olan; İbn Mukbil dedi:

خَروج مِنَ الغُمَّى إذا صُكَّ صَكَّةً
بَدا، والعُيُونُ المُسْتَكِفَّةُ تَلْمَحُ

Ve bir iş **غُمَّةٌ**’dir; yani kapalı, karışık; Tarafe dedi:

لَعَمْري وما أَمْرِي عليَّ بِغُمَّةٍ
نَهارِي، وما لَيْلي عليَّ بِسَرْمَدِ

Ve denir: onlar işlerinden bir **غُمَّى** içindedirler; eğer karışık bir iş içinde iseler; şair dedi:

وأَضْرِبُ في الغُمَّى إذا كَثُرَ الوَغَى،
وأََهْضِمُ إنْ أَضْحى المَراضِيعُ جُوَّعا

İbn Hamza dedi: **الغُمَّى**’yı kısalttığında başını dammelersin; başını fetha ettiğinde uzatırsın; dedi: ve çoğu, birincide kısaltma ve uzatmanın caiz olduğu üzerinedir. ( * “**في الأول**” sözü: asılda böyledir; belki ikincidedir; çünkü kısaltma ve uzatma onda caizdir.) Muğallis dedi:

حُبِسْتُ بِغَمَّى غَمْرةٍ فَتَركْتُها،
وقد أَتْرُك الغَمّى إذا ضاق بابُها

Ve **الغُمَّةُ**: **النِّحْي**’nin dibi ve başkası.

Ve haber bana **غُمَّ** oldu; faili anılmayan üzere; yani **أُغْمِيَ** misali anlaşılmaz oldu. Ve hilâl insanlara **غُمَّ** oldu; bir gam ile: bulut ve başkası onu örttü de görülmedi. Ve **غَمَّاءَ** bir gece: ayın son gecesi; ona bu ad verildi; çünkü onun işi onlara **غُمَّ** oldu; yani örtüldü de bilinmedi: gelecekten mi, yoksa geçmişten mi; dedi ki:

ليلةُ ُغُمَّى* طامِسٌ هِلالُها،
أَوْغَلتُها ومُكْرَةٌ إيغالُها

Ve o, **الغُمَّى** gecesidir. Ve **الغُمَّى** için ve **الغَمَّى** için oruç tuttuk; fetha ve damme ile; çünkü hilâl, onun doğuşunu gördüklerini sandıkları gecede onlara **غُمَّ** oldu. Ve **الغَمَّاء** için oruç tuttuk; fetha ve med ile. Ve **الغُمِّيَّة** için ve **الغُمَّة** için oruç tuttuk; bunların hepsi, görmeden oruç tuttuklarında. Ve hadiste: dedi ki: “Onu görmeniz için oruç tutun ve onu görmeniz için iftar edin; eğer size **غُمَّ** olursa sayıyı tamamlayın”; Şemmer dedi: denir: hilâl bize **غُمَّ** oldu; bir gam ile; o halde o **مَغْموم**’dur; eğer hilâli görmeye ince bir bulut engel olursa; “şeyi örttüğümde” **غَمَمْت**’ten. Ve **غُمَّ**’da zamir hilâlin zamiridir; dedi: ve **غُمَّ**’nın zarf’a isnad edilmiş olması da caizdir; yani “eğer siz üzerinize gam çökmüş kimseler iseniz sayıyı tamamlayın”; hilâlin zikrini, ondan müstağni olunduğu için terk etti. Ve Vâil b. Hucr hadîsinde: “Allah’ın farzlarında **غُمَّةَ** yoktur”; yani farzları örtülmez ve gizlenmez; ancak ortaya konur, ilan edilir ve onunla açıktan konuşulur; Ebû Duvâd dedi:

ولها قُرْحَةٌ تَلأْلأ كالشِّعْـ
ـرَى، أَضاءَتْ وغُمَّ عنها النُّجومُ

Der ki: bulut, ondan başka yıldızları örttü; Cerîr dedi:

إذا نَجْمٌ تعَقَّبَ لاحَ نَجْمٌ،
ولَيْسَتْ بالمُحاقِ ولا الغُمومِ

Dedi: yıldızlardan **الغُمُومُ**, onların küçük, gizli olanlarıdır. Ezherî dedi: bu hadîs “eğer size **غُمِّيَ** olursa” ve “size **أُغْمِيَ** olursa” diye rivayet edilmiştir; ikisini de illetli babında zikredeceğiz. Ebû Ubeyd: **غَمَّى** bir gece; fetha ile; **كَسْلى** misali; ve **غَمَّةٌ** bir gece; eğer gökte **غَمْيٌ** varsa; **رَمْيٍ** misali; ve **غَمٌّ**; o da hilâlin onlara **يُغَمَّ** olmasıdır. Ezherî dedi: **غُمَّ** ile **أُغْمِيَ** ile **غُمِّيَ**’nin manası birdir; ve **الغَمُّ** ile **الغَمْيُ** bir manadadır. Ve Âişe hadîsinde: Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) ölüm hâli indiğinde, yüzüne bir **خَمِيصةً** atıp duruyordu; ne zaman **اغتَمَّ** olsa onu açıyordu; yani nefesi çıkmaktan tutulduğunda; ve o, örtme ve gizleme olan **الغَمِّ**’den “iftial”dır. Ve ay, yıldızları **غَمَّ** etti: onları bastırdı ve ışıklarını örtmeye yaklaştı. Ve günümüz **غَمَّ** etti; fetha ile; **يَغُمُّ**; bir gam ve **غُموماً** ile; **الغَمِّ**’den. Ve **غامٌ** bir gün ve **غَمٌّ** ve **مِغَمٌّ**: gam sahibi; dedi ki:

في أُخْرَياتِ الغَبَشِ المِغَمِّ

Ve denildi: o, şiddetli sıcaktan nefesi tutar hâle geldiğinde. Ve günümüz **أَغَمَّ** etti; onun gibidir. Ve **غَمَّة** bir gece ve **غَمٌّ** bir gece; yani **غامَّةٌ**; masdar ile sıfatlandı; “derin su” dediğin gibi ve “kapalı iş”. Ve **مَغْموم** bir adam: **مُغْتَمٌّ**; “hilâl bize **غُمَّ** oldu” sözlerinden; o halde o **مَغْموم**’dur; karıştığında.

Ve **الغِمامةُ**, kesre ile: deve ağzına konulan bir torba; onunla yem engellenir; onu gamlandırdı; onu gamlandırır; bir gamlandırma ile; çoğulu **الغَمائم**. Ve **الغِمامة**: dişi devenin gözüne veya burnuna bağlanan şey. Ebû Ubeyd: **الغِمامة** dişi devenin burnuna bağlanan bir bezdir; başka bir yavruya sütanne yapıldığında; çoğulu **غَمائم**; Kutâmî dedi:

إذا رَأْسٌ رأَيْتُ به طِماحاً،
شَدَدْتُ له الغَمائِمَ والصِّقاعا

Leys: **الغِمامةُ**, **فِدامٍ** yahut **كِعامٍ** benzeri. Ve denir: eşeği ve biniti **غَمَمْتُ**; bir gam ile; o halde o **مَغْمُومٌ**’dur; eğer ağzını ve burun deliklerini **الغِمامة** ile tıkarsan; kesre ile: ve o **الكِعام** gibidir. Ve başkası dedi: eğer ağzına bir yem torbası yahut benzeri bir şey geçirirsen, onu otlamaktan men eder; ve onunla gamlanan şeyin adı **غِمامة**’dır.

**التهذيب**: Şemmer: **الغِمَّةُ**, ğayn kesresiyle: elbise/giysi; dersin ki: **اللِّباسُ** ve **الزِّيُّ** ve **القِشْرة** ve **الهَيْئة** ve **الغِمَّة** birdir. Ve **الغِمامةُ**: sünnet derisi; benzetme üzere.

Ve **مَغْمومٌ** taze hurma: küpe konuldu ve örtüldü, sonra kapatıldı; ta ki daha da tazelensin. Ve şeyi gamlandırdı; onu gamlandırır: üzerine çıktı; İbnü’l-A‘râbî’den; Nemer b. Tevleb dedi:

أُنُفٌ يَغُمٌّ الضَّالَ نَبْتُ بِحارِها

Ve **مُغَنَّمٌ** bir deniz: suyu çok; kuyu da böyledir; İbnü’l-A‘râbî dedi: o, her şeyi dolduran ve boğan şeydir; ve okudu:

قَرِيحةُ حِسيٍ من شُرَيْح مُغَمِّم

Ve onu **غَمَمْتُ**: onu örttüm de o da örtüldü; Evs, oğlu Şurayh’ı mersiye söylerken dedi:

وقدْ رامَ بَحْري قَبْلَ ذلك طامِياً،
مِنَ الشُّعَراءِ، كُلٌّ عَوْدٍ ومُفْحِمِ
على حِينَ أَنْ جَدَّ الذَّكاءُ وأَدْرَكتْ
قَريحةُ حِسْيٍ مِن شُرَيْحٍ مُغَمَّم

İster: şairler, ben olgunlaştıktan sonra denizimi istemişti; ve **الذَّكاء** yaşın sonu ve onun sağlamlaşmasıdır. Ve “**قَريحةُ حِسْيٍ من شريح**” sözüyle, oğlu Şurayh’ın şiir söylediğini ister. Ve **قَريحةُ الماء**: kuyudan ilk çıkışı. Ve onun şiirindeki **مغمم**, mîm kesresiyle: yani kaplayan, örten; oğlu Şurayh’ın şiirini, kesilmeyen taşkın suya benzetti. Ve bu kıssada, zikredildiği gibi oğluna mersiye söylemedi; ancak kendisiyle, oğluyla ve **السُّوبان** gününde kavmini desteklemesiyle övündü. Ve **مُغَمِّم** bir bulut: suyu çok.

Ve **الغَمامة**, fetha ile: bulut; çoğulu **غَمام** ve **غَمائم**; İbn Berrî, Hutay’e’den Saîd b. el-Âs’ı överken okudu:

إذا غِبْتَ عَنَّا غابَ عَنَّا رَبيعُنا،
ونُسْقى الغَمامَ الغُرَّ حِينَ تَؤُوبُ

Böylece **الغَمام**’ı **الغُرّ** ile niteledi; o, **غَرّاء**’nın çoğuludur. Ve gök **أَغَمَّتِ**; yani değişti. Ve **حَبُّ الغَمام**: dolu. Ve **أَغَمُّ** bir bulut: onda açıklık yok. İbn Arafe, “ve üzerlerine **الغَمام**’ı gölge yaptık” sözü hakkında dedi: **الغَمام** beyaz buluttur; ancak göğü gamlandırdığı, yani örttüğü için **غماماً** diye adlandırıldı. Ve **الغَمّ** kalbi kuşattığı için **غَمّاً** diye adlandırıldı. Ve “size gam ile gam verdi” sözü: bitişik bir gamı istedi; birinci gam yaralar ve öldürmedir; ikincisi, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) tarafından onlara atılan şeydir; böylece onlara birinci gamı unutturdu. Ve Âişe hadîsinde: Osman’a, “korunmuş **الغَمامة** yeri” hakkında sitem ettiler; o buluttur; çoğulu **الغَمام**. Onunla, onun koruduğu ot ve merayı kastetti; onu, gök diye adlandırıldığı gibi **الغمامة** diye adlandırdı; bütün insanların hakkı olan merayı koruduğunu kastetti. Ve **الغَمَمُ**: saçın akıp yüzü ve enseyi daraltmasıdır. Ve **أَغَمّ** bir adam ve **غَمّاء** bir alın; Hudbe b. el-Haşrem dedi:

فلا تَنْكِحي، إنْ فَرَّقَ الدهرُ بيننا،
أَغَمَّ القَفا والوَجْهِ، ليس بأَنْزَعا

Ve denir: yüzü **أَغَمّ** bir adam ve ensesi **أَغَمّ**. Ve miraç hadîsinde, İbn Mes‘ûd rivayetinde: “dar bir yerde yürüyorduk”; **الغُمّةُ**: darlık.

Ve perçemlerden **الغَمّاء**: **الفاشِغة** gibidir; atların perçemlerinden **الغَمّاء** mekruhtur; o, saçın çokluğunda aşırı olandır.

Ve **الغَمِيم**: kurunun altında yeşil bitki. Ve **الصحاح**’ta: **الغَمِيم** **الغَمِيس**’tir; o, kurunun altındaki ottur. Ve **النوادر**’de: ot **اعتَمَّ** etti ve **اغْتَمَّ** etti. Ve **مُعِمّة** ve **مُغِمّة** ve **مُعْلَوْلِىة** ve **مُغْلَوْلِيَة** bir yer; ve **عَمْياء** ve **كَمْهاءُ** bir yer; bunların hepsi bitkinin çokluğu ve birbirine dolanması hakkındadır. Ve **الغُمام**: nezle. Ve **مَغْموم** bir adam: nezleli. Ve **الغَمِيمُ**: süt; ısıtılır da koyulaşır. Ve **الغَمِيم**: Hicaz’da bir yer; ondan **كُراع الغَمِيم** ve **بُرَق الغَميم**; dedi ki:

حَوَّزَها مِن بُرَق الغَمِيمِ
أَهْدَأُ، يَمْشِي مِشْيةَ الظَّلِيمِ

Ve **الغَمْغَمةُ** ile **التَّغَمْغُم**: açıklanmayan söz; ve denildi: ikisi, korku anında boğaların sesleridir ve savaşta çarpışma anında yiğitlerin sesleridir; İmru’ul-Kays dedi:

وظَلَّ لِثيرانِ الصَّرِيم غَماغِمٌ،
يُداعِسُها بالسَّمْهَريِّ المُعَلَّب

Ezherî burada, Alkame’ye nispet ettiği bir beyti getirdi; o da:

وظلَّ لثيرانِ الصَّريمِ غماغِمٌ،
إذا دَعَسُوها بالنَّضِيِّ المُعَلَّب

Râ‘î dedi:

يَفْلِقْن كلَّ ساعِد وجُمْجُمه
ضَرباً، فلا تَسمع إلا غَمْغَمَه

Ve Kureyş’in vasfında: onlarda Kudâ‘a’nın **غَمْغمةُ**’si yoktur; **الغَمغمة** ve **التَّغَمْغم**: açık olmayan söz; bunu, Araplardan bir adam Muâviye’ye söyledi; dedi: onlar kim? dedi: Kureyş’ten senin kavmin. Ve Abd Menâf b. Rub‘ el-Huzelî, yaylar için onu yaptı da dedi:

وللقِسِيِّ أَزامِيلٌ وغَمْغمةٌ،
حِسَّ الجَنُوبِ تَسوقُ الماء والبَرَدا

Antara dedi:

في حَوْمةِ المَوْتِ التي لا تَشْتَكي
غَمَراتِها الأبْطالُ، غيرَ تَغَمْغُمِ

Ve İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu sözü:

إذا المُرْضِعاتُ، بعد أَوّل هَجْعةٍ،
سَمِعْتَ على ثُدِيِّهنّ غَماغِما

Onu açıkladı da dedi: manası, sütlerinin az olmasıdır; emzikli çocuk, süt istemek için memeyi emdiğinde **يُغَمْغِم** eder ve ağlar. Böylece ya **الغمغمة** çocukların ağlamasında ve seslenişinde asıldır; yahut o bir istiaredir.

Ve boğulan kimse su altında **تَغَمْغَمَ** etti: ses çıkardı; ve **التهذيب**’te: dalgalar onun üstünde yığıldığında; ve okudu:

من خَرَّ في قَمْقامِنا تَقَمْقَما،
كما هَوَى فِرعونُ، إذْ تَغَمْغَما
تحتَ ظِلال المَوْجِ، إذْ تَدَأّما

Yani denizin **دَأْماء**’sında oldu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ م م * * الغَمُّ * واحد * الغُمُوم * تقول منه * غَمَّهُ فاغْتَمَّ * وتقول * غَمَّهُ * أي غطَّاه * فانْغَمَّ * و * الغُمَّةُ * الكُربة ويقال أمر * غُمَّة * أي مبهم ملتبس قال الله تعالى ﴿ثم لا يكن أمركم عليكم غُمَّة﴾ قال أبو عبيدة مجازها ظلمة وضيق وهم و * غَمَّ * يومنا من باب رد فهو يوم غَمٌّ إذا كان يأخذ بالنفس من شدة الحر و * أَغَمَّ * يومنا مثله وليلة * غَمٌّ * أيضا أي * غامَّةٌ * وُصفت بالمصدر كقولهم ماء غَوْرٌ و * غُمُّ * عليه الخبر على ما لم يسم فاعله أي استعجم مثل أُغمي ويقال أيضا * غُمَّ * الهلال على الناس إذا ستره عنهم غيم أو غيره فلم يُر و * الغَمَام * السحاب الواحدة * غَمامة * وقد * أغَمَّت * السماء أي تَغَيَّمت

##### Türkçe

* غ م م * **الغَمُّ** **واحد** **الغُمُوم**; bundan şöyle dersin: **غَمَّهُ فاغْتَمَّ**. Ve dersin: **غَمَّهُ** yani onu örttü; böylece **انْغَمَّ**. Ve **الغُمَّةُ**: sıkıntı. Ve “iş **غُمَّة**” denilir; yani kapalı, karışık. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ثم لا يكن أمركم عليكم **غُمَّة**﴾. Ebû Ubeyde dedi: onun mecazı karanlık, darlık ve gamdır. Ve “günümüz **غَمَّ**” (رَدّ babından); o, şiddetli sıcaktan nefesi tutarcasına olursa “gün **غَمٌّ**”dur. Ve “günümüz **أَغَمَّ**” da onun gibidir. Ve “gece **غَمٌّ**” da; yani **غامَّةٌ**; masdar ile vasfedilmiştir; “su غَوْرٌ” demeleri gibi. Ve “haber ona **غُمُّ**” (faili adlandırılmamış üzere); yani anlaşılmaz oldu; “**أُغمي**” gibi. Ve ayrıca “hilâl insanlara **غُمَّ**” denilir; eğer onu onlardan bulut veya başkası örter de görülmezse. Ve **الغَمَام**: bulut; bir tanesi **غَمامة**. Ve “gök **أغَمَّت**”; yani bulutlandı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( *!الغُمُّ : الكَرْبُ ) يَحصُلُ لِلْقَلْبِ بسَبَبِ | ما حَصَلَ ، والهَمُّ هو الكَرْبُ يَحْصُلُ | بِسَبَبِ ، ما يُتَوَقَّعُ حُصُولُه مِنْ أَذَى . وقيل : | هُمَا وَاحِدٌ ، وقَالَ بالفرق عِيَاضٌ وغَيْرُه ، | ( *!كالغَمَّاءِ *!والغُمَّةِ بِالضَّمِّ ) ، الأَخِيرَةُ عن | اللِّحْيانِيّ قَالَ العَجَّاجُ : | % ( * بَلْ لَوْ شَهِدْتِ النَّاسَ إِذْ تُكُمُّوا * % ) % | % ( * *!بغُمَّةٍ لَوْ لَمْ تُفرَّجْ *!غُمُّوا * % ) % |

| ( ج : *!غُمومٌ ) . | | وَقَدْ ( *!غَمَّهُ ) *!يَغُمُّهُ *!غَمًّا ( *!فاغْتَمَّ *!وانْغَمَّ ) | حَكَاهُمَا سِيبَوَيْه : ( أَحزَنَهُ ) . | | ( و ) يُقَالُ : ( ما *!أَغَمَّكَ لِي ، و ) مَا *!أَغَمَّكَ | ( إِلَيَّ ، و ) ما أَغَمَّكَ ( عَلَيَّ من *!الْغَمِّ للحُزْنِ ) . | | ( و ) *!غَمَّ ( الحِمَارَ وغَيْرَه ) *!يَغُمُّهُ *!غَمًّا : | ( أَلْقَمَ فَمَهُ ومَنْخِرَيْهِ *!الغِمَامَةَ ، بالكَسْرِ : وهِي | كالفِدَامِ ) أَوْ كالكِعَامِ ، قَالَه اللَّيْثُ ، وقَالَ : | غَيْرُه : أَلْقَمَ فَاهُ مِخْلاةً او ما أَشْبَهَهَا [ تَمْنَعُهُ ] | من الاعْتِلافِ ، واسمُ ما *!يُغَمُّ بِهِ *!غِمَامَةٌ . | | ( و ) *!غَمَّ ( الشَّيءَ ) *!غَمًّا : ( غَطَّاهُ ) وسَتَرهُ ، | وهذا أَصْلُ المَعْنَى ( *!فانْغَمَّ ) مُطاوِعٌ له . | | ( و ) غَمَّ ( يَوْمُنا ) غَمًّا *!وغُمُومًا : ( اشْتَدَّ | حَرُّهُ ) حتَّى كَادَ يَأْخُذُ بالنَّفَس ( *!كَأَغَمَّ فهو | يَوْمٌ *!غَمٌّ ) وَصْفٌ بالمَصْدَرِ كَما تَقُولُ : ماءٌ | غَوْرٌ ، ( و ) يومٌ ( *!غَامٌّ *!ومِغَمٌّ ) بِكَسْرِ المِيمِ | ( ذو حَرٍّ ) شَدِيدٍ ( أو ذُو *!غَمٍّ ) قَالَ : | % ( * في أُخْرَيَاتِ الغَبَشِ *!المِغَمِّ * % ) % | ( ولَيْلَةٌ *!غَمٌّ ) وَصْفٌ بالمَصْدَر ( *!وغَمَّى ) | كَحَتَّى حَكَاهُ أبو عُبَيْدَةَ عن أَبِي زَيْدٍ ، | ( *!وغَمَّةٌ ) أي *!غَامَّةٌ . وفي الصِّحَاحِ : إذا كَانَ | على السِّمَاءِ غَمْيٌ مِثَالُ رَمْيٍ . | | ( وأَمْرٌ *!غُمَّةٌ ، بالضَّمِّ ) أَيْ : ( مُبْهَمٌ ) | مُلْبِسٌ ، قَالَ طَرَفَةُ : | % ( لَعَمْرِي وَمَا أَمْرِي عَلَيَّ *!بِغُمَّةٍ % | نَهَارِي وَمَا لَيْلِي عَلَيَّ بِسَرْمَدِ ) % | | ويُقَالُ : إنّه لَفِي *!غُمَّةٍ أي لَبْسٍ ولم | يَهْتَدِ له ، ومنه قَولُه تَعالَى : ! 2 \< ثم لا يكن أمركم عليكم غمة > 2 ! وقَالَ أبو عُبَيْدٍ : | مجازُها ظُلْمَةٌ وضِيقٌ وهَمٌّ ، وقيل : أي : | مُغَطًّى مَسْتُورًا . |

| | (*!وغُمَّ الهِلالُ ) على النَّاسِ ( بِالضَّمِّ ) | *!غَمًّا ( فَهُوَ *!مَغْمُومٌ ) إذَا ( حَالَ دونَهُ غَيْمٌ | رَقِيقٌ ) أو غيرُه فلم يُرَ ، ومِنه الحدِيثُ : | ^ ( فإنْ *!غُمَّ عَلَيْكُم فَأَكْمِلُوا العِدَّةَ ) ^ . | | و ( يُقالُ : صُمْنَا *!للغَمَّى ) كَحَتَّى | ( وتُمدُّ ) أي : مَعَ الفَتْحِ يقال : صُمْنَا | *!للغَمَّاءِ ( وتُضَمُّ الأُولَى ) أَي : مَعَ القَصْرِ ، | يُقالُ : صُمْنَا للغُمَّى ، حَكَاهُ ابنُ السِّكِّيتِ ، | عن الفَرَّاءِ . | | ( و ) صُمْنَا ( *!لِلغُمِّيَّةِ ) بالضَّمِّ وتَشْدِيدِ | المِيمِ المَكْسُورَةِ وياءٍ مُشَدَّدَةٍ مَفْتُوحَةٍ : كُلُّ | ذَلكَ إذَا صَامُوا على غَيْرِ رُؤْيةٍ . | | ويُقال : ليلةُ *!غُمَّى آخِرُ لَيْلَةٍ من الشَّهْرِ ؛ | سُمِّيَتْ بِذلِكَ لأنَّه *!غُمَّ عَلَيْهِم أَمْرُهَا ، أيْ سُتِرَ | فَلَمْ يُدْرَ أمِنَ القابِل أَمْ مِنَ الماضِي ؟ قَالَ : | % ( * لَيْلةُ غُمَّى طامِسٌ هِلالُها * % ) % | % ( * أَوغَلْتُهَا ومُكْرهٌ إِيغَالُها * % ) % | وهي لَيْلَةُ الغُمَّى : إذَا غُمَّ عَلَيْهم الهِلالُ في | اللَّيْلَةِ الَّتِي يَرَوْنَ أَنَّ فِيهَا اسْتِهْلالَهُ . وقَالَ | الأَزْهَرِيُّ : غُمَّ وأُغْمِيَ وغُمِّيَ ، بِمَعْنًى | وَاحِد . | | ( *!وغُمَّ عَلَيْه الخَبَرُ ، بالضَّمِّ ) غَمًّا | ( استَعْجَمَ ) مثل أُغْمِيَ كما في الصِّحَاحِ . | | ( *!والغَمَامَةُ : السَّحابَةُ ) عَامَّةً ، ( أو البَيْضاءُ ) | مِنها ؛ سُمِّيتْ لأنَّها *!تَغُمَّ السَّماءَ أي : تَسْتُرها ، | وقيل : لأنَّها تَسْتُرُ ضَوءَ الشَّمس ، ( وقد | *!أَغَمَّتِ السَّماءُ ) أيْ تَغَيَّرَتْ ، كَذَا وُجِدَ بخَطِّ | الجَوْهَرِيّ . وقَالَ بَعضُهم : صَوابُه : تَغَيَّمَتْ | ( ج : *!غَمامٌ *!وغَمَائِمُ ) ، وأنشَدَ ابنُ بَرِّيّ | لِلحُطَيْئَةِ يَمْدَحُ سَعِيدَ بنَ العَاصِ : | % ( إذَا غِبْتَ عَنَّا غَابَ عَنَّا رَبِيعُنَا % | ونُسْقَى الغَمَامَ الغُرَّ حِينَ تَؤُوبُ ) % | | ( و ) *!الغَمَامَةُ ( فَرَسٌ لأَبِي دُوَادٍ الإيَادِيِّ | أو لبَعْضِ مُلوكِ آلِ المُنْذِرِ ) على التَّشْبِيهِ | بِالسَّحابَةِ في سَيْرِهَا . |

| | ( *!والغَمَامُ : سَيْفُ جَعْفَرٍ الطَّيَّارِ رَضي | الله تَعالَى عنه ) . | | ( وغَيْمٌ ) *!مُغَمِّم ( و ) كَذَا ( بَحْرٌ مُغَمِّم ، | كَمُحَدِّثٍ ) أي : كَثِيرُ المَاءِ ) ، وكذلك | الرّكِيَّةُ ، وقَالَ ابنُ الأَعْرابِيّ : رَكِيَّةٌ مُغَمِّمٌ : | تَمْلأُ كُلَّ شيء وتُغَرِّقُه ، وأنشدَ لأوسٍ | يَرْثِي ابنَه شُرَيحًا : | % ( عَلَى حِينَ أن جَدَّ الذَّكَاءُ وأَدْرَكَتْ % | قَرِيحَةُ حِسْيٍ منْ شُرَيْحٍ *!مُغَمِّمِِ ) % | | أي : الغَامِرُ المُغَطِّي . | | ( وكُراعُ *!الغَمِيمِ ، كَأَمِيرٍ : وادٍ بَيْنَ | الحَرَمَيْنِ ) الشَّرِيفَيْن ( على مَرْحَلَتَيْنِ مِنْ | مَكَّةَ ) . وقَالَ نَصْرٌ : بَيْنَ رَابِغ والجُحْفَةِ | ( وضَمُّ غَيْنِه وَهَمٌ ) . قَالَ شَيْخُنا : وقد | حَكَاهُ ابنُ قَرَقُول في مَطَالِعِهِ ولم يُتَابِعُوه ، | ( وإِنَّمَا *!الغُمَيْم ، كَزُبَيْرٍ : وادٍ بِدِيارِ حَنْظَلَةَ ) | ابنِ تَمِيمٍ ، ويُعْرَفُ الأوَّلُ أَيْضًا : بِبُرَقِ | *!الغَمِيمِ قَالَ : | % ( * حَوَّزَها مِنْ بُرَقِ *!الغَمِيمِ * % ) % | % ( * أَهْدَأُ يَمْشِي مِشْيَةَ الظَّلِيمِ * % ) % | وقد ذُكِر في القافِ . | | ( و ) *!الغُمَيِّمُ ( بِاليَاءِ المُشَدَّدَة : ماءٌ لِبَنِي | سَعْدٍ ) . | | ( *!والغُمَامُ ، بِالضَّمِّ : الزُّكامُ ، و ) مِنه | ( المَغْمُومُ : المَزْكُومُ ) . | ( *!والغَمَّاءُ ) مَمْدُودًا ( *!والغُمَّى ، كَرُبَّى ) : | الشَّدِيدَةُ مِن شَدائِدِ الدَّهْرِ ، ويُكَنَّى بِها عَن | ( الدَّاهِيَة ) قَالَ عليُّ بنُ حَمْزَةَ : إذَا قَصَرْتَ | *!الغُمَّى ضَمَمْتَ أَوَّلَهَا ، وإذا فَتَحْتَ أَوَّلَهَا | مَدَدْتَ ، قَالَ : والأكْثَرُ على أنَّهُ يَجوزُ | القَصْرُ والمَدُّ في الأَوَّلِ ، قَالَ مُغَلِّس : |

| % ( وأَضْرِبُ في *!الغُمَّى إذَا كَثُرَ الوَغَى % | وأَهْضِمُ إنْ أَضْحَى المَرَاضِيعُ جُوَّعَا ) % | | وقَالَ ابنُ مُقبِل : | % ( خَرُوجٌ مَنْ الغُمَّى إذَا صُكَّ صَكَّةً % | بَدَا والعُيونُ المُسْتَكِفَّةُ تَلْمَحُ ) % | | وأَنْشَدَنَا شَيْخُنا أَبُو عَبدِ الله مُحمدُ بنُ | مُحمّد الأنْدَلُسِيِّ : | % ( وما يَكْشِفُ *!الغَمَّاءَ إِلاَّ ابْنُ حُرَّةٍ % | يَرَى غَمَراتِ المَوْتِ ثُمَّ يَزُورُهَا ) % | | ( و ) في النَّوادِرِ : ( *!اغْتَمَّ النَّبْتُ ) واعْتَمَّ : | ( طَالَ ) والْتَفَّ ، ( وكَثُرَ . وأَرْضٌ *!مُغِمَّةٌ ) | بِضَمِّ المِيمِ وكَسْرِهَا ومُعِمَّةٌ ومُغْلَوْلِيَّةٌ | ومُعْلَوْلِيَّةٌ وعَمْيَاءُ وكَمْهَاءُ ، كُلُّ ذلِك | ( كَثِيرَةُ النَّباتِ ) مُلْتَفَّتُهُ . | | ( *!والغَمَمُ ) مُحَرَّكَةً : ( سَيَلانُ الشَّعَرِ | حَتَّى تَضِيقَ الجَبْهَةُ ) كما في الصِّحَاحِ ، وفي | المُحْكَم : الوَجْهُ ( والقَفَا ) ، وفي الصِّحَاحِ : | أو الْقَفَا . ( يُقالُ : هُو *!أَغَمُّ الوَجْهِ والقَفَا ) | وجَبْهَةٌ *!غَمَّاءُ ، وأَنْشدَ الجَوْهَرِيُّ لِهُدْبَةَ بنِ | الخَشْرَم : | % ( فلا تَنْكِحِي إِنْ فَرَّقَ الدَّهْرُ بَيْنَنَا % | *!أَغَمَّ القَفَا والوَجْهِ لَيْسَ بِأَنْزَعًا ) % | | قَالَ الزَّمَخْشَرِيُّ : وهم يُحِبُّونَ النَّزَع | ويَكْرَهُون الغَمَمَ . وتَقُولُ المَرْأَةُ : إذَا كَانَ | الفَقْرُ والنَّزَعُ قَلَّ الجَزَعُ ، وإذا اجتَمَعَ الفَقْر | والغَمَمُ تَضَاعَفَتْ الغُمَمُ . | | ( و ) من المَجازِ : ( سَحَابٌ أَغَمُّ : لا فُرْجَةَ فيه ) . | | ( *!والغَمْغَمَةُ : أَصْواتُ الثِّوَرَةِ ) . وفي | الصِّحَاحِ : الثِّيرانِ ( عِنْدَ الذُّعْرِ ) . | | ( و ) أَصْوَاتُ ( الأبْطَالِ ) في الوَغَى ( عِنْدَ | القِتالِ ) قَالَ الشَّاعِرُ : | % ( * يَفْلِقْنَ كُلَّ ساعِدٍ وجُمْجُمَهْ * % ) % | % ( * ضَرْبًا فلا تَسْمَعُ إلاَّ *!غَمْغَمَهْ * % ) % |

| والجَمْع *!الغَمَاغِم ، قَالَ امْرُؤُ القَيْسِ : | % ( وظَلَّ لِثيرانِ الصَّمِيمِ *!غَمَاغِمٌ % | يُدَاعِسُهَا بِالسَّمْهَرِيِّ المُعَلَّبِ ) % | | وأَوْرَدَ الأَزْهَرِيّ هُنَا بَيْتًا نَسَبَهُ لِعَلْقَمَةَ وهو : | % ( وظَلَّ لِثيرانِ الصَّمِيمِ *!غَمَاغِمٌ % | إذَا دَعَسُوهَا بِالنَّضِيِّ المُعَلَّبِ ) % | | ( و ) أَيْضًا ( الكَلامُ الذي لا يُبَيَّنُ ) ، ومنه | [ في ] صِفَة قُرَيش : [ ليس ] فيهم *!غَمْغَمَةُ | [ قضاعة ] ( *!كالتَّغَمْغُمِ ) فيهما ، وقَالَ عَنْتَرَةُ : | % ( في حَوْمَةِ المَوْتِ التي لا يَشْتَكِي % | غَمَراتِهَا الأبْطالُ غَيْرَ *!تَغَمْغُمِ ) % | | ( *!والغَمِيمُ ) كَأَمِيرٍ : ( لَبَنٌ يُسَخَّنُ حَتَّى | يَغْلُظَ ) نَقَلَه الجَوْهَرِيّ ؛ لأنَّهُ غُمَّ أيْ : غُطِّيّ . | | ( و ) *!الغَمِيمُ : ( الغَمِيسُ ) ، وهو الكَلأُ | تَحْتَ اليَبِيسِ كَمَا في الصِّحَاحِ ، وقَالَ | غَيْرُه : هو النَّباتُ الأخْضَرُ تَحْتَ اليابِسِ . | | ( و ) *!غُمَّى ، ( كَرُبَّى : ة ) في سَوادِ | العِراقِ بَيْنَ بَغْدَادَ وبَرَدَانَ ، قَالَه نَصْرٌ . | | ( و ) *!الغُمَّى : ( الأمْرُ الشَّدِيدُ لا يُتَّجَه | لَهُ ) ، قَالَ مُغَلِّس : | % ( حُبِسْتُ *!بغُمَّى غَمْرةٍ فَتَرَكْتُها % | وقد أَتْرُكُ *!الغُمَّى إِذَا ضَاقَ بابُها ) % | | ( ويُفْتَحُ ) مَعَ المَدِّ والقَصْرِ وقد تَقَدَّمَ . | | ( و ) *!الغَمَّى ، ( بِالفَتْحِ : الغَبَرَةُ والظُّلْمَةُ ) . | | ( و ) أَيضًا : ( الشِّدَّةُ ، *!تَغُمُّ القَوْمَ في الحَرْبِ ) . | | ( *!والغُمُومُ من النُّجومِ ) بِالضَّمِّ : | ( صِغَارُها الخَفِيَّةُ ) ، قَالَ جَرِيرٌ : | % ( إذا نَجْمٌ تَعَقَّبَ لاحَ نَجْمٌ % | ولَيْسَتْ بِالمَحاقِ ولا *!الغُمُومِ ) % |

| | ( *!والغُمَّةُ بِالضَّمِّ : قَعْرُ النِّحْيِ ) وغَيْرِهِ ، | قَالَ : | % ( * لا تَحْسَبَنْ أنَّ يَدِي فِي *!غُمَّهْ * % ) % | % ( * في قَعْرِ نِحْيٍ أَسْتَثِيرُ عمَّهْ * % ) % | | ( *!وغامَمْتُه ، أَيْ : *!غَمَمْتُه *!وغَمَّنِي ) | مُفاعَلَةٌ من الغَمِّ . | | ( *!والغِمَامَةُ بِالكَسْر : خَرِيطَةٌ لِفَمِ البَعِيرِ | ونَحْوِه ) يُجْعَلُ فيها فَمُه ( يُمْنَعُ بها الطَّعَامَ ) ، | وقد *!غَمَّه بِهَا *!يَغُمُّه *!غَمًّا . والجَمْع : *!الغَمَائِمُ . | | ( و ) *!الغِمَامةُ : مَا يُشَدُّ به عَيْنَا النَّاقَةِ أو | خَطْمُهَا ) ، وقَالَ أَبُو عُبَيْدٍ : ثَوبٌ يُشَدُّ بِهِ | أنْفُ النَّاقَةِ إِذَا ظُئِرَتْ على حُوارِ غَيْرِها ، | وجَمْعُها : *!غَمَائِمُ ، قَال القَطَامِيُّ : | % ( إذَا رأْسٌ رَأَيتُ بِه طِماحًا % | شَدَدْتُ له *!الغَمَائِمَ والصِّقَاعَا ) % | | ( و ) *!الغِمَامَةُ : ( قُلْفَةُ الصَّبِيِّ ) على | التَّشْبِيهِ ، ( ويُضَمُّ ) . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | يقال : إنَّهم لَفِي *!غَمّاءَ من الأمْرِ : إذا | كَانُوا في أَمْرٍ مُلْتَبِس . | | وصُمْنَا *!لِلغُمَّةِ بِالضَّمِّ ، أَيْ عَلَى غَيْرِ | رُؤْيةٍ . | | *!واغْتَمَّ الرَّجُلُ : احْتَبَسَ نَفَسُه عن | الخُروجِ . | | *!وغَمَّ القَمَرُ النُّجومَ بَهَرَها وكَادَ يَسْتُر | ضَوْءَهَا . | | ورَجُلٌ *!مَغْمُومٌ : *!مُغْتَمٌّ . | | وقَالَ شَمِرٌ : *!الغِمَّةُ بِالكَسْرِ : اللِّبْسَةُ . | | ورُطَبٌ *!مَغْمُومٌ : جُعِلَ في الجَرَّةِ وسُتِرَ | ثم غُطِّيَ حَتَّى أَرْطَبَ . | | *!وغَمَّ الشَّيءَ *!يَغُمُّه : عَلاهُ ، عن ابنِ | الأَعْرابِيّ ، وأَنْشَدَ لِلنَّمِر بنِ تَوْلَب : | % ( * أُنُفٌ *!يَغُمُّ الضَّالَ نَبْتُ بِحارِهَا * % ) % | | وتَفْتَرَّ عن مِثْل حَبِّ الغَمَامِ : هو البَرَدُ . |

| | ويُقالُ : أَحْمَى فُلانٌ *!غَمَامَةَ وادِي | كَذَا ، إذَا جَعَلَهَا حِمًى لا يُقْرَبُ ، يُريدون | مَا يُنْبِته من العُشْبِ ، وهو مجازٌ ، ومنه | حَدِيثُ عائِشَةَ :   عَتَبُوا على عُثْمانَ رضِيَ | اللّهُ تَعالَى عنه مَوْضِعَ الغَمَامَةِ المُحْمَاةِ   . | أي : العُشْبِ والكَلأِ الذي حَمَاهُ فَسَمَّتْهُ | *!بِالغَمَامَةِ ، كما يُسَمَّى بِالسَّماءِ ؛ أَرادَتْ أنَّه | حَمَى الكَلأَ وهو حَقُّ جَميعِ النَّاسِ . | | وأَرضٌ *!غُمَّةٌ ، أي : ضَيِّقَةٌ . | | *!والغَمَّاءُ من النَّواصِي ، كالفَاشِغَةِ . | | وتُكْرَهُ *!الغَمَّاءُ من نَواصِي الخَيْلِ وهي | المُفْرِطَةُ في كَثْرَةِ الشَّعَرِ ، نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ . | | *!والغَمْغَمَةُ : صَوتُ القِسِّيِّ ، قَالَ | عَبدُ مَنافِ بنِ رِِبْعٍ [ الهذليُّ ] : | % ( ولِلقِسِيِّ أَزامِيلٌ *!وغَمْغَمَةٌ % | حِسَّ الجَنُوبِ تَسُوقُ الماءَ والبَرَدَا ) % | | *!وغَمْغَمَ الصَّبِيُّ *!غَمْغَمَةً : إذا بَكَى على | الثَّدْيِ طَلَبًا لِلَّبَنِ ، وأَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابِيّ : | % ( إذَا المُرْضَعاتُ بَعْدَ أَوَّل هَجْعَةٍ % | سَمِعْتَ على ثَدِيِّهِنَّ *!غَمَاغِمَا ) % | | قَالَ : أي : أَلْبانُهُنَّ قَلِيلَةٌ ؛ فَالرَّضِيعُ | *!يُغَمْغِمُ ويَبْكِي على الثَّدْيِ إذَا رَضِعَه . | | *!وتَغَمْغَمَ الغَريقُ تَحْتَ المَاءِ ؛ إذا صَوَّتَ . | وفي التَّهْذِيبِ : إذا تَداكَأَتْ فَوقَه الأمْواجُ ، | وأَنْشَدَ : | % ( * كَمَا هَوَى فِرْعَونُ إذْ *!تَغَمْغَمَا * % ) % | % ( * تَحْتَ ظِلالِ المَوْجِ إذْ تَدَأَّمَا * % ) % | أي : صَارَ في دَأْماءِ البَحْر . |

##### Türkçe

| | ( **الغُمُّ** : kederdir ) kalp için, meydana gelen şey sebebiyle hâsıl olur; **الهَمُّ** ise, eziyetten meydana gelmesi beklenen şey sebebiyle hâsıl olan kederdir. Ve denildi: İkisi birdir. Ayrım görüşünü İyâz ve başkası söyledi: | ( **كالغَمَّاءِ** **والغُمَّةِ بِالضَّمِّ** ) ; sonuncusu Lihyânî’dendir. A‘câc dedi ki: | % ( * Belki, insanlar **تُكُمُّوا** iken sen şahit olsaydın * % ) % | % ( * **بغُمَّةٍ** eğer açılmasaydı **غُمُّوا** * % ) % |

| ( çoğulu: **غُمومٌ** ) . | | Ve gerçekten ( **غَمَّهُ** ) onu **يَغُمُّهُ** **غَمًّا** ( **فاغْتَمَّ** **وانْغَمَّ** ): ikisini de Sîbeveyh rivayet etti: ( onu hüzünlendirdi ) . | | ( ve ) denilir: ( benim için sana ne **أَغَمَّكَ** var, ve ) bana karşı sana ne **أَغَمَّكَ** var, ( ve ) bana karşı sana ne **أَغَمَّكَ** var ( hüzün için **الْغَمِّ**’den ) . | | ( ve ) **غَمَّ** ( eşeği ve başkasını ) onu **يَغُمُّهُ** **غَمًّا**: | ( ağzına ve iki burun deliğine **الغِمَامَةَ**’yi, kesre ile: ve o, | **الفِدَامِ** gibidir ) yahut **الكِعَامِ** gibi; bunu Leys söyledi. Ve dedi ki: | başkası: ağzına bir yem torbası yahut ona benzer bir şey geçirdi [ onu engeller ] | otlamaktan; ve kendisiyle **يُغَمُّ** olunan şeyin adı **غِمَامَةٌ**’dir. | | ( ve ) **غَمَّ** ( şeyi ) **غَمًّا**: ( onu örttü ) ve gizledi; | ve bu, mânânın aslıdır; ( **فانْغَمَّ** ) ona mutâvi‘dir. | | ( ve ) **غَمَّ** ( günümüz ) **غَمًّا** ve **غُمُومًا**: ( sıcağı şiddetlendi ) | öyle ki neredeyse nefesi alacaktı; ( **كَأَغَمَّ**; o hâlde | o, **غَمٌّ** bir gündür ) mastarla vasıftır; tıpkı senin: su | **غَوْرٌ** demen gibi. ( ve ) bir gün ( **غَامٌّ** **ومِغَمٌّ** ) mîm’in kesresiyle: | ( şiddetli sıcak sahibi ) ( yahut **غَمٍّ** sahibi ); dedi ki: | % ( * **المِغَمِّ** alacakaranlıkların ötekilerinde * % ) % | ( ve bir gece **غَمٌّ** ) mastarla vasıftır. ( **وغَمَّى** ) | “hatta” gibi; bunu Ebû Ubeyde, Ebû Zeyd’den rivayet etti. | ( **وغَمَّةٌ** ) yani **غَامَّةٌ**. Ve Sıhâh’ta: eğer | gökte **غَمْيٌ** olursa, **رَمْيٍ** misali. | | ( ve bir iş **غُمَّةٌ**; damme ile ) yani: ( müphem ) | karıştırıcı; Tarafe dedi ki: | % ( Ömrüme yemin olsun, benim işim bana karşı **بِغُمَّةٍ** değildir % | gündüzüm ve gecem bana karşı sürekli değildir ) % | | Ve denilir: o, bir **غُمَّةٍ** içindedir; yani bir karışıklık içindedir ve | ona yol bulmamıştır. Ondandır, Yüce’nin sözü: ! 2 \< ثم لا يكن أمركم عليكم غمة > 2 ! Ebû Ubeyd dedi ki: | onun mecazı karanlık, darlık ve gamdır. Ve denildi: yani: | örtülü, gizli. |

| | ( **وغُمَّ الهِلالُ** ) insanlara ( damme ile ) | **غَمًّا** ( o hâlde o **مَغْمُومٌ**’dur ) eğer ( onun önüne ince bir bulut | ) yahut başkası girer de görülmezse. Ondandır hadis: | ^ ( Eğer size **غُمَّ** olursa, sayıyı tamamlayın ) ^ . | | Ve ( denilir: **للغَمَّى** için oruç tuttuk ) “hatta” gibi; | ( ve uzatılır ) yani: fetha ile; denilir: **للغَمَّاءِ** için oruç tuttuk. | ( ve ilki dammelenir ) yani: kısaltma ile; | denilir: **للغُمَّى** için oruç tuttuk. Bunu İbnü’s-Sikkît, | Ferrâ’dan rivayet etti. | | ( ve ) ( **لِلغُمِّيَّةِ** ) damme ile ve | kesreli mîm’in şeddelenmesi ve fethalı şeddeli yâ ile: bütün | bunlar, görme olmaksızın oruç tuttuklarında ( kullanılır ) . | | Ve denilir: **غُمَّى** gecesi, ayın son gecesidir; | böyle adlandırıldı; çünkü onun işi onlara **غُمَّ** oldu; yani örtüldü | de bilinmedi: gelecek aydan mı yoksa geçmişten mi? Dedi ki: | % ( * **غُمَّى** gecesi; hilâli silik olan * % ) % | % ( * onu derinleştirdim; ve onun derinleştirilmesi zorlayıcıdır * % ) % | Ve o, **الغُمَّى** gecesidir: eğer hilâl, | onun hilâllenmesini içinde zannettikleri gecede onlara **غُمَّ** olursa. Ezherî dedi ki: **غُمَّ** ve **أُغْمِيَ** ve **غُمِّيَ**, bir | mânâdadır. | | ( **وغُمَّ عَلَيْه الخَبَرُ**; damme ile ) **غَمًّا**: | ( anlaşılmaz oldu ) Sıhâh’ta olduğu üzere **أُغْمِيَ** gibi. | | ( **والغَمَامَةُ**: buluttur ) genel olarak; ( yahut beyaz olanı ) | ondan. Adlandırıldı; çünkü o, göğü **تَغُمَّ** eder; yani onu örter. | Ve denildi: çünkü güneşin ışığını örter. ( ve gerçekten | **أَغَمَّتِ السَّماءُ** ) yani değişti; Cevherî’nin hattıyla böyle bulundu. | Bazıları dedi ki: doğrusu: bulutlandı, | ( çoğulu: **غَمامٌ** ve **غَمَائِمُ** ). İbn Berrî, | Hutay’e’nin Sa‘îd b. el-Âs’ı övdüğü şiirini okuttu: | % ( Bizden kaybolduğunda baharımız bizden kaybolur % | döndüğünde, parlak bulutla sulanırız ) % | | ( ve ) **الغَمَامَةُ** ( Ebû Duvâd el-İyâdî’nin bir atıdır | yahut Âl-i Münzir krallarından bazısınındır ) benzetme üzere, | yürüyüşünde buluta ( benzetilerek ) . |

| | ( **والغَمَامُ**: Ca‘fer et-Tayyâr’ın kılıcıdır; Allah Teâlâ ondan razı olsun ) . | | ( ve bir bulut ) **مُغَمِّم**; ( ve ) aynı şekilde ( **بَحْرٌ مُغَمِّم**; **كَمُحَدِّثٍ** ) yani: suyu çok ( olan ); ve aynı şekilde | kuyu. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **رَكِيَّةٌ مُغَمِّمٌ**: her şeyi doldurur ve onu boğar. Evs’in, | oğlu Şureyh’i mersiyelediği şiirinden okuttu: | % ( Zekâ (güneş) ciddileştiği ve eriştiği sırada % | Şureyh’ten bir su çukurunun tabiatı, **مُغَمِّمِ** (olarak) ) % | | yani: kaplayan, örten. | | ( **كُراعُ الغَمِيمِ**; **كَأَمِيرٍ**: iki harem arasında bir vadidir ) şerif olan ( iki harem ) arasında, ( Mekke’den iki menzil mesafede ) . Nasr dedi ki: Râbiğ ile Cuhfe arasındadır. | ( ve onun **غ**’sinin dammelenmesi vehimdir ). Şeyhimiz dedi ki: gerçekten onu İbn Karakûl, **مَطَالِعِ**’inde rivayet etti; fakat ona uymadılar. | ( ancak **الغُمَيْم**; **كَزُبَيْرٍ**: Hanzala ) b. Temîm’in diyarında bir vadidir. Ve birincisi de bilinir: **بُرَقِ الغَمِيمِ** ile. Dedi ki: | % ( * onu **بُرَقِ الغَمِيمِ**’den topladı * % ) % | % ( * devekuşunun yürüyüşü gibi bir yürüyüşle yürüyen, daha sakin * % ) % | Ve kāf maddesinde zikredilmiştir. | | ( ve ) **الغُمَيِّمُ** ( şeddeli yâ ile: Benî Sa‘d için bir sudur ) . | | ( **والغُمَامُ**; damme ile: nezledir; ve ) ondandır | ( **المَغْمُومُ**: nezleli ) . | ( **والغَمَّاءُ** ) uzatılmış olarak ( **والغُمَّى**; **كَرُبَّى** gibi ): | dehrin şiddetlerinden şiddetli olanıdır; onunla kinaye edilir: | ( musibet ) hakkında. Ali b. Hamza dedi ki: eğer **الغُمَّى**’yı kısaltırsan | ilkini dammelersin; ve eğer ilkini fethalarsan uzatırsın. Dedi ki: ve çoğu, | birincide kısaltmanın ve uzatmanın câiz olduğu üzeredir. Muğallis dedi ki: |

| % ( Ve **الغُمَّى** içinde vururum, **الوَغَى** çoğaldığı zaman % | ve **المَرَاضِيعُ** aç kalmış olarak sabahlarsa ezerim ) % | | Ve İbn Mukbil dedi: | % ( **الغُمَّى**’dan çıkıcıdır; bir darbe ile vurulduğu zaman % | görünür; ve **المُسْتَكِفَّةُ** gözler bakıp görür ) % | | Şeyhimiz Ebû Abdullah Muhammed b. | Muhammed el-Endelüsî bize inşâd etti: | % ( **الغَمَّاءَ**’yı ancak hür bir kadının oğlu açar % | ölümü(n) **غَمَراتِ**’ini görür, sonra onu ziyaret eder ) % | | ( Ve ) **النَّوادِرِ**’de: ( **اغْتَمَّ النَّبْتُ** ) ve **اعْتَمَّ**: | ( uzadı ) ve sarıldı/dolandı, ( ve çoğaldı. Ve **أَرْضٌ مُغِمَّةٌ** ) | **المِيمِ**’in dammesiyle ve kesresiyle; ve **مُعِمَّةٌ** ve **مُغْلَوْلِيَّةٌ** | ve **مُعْلَوْلِيَّةٌ** ve **عَمْيَاءُ** ve **كَمْهَاءُ**; bütün bunlar | ( bitkisi çok olan ) onun bitkisi birbirine girmiştir. | | ( **والغَمَمُ** ) harekeli olarak: ( saçın akıp sarkması; | alın daralıncaya kadar ) **الصِّحَاحِ**’ta olduğu gibi; ve | **المُحْكَم**’de: yüz ( ve ense ) ; ve **الصِّحَاحِ**’ta: | yahut ense. ( Denir ki: o, yüz ve ense bakımından **أَغَمُّ**’dur ) | ve **غَمَّاءُ** bir alın. Ve el-Cevherî, Hüdbe b. | el-Haşrem için inşâd etti: | % ( Zaman bizi ayırırsa nikâhlanma % | ense ve yüzü **أَغَمَّ** olan; **أَنْزَع** olmayan ) % | | Zemahşerî dedi: onlar **النَّزَع**’ı severler | ve **الغَمَم**’i kerih görürler. Kadın der ki: eğer | fakirlik ve **النَّزَع** olursa, **الجَزَع** az olur; eğer fakirlik | ve **الغَمَم** birleşirse, **الغُمَم** kat kat olur. | | ( Ve ) mecazdan: ( **سَحَابٌ أَغَمُّ**: onda açıklık yoktur ). | | ( **والغَمْغَمَةُ**: boğaların sesleridir ). Ve | **الصِّحَاحِ**’ta: boğaların ( korku anında ). | | ( Ve ) ( **الأبْطَالِ**’ın ) sesleri **الوَغَى**’da ( | savaş anında ). Şair dedi: | % ( * her pazuyu ve kafatasını yararlar * % ) % | % ( * vuruşla; artık yalnız **غَمْغَمَهْ** işitirsin * % ) % | | | Cem‘i **الغَمَاغِم**’dir. İmru’ul-Kays dedi: | % ( Ve **الصَّمِيمِ** boğaları için **غَمَاغِمٌ** sürüp gitti % | onları **السَّمْهَرِيِّ المُعَلَّبِ** ile çiğner ) % | | Ezherî burada, onu Alkame’ye nisbet ettiği bir beyti getirdi; o da: | % ( Ve **الصَّمِيمِ** boğaları için **غَمَاغِمٌ** sürüp gitti % | onları **النَّضِيِّ المُعَلَّبِ** ile çiğnedikleri zaman ) % | | ( Ve ) ayrıca ( açıklanmayan söz ) ; ondan | [ içinde ] Kureyş’in vasfında: [ yoktur ] onlarda **غَمْغَمَةُ** | [ قضاعة ] ( **كالتَّغَمْغُمِ** ) ikisinde. Ve Antere dedi: | % ( Ölümün, ki onda şikâyet etmez % | onun **غَمَراتِ**’ini yiğitler; **تَغَمْغُمِ** dışında ) % | | ( **والغَمِيمُ** ) **أَمِيرٍ** gibi: ( ısıtılan süt; ta ki | koyulaşıncaya kadar ) ; onu Cevherî nakletti; çünkü o **غُمَّ** oldu, yani: örtüldü. | | ( Ve ) **الغَمِيمُ**: ( **الغَمِيسُ** ) ; o, **الصِّحَاحِ**’ta olduğu gibi, | kurunun altındaki ottur. Başkası dedi: o, kurunun altındaki yeşil bitkidir. | | ( Ve ) **غُمَّى** ( **كَرُبَّى**: ة ) Irak’ın siyahlığında, | Bağdat ile Beredân arasında; bunu Nasr söyledi. | | ( Ve ) **الغُمَّى**: ( kendisine yönelinmeyen şiddetli iş ) ; Muğallis dedi: | % ( Bir **غُمَّى**’da, bir **غَمْرةٍ**’de hapsedildim; onu terk ettim % | ve kapısı daralınca **الغُمَّى**’yı terk ederim ) % | | ( Açılır ) med ile kasr ile birlikte; ve daha önce geçti. | | ( Ve ) **الغَمَّى**: ( fetha ile: toz ve karanlık ). | | ( Ve ) ayrıca: ( şiddet; **تَغُمُّ** kavmi savaşta ). | | ( **والغُمُومُ من النُّجومِ** ) damme ile: | ( küçükleri, gizli olanları ) ; Cerîr dedi: | % ( Bir yıldız ardınca gelince bir yıldız görünür % | ne **المَحاقِ** iledir ne de **الغُمُومِ** ile ) % | | | ( **والغُمَّةُ** damme ile: tulumun dibidir ) ve başkasının(ki)dir. | Dedi ki: | % ( * Elimi **غُمَّهْ** içinde sanma * % ) % | % ( * bir tulumun dibinde; onun suyunu çıkarırım * % ) % | | ( **وغامَمْتُه**; yani: **غَمَمْتُه** ve **غَمَّنِي** ) | gamdan bir **مُفاعَلَة**’dır. | | ( **والغِمَامَةُ** kesr ile: devenin ağzı için | ve benzeri için bir torbadır ) onun ağzına konur ( onunla yem engellenir ); | ve onunla onu **غَمَّه**; onu **يَغُمُّه** **غَمًّا**. Cem‘i: **الغَمَائِمُ**. | | ( Ve ) **الغِمَامةُ**: ( devenin iki gözüne yahut | burnuna bağlanan şey ) . Ebû Ubeyd dedi: deve, başkasının yavrusuna sütanne yapıldığında, | devenin burnuna bağlanan bir bezdir. | Cem‘i: **غَمَائِمُ**. Katâmî dedi: | % ( Bir baş gördüğümde onda bir dikleniş % | ona **الغَمَائِمَ** ve **الصِّقَاعَا** bağladım ) % | | ( Ve ) **الغِمَامَةُ**: ( çocuğun sünnet derisi ) | benzetme üzere; ( ve damme yapılır ). | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | Denir ki: onlar işten bir **غَمّاءَ** içindedir: | karışık bir iş içinde oldukları zaman. | | Ve **لِلغُمَّةِ** (damme ile) oruç tuttuk; yani, | görme olmaksızın. | | **واغْتَمَّ الرَّجُلُ**: nefesi, | çıkmaktan tutuldu. | | **وغَمَّ القَمَرُ النُّجومَ**: onları bastırdı ve neredeyse | ışıklarını örtecekti. | | Ve **مَغْمُومٌ** bir adam: **مُغْتَمٌّ**. | | Şemir dedi: **الغِمَّةُ** kesr ile: örtü/karışıklık. | | **مَغْمُومٌ** taze hurma: küpe konuldu ve örtüldü; | sonra örtüldü; ta ki daha yaş olsun. | | **وغَمَّ الشَّيءَ يَغُمُّه**: onu örttü/üstüne çıktı; İbn | el-A‘râbî’den. Ve en-Nemir b. Tevleb için inşâd etti: | % ( * Bir burun ki onun çukurunun bitkisi **يَغُمُّ** **الضَّالَ**’ı * % ) % | | Ve **حَبِّ الغَمَامِ** gibi açılır: o, doludur. |

Ve denilir: Falan kimse **غَمَامَةَ وادِي**’yi şöyle şöyle himâ kıldı; onu yaklaştırılmayan bir himâ kıldığı zaman; onunla, onun bitirdiği ottan murat ederler; bu bir mecazdır. Ve ondan, Âişe’nin hadisi: “Osman’a—Allah Teâlâ ondan razı olsun—**مَوْضِعَ الغَمَامَةِ المُحْمَاةِ** mevkiini ayıpladılar.” Yani: onun himâ ettiği ot ve mera; onu **بِالغَمَامَةِ** diye adlandırdı; tıpkı **بِالسَّماءِ** diye adlandırıldığı gibi; bütün insanların hakkı olduğu hâlde merayı himâ ettiğini murat etti.

Ve **أَرضٌ غُمَّةٌ**: yani dar.

Ve **الغَمَّاءُ** nâsiyelerden, **الفَاشِغَةِ** gibi.

Ve atların nâsiyelerinden **الغَمَّاءُ** mekruh görülür; o, saçın çokluğunda aşırı olandır; onu Cevherî nakletti.

Ve **الغَمْغَمَةُ**: yayların sesi. Abd Menâf b. Rib‘ [el-Hüzelî] dedi:
% ( ولِلقِسِيِّ أَزامِيلٌ **وغَمْغَمَةٌ** %
حِسَّ الجَنُوبِ تَسُوقُ الماءَ والبَرَدَا ) %

Ve çocuk **غَمْغَمَ غَمْغَمَةً**: süt istemek için memede ağladığı zaman. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
% ( إذَا المُرْضَعاتُ بَعْدَ أَوَّل هَجْعَةٍ %
سَمِعْتَ على ثَدِيِّهِنَّ **غَمَاغِمَا** ) %

Dedi ki: yani sütleri azdır; emzikli, onu emdiği zaman memede **يُغَمْغِمُ** ve ağlar.

Ve boğulan kimse su altında **تَغَمْغَمَ**; ses çıkardığı zaman. **التَّهْذِيبِ**’de: dalgalar onun üstünde yığılıp kaldığı zaman. Ve inşâd etti:
% ( * كَمَا هَوَى فِرْعَونُ إذْ **تَغَمْغَمَا** * % ) %
% ( * تَحْتَ ظِلالِ المَوْجِ إذْ تَدَأَّمَا * % ) %
Yani: denizin **دَأْماءِ**’sında oldu.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَمَّ
غَمَّ U ( n. ac. غَمّ 1 ),
a.  Grieved, vexed, distressed.

b.  Covered, veiled, concealed, hid; obscured.

c.  [ pass. ] [ 'Ala ], Was covered, hidden from; was invisible to; was obscure, vague, unintelligible to ( information ).

d.  Muzzled.

e.  ( n. ac. غَمّ 1 ,  غُمُوْم 27 ), Was hot, sultry, stifling, oppressive ( day ).

f.  A ( n. ac. غَمَم 4 ), Had long, flowing hair.

g.  Was luxuriant, abundant.

غَمَّمَ
غَمَّمَ II ,
a.  see I (b) .

غَاْمَمَ
غَاْمَمَ III ,
a.  see I (a) .

أَغْمَمَ
أَغْمَمَ IV ,
a.  see I (a) , ( e ).

c.  Became cloudy, overcast ( sky ).

تَغَاْمَمَ
تَغَاْمَمَ VI ,
a.  Feigned grief, looked sad.

اِنْغَمَمَ
اِنْغَمَمَ VII ,
a.  Was covered, veiled, hidden; was invisible.

b.  Was sad, distressed; grieved.

اِغْتَمَمَ
اِغْتَمَمَ VIII ,
a.  see I (g) & VII ( b ).

غَمّ
غَمّ 1 , ( pl. غُمُوْم 27 ),
a.  Grief, sorrow, sadness.

b.  Hot, stifling, sultry, oppressive ( day ).

غَمَّة
غَمَّة 1t ,
a.  Cloudy; sultry, oppressive ( night ).

b.  Difficult, arduous ( affair ).

c.  [ coll. ], Head & feet of a slaughtered sheep.

غَمَّى
غَمَّى 1ya ,
a.  see 1t (a) .

غُمَّة
غُمَّة 3t , ( pl. غُمَم 9 ),
a.  see 1 (a) .

غُمَّى
غُمَّى 3ya ,
a.  Difficulty; misfortune, calamity.

غَمَم
غَمَم 4 ,
a.  Long, flowing hair.

أَغْمَمُ
أَغْمَمُ 14 ,
a.  Long-haired.

غَاْمِم
غَاْمِم 21 ,
a.  Covering &c.

b.  see 1 (b) .

غَمَاْم
غَمَاْم 22 ,  غَمَاْمَة 22t , ( pl. غَمَاْئِمُ 46 ),
a.  Cloud.

غِمَاْمَة
غِمَاْمَة 23t , ( pl. غَمَاْئِمُ 46 ),
a.  Muzzle.

غُمَاْم
غُمَاْم 24 ,
a.  Cold; sore throat.

غَمَّآءُ
غَمَّآءُ 42 ,
a.  fem. of أَغْمَمُ 14 .

b.  see 1 ,  غَمَّة 1t ( b ) &  غُمَّى 3ya .

غَمڤمَ
N. P. غَمڤمَ I ,
a.  Hidden, concealed.

b.  Sorrowful, unhappy, grieved.

أَغْمَمَ
N. Ag. أَغْمَمَ IV ,
a.  Distressing.

b.  Cloudy, overcast.

مَا أَغَمَّكَ اِلَيَّ
مَا أَغَمَّكَ اِلَيَّ
a.  How great grief dost thou occasion to me!

##### Türkçe

**غَمَّ**
**غَمَّ** U (mastar: **غَمّ** 1),
a. Kederlendi, canı sıkıldı, bunaldı.

b. Örttü, perdeledi, gizledi, sakladı; kararttı.

c. [meçhul] [**'Ala**], (bir şey)den örtüldü, (bir şey)den gizlendi; (bir şey)e görünmez oldu; (bilgi) (bir şey)e göre kapalı, muğlak, anlaşılmaz oldu.

d. Ağızlık taktı.

e. (mastar: **غَمّ** 1, **غُمُوْم** 27), (gün) sıcak, boğucu, bunaltıcı, ezici oldu.

f. A (mastar: **غَمَم** 4), uzun, salınan saçı oldu.

g. Gür, bol oldu.

**غَمَّمَ**
**غَمَّمَ** II,
a. I (b)’ye bak.

**غَاْمَمَ**
**غَاْمَمَ** III,
a. I (a)’ya bak.

**أَغْمَمَ**
**أَغْمَمَ** IV,
a. I (a), (e)’ye bak.

c. (gök) bulutlandı, kapandı.

**تَغَاْمَمَ**
**تَغَاْمَمَ** VI,
a. Kederlenmeyi tasladı, üzgün göründü.

**اِنْغَمَمَ**
**اِنْغَمَمَ** VII,
a. Örtüldü, perdelendi, gizlendi; görünmez oldu.

b. Üzüldü, bunaldı; kederlendi.

**اِغْتَمَمَ**
**اِغْتَمَمَ** VIII,
a. I (g) ve VII (b)’ye bak.

**غَمّ**
**غَمّ** 1, (çoğulu: **غُمُوْم** 27),
a. Keder, hüzün, üzüntü.

b. (gün) sıcak, boğucu, bunaltıcı, ezici.

**غَمَّة**
**غَمَّة** 1t,
a. Bulutlu; (gece) boğucu, ezici.

b. Zor, çetin (iş).

c. [cins isim], kesilmiş bir koyunun başı ve ayakları.

**غَمَّى**
**غَمَّى** 1ya,
a. 1t (a)’ya bak.

**غُمَّة**
**غُمَّة** 3t, (çoğulu: **غُمَم** 9),
a. 1 (a)’ya bak.

**غُمَّى**
**غُمَّى** 3ya,
a. Zorluk; musibet, felaket.

**غَمَم**
**غَمَم** 4,
a. Uzun, salınan saç.

**أَغْمَمُ**
**أَغْمَمُ** 14,
a. Uzun saçlı.

**غَاْمِم**
**غَاْمِم** 21,
a. Örten vb.

b. 1 (b)’ye bak.

**غَمَاْم**
**غَمَاْم** 22, **غَمَاْمَة** 22t, (çoğulu: **غَمَاْئِمُ** 46),
a. Bulut.

**غِمَاْمَة**
**غِمَاْمَة** 23t, (çoğulu: **غَمَاْئِمُ** 46),
a. Ağızlık.

**غُمَاْم**
**غُمَاْم** 24,
a. Soğuk algınlığı; boğaz ağrısı.

**غَمَّآءُ**
**غَمَّآءُ** 42,
a. **أَغْمَمُ** 14’ün müennesi.

b. 1’e, **غَمَّة** 1t (b)’ye ve **غُمَّى** 3ya’ya bak.

**غَمڤمَ**
Özel isim: **غَمڤمَ** I,
a. Gizli, saklı.

b. Kederli, mutsuz, kederlenmiş.

**أَغْمَمَ**
Etken isim: **أَغْمَمَ** IV,
a. Bunaltıcı, keder verici.

b. Bulutlu, kapalı.

**مَا أَغَمَّكَ اِلَيَّ**
**مَا أَغَمَّكَ اِلَيَّ**
a. Bana ne kadar büyük keder veriyorsun!

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غمم
غَمَّ - يَغُمُّ - غَمّ - غَمَام - غُمَّة
غَمَّ - يَغُمُّ + شيء + كائناَ أو شيئاً: يستر ويحجب ويغطي ما دونه أو تحته عما فوقه
غَمّ - الغَمّ : اسم فعل من " غَمَّ - يَغُمُّ ": عملية الحجب أو التغطية والستر والفصل: وهي كذلك ما يكون بفعل " غَمَّ - يَغُمُّ ": حالة  الحَجْب والانفصال عن المحيط  الجسدي أو النفسي (الذهول والشرود من الحزن)
وهي عندما تستعمل في الكلام عن تفكير الإنسان وعقله يراد منها: الحجاب من الحزن والخوف الذي يحجب عقل الإنسان عن التفكير والمحاكمة السليمة، فيتشكل غمام من الخوف والحزن، يفصل المرئيات والمسموعات عن الفقه والعقل
﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم﴾: فهم من الخوف من القتل والحزن على ما اًصابهم صاروا لا يلوون على أحد: كأنهم لا يرونهم أو لا يسمعونهم
غَمَام - الغَمَام: على وزن " فـَعال" اسم فعل " غَمَّ - يَغُمُّ ": وهو كذلك اسم آلة منه: الذي " يَغُمُّ " ما دونه عما فوقه، وعند الكلام عن السحاب يراد منها خاصة السحاب الكثيف الذي يحجب الأرض عن السماء
غُمَّة: على وزن " فـُعـْلـَة " اسم فعل بمعنى مفعول مصدر مرة من " غَمَّ - يَغُمُّ ": الغم لمرة واحدة لشيء محدد عن شيء مراد دون غيره: شيء يسبب حجب العقل عما يسمع أو ما يرى، فلا يعقله ولا يفهمه، كخوف أو حزن أو أي انفعال نفسي شديد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التكدر والتعكر وتشكل حجاب في الوسط الناقل للضوء، وتستخدم بمعنييها النفسي والمادي كتشوش الرؤيا المادية بالغيم والغمام، أو النفسية بمعنى الهم والغم وعدم وضوح الذهن وتعكر المزاج"، وهي:
غَمَّ - يَغُمُّ، حَمَأَ - يَحْمَأُ (حَمِئَ - يَحْمَأُ)، كَرَبَ - يَكْرُب، كَدَرَ - يَكْدُرُ، هَمَّ - يَهُمُّ (المتعدي)، حَزَنَ - يَحْزُنُ
الغم
	﴿إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها ولا تحزن وقتلت نفسا فنجيناك من الغم وفتناك فتونا فلبثت سنين في أهل مدين ثم جئت على قدر ياموسى(40)﴾ طه ﴿فاستجبنا له ونجيناه من الغم وكذلك ننجي المؤمنين(88)﴾ الأنبياء
	﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم لكيلا تحزنوا على ما فاتكم ولا ما أصابكم والله خبير بما تعملون(153)﴾ آل عمران ﴿ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور(154)﴾ آل عمران ﴿كلما أرادوا أن يخرجوا منها من غم أعيدوا فيها وذوقوا عذاب الحريق(22)﴾ الحج
غمة
﴿واتل عليهم نبأ نوح إذ قال لقومه ياقوم إن كان كبر عليكم مقامي وتذكيري بآيات الله فعلى الله توكلت فأجمعوا أمركم وشركاءكم ثم لا يكن أمركم عليكم غمة ثم اقضوا إلي ولا تنظروني(71)﴾ يونس
الغمام
﴿هل ينظرون إلا أن يأتيهم الله في ظلل من الغمام والملائكة وقضي الأمر وإلى الله ترجع الأمور (210)﴾ البقرة ﴿ويوم تشقق السماء بالغمام ونزل الملائكة تنزيلا(25)﴾ الفرقان
	﴿وظللنا عليكم الغمام وأنزلنا عليكم المن والسلوى كلوا من طيبات ما رزقناكم وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون (57)﴾ البقرة ﴿وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما وأوحينا إلى موسى إذ استسقاه قومه أن اضرب بعصاك الحجر فانبجست منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهموظللنا عليهم الغمام وأنزلنا عليهم المن والسلوى كلوا من طيبات ما رزقناكم وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(160)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [غمم] غ م م: الغَمُّ واحد الغُمُوم تقول منه غَمَّهُ فاغْتَمَّ وتقول غَمَّهُ أي غطَّاه فانْغَمَّ و الغُمَّةُ الكُربة ويقال أمر غُمَّة أي مبهم ملتبس قال الله تعالى ﴿ثم لا يكن أمركم عليكم غُمَّة﴾ قال أبو عبيدة مجازها ظلمة وضيق وهم و غَمَّ يومنا من باب رد فهو يوم غَمٌّ إذا كان يأخذ بالنفس من شدة الحر و أَغَمَّ يومنا مثله وليلة غَمٌّ أيضا أي غامَّةٌ وُصفت بالمصدر كقولهم ماء غَوْرٌ و غُمُّ عليه الخبر على ما لم يسم فاعله أي استعجم مثل أُغمي ويقال أيضا غُمَّ الهلال على الناس إذا ستره عنهم غيم أو غيره فلم يُر و الغَمَام السحاب الواحدة غَمامة وقد أغَمَّت السماء أي تَغَيَّمت
الراغب
غم
- الغم: ستر الشيء، ومنه: الغمام لكونه ساترا لضوء الشمس. قال تعالى: }يأتيهم الله في ظلل من الغمام{ [البقرة/210]. والغمى مثله، ومنه: غم الهلال، ويوم غم، وليلة غمة وغمى، قال:
- 341 - ليلة غمى طامس هلالها
(الرجز في اللسان (غم) ؛ والمجمل 3/680؛ والمشوف المعلم 2/553؛ وأساس البلاغة (غمم)، ولم ينسب.
وإصلاح المنطق ص 282. وعجزه:
أو غلتها ومكره إيغالها
وغمة الأمر. قال: }ثم لا يكن أمركم عليكم غمة{ [يونس/71]، أي: كربة. يقال: غم وغمة. أي: كرب وكربة، والغمامة: خرقة تشد على أنف الناقة وعينها، وناصية غماء: تستر الوجه.
ملخص اللسان:
1.     غَمَّه الأمرُ يَغُمُّه والغَمُّ والغُمَّةُ: الكَرْبُ
2.     غُمَّةً؛ قال أَبو عبيد: مجازها ظُلْمة وضيقٌ وهَمٌّ،
3.     وقيل: أي مُغَطّىً مستوراً.
4.     والغُمَّى: الشديدة من شدائد الدهر؛
5.     وأمْرٌ غُمَّةٌ أي مُبْهَمٌ ملتبس
6.     يقال غُمَّ علينا الهلال غَمّاً فهو مَغْموم إذا حال دون رؤية الهلال غَيْمٌ رَقِيق، من غَمَمْت الشيء إذا غَطَّيته،
7.     وغَمَمْتُه: غَطَّيته فانغَمَّ
8.     الغَمام الغَيْم الأبيض وإنما سمي غماماً لأنه يَغُمُّ السماء أي يسترها،
9.  وسمي الغَمّ غَمّاً لاشتماله على القلب. وقوله عز وجل: فأَثابكم غَمّاً بغَمّ؛ أَراد غمّاً متصلاً، فالغم      الأول الجِراح والقتل، والثاني ما أُلقي إليهم من قبل النبي، صلى الله عليه وسلم، فأَنساهم الغم الأول
10.            الغَمامة المُحْماة؛ هي السحابة وجمعها الغَمام
لسان العرب
● - غمم: الغمُّ: واحد الغُمُومِ. والغَمُّ والغُمَّةُ: الكَرْبُ؛ الأخيرة      عن اللحياني؛ قال العجاج:      بَلْ لَوْ شَهِدْتِ النَّاس إذ تُكُمُّوا      بغُمَّةٍ، لوْ لمْ تُفَرَّجْ غُمُّوا      تُكُمُّوا أي غُطُّوا بالغَمِّ؛ وقال الآخر:      لا تَحْسَبَنْ أن يَدِي في غُمَّه،      في قَعْرِ نِحْيٍّ أَسْتَثِيرُ حَمَّه      والغَمْاءُ: كالغَمِّ. وقد غَمَّه الأمرُ يَغُمُّه غَمّاً فاغْتَمَّ      وانْغَمَّ؛ حكاها سيبويه بعد اغْتَمَّ، قال: وهي عربية.      ويقال: ما أَغَمَّك إليَّ وما أَغَمَّكَ لي وما أَغَمَّك عليَّ. وإنه      لَفِي غُمَّةٍ من أمره أي لَبْسٍ ولم يَهْتَدِ له. وأَمْرُهُ عليه غُمَّةٌ      أي لَبْسٌ. وفي التنزيل العزيز: ثم لا يكن أمركم عليكم غُمَّةً؛ قال أَبو      عبيد: مجازها ظُلْمة وضيقٌ وهَمٌّ، وقيل: أي مُغَطّىً مستوراً.      والغُمَّى: الشديدة من شدائد الدهر؛ قال ابن مقبل:      خَروج مِنَ الغُمَّى إذا صُكَّ صَكَّةً      بَدا، والعُيُونُ المُسْتَكِفَّةُ تَلْمَحُ      وأمْرٌ غُمَّةٌ أي مُبْهَمٌ ملتبس؛ قال طرفة:      لَعَمْري وما أَمْرِي عليَّ بِغُمَّةٍ      نَهارِي، وما لَيْلي عليَّ بِسَرْمَدِ      ويقال: إنهم لفي غُمَّى من أمرهم إذا كانوا في أمر ملتبس؛ قال الشاعر:      وأَضْرِبُ في الغُمَّى إذا كَثُرَ الوَغَى،      وأََهْضِمُ إنْ أَضْحى المَراضِيعُ جُوَّعا      قال ابن حمزة: إذا قَصَرْتَ الغُمَّى ضَمَمْتَ أَولها، وإذا فتحْت      أَولها مددت، قال: والأَكثر على أَنه يجوز القصر والمدّ في الأَوَّل      (* قوله      «في الأول» كذا في الأصل، ولعله في الثاني إذ هو الذي يجوز فيه القصر      والمد) قال مغلس:      حُبِسْتُ بِغَمَّى غَمْرةٍ فَتَركْتُها،      وقد أَتْرُك الغَمّى إذا ضاق بابُها      والغُمَّةُ: قَعْرُ النِّحْي وغيره.      وغُمَّ علي الخَبَرُ، على ما لم يسم فاعله، أي اسْتَعجم مثال أُغْمِيَ.      وغُمَّ الهِلال على الناس غَمّاً: سَترَه الغَيمُ وغيره فلم يُرَ.      وليلةُ غَمَّاءَ: آخر ليلة من الشهر، سميت بذلك لأنه غُمَّ عليهم أمرُها      أي سُتِرَ فلم يُدْرَ أَمِن المقبل هي أم من الماضي؛ قال:      ليلةُ ُغُمَّى* طامِسٌ هِلالُها،      (* قوله «ليلة غمى إلخ» أورده الجوهري شاهداً على ما بعده وهو المناسب)      أَوْغَلتُها ومُكْرَةٌ إيغالُها      وهي ليلةُ الغُمَّى. وصُمْنا للغُمَّى وللغَمَّى، بالفتح والضم، إذ      غُمَّ عليهم الهلال في الليلة التي يرون أن فيها استهلاله. وصُمْنا      للغَمَّاء، بالفتح والمد. وصُمْنا للغُمِّيَّة وللغُمَّة كل ذلك إذا صاموا على غير      رؤية. وفي الحديث: أنه قال صوموا لرؤيته وأَفطروا لرؤيته فإن غُمَّ      عليكم فأَكملوا العدة؛ قال شمر: يقال غُمَّ علينا الهلال غَمّاً فهو مَغْموم      إذا حال دون رؤية الهلال غَيْمٌ رَقِيق، من غَمَمْت الشيء إذا غَطَّيته،      وفي غُمَّ ضمير الهلال، قال: ويجوز أن يكون غُمَّ مسنداً إلى الظرف أي      فإن كنتم مَغْموماً عليكم فأَكملوا، وترك ذكر الهلال للاستغناء عنه. وفي      حديث وائل ابن حجر: ولا غُمَّةَ في فرائض الله أي لا تُسْتَرُ ولا تُخفَى      فرائضه، وإنما تُظْهَر وتُعْلن ويُجْهَر بها؛ وقال أَبو دواد:      ولها قُرْحَةٌ تَلأْلأ كالشِّعْـ      ـرَى، أَضاءَتْ وغُمَّ عنها النُّجومُ      يقول: غَطَّى السحابُ غيرَها من النجوم؛ وقال جرير:      إذا نَجْمٌ تعَقَّبَ لاحَ نَجْمٌ،      ولَيْسَتْ بالمُحاقِ ولا الغُمومِ      قال: والغُمُومُ من النجوم صغارها الخفية. قال الأَزهري: وروي هذا      الحديث فإن غُمِّيَ عليكم وأُغْمِيَ عليكم، وسنذكرهما في المعتل. أَبو عبيد:      ليلةٌ غَمَّى، بالفتح مثال كَسْلى، وليلةٌ غَمَّةٌ إذا كان على السماء      غَمْيٌ مثال رَمْيٍ وغَمٌّ وهو أن يُغَمَّ عليهم الهلال. قال الأزهري: فمعنى      غُمَّ وأُغْمِيَ وغُمِّيَ واحد، والغَمُّ والغَمْيُ بمعنى واحد. وفي      حديث عائشة: لما نُزِلَ برسول الله، صلى الله عليه وسلم، طَفِقَ يطرح      خَمِيصةً على وجهه فإذا اغتَمَّ كشفها أي إذا احتبس نَفَسُه عن الخروج، وهو      افتعل من الغَمِّ التغطية والستر. وغَمَّ القمرُ النجوم: بَهَرَها وكاد يستر      ضوءَها. وغَمَّ يومُنا، بالفتح، يَغُمُّ غَمّاً وغُموماً من الغَمِّ.      ويومٌ غامٌ وغَمٌّ ومِغَمٌّ: ذو غَمّ؛ قال:      في أُخْرَياتِ الغَبَشِ المِغَمِّ      وقيل: هو إذا كان يأْخذ بالنَّفَس من شدة الحر. وأَغَمَّ يومُنا مثله.      وليلة غَمَّة وليل غَمٌّ أي غامَّةٌ، وصف بالمصدر كما تقول ماءٌ غَوْرٌ      وأَمرٌ غامٌّ. ورجل مَغْموم: مُغْتَمٌّ من قولهم غُمَّ علينا الهلالُ، فهو      مَغْموم إذا التبس.      والغِمامةُ، بالكسر: خَريطةٌ يجعل فيها فم البعير يُمْنَعُ بها الطعام،      غَمَّهُ يَغُمُّه غَمّاً، والجمع الغَمائم. والغِمامة: ما تُشَدُّ به      عينا الناقة أو خَطْمُها. أَبو عبيد: الغِمامة ثوب يُشَدُّ به أَنف الناقة      إذا ظُئِرَتْ على حُوار غيرها، وجمعها غَمائم؛ قال القطامي:      إذا رَأْسٌ رأَيْتُ به طِماحاً،      شَدَدْتُ له الغَمائِمَ والصِّقاعا      الليث: الغِمامةُ شِبْه فِدامٍ أو كِعامٍ. ويقال: غَمَمْتُ الحمار      والدَّابة غَمّاً، فهو مَغْمُومٌ إذا أَلقَمْتَ فاه ومنخريه؛ الغِمامة،      بالكسر: وهي كالكِعام، وقال غيره: إذا أَلقمت فاه مخْلاةً أو ما أشبهها يمنعه      من الاعتلاف، واسم ما يُغَمُّ به غِمامة.      التهذيب: شمر الغِمَّةُ، بكسر الغين، اللِّبْسة؛ تقول: اللِّباسُ      والزِّيُّ والقِشْرة والهَيْئة والغِمَّة واحد. والغِمامةُ: القُلْفة، على      التشبيه.      ورُطَبٌ مَغْمومٌ: جعل في الجَرَّة وسُتِر ثم غُطِّي حتى أَرْطَب.      وغَمَّ الشيءَ يَغُمُّه: علاه؛ عن ابن الأعرابي؛ قال النمر بن تولب:      أُنُفٌ يَغُمٌّ الضَّالَ نَبْتُ بِحارِها      وبحرٌ مُغَنَّمٌ: كثير الماء، وكذلك الرَّكِيَّة؛ قال ابن الأَعرابي: هي      التي تَمْلأُ كلَّ شيء وتُغَرِّقه؛ وأَنشد:      قَرِيحةُ حِسيٍ من شُرَيْح مُغَمِّم      وغَمَمْتُه: غَطَّيته فانغَمَّ؛ قال أَوس يرثي ابنه شريحاً:      وقدْ رامَ بَحْري قَبْلَ ذلك طامِياً،      مِنَ الشُّعَراءِ، كُلٌّ عَوْدٍ ومُفْحِمِ      على حِينَ أَنْ جَدَّ الذَّكاءُ وأَدْرَكتْ      قَريحةُ حِسْيٍ مِن شُرَيْحٍ مُغَمَّم      يريد: رام الشعراء بحري بعدما ذَكِيتُ، والذَّكاء انتهاء السنّ      واستحكامه، وقوله قَريحةُ حِسْيٍ من شريح يريد أَن ابنه شريحاً قد قال الشعر،      وقَريحةُ الماء: أَول خروجه من البئر، والذي في شعره مغمم، بكسر الميم، يريد      الغامر المغطي؛ شبه شعر ابنه شريح بماء غامر لا ينقطع، ولم يَرْث ابنه      في هذه القصة كما ذكر، وإنما افتخر بنفسه وبولده ونصرة قومه في يوم      السُّوبان. وغَيم مُغَمِّم: كثير الماء.      والغَمامة، بالفتح: السحابة، والجمع غَمام وغَمائم؛ وأَنشد ابن بري      للحطيئة يمدح سعيد بن العاص:      إذا غِبْتَ عَنَّا غابَ عَنَّا رَبيعُنا،      ونُسْقى الغَمامَ الغُرَّ حِينَ تَؤُوبُ      فوصف الغمام بالغُرّ وهو جمع غَرّاء. وقد أَغَمَّتِ السماءُ أي تغيرت.      وحَبُّ الغَمام: البَرَد. وسحاب أَغَمُّ: لا فُرْجة فيه. وقال ابن عرفة في      قوله تعالى: وظللنا عليهم الغمام؛ الغَمام الغَيْم الأبيض وإنما سمي      غماماً لأنه يَغُمُّ السماء أي يسترها، وسمي الغَمّ غَمّاً لاشتماله على      القلب. وقوله عز وجل: فأَثابكم غَمّاً بغَمّ؛ أَراد غمّاً متصلاً، فالغم      الأول الجِراح والقتل، والثاني ما أُلقي إليهم من قبل النبي، صلى الله عليه      وسلم، فأَنساهم الغم الأول. وفي حديث عائشة: عَتَبُوا على عثمان موضع      الغَمامة المُحْماة؛ هي السحابة وجمعها الغَمام، وأرادت بها العُشب والكَلأَ      الذي حماه، فسمته بالغمامة كما يسمى بالسماء، أرادت أَنه حَمى الكَلأَ      وهو حق جميع الناس. والغَمَمُ: أَن يَسيل الشَّعر حتى يضيق الوجه والقفا،      ورجل أَغَمّ وجبهة غَمّاء؛ قال هدبة بن الخشرم:      فلا تَنْكِحي، إنْ فَرَّقَ الدهرُ بيننا،      أَغَمَّ القَفا والوَجْهِ، ليس بأَنْزَعا      ويقال: رجل أَغَمّ الوجه وأَغَمّ القفا. وفي حديث المعراج في رواية ابن      مسعود: كنا نسير في أَرض غُمَّة      (* قوله «في أرض غمة» ضبطت الغمة بضم      الغين وشد الميم كما ترى في غير نسخة من النهاية)؛ الغُمّةُ: الضيقة.      والغَمّاء من النواصي: كالفاشِغة، وتكره الغَمّاء من نواصي الخيل وهي المُفرطة      في كثرة الشعَر.      والغَمِيم: النبات الأخضر تحت اليابس. وفي الصحاح: الغَمِيم الغَمِيس      وهو الكلأُ تحت اليَبِيس. وفي النوادر: اعتَمَّ الكلأُ واغْتَمَّ. وأَرض      مُعِمّة ومُغِمّة ومُعْلَوْلِىة ومُغْلَوْلِيَة، وأَرض عَمْياء وكَمْهاءُ      كل هذا في كثرة النبات والتفافه. والغُمام: الزُّكام. ورجل مَغْموم:      مَزْكوم. والغَمِيمُ: اللبن يسخن حتى يغلظ. والغَمِيم: موضع بالحجاز، ومنه      كُراع الغَمِيم وبُرَق الغَميم؛ قال:      حَوَّزَها مِن بُرَق الغَمِيمِ      أَهْدَأُ، يَمْشِي مِشْيةَ الظَّلِيمِ      والغَمْغَمةُ والتَّغَمْغُم: الكلام الذي الذي لا يُبَين، وقيل هما      أَصوات الثيران عند الذُّعْر وأَصوات الأَبطال في الوَغى عند القتال؛ قال      امرؤ القيس:      وظَلَّ لِثيرانِ الصَّرِيم غَماغِمٌ،      يُداعِسُها بالسَّمْهَريِّ المُعَلَّب      وأورد الأَزهري هنا بيتاً نسبه لعلقمة وهو:      وظلَّ لثيرانِ الصَّريمِ غماغِمٌ،      إذا دَعَسُوها بالنَّضِيِّ المُعَلَّب      وقال الراعي:      يَفْلِقْن كلَّ ساعِد وجُمْجُمه      ضَرباً، فلا تَسمع إلا غَمْغَمَه      وفي صفة قريش: ليس فيهم غَمْغمةُ قُضاعة؛ الغَمغمة والتَّغَمْغم: كلام      غير بيِّن؛ قاله رجل من العرب لمعاوية، قال: من هم؟ قال: قومك من قريش؛      وجعله عبد مناف بن ربع الهذلي للقِسِيّ فقال:      وللقِسِيِّ أَزامِيلٌ وغَمْغمةٌ،      حِسَّ الجَنُوبِ تَسوقُ الماء والبَرَدا      وقال عنترة:      في حَوْمةِ المَوْتِ التي لا تَشْتَكي      غَمَراتِها الأبْطالُ، غيرَ تَغَمْغُمِ      وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:      إذا المُرْضِعاتُ، بعد أَوّل هَجْعةٍ،      سَمِعْتَ على ثُدِيِّهنّ غَماغِما      فسره فقال: معناه أَن أَلبانهن قليلة، فالرَّضيع يُغَمْغِم ويبكي على      الثَّدي إذا رَضِعه طلباً للبن، فإما أَن تكون الغمغمة في بكاء الأطفال      وتَصويتهم أَصلاً، وإما أَن تكون استعارة.      وتَغَمْغَمَ الغريقُ تحت الماء: صوَّت، وفي التهذيب إذا تداكَأَت فوقه      الأمواج؛ وأَنشد:      من خَرَّ في قَمْقامِنا تَقَمْقَما،      كما هَوَى فِرعونُ، إذْ تَغَمْغَما      تحتَ ظِلال المَوْجِ، إذْ تَدَأّما      أي صار في دَأْماء البحر.
مقاييس اللغة:
(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
القاموس المحيط:
الغَمُّ الكَرْبُ، كالغَمَّاءِ والغُمَّةِ، بالضم ج غُمومٌ. غَمَّهُ فاغْتَمَّ وانْغَمَّ أحْزَنَهُ. وما أغَمَّكَ لي وإلَيَّ وعَلَيَّ، من الغَمِّ، للحُزْنِ، و الحِمارَ وغيرَهُ ألْقَمَ فَمَهُ ومَنْخِرَيْهِ الغمامَةَ، بالكسر، وهي كالفِدامِ، و الشيءَ غَطَّاهُ فانْغَمَّ، و يَوْمُنا اشْتَدَّ حَرُّهُ، كأَغَمَّ، فهو يَوْمٌ غَمٌّ. وغامٌّ ومِغَمٌّ ذو حَرٍّ، أو ذو غَمٍّ، ولَيْلَةٌ غَمٌّ وغَمَّى وغَمَّةٌ. وأمْرٌ غُمَّةٌ، بالضم مُبْهَمٌ. وغُمَّ الهِلالُ، بالضم، فهو مَغْمومٌ حالَ دونَهُ غَيْمٌ رَقيقٌ، يُقالُ صُمْنا لِلغَمَّى، ويُمَدُّ، وتُضَمُّ الْأُولَى، وللغُمِّيَّةِ. وغُمَّ عليه الخَبَرُ، بالضم اسْتَعْجَمَ. والغَمامَةُ السَّحابَةُ، أو البَيْضاءُ، وقد أغَمَّتِ السماءُ ج غَمامٌ وغَمائمُ، وفَرَسٌ لأَبِي دُوادٍ الإِيادِيِّ، أو لِبَعْض مُلوكِ آلِ المُنْذِرِ. والغَمامُ سَيْفُ جَعْفَرٍ الطَّيَّارِ، رضي اللّهُ تعالى عنه، وغَيْمٌ وبَحْرٌ مُغَمِّمٌ، كمُحَدِّثٍ كثيرُ الماءِ. وكُراعُ الغَميمِ، كأَميرٍ وادٍ بَيْنَ الحَرَمَيْنِ على مَرْحَلَتَيْنِ من مَكَّةَ، وضَمُّ غَيْنِهِ وَهَمٌ، وإنَّما الغُمَيْمُ، كزُبَيْرٍ وادٍ بِديارِ حَنْظَلَةَ، وبالياءِ المُشَدَّدَةِ ماءٌ لبَني سَعْدٍ. والغُمامُ، بالضم الزُّكامُ. والمَغْمومُ المَزْكومُ. والغَمَّاءُ والغُمَّى، كرُبَّى الداهِيَةُ. واغْتَمَّ النَّبْتُ طالَ، وكثُرَ. وأرْضٌ مُغِمَّةٌ كثيرَةُ النَّباتِ. والغَمَمُ سَيَلانُ الشَّعَرِ حتى تَضيقَ الجَبْهَة والقفا، يُقالُ هو أغَمُّ الوَجْهِ والقَفا. وسَحابٌ أغَمُّ لا فُرْجَة فيه.
والغَمْغَمَةُ: أصْواتُ الثِّوَرَةِ عند الذُّعْرِ، والْأَبْطالِ عند القِتالِ، والكَلامُ الذي لا يُبَيَّنُ، كالتَّغَمْغُمِ.
والغَميمُ: لَبَنٌ يُسَخَّنُ حَتَّى يَغْلُظَ، والغَميسُ. وكرُبَّى: ة، والأمْرُ الشَّديدُ لا يُتَّجَهُ له، ويُفْتَحُ، وبالفتْح: الغَبَرَةُ، والظُّلْمَةُ، والشِّدَّةُ تَغُمُّ القَوْمَ في الحَرْبِ. والغُمومُ من النُّجومِ: صِغارُها الخَفِيَّةُ.
والغُمَّةُ، بالضم: قَعْرُ النِّحْيِ. وغامَمْتُهُ، أي: غَمَمْتُهُ وغَمَّني. والغِمامَةُ، بالكسر: خَريطَةٌ لِفَمِ البَعيرِ ونَحْوِه، يُمْنَعُ بها الطَّعامَ، وما يُشَدُّ به عَيْنا الناقَةِ أو خَطْمُها، وقُلْفَةُ الصَّبِيِّ، ويُضَمُّ.
تاج العروس:
( الغم الكرب ) يحصل للقلب بسبب ما حصل والهم هو الكرب يحصل بسبب ما يتوقع حصوله من أذى وقيل هما واحد وقال بالفرق عياض وغيره ( كالغماء والغمة بالضم ) الاخيرة عن اللحياني قال العجاج : بل لو شهدت الناس اذتكموا * بغمة لو لم تفرج غموا ( ج غموم ) وقد ( غمه ) يغمه غما ( فاغتم وانغم ) حكاهما سيبويه ( أحزنه و ) يقال ( ما أغمك لي و ) ما أغمك ( الي و ) ما أغمك ( علي من الغم للحزن و ) غم ( الحمار وغيره ) يغمه غما ( ألقم فمه ومنخريه الغمامة بالكسر وهي كالفدام ) أو كالكعام قاله الليث وقال غيره القم فاه مخلاه أو ما أشبهها تمنعه من الاعتلاف واسم ما يغم به غمامة ( و ) غم ( الشئ ) غما ( غطاه ) وستره وهذا أصل المعنى ( فانغم ) مطاوع له ( و ) غم ( يومنا ) غما وغموما ( اشتد حره ) حتى كاد يأخذ بالنفس ( كأغم فهو يوم غم ) وصف بالمصدر كما نقول ماء غور
( و ) يوم ( غام ومغم ) بكسر الميم ( ذو حر ) شديد ( أو ذوغم ) قال * في أخريات العيش المغم * ( وليلة غم ) وصف بالمصدر ( وغمى ) كحتى حكاه أبو عبيدة عن أبي زيد ( وغمة ) أي غامة وفي الصحاح إذا كان على السماء غمى مثال رمى ( وأمر غمة بالضم ) أي ( مبهم ) ملبس قال طرفة : لعمري وما أمري علي بغمة * نهاري وما ليلي علي بسرمد ويقال إنه لفي غمة أي لبس ولم يهتد له ومنه قوله تعالى ثم لا يكن أمركم عليكم غمة وقال أبو عبيد مجازها ظلمة وضيق وهم وقيل أي مغطى مستورا ( وغم الهلال ) على الناس ( بالضم ) غما فهو مغموم ) إذا ( حال دونه غيم رقيق ) أو غيره فلم ير ومنه الحديث فإن غم عليكم فأكملوا العدة و ( يقال صمنا للغمى ) كحتى ( تمد ) أي مع الفتح يقال صمنا للغماء ( وتضم الاولى ) أي مع القصر يقال صمنا للغمى حكاه ابن السكيت عن الفراء ( و ) صمنا ( للغمية ) بالضم وتشدد الميم المكسورة وياء مشددة مفتوحة كل ذلك إذا صاموا
على غير رؤية ويقال ليلة غمى آخر ليلة من الشهر وسميت بذلك لانه غم عليهم أمرها أي ستر فلم يدر أمن القابل أم من الماضي قال : ليلة مى طامس هلالها * أوغلتها ومكره ايغالها وهي ليلة الغمى إذا غم عليهم الهلال في الليلة التي يرون أن فيها استهلاله وقال الازهري غم وأغمى وغمى بمعنى واحد ( وغم عليه الخبر بالضم ) غما ( استعجم ) مثل أغمى كما في الصحاح ( والغمامة السحابة ) عامة ( أو البيضاء ) منها سميت لانها تغم السماء أي تسترها وقيل لانها تستر ضوء الشمس ( وقد أغمت السماء ) أي تغيرت كذا وجد بخط الج
هري وقال بعضهم صوابه تغيمت ( ج غمام وغمائم ) وأنشد ابن بري للحطيئة يمدح سعيد بن العاص : إذا غبت عنا غاب عنا ربيعنا * ونسقى الغمام الغر حين تؤوب ( و ) الغمامة ( فرس لابي دواد الايادي أو لبعض ملوك آل المنذر ) على التشبيه بالسحابة في سيرها ( والفمام سيف جعفر الطيار رضي الله عنه وغيم ) مغمم ( و ) كذا ( بحر مغمم كمعدث ) أي ( كثير الماء ) وكذلك الركية وقال ابن الاعرابي ركية مغمم تملأ كل شئ وتغرقه وأنشد لاوس يرثي ابنه شريحا : على حين أن جد الذكاء وأدركت * قريحة حسي من شريح مغمم أي الغامر المغطى ( وكراع الغميم كامير واد بين الحرمين ) الشريفين ( على مرحلتين من مكة ) وقال نصر بين رابغ والجحفة ( وضم غينه وهم ) قال شيخنا وقد حكاه ابن قرقول في مطالعه ولم يتابعوه ( وإنما الغميم كزبير واد بديار حنظلة ) بن تميم ويعرف الاول أيضا ببرق الغميم قال : حوزها من برق الغميم * أهدأ يمشي مشية الظليم وقد ذكر في القاف ( و ) الغميم ( بالياء المشددة ماء لبني سعد والغمام بالضم الزكام و ) منه ( المغموم المزكوم والغماء ) ممدودا ( والغمى كربى ) الشديدة من شدائد الدهر يكنى بها عن ( الداهية ) قال علي بن حمزة إذا اقصرت الغمى ضممت أولها وإذا فتحت أولها مددت قال والاكثر على أنه يجوز القصر والمد في الاول قال مغلس : وأضرب في الغمى إذا كثر الوغى * وأهضم ان أضحى المراضيع جوعا وقال ابن مقبل : من الغمى إذا صك صكة * بدا والعيون المستكفة تلمح وأنشدنا شيخنا أبو عبد الله محمد بن محمد الاندلسي : وما يكشف الغماء إلا ابن حرة * يرى غمرات الموت ثم يزورها ( و ) في النوادر ( اغتم النبت ) واعتم ( طال ) والتف ( وكثر وأرض مغمة ) بضم الميم وكسرها ومعمة ومغلولية ومعلولية وعمياء وكمهاء كل ذلك ( كثيرة النبات ) ملتفته ( والغمم ) محركة ( سيلان الشعر حتى تضيق الجبهة ) كما في الصحاح وفي المحكم الوجه ( والقفا ) وفي الصحاح أو القفا ( يقال هو أغم الوجه والقفا ) وجبهة غماء وأنشد الجوهري لهدبة بن الخشرم : فلا تنكحي ان فرق الدهر بيننا * أغم القفا والوجه ليس بانزعا قال الزمخشري وهم يحبون النزع ويكرهون الغمم وتقول المرأة إذا كان الفقر والنزع قل الجزع وإذا اجتمع الفقر والغمم تضاعفت الغمم ( و ) من المجاز ( سحاب أغم لا فرجة فيه والغمغمة أصوات الثورة ) وفي الصحاح الثيران ( عند الذعر و ) أصوات الابطال ) في الوغى ( عند القتال ) قال الشاعر : يفلقن كل ساعد وجمجمه * ضربا فلا تسمع إلا غمغمة والجمع الغماغم قال امرؤ القيس : وظل لثيران الصميم غماغم * يداعسها بالسمهري المغلب وأورد الازهري هنا بيتا نسبه لعلقمة وهو : وظل لثيران الصميم غماغم * إذا دعسوها بالنصي المغلب ( و ) أيضا ( الكلام الذي لا يبين ) ومنه صفة قريش فيهم غمغمة ( كالتغمغم ) فيهما وقال عنترة : في حومة الموت التي لا يشتكى * غمراتها الابطال غير تغمغم ( والغميم ) كأمير ( لبن يسخن حتى يغلظ ) نقله الجوهري لانه غم أي غطى ( و ) الغميم ( الغميس ) وهو الكلأ تحت اليبيس كما في
الصحاح وقال غيره هو النبات الاخضر تحت اليابس ( و ) غمى ( كربى ة ) في سواد العراق بين بغداد وبردان قاله نصر ( و ) الغمى ( الامر الشديد لا يتجه له ) قال مغلس : حبست بغمى غمرة فتركتها * وقد أترك الغمى إذا ضاق بابها ( ويفتح ) مع المد والقصر وقد تقدم ( و ) الغمى ( بالفتح الغبرة والظلمة و ) أيضا ( الشدة تغم القوم في الحرب والغموم من النجوم ) بالضم ( صغارها الخفية ) قال جرير : إذا نجم تعقب لاح نجم * وليست بالمحاق ولا الغموم ( والغمة بالضم قعر النحى ) وغيره قال : لا تحسبن أن يدي في غمة * في قعر نحى استثير غمه ( غاممته أي غممته وغمني ) مفاعلة من الغم ( والغمامة بالكسر خريطة لفم البعير ونحوه ) يجعل فيها فمه ( يمنع بها الطعام ) وقد غمه بها يغمه غما والجمع الغمائم ( و ) الغمامة ( ما يشد به عينا الناقة أو خطمها ) وقال أبو عبيد ثوب يشد به أنف الناقة إذا ظئرت على حوار غيرها وجمعها غمائم قال القطاعي : إذا رأس رأيت به طماحا * شددت له الغمائم والصقاعا ( و ) الغمامة ( قلفة الصبي ) على التشبيه ( ويضم ) * ومما يستدرك عليه يقال إنهم لفي غماء من الامر إذا كانوا في أمر ملتبس
وصمنا للغمة بالضم أي على غير رؤية واغتم الرجل احتبس نفسه عن الخروج وغم القمر النجوم بهرها وكاد يستر ضوءها ورجل مغموم مغتم وقال شمر الغمة بالكسر اللبسة ورطب مغموم جعل في الجرة وستر ثم غطى حتى أرطب وغم الشئ يغمه علاه عن ابن الاعرابي وأنشد للنمر بن تولب * أنف يغم الضال نبت بحارها * وتفتر عن مثل حب الغمام هو البرد ويقال أحمى فلان غمامة وادي كذا إذا جعلها حمى لا يقرب يريدون ما ينبته من العشب وهو مجاز ومنه حديث عائشة عتبوا على عثمان رضي الله تعالى عنه موضع الغمامة المحماة أي العشب والكلأ الذي حماه سمته بالغمامة كما يسمى بالسماء أرادت أنه حمى الكلأ وهو حق جميع الناس وأرض غمة أي ضيقة والغماء من النواصي كالفاشغة وتكره الغماء من نواصي الخيل وهي المفرطة في كثرة الشعر نقله الجوهري والغمغمة صوت القسي قال عبد مناف بن ربع : وللقسي أزاميل وغمغمة * حس الجنوب تسوق الماء والبردا وغمغم الصبي غمغمة إذا بكى على الثدي طلبا للبن وأنشد ابن الاعرابي : إذا المرضعات بعد أول هجعة * سمعت على ثديهن غماغما قال أي ألبانهن قليلة فالرضيع يغمغم ويبكي على الثدي إذا رضعه وتغمغم الغريق تحت الماء إذا صوت وفي التهذيب إذا تداكأت فوقه الامواج وأنشد : كما هوى فرعون إذ تغمغما * تحت ظلال الموج إذ تدأما أي صار في أماء البحر

##### Türkçe

غمم
**غَمَّ - يَغُمُّ - غَمّ - غَمَام - غُمَّة**
**غَمَّ - يَغُمُّ** + شيء + كائناَ أو شيئاً: altındakini veya altındakinin aşağısını üstündekinden örter, perdeleyip engeller ve kaplar.

**غَمّ - الغَمّ**: **" غَمَّ - يَغُمُّ "**’dan fiil adı: engelleme yahut örtme ve örtüp gizleme ve ayırma işlemi; o, aynı şekilde **" غَمَّ - يَغُمُّ "** fiilinin fiiliyle olan şeydir: çevre bedensel veya ruhsal olandan engellenme ve ayrılma hâli (hüzünden şaşkınlık ve dalgınlık).

Ve o, insanın düşünmesi ve aklı hakkında sözde kullanıldığında ondan murat edilir: hüznün ve korkunun perdesi; insanın aklını doğru düşünme ve sağlıklı muhakemeden perdeleyen; böylece korku ve hüzünden bir bulut oluşur; görülenleri ve işitilenleri anlayış ve akıldan ayırır.

﴿**إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم**﴾: öldürülme korkusundan ve kendilerine isabet eden şeye üzülmekten, kimseye dönüp bakmaz oldular: sanki onları görmüyorlar yahut onları işitmiyorlar.

**غَمَام - الغَمَام**: **" فـَعال"** vezninde, **" غَمَّ - يَغُمُّ "**’un fiil adı; o, aynı şekilde ondan bir âlet adıdır: altındakini üstündekinden **" يَغُمُّ "** eden; ve bulut hakkında konuşulduğunda ondan özellikle murat edilen, yeri gökten perdeleyen yoğun buluttur.

**غُمَّة**: **" فـُعـْلـَة "** vezninde, mef‘ûl manasında fiil adı; **" غَمَّ - يَغُمُّ "**’dan bir defalık masdar: belirli bir şeyin, başkası değil de murat edilen bir şeyden, bir defalık **الغم**’ı; aklı işittiğinden yahut gördüğünden perdelemeye sebep olan bir şey; böylece onu akletmez ve anlamaz; korku yahut hüzün yahut herhangi şiddetli bir nefsî infial gibi.

Ve lafız, “ışığı nakleden orta yerde bulanıklık ve kederlenme ve bir perde oluşması; ve maddî ve nefsî iki manasıyla kullanılır: maddî görmenin bulut ve **الغمام** ile karışması; yahut nefsî olarak, keder ve **الغم** ve zihnin açıklığının olmaması ve mizacın bulanması manasında” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**غَمَّ - يَغُمُّ**، **حَمَأَ - يَحْمَأُ (حَمِئَ - يَحْمَأُ)**، **كَرَبَ - يَكْرُب**، **كَدَرَ - يَكْدُرُ**، **هَمَّ - يَهُمُّ (المتعدي)**، **حَزَنَ - يَحْزُنُ**

**الغم**
	﴿**إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها ولا تحزن وقتلت نفسا فنجيناك من الغم وفتناك فتونا فلبثت سنين في أهل مدين ثم جئت على قدر ياموسى(40)**﴾ طه ﴿**فاستجبنا له ونجيناه من الغم وكذلك ننجي المؤمنين(88)**﴾ الأنبياء
	﴿**إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم لكيلا تحزنوا على ما فاتكم ولا ما أصابكم والله خبير بما تعملون(153)**﴾ آل عمران ﴿**ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور(154)**﴾ آل عمران ﴿**كلما أرادوا أن يخرجوا منها من غم أعيدوا فيها وذوقوا عذاب الحريق(22)**﴾ الحج

**غمة**
﴿**واتل عليهم نبأ نوح إذ قال لقومه ياقوم إن كان كبر عليكم مقامي وتذكيري بآيات الله فعلى الله توكلت فأجمعوا أمركم وشركاءكم ثم لا يكن أمركم عليكم غمة ثم اقضوا إلي ولا تنظروني(71)**﴾ يونس

**الغمام**
﴿**هل ينظرون إلا أن يأتيهم الله في ظلل من الغمام والملائكة وقضي الأمر وإلى الله ترجع الأمور (210)**﴾ البقرة ﴿**ويوم تشقق السماء بالغمام ونزل الملائكة تنزيلا(25)**﴾ الفرقان
	﴿**وظللنا عليكم الغمام وأنزلنا عليكم المن والسلوى كلوا من طيبات ما رزقناكم وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون (57)**﴾ البقرة ﴿**وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما وأوحينا إلى موسى إذ استسقاه قومه أن اضرب بعصاك الحجر فانبجست منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهموظللنا عليهم الغمام وأنزلنا عليهم المن والسلوى كلوا من طيبات ما رزقناكم وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(160)**﴾ الأعراف

مختار الصحاح
● [**غمم**] غ م م: **الغَمُّ** **الغُمُوم**’un tekilidir; ondan dersin: **غَمَّهُ**; böylece **فاغْتَمَّ**; ve dersin: **غَمَّهُ** yani onu örttü; böylece **فانْغَمَّ**. Ve **الغُمَّةُ**: sıkıntıdır; ve denir: **أمر غُمَّة** yani kapalı, karışık; Allah Teâlâ dedi: ﴿**ثم لا يكن أمركم عليكم غُمَّة**﴾. Ebû Ubeyde dedi: onun mecazı karanlık ve darlık ve kederdir. Ve **غَمَّ يومنا** **رد** babındandır; o, nefesi şiddetli sıcaktan daraltırsa **يوم غَمٌّ** olan gündür. Ve **أَغَمَّ يومنا** da onun gibidir. Ve **ليلة غَمٌّ** da: yani **غامَّةٌ**; masdar ile vasfedildi; onların “**ماء غَوْرٌ**” demeleri gibi. Ve **غُمُّ عليه الخبر** faili adlandırılmamış üzere: yani kapalılaştı; **أُغمي** gibi. Ve ayrıca denir: **غُمَّ الهلال على الناس**; eğer onu onlardan bulut yahut başkası örter de görülmezse. Ve **الغَمَام**: buluttur; onun tekili **غَمامة**’dır. Ve **وقد أغَمَّت السماء**: yani bulutlandı.

الراغب
**غم**
- **الغم**: şeyin örtülmesi; ondan: **الغمام**; güneşin ışığını örten oluşundan dolayı. Allah Teâlâ dedi: }**يأتيهم الله في ظلل من الغمام**{ [البقرة/210]. Ve **الغمى** onun gibidir. Ve ondan: **غم الهلال**; ve **يوم غم**; ve **ليلة غمة وغمى**. Dedi ki:
- 341 - **ليلة غمى طامس هلالها**
(الرجز في اللسان (غم) ؛ والمجمل 3/680؛ والمشوف المعلم 2/553؛ وأساس البلاغة (غمم)، ولم ينسب.
وإصلاح المنطق ص 282. وعجزه:
**أو غلتها ومكره إيغالها**
Ve **غمة الأمر**. Dedi: }**ثم لا يكن أمركم عليكم غمة**{ [يونس/71]؛ yani: sıkıntı. Denir: **غم** ve **غمة**; yani: sıkıntı ve sıkıntı. Ve **الغمامة**: devenin burnuna ve gözüne bağlanan bez parçasıdır. Ve **ناصية غماء**: yüzü örter.

ملخص اللسان:
1.     **غَمَّه الأمرُ يَغُمُّه** ve **الغَمُّ** ve **الغُمَّةُ**: sıkıntıdır.
2.     **غُمَّةً**; Ebû Ubeyd dedi: onun mecazı karanlık, darlık ve kederdir.
3.     Ve denildi: yani örtülü, gizlenmiş.
4.     Ve **الغُمَّى**: zamanın şiddetlerinden şiddetli olan.
5.     Ve **أمْرٌ غُمَّةٌ**: yani kapalı, karışık.
6.     Denir: **غُمَّ علينا الهلال غَمّاً فهو مَغْموم**; eğer ince bir bulut hilâlin görülmesine engel olursa; **غَمَمْت الشيء**’den: bir şeyi örttüğün zaman.
7.     Ve **غَمَمْتُه**: onu örttüm; böylece **فانغَمَّ**.
8.     **الغَمام**: beyaz buluttur; ancak ona **غماماً** adı verildi; çünkü o göğü **يَغُمُّ** eder; yani onu örter.
9.  Ve **الغَمّ**’a, kalbi kuşatmasından dolayı **غَمّاً** adı verildi. Ve O’nun عز وجل sözü: **فأَثابكم غَمّاً بغَمّ**; murat etti: bitişik bir **غمّ**; böylece birinci **الغم** yaralar ve öldürmedir; ikincisi, Peygamber tarafından onlara atılan şeydir, صلى الله عليه وسلم; böylece onlara birinci **الغم**’ı unutturdu.
10.            **الغَمامة المُحْماة**: o buluttur; onun çoğulu **الغَمام**’dır.

لسان العرب

● - غمم: **الغَمُّ**: **الغُمُومِ**’un teki. Ve **الغَمُّ** ile **الغُمَّةُ**: sıkıntı; sonuncusu Lihyânî’dendir; A‘câc dedi ki:

     “Hayır, eğer sen, insanlar **تُكُمُّوا** oldukları vakit şahit olsaydın,
     bir **غُمَّةٍ** ile; eğer ferahlatılmasaydı **غُمُّوا** olurlardı.”

     **تُكُمُّوا** yani **الغَمِّ** ile örtüldüler; ve başkası dedi ki:

     “Sanma ki elim bir **غُمَّه** içindedir,
     bir tulumun dibinde onun **حَمَّه**’sini kımıldatıyorum.”

     Ve **الغَمْاءُ**: **الغَمِّ** gibi. Ve iş onu **غَمَّه** eder, onu **يَغُمُّه** **غَمّاً**; böylece **فاغْتَمَّ** ve **انْغَمَّ**; bunu Sîbeveyh **اغْتَمَّ**’dan sonra nakletti; dedi ki: ve o Arapçadır. Ve denir: “Bana karşı seni ne **أَغَمَّك** kıldı” ve “Benim için seni ne **أَغَمَّك** kıldı” ve “Bana karşı seni ne **أَغَمَّك** kıldı.” Ve o, işinden bir **غُمَّةٍ** içindedir; yani bir karışıklık; ve ona yol bulmadı. Ve onun işi üzerinde bir **غُمَّةٌ**; yani bir karışıklık. Aziz tenzilde: “Sonra işiniz üzerinize bir **غُمَّةً** olmasın”; Ebû Ubeyd dedi: onun mecazı karanlık ve darlık ve kederdir; ve denildi: yani örtülmüş, gizlenmiş. Ve **الغُمَّى**: zamanın şiddetlerinden şiddetli olan; İbn Mukbil dedi ki:

     “Bir **الغُمَّى**’dan çıkış; eğer bir darbe ile vurulursa,
     görünür; ve gözler, kısık bakanlar, bakıp görür.”

     Ve bir iş **غُمَّةٌ**: yani kapalı, karışık; Tarafe dedi ki:

     “Hayatım hakkı için, benim işim üzerime bir **غُمَّةٍ** değildir,
     gündüzüm; ve gecem üzerime sürekli değildir.”

     Ve denir: onlar, işleri hakkında bir **غُمَّى** içindedirler; eğer karışık bir iş içinde iseler; şair dedi ki:

     “Ve ben, çarpışma çoğaldığı vakit **الغُمَّى** içinde vururum,
     ve ben ezerim; eğer süt emenler aç kalırsa.”

     İbn Hamza dedi: **الغُمَّى**’yı kısalttığında, onun evvelini dammelersin; evvelini fetha ettiğinde uzatırsın; dedi: ve çoğunluk, evvelde kısaltma ve uzatmanın caiz olduğu üzerinedir.
     (* Sözü: “**في الأول**” asılda böyledir; belki ikincidedir; çünkü kısaltma ve uzatma onda caizdir) Muğallis dedi ki:

     “Bir **غَمَّى**’nın **غَمْرةٍ**’si ile hapsedildim de onu terk ettim,
     ve ben **الغَمّى**’yı, kapısı daraldığı vakit terk ederim.”

     Ve **الغُمَّةُ**: tulumun dibi ve başkası. Ve haber bana **غُمَّ** oldu; faili anılmayan üzere; yani anlaşılmaz oldu; **أُغْمِيَ** misali. Ve hilal insanlara **غَمّاً** olarak **غُمَّ** oldu: bulut ve başkası onu örttü de görülmedi. Ve **غَمَّاءَ** bir gece: ayın son gecesi; buna böyle ad verildi; çünkü onun işi onlara **غُمَّ** oldu; yani örtüldü de, gelecek aydan mı yoksa geçmişten mi olduğu bilinmedi; dedi ki:

     “Bir **غُمَّى** gece; hilali silik,
     onu derinleştirdim; ve derinleştirmesi bir **مُكْرَةٌ**.”

     Ve o, **الغُمَّى** gecesidir. Ve **الغُمَّى** için ve **الغَمَّى** için oruç tuttuk; fetha ve damme ile; çünkü hilal, onun hilalinin görünmesini sandıkları gecede onlara **غُمَّ** oldu. Ve **الغَمَّاء** için oruç tuttuk; fetha ve med ile. Ve **الغُمِّيَّة** için ve **الغُمَّة** için oruç tuttuk; bunların hepsi, eğer görme olmaksızın oruç tuttularsa. Hadiste: “Onu görmek için oruç tutun ve onu görmek için iftar edin; eğer size **غُمَّ** olursa, sayıyı tamamlayın” dedi; Şemmer dedi: “Hilal bize **غَمّاً** olarak **غُمَّ** oldu” denir; o halde o **مَغْموم**dur; eğer hilali görmenin önüne ince bir bulut girerse; **غَمَمْت** şeyi, onu örttüğün vakit; ve **غُمَّ**’da hilalin zamiri vardır; dedi: ve **غُمَّ**’nın zarf’a isnad edilmiş olması da caizdir; yani “eğer siz üzerinize **مَغْموماً** iseniz, tamamlayın”; ve hilalin zikrini, ondan müstağni olunduğu için terk etti. Ve Vâil b. Hucr hadîsinde: “Allah’ın farzlarında **غُمَّةَ** yoktur”; yani farzları örtülmez ve gizlenmez; ancak ortaya konur, ilan edilir ve onunla açıktan konuşulur; Ebû Duvâd dedi ki:

     “Ve onun bir yarası vardır; **الشِّعْـ**
     ـرَى** gibi parıldar; aydınlattı ve yıldızlar ondan **غُمَّ** olundu.”

     der ki: bulut, onun dışındaki yıldızları örttü; Cerîr dedi ki:

     “Bir yıldız ardınca geldiğinde bir yıldız görünür,
     ve o ne **المُحاقِ** iledir ne de **الغُمومِ** ile.”

     dedi: ve **الغُمُومُ** yıldızlardan, küçük ve gizli olanlarıdır. Ezherî dedi: ve bu hadis “eğer size **غُمِّيَ** olursa” ve “eğer size **أُغْمِيَ** olursa” diye rivayet edildi; ikisini de mu‘tel’de zikredeceğiz. Ebû Ubeyd: **غَمَّى** bir gece; fetha ile; **كَسْلى** misali; ve **غَمَّةٌ** bir gece; eğer gökte **غَمْيٌ** varsa; **رَمْيٍ** misali; ve **غَمٌّ**; ve o, hilalin onlara **يُغَمَّ** olmasıdır. Ezherî dedi: öyleyse **غُمَّ** ve **أُغْمِيَ** ve **غُمِّيَ**’nin manası birdir; ve **الغَمُّ** ile **الغَمْيُ** bir manadadır. Âişe hadîsinde: Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, nüzûl olunduğu vakit, yüzüne bir **خَمِيصةً** atıp duruyordu; ne zaman **اغتَمَّ** olsa onu açardı; yani nefesi çıkmaktan tutulduğu vakit; ve o, örtme ve gizleme olan **الغَمِّ**’den ifti‘âldir. Ve ay, yıldızları **غَمَّ** etti: onları bastırdı ve neredeyse ışıklarını örttü. Ve günümüz **غَمَّ** oldu; fetha ile; **يَغُمُّ** **غَمّاً** ve **غُموماً**; **الغَمِّ**’den. Ve **غامٌ** ve **غَمٌّ** ve **مِغَمٌّ** bir gün: **غَمّ** sahibi; dedi ki:

     “**المِغَمِّ** alacakaranlığın sonlarında.”

     Ve denildi: o, şiddetli sıcaktan nefesi tutar olduğu vakittir. Ve günümüz **أَغَمَّ** oldu; onun gibidir. Ve **غَمَّة** bir gece ve **غَمٌّ** bir gece: yani **غامَّةٌ**; masdar ile sıfatlandı; senin “derin su” ve “kapalı iş” demen gibi. Ve **مَغْموم** bir adam: **مُغْتَمٌّ**; “Hilal bize **غُمَّ** oldu” sözlerinden; o halde o **مَغْموم**dur; eğer karışık olursa.

     Ve **الغِمامةُ**; kesre ile: deve ağzına konulan bir torba; onunla yemekten men edilir; onu **غَمَّهُ** eder, onu **يَغُمُّه** **غَمّاً**; çoğulu **الغَمائم**. Ve **الغِمامة**: dişi devenin gözüne veya burnuna bağlanan şey. Ebû Ubeyd: **الغِمامة** dişi devenin burnuna bağlanan bir bezdir; eğer kendi yavrusu olmayan bir yavruya sütanne yapılırsa; çoğulu **غَمائم**; Kutâmî dedi ki:

     “Bir baş gördüğümde onda bir azgınlık gördüm,
     ona **الغَمائِمَ** ve **الصِّقاعا** bağladım.”

     Leys: **الغِمامةُ** bir **فِدامٍ** yahut **كِعامٍ** benzeridir. Ve denir: eşeği ve biniti **غَمّاً** olarak **غَمَمْتُ**; o halde o **مَغْمُومٌ**dur; eğer ağzını ve burun deliklerini lokmalarsan; **الغِمامة**; kesre ile: ve o, **الكِعام** gibidir. Ve başkası dedi: eğer ağzına bir yem torbası yahut ona benzer bir şey geçirirsen, onu otlamaktan men eder; ve onunla **يُغَمُّ** olunan şeyin adı **غِمامة**’dır.

     **التهذيب**: Şemmer: **الغِمَّةُ**; ğayn’ın kesresiyle: elbise; dersin ki: **اللِّباسُ** ve **الزِّيُّ** ve **القِشْرة** ve **الهَيْئة** ve **الغِمَّة** birdir. Ve **الغِمامةُ**: sünnet derisi; benzetme üzere.

     Ve **مَغْمومٌ** taze hurma: küpe konuldu ve örtüldü, sonra örtüldü; ta ki olgunlaşsın. Ve şeyi **غَمَّ** eder, onu **يَغُمُّه**: üzerine çıktı; İbnü’l-A‘râbî’den; Nemr b. Tevleb dedi ki:

     “Bir burun; onun denizlerinin bitkisi, sapkını **يَغُمٌّ** eder.”

     Ve **مُغَنَّمٌ** bir deniz: suyu çok; ve aynı şekilde kuyu; İbnü’l-A‘râbî dedi: o, her şeyi dolduran ve onu boğan şeydir; ve okudu:

     “Şurayh’tan bir **مُغَمِّم** **حِسيٍ**’nin kaynağı.”

     Ve onu **غَمَمْتُ**: onu örttüm de **فانغَمَّ**; Evs, oğlu Şurayh’ı mersiye söylerken dedi ki:

     “Ve bundan önce, kabarmış iken, benim denizimi istemişti,
     şairlerden; her biri sert ve susturucu.
     Zekâ keskinleştiği ve eriştiği vakitte,
     Şurayh’tan bir **مُغَمَّم** **حِسْيٍ**’nin kaynağı.”

     ister: şairler, ben olgunlaştıktan sonra benim denizimi istemişti; ve **الذَّكاء** yaşın sonu ve onun sağlamlaşmasıdır; ve onun sözü “Şurayh’tan bir **حِسْيٍ**’nin kaynağı” ister ki: oğlu Şurayh şiir söylemişti; ve suyun **قَريحةُ**’si: kuyudan ilk çıkışıdır,

Şiirinde **مغمم** olan kimse; **الميم**’in kesriyle; **الغامر المغطي**’yi kasteder; o, oğlu Şurayh’ın saçını kesilmeyen bir **ماء غامر**’e benzetti; ve bu kıssada zikrettiği gibi oğluna mersiye söylemedi; ancak kendisiyle, oğluyla ve **يوم السُّوبان**’da kavminin yardım etmesiyle övündü. Ve **غَيم مُغَمِّم**: suyu çok olan.

Ve **الغَمامة**, fetha ile: bulut; çoğulu **غَمام** ve **غَمائم**; ve İbn Berrî, Hutay’a’nın Saîd b. el-Âs’ı övdüğü şu beyti okudu:
إذا غِبْتَ عَنَّا غابَ عَنَّا رَبيعُنا،
ونُسْقى الغَمامَ الغُرَّ حِينَ تَؤُوبُ
Böylece **الغَمام**’ı **الغُرّ** ile niteledi; o da **غَرّاء**’nın çoğuludur. Ve **أَغَمَّتِ السماءُ**: yani değişti.

Ve **حَبُّ الغَمام**: dolu. Ve **سحاب أَغَمُّ**: içinde açıklık olmayan. Ve İbn Arafe, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **وظللنا عليهم الغمام**; **الغَمام** beyaz **الغَيْم**’dir; ancak ona **غماماً** denildi, çünkü göğü **يَغُمُّ** eder, yani onu örter; ve **الغَمّ**’a **غمّاً** denildi, kalbi kuşatması sebebiyle. Ve O’nun عز وجل sözü: **فأَثابكم غَمّاً بغَمّ**; bitişik bir **غمّاً** kastetti; böylece birinci **الغم** yaralar ve öldürmedir; ikincisi ise Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, önce onlara atılan şeydir; böylece onlara birinci **الغم**’ı unutturdu.

Ve Âişe hadîsinde: Osman’a, **الغَمامة المُحْماة** mevkiinden dolayı sitem ettiler; o, buluttur ve çoğulu **الغَمام**’dır; onunla, koruduğu otu ve merayı kastetti; böylece ona **الغمامة** dedi; tıpkı **السماء** ile adlandırıldığı gibi; bütün insanların hakkı olduğu hâlde merayı koruduğunu kastetti.

Ve **الغَمَمُ**: saçın akıp yüzü ve enseyi daraltmasıdır; ve **رجل أَغَمّ** ve **جبهة غَمّاء**; Hudbe b. el-Haşrem dedi ki:
فلا تَنْكِحي، إنْ فَرَّقَ الدهرُ بيننا،
أَغَمَّ القَفا والوَجْهِ، ليس بأَنْزَعا
Ve denilir: **رجل أَغَمّ الوجه** ve **أَغَمّ القفا**.

Ve mi‘râc hadîsinde, İbn Mes‘ûd rivayetinde: **كنا نسير في أَرض غُمَّة**
(* «في أرض غمة» sözü: **الغمة**’nin ضبطı, nihâyenin başka bir nüshasında gördüğün üzere, **الغين**’in zammı ve **الميم**’in şeddelenmesiyle yapılmıştır); **الغُمّةُ**: darlık.

Ve **الغَمّاء** nâsiyelerden: **كالفاشِغة** gibidir; ve atların nâsiyelerinden **الغَمّاء** mekruh görülür; o, saçın çokluğunda aşırı olandır.

Ve **الغَمِيم**: kurunun altında yeşil bitkidir. Ve **الصحاح**’ta: **الغَمِيم** **الغَمِيس**’tir; o da kuru otun altındaki meradır. Ve **النوادر**’de: **اعتَمَّ الكلأُ** ve **اغْتَمَّ**. Ve **أَرض مُعِمّة** ve **مُغِمّة** ve **مُعْلَوْلِىة** ve **مُغْلَوْلِيَة**; ve **أَرض عَمْياء** ve **كَمْهاءُ**; bütün bunlar bitkinin çokluğu ve birbirine dolaşması hakkındadır.

Ve **الغُمام**: nezle. Ve **رجل مَغْموم**: nezleli. Ve **الغَمِيمُ**: süt; ısıtılır da koyulaşıncaya kadar. Ve **الغَمِيم**: Hicaz’da bir yerdir; ondan **كُراع الغَمِيم** ve **بُرَق الغَميم**; dedi ki:
حَوَّزَها مِن بُرَق الغَمِيمِ
أَهْدَأُ، يَمْشِي مِشْيةَ الظَّلِيمِ

Ve **الغَمْغَمةُ** ve **التَّغَمْغُم**: açıklanmayan söz; ve denildi ki: ikisi, korku anında boğaların sesleri ve savaşta çarpışma anında yiğitlerin sesleridir; İmru’ul-Kays dedi ki:
وظَلَّ لِثيرانِ الصَّرِيم غَماغِمٌ،
يُداعِسُها بالسَّمْهَريِّ المُعَلَّب

Ve Ezherî burada, Alkame’ye nispet ettiği bir beyti getirdi; o da şudur:
وظلَّ لثيرانِ الصَّريمِ غماغِمٌ،
إذا دَعَسُوها بالنَّضِيِّ المُعَلَّب

Ve Râ‘î dedi ki:
يَفْلِقْن كلَّ ساعِد وجُمْجُمه
ضَرباً، فلا تَسمع إلا غَمْغَمَه

Ve Kureyş’in vasfında: Onlarda **غَمْغمةُ قُضاعة** yoktur; **الغَمغمة** ve **التَّغَمْغم**: açık olmayan söz; bunu, Araplardan bir adam Muâviye’ye söyledi; dedi ki: Kimlerdir onlar? Dedi ki: Kureyş’ten senin kavmindir; ve onu, Abd Menâf b. Rab‘ el-Huzelî, **القِسِيّ** için yaptı da dedi ki:
وللقِسِيِّ أَزامِيلٌ وغَمْغمةٌ،
حِسَّ الجَنُوبِ تَسوقُ الماء والبَرَدا

Ve Antere dedi ki:
في حَوْمةِ المَوْتِ التي لا تَشْتَكي
غَمَراتِها الأبْطالُ، غيرَ تَغَمْغُمِ

Ve İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu şu sözü:
إذا المُرْضِعاتُ، بعد أَوّل هَجْعةٍ،
سَمِعْتَ على ثُدِيِّهنّ غَماغِما
Onu açıkladı da dedi ki: manası, sütlerinin az olmasıdır; böylece emzikli çocuk, süt arayarak memeyi emdiğinde meme üzerinde **يُغَمْغِم** eder ve ağlar; artık ya **الغمغمة** çocukların ağlamasında ve ses çıkarmasında aslîdir, yahut da bir استعارةdır.

Ve **تَغَمْغَمَ الغريقُ تحت الماء**: ses çıkardı; ve **التهذيب**’de: dalgalar onun üstünde yığıldığında; ve şu beyit okundu:
من خَرَّ في قَمْقامِنا تَقَمْقَما،
كما هَوَى فِرعونُ، إذْ تَغَمْغَما
تحتَ ظِلال المَوْجِ، إذْ تَدَأّما
Yani denizin **دَأْماء**’sında oldu.

مقاييس اللغة:
(غم) **الغين** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delâlet eder. Dersin ki: **غَمَمتُ الشَّيءَ أغُمُّه**, yani onu örttüm. **الغَمَمُ**: saçın, yapısında enseyi ve alnı örtmesidir. Denir ki: **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء**. Dedi ki:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
Ve babdandır: **الغمام**: **غَمامةٍ**’nin cem‘idir. Ve kıyası açıktır. Ve ondandır **الغِمامةُ**; o, devenin burnu üzerine, rüzgârı hissetmesin diye sıkıca bağlanan bez parçasıdır. Bir kavim dedi ki: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve **غُمَّ الهلالُ**, eğer görülmezse. Hadiste: “فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له”. Yani hilâl örtüldü. Ve denir ki: **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلةٌ غمّة**; eğer ikisi karanlık iseler. Ve **غمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً**; o, kalbi kaplayan bir şeydir, bilinen (bir şey). Ama **الغَمغمة**: korku anında boğaların sesleridir, ve *savaşta yiğitlerin (sesleri). Biz demiştik ki bu hikâyelerin neredeyse kıyası olmaz.

القاموس المحيط:
**الغَمُّ** kederdir; **الغَمَّاءِ** ve **الغُمَّةِ** gibi; (zammesiyle) cem‘i **غُمومٌ**. **غَمَّهُ**; böylece **اغْتَمَّ** ve **انْغَمَّ**: onu hüzünlendirdi. Ve “**ما أغَمَّكَ لي وإلَيَّ وعَلَيَّ**”, yani gamdan, hüzün için. Ve **الحِمارَ** ve başkasını: ağzına ve iki burun deliğine (kesre ile) **الغمامَةَ**’yi lokma gibi soktu; o, **الفِدام** gibidir. Ve şeyi: onu örttü; böylece **انْغَمَّ**. Ve “**يَوْمُنا**” sıcağı şiddetlendi; **أَغَمَّ** gibi; o hâlde o, **يَوْمٌ غَمٌّ**’dur. Ve **غامٌّ** ve **مِغَمٌّ**: sıcak sahibi; yahut gam sahibi. Ve **لَيْلَةٌ غَمٌّ** ve **غَمَّى** ve **غَمَّةٌ**. Ve **أمْرٌ غُمَّةٌ** (zammesiyle): müphem. Ve **غُمَّ الهِلالُ** (zammesiyle); o hâlde o **مَغْمومٌ**’dur: onun önüne ince bir bulut girdi. Denir: **صُمْنا لِلغَمَّى**; ve uzatılır; ve ilki zamme yapılır; ve **للغُمِّيَّةِ** için. Ve **غُمَّ عليه الخَبَرُ** (zammesiyle): anlaşılmaz oldu. Ve **الغَمامَةُ**: buluttur; yahut beyaz olanı. Ve **أغَمَّتِ السماءُ**; cem‘i **غَمامٌ** ve **غَمائمُ**. Ve (bu ad) **أَبِي دُوادٍ الإِيادِيِّ**’nin atıdır; yahut **آلِ المُنْذِرِ**’den bazı kralların (atı). Ve **الغَمامُ**: **جَعْفَرٍ الطَّيَّارِ**’ın kılıcıdır, Allah Teâlâ ondan razı olsun. Ve **غَيْمٌ** ve **بَحْرٌ مُغَمِّمٌ**; **مُحَدِّثٍ** gibi: suyu çok. Ve **كُراعُ الغَميمِ**; **أَميرٍ** gibi: iki harem arasında, Mekke’den iki merhale uzaklıkta bir vadidir. Ve onun **غين**’inin zammesi vehimdir; ancak o **الغُمَيْمُ**’dur; **زُبَيْرٍ** gibi: **حَنْظَلَةَ** diyarında bir vadidir. Ve şeddeli **ياء** ile: **بَني سَعْدٍ** için bir sudur. Ve **الغُمامُ** (zammesiyle): nezledir. Ve **المَغْمومُ**: nezleli. Ve **الغَمَّاءُ** ve **الغُمَّى**; **رُبَّى** gibi: musibettir. Ve **اغْتَمَّ النَّبْتُ**: uzadı ve çoğaldı. Ve **أرْضٌ مُغِمَّةٌ**: bitkisi çok. Ve **الغَمَمُ**: saçın akıp (sarkıp) alnı ve enseyi daraltmasıdır; denir: o, **أغَمُّ الوَجْهِ والقَفا**’dır. Ve **سَحابٌ أغَمُّ**: içinde hiçbir açıklık olmayan.

Ve **الغَمْغَمَةُ**: korku anında boğaların sesleridir; ve savaş anında yiğitlerin (sesleri); ve açıklanmayan söz; **التَّغَمْغُمِ** gibi.

Ve **الغَميمُ**: ısıtılan süt; ta ki kalınlaşıncaya kadar; ve **الغَميسُ**. Ve **كرُبَّى**: ة; ve **الأمْرُ الشَّديدُ**: ona yönelinmeyen (çetin) iş; ve fetha yapılır. Ve fetha ile: toz, karanlık, ve savaşta kavmi bürüyen şiddet. Ve yıldızlardan **الغُمومُ**: onların küçük, gizli olanlarıdır.

Ve **الغُمَّةُ** (zammesiyle): tulumun dibi. Ve **غامَمْتُهُ**, yani: **غَمَمْتُهُ** ve o beni **غَمَّني**. Ve **الغِمامَةُ** (kesre ile): devenin ağzı ve benzeri için bir torbadır; onunla yiyecek engellenir. Ve onunla devenin iki gözü yahut burnu bağlanan şeydir; ve çocuğun sünnet derisi; ve zamme yapılır.

تاج العروس:
( **الغم** kederdir ) kalbe, meydana gelen şey sebebiyle hâsıl olur; ve **الهم** kederdir, beklenen bir eziyetin meydana gelmesi sebebiyle hâsıl olur. Ve denildi ki ikisi birdir. Ve farkla (olduğunu) **عياض** ve başkası söyledi. ( **كالغماء والغمة بالضم** ) sonuncusu **اللحياني**’dendir. **العجاج** dedi:
بل لو شهدت الناس اذتكموا * بغمة لو لم تفرج غموا
( cem‘i **غموم** ) ve ( **غمه** ) onu **يغمه غما** ( böylece **فاغتم وانغم** ) ikisini **سيبويه** hikâye etti. ( onu hüzünlendirdi ve ) denir: ( “**ما أغمك لي**” ve ) “**ما أغمك الي**” ve ) “**ما أغمك علي من الغم للحزن**”. Ve ( **غم الحمار وغيره** ) onu **يغمه غما**: ( kesre ile **الغمامة**’yi, o **الفدام** gibidir, ağzına ve iki burun deliğine lokma gibi soktu ) yahut **الكعام** gibi; bunu **الليث** söyledi. Başkası dedi: ağzına, yularına yahut ona benzer bir şeyi lokma gibi soktu; onu otlamaktan meneder. Ve onunla örtülen şeyin adı **غمامة**’dır. ( Ve ) **غم** ( şeyi ) **غما**: ( onu örttü ) ve gizledi; bu, mânânın aslıdır. ( Böylece **فانغم** ) ona mutâvi‘dir. ( Ve ) **غم** ( günümüz ) **غما وغموما**: ( sıcağı şiddetlendi ) ta ki neredeyse nefesi alacak (hâle) gelinceye kadar. ( **كأغم فهو يوم غم** ): masdar ile vasfedildi; tıpkı “**ماء غور**” dediğimiz gibi.

( Ve ) gün: ( **غام ومغم** ) mîm’in kesresiyle: ( şiddetli ) ( sıcak sahibi ) ( yahut gam sahibi ). Dedi ki:
في أخريات العيش المغم
( Ve gece: **غم** ): masdar ile vasıf. ( Ve **غمى** ): **حتى** gibi; bunu **أبو عبيدة** **أبي زيد**’den hikâye etti. ( Ve **غمة** ): yani **غامة**. Ve **الصحاح**’ta: gökte **غمى** varsa, **رمى** misali. ( Ve **أمر غمة بالضم** ): yani ( müphem ), karışık. **طرفة** dedi:
لعمري وما أمري علي بغمة * نهاري وما ليلي علي بسرمد
Ve denir: o, **غمة** içindedir; yani karışıklık, ve ona hidayet edilmedi. Ve ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: ثم لا يكن أمركم عليكم غمة. **أبو عبيد** dedi: onun mecazı karanlık, darlık ve gamdır. Ve denildi ki: yani örtülü, gizli.

( Ve **غم الهلال** ) insanlara ( zammesiyle ) **غما**; böylece o **مغموم**’dur: eğer ( onun önüne ince bir bulut ) yahut başkası girdi de görülmediyse. Ve ondandır hadis: “فإن غم عليكم فأكملوا العدة”. Ve ( denir: **صمنا للغمى** ) **حتى** gibi. ( **تمد** ): yani fetha ile; denir: **صمنا للغماء**. ( Ve ilki zamme yapılır ): yani kısaltma ile; denir: **صمنا للغمى**; bunu **ابن السكيت** **الفراء**’dan hikâye etti. ( Ve ) oruç tuttuk ( **للغمية** ): zamme ile; ve kesreli mîm şeddelenir ve şeddeli, fethalı **ياء** (ile); bunların hepsi, görmeden oruç tuttuklarında.

Ve denir: **ليلة غمى**: ayın son gecesi. Ve ona bu ad verildi; çünkü onun işi onlara **غم** oldu; yani örtüldü; böylece, gelecek aydan mı yoksa geçmişten mi (olduğu) bilinmedi. Dedi ki:
ليلة مى طامس هلالها * أوغلتها ومكره ايغالها
Ve o, **ليلة الغمى**’dır: eğer o gecede, hilâlin doğuşunu gördüklerini sandıkları hâlde, hilâl onlara **غم** olursa. **الأزهري** dedi: **غم** ve **أغمى** ve **غمى** bir mânâdadır.

( Ve **غم عليه الخبر بالضم** ) **غما**: ( anlaşılmaz oldu ); **الصحاح**’ta olduğu gibi **أغمى** misali. ( Ve **الغمامة**: bulut ) genel olarak. ( Yahut beyaz olanı ): ona bu ad verildi; çünkü o göğü **تغم** eder; yani onu örter. Ve denildi ki: çünkü o güneşin ışığını örter. ( Ve **قد أغمت السماء** ): yani değişti; **الجوهري**’nin hattında böyle bulundu. Bazıları dedi: doğrusu **تغيمت**’tir. ( cem‘i **غمام وغمائم** ). **ابن بري** **الحطيئة**’den, **سعيد بن العاص**’ı övdüğü şu beyti şahit getirdi:
إذا غبت عنا غاب عنا ربيعنا * ونسقى الغمام الغر حين تؤوب
( Ve ) **الغمامة**: ( **أبي دواد الايادي**’nin atı yahut **آل المنذر**’den bazı kralların (atı) ): yürüyüşünde buluta benzetme üzere. ( Ve **الفمام**: **جعفر الطيار**’ın kılıcıdır, Allah ondan razı olsun; ve bulut ): **مغمم**. ( Ve ) böylece ( **بحر مغمم كمعدث** ): yani ( suyu çok ). Ve aynı şekilde kuyu. **ابن الاعرابي** dedi: **ركية مغمم**: her şeyi doldurur ve onu boğar. **لاوس**’tan, oğlu **شريح**’i mersiyelediği şu beyti şahit getirdi:
على حين أن جد الذكاء وأدركت * قريحة حسي من شريح مغمم
yani: kaplayan, örten.

( Ve **كراع الغميم كامير** ): iki harem (şerif) arasında bir vadidir. ( Mekke’den iki merhale üzerinde ). **نصر** dedi: **رابغ** ile **الجحفة** arasındadır. ( Ve onun **غين**’inin zammesi vehimdir ): şeyhimiz dedi: bunu **ابن قرقول** “مطالعه”ında hikâye etti; fakat ona tâbi olmadılar. ( Ancak o **الغميم كزبير**’dir ): **حنظلة** b. **تميم** diyarında bir vadidir; birincisi ayrıca **برق الغميم** diye de bilinir. Dedi ki:
حوزها من برق الغميم * أهدأ يمشي مشية الظليم
Ve **القاف**’ta zikredildi. ( Ve ) **الغميم** (şeddeli **ياء** ile): **بني سعد** için bir sudur. Ve **الغمام** (zammesiyle): nezledir. ( Ve ) ondandır ( **المغموم**: nezleli ). Ve **الغماء**: uzatılmış. ( Ve **الغمى**: **كربى** gibi ): zamanın şiddetlerinden şiddetli olanı; onunla ( musibet ) kastedilerek kinaye yapılır. **علي بن حمزة** dedi: **الغمى** kısaltılırsa, başı zamme yapılır; ve başı fetha yapılırsa, uzatılır. Dedi: çoğunluk, birincide kısaltma ve uzatmanın câiz olduğu üzeredir. **مغلس** dedi:
وأضرب في الغمى إذا كثر الوغى * وأهضم ان أضحى المراضيع جوعا
Ve **ابن مقبل** dedi:
من الغمى إذا صك صكة * بدا والعيون المستكفة تلمح
Şeyhimiz **أبو عبد الله محمد بن محمد الاندلسي** bize şu beyti okuttu:
وما يكشف الغماء إلا ابن حرة * يرى غمرات الموت ثم يزورها
( Ve ) **النوادر**’de: **اغتم النبت** ve **اعتم**: ( uzadı ) ve birbirine girdi ( ve çoğaldı ). ( Ve **أرض مغمة** ): mîm’in zammesi ve kesresiyle; ve **معمة** ve **مغلولية** ve **معلولية** ve **عمياء** ve **كمهاء**; bunların hepsi: ( bitkisi çok ) sık (bitkili). ( Ve **الغمم** ): harekeli: ( saçın akıp (sarkıp) alnı daraltması ); **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **المحكم**’de: yüz ve ( ense ). Ve **الصحاح**’ta: yahut ense. ( denir: o, **أغم الوجه والقفا**’dır ): ve **جبهة غماء**. **الجوهري** **هدبة بن الخشرم**’e şu beyti şahit getirdi:
فلا تنكحي ان فرق الدهر بيننا * أغم القفا والوجه ليس بانزعا
**الزمخشري** dedi: onlar **النزع**’ı severler ve **الغمم**’den hoşlanmazlar. Ve kadın der ki: fakirlik ve **النزع** olursa, **الجزع** az olur; fakirlik ve **الغمم** birleşirse, **الغمم** katlanır.

( Ve ) mecazdandır: ( **سحاب أغم لا فرجة فيه**; ve **الغمغمة**: boğaların sesleridir ): **الصحاح**’ta boğalar. ( korku anında; ve ) ( yiğitlerin sesleri ): savaşta. ( çarpışma anında ). Şair dedi:
يفلقن كل ساعد وجمجمه * ضربا فلا تسمع إلا غمغمة
Cem‘i **الغماغم**’dir. **امرؤ القيس** dedi:
وظل لثيران الصميم غماغم * يداعسها بالسمهري المغلب
**الأزهري** burada bir beyit daha getirdi; onu **علقمة**’ye nisbet etti; o:
وظل لثيران الصميم غماغم * إذا دعسوها بالنصي المغلب
( Ve ) ayrıca: ( açıklanmayan söz ). Ondandır **قريش**’in vasfı: “onlarda **غمغمة** vardır”. ( **كالتغمغم** ): ikisinde. **عنترة** dedi:
في حومة الموت التي لا يشتكى * غمراتها الابطال غير تغمغم
( Ve **الغميم** ) **أمير** gibi: ( ısıtılan süt; ta ki kalınlaşıncaya kadar ): **الجوهري** nakletti; çünkü o **غم** etti; yani örttü. ( Ve ) **الغميم**: ( **الغَميس** ): o, **الصحاح**’ta olduğu gibi, kurunun altındaki ottur. Başkası dedi: o, kurunun altındaki yeşil bitkidir. ( Ve ) **غمى** ( **كربى** gibi ): **سواد العراق**’ta, **بغداد** ile **بردان** arasında bir yer; bunu **نصر** söyledi. ( Ve ) **الغمى**: ( yönelinmeyen çetin iş ). **مغلس** dedi:
حبست بغمى غمرة فتركتها * وقد أترك الغمى إذا ضاق بابها
( Ve fetha yapılır ): uzatma ile ve kısaltma ile; ve daha önce geçti. ( Ve ) **الغمى** (fetha ile): toz ve karanlık. ( Ve ) ayrıca: ( savaşta kavmi bürüyen şiddet ). Ve yıldızlardan **الغموم** (zammesiyle): ( onların küçük, gizli olanları ). **جرير** dedi:
إذا نجم تعقب لاح نجم * وليست بالمحاق ولا الغموم
( Ve **الغمة** zammesiyle: tulumun dibi ) ve başkası. Dedi ki:
لا تحسبن أن يدي في غمة * في قعر نحى استثير غمه
( **غاممته** ): yani **غممته** ve o beni **غمني**; **الغم**’den **مفاعلة**’dir. ( Ve **الغمامة** kesre ile: devenin ağzı ve benzeri için bir torba ): onun ağzı onun içine konur. ( onunla yiyecek engellenir ): ve onunla onu **غمه بها يغمه غما**; cem‘i **الغمائم**. ( Ve ) **الغمامة**: ( devenin iki gözü yahut burnu bağlanan şey ): **أبو عبيد** dedi: başka bir yavruya süt veren devenin burnuna bağlanan bez; cem‘i **غمائم**. **القطاعي** dedi:
إذا رأس رأيت به طماحا * شددت له الغمائم والصقاعا
( Ve ) **الغمامة**: ( çocuğun sünnet derisi ): benzetme üzere. ( Ve zamme yapılır ).
* Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: denir ki: onlar işten **غماء** içindedirler; eğer karışık bir iş içinde iseler.

**وصمنا** için **للغمة**’yi **بالضم** (yani **الغمة**’nin **الضم**’u ile) [kullandık]; yani görme olmaksızın. Ve adam **اغتم** etti: çıkmaktan kendini alıkoydu. Ve ay **غم** etti yıldızları: onları bastırdı ve neredeyse onların ışığını örttü. Ve **رجل مغموم مغتم**. Şemmer dedi ki: **الغمة** **بالكسر** (yani **الغمة**’nin **الكسر**’i ile) **اللبسة**’dir. Ve **رطب مغموم**: küpe konuldu ve örtüldü, sonra örtüldü; ta ki rutubetlensin. Ve **غم الشئ يغمه**: onu örttü; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve en-Nemir b. Tevleb için inşad etti:

* **أنف يغم الضال نبت بحارها** *
Ve **حب الغمام** gibi bir şeyden açılır; o **البرد**’dir. Ve denir ki: Falan kimse **غمامة**’yi (şu) vadiyi **أحمى** etti; yani onu koruluk yaptı, yaklaşılmaz; onun bitirdiği ottan murat ederler; ve bu mecazdır. Ve ondan, Âişe’nin hadisi: Osman’a (Allah Teâlâ ondan razı olsun) **موضع الغمامة المحماة** hakkında sitem ettiler; yani koruduğu ot ve mera; ona **الغمامة** diye ad verdi; tıpkı **السماء** ile adlandırıldığı gibi. Onun muradı: merayı korudu; hâlbuki o bütün insanların hakkıdır. Ve **أرض غمة**: yani dar. Ve **الغماء**: perçemlerden; **كالفاشغة** gibi. Ve atların perçemlerinden **الغماء** mekruh görülür; o, saçın çokluğunda aşırı olandır; el-Cevherî onu nakletti. Ve **الغمغمة**: yayların sesi. Abd Menâf b. Rub‘ dedi ki:

وللقسي أزاميل وغمغمة * حس الجنوب تسوق الماء والبردا

Ve çocuk **غمغم** etti, **غمغمة** (ile): memede süt istemek üzere ağladığında. Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

إذا المرضعات بعد أول هجعة * سمعت على ثديهن غماغما

Dedi ki: yani onların sütleri azdır; bu yüzden emzikli **يغمغم** eder ve memeyi emdiğinde onun üzerinde ağlar. Ve boğulan kimse su altında **تغمغم** eder: yani ses çıkarır. Ve **التهذيب**’de: dalgalar onun üstüne yığıldığında. Ve inşad etti:

كما هوى فرعون إذ تغمغما * تحت ظلال الموج إذ تدأما

Yani denizin suyunda oldu.
