# غمن (غ-م-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - م - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والنون والميم معهما
غ ن م، ن غ م، غ م ن، ن م غ مستعملات غنم: هذه غَنَمٌ لفظٌ للجَماعةِ، فإذا أفردْت قُلْتَ شاةٌ.
والغُنْمُ الفَوْزُ بالشيء في غير مشقة.
والاغتِنامُ انتِهابُ الغُنْمِ.
والغَنيمةُ: الفيء وبنُو غُنْمٍ: حي من العرب.
نغم: النَّغْمَةُ: جرسُ الكلامِ وحُسْنُ الصوتِ من القراءة ونحوها.
وتقول: ما نَغَمَ بكلمةٍ.
غمن:
غَمَنْتُ الجلد ليلين ويحتمل الدِّباغَ.
ويقال: غَمَنْتُه وغَمَلْتُه.
وغَمَنْتُ المرأة بالغُمْنَةِ أي غَمَرْتُها بالغُمْرَةِ ليَحْسُنَ لونها ويرق جلدها.
نمغ: التَّنْمِيغُ: مَجْمَجَةٌ بِسواد وحمرة وبياضٍ، ورجل مُنَمَّغُ الخلق.
والنَّمْغَةُ: ما تحرك من الرماعة.

##### Türkçe

باب **الغين** و**النون** و**الميم** bunlarla birlikte

**غ ن م**، **ن غ م**، **غ م ن**، **ن م غ** kullanımdadırlar. **غنم**: Bu, **غَنَمٌ** topluluk için bir lafızdır; tekil yaptığında **شاةٌ** dersin.
Ve **الغُنْمُ**: meşakkatsiz olarak bir şeyle kazanım/başarıdır.
Ve **الاغتِنامُ**: **الغُنْمِ**’ün yağmalanmasıdır.
Ve **الغَنيمةُ**: **الفيء**’dir; ve **بنو غُنْمٍ**: Araplardan bir kabiledir.

**نغم**: **النَّغْمَةُ**: sözün çınlaması ve kıraat ve benzeri şeylerden sesin güzelliğidir.
Ve dersin: Bir kelime ile **نَغَمَ** etmedi.

**غمن**:
**غَمَنْتُ** deriyi yumuşasın ve tabaklamayı taşısın diye (yaptım).
Ve denilir: **غَمَنْتُه** ve **غَمَلْتُه**.
Ve **غَمَنْتُ** kadını **الغُمْنَةِ** ile; yani renginin güzel olması ve derisinin incelmesi için onu **الغُمْرَةِ** ile kapladım.

**نمغ**: **التَّنْمِيغُ**: siyahlık, kızıllık ve beyazlık ile bir karışıklık/beneklenmedir; ve yaratılışı **مُنَمَّغُ** olan bir adam.
Ve **النَّمْغَةُ**: **الرماعة**’dan hareket eden şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غَمَنْتُ الجلد أغْمُنُهُ بالضم، أي غَمَمْتُهُ ليتفسَّخ عنه صوفه، فهو غَمينٌ وغَميلٌ. وكذلك التمر إذا فعلت به ذلك ليدرك.

##### Türkçe

**غَمَنْتُ** deriyi, **أغْمُنُهُ** (zammesiyle); yani onu **غَمَمْتُ**, yününü ondan çürüyüp ayrışsın diye; o hâlde o **غَمينٌ** ve **غَميلٌ**dür. Aynı şekilde hurma da, olgunlaşsın diye ona bunu yaptığında (böyledir).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ن م
غنم ، غمن ، نغم ، نمغ : مستعملة .
غنم : قال الليث : الغنَمُ : الشَّاءُ ، تقولُ : هذه غنَمٌ لفظٌ للجماعة ، فإذا أَفْرَدْتَ الواحدة ، قلتَ شاةٌ .
وقال غيره : تقولُ العرب : تَروحُ على فلان غنَمان : أي : قطِيعَان ، لكلِّ قَطيعٍ راعٍ عَلَى حِدَةٍ ، وكذلك تَروحُ عليه إِبِلان : أي إبلٌ ها هُنا ، وَإبل ، ها هنا ، وغنَمٌ مُغَنَّمةٌ : إذا كانت للقِنْيَةِ مجموعةً .
وقال الليث : الغُنْمُ : الفوز بالشيء من غير مشقّة ، والاغتنام : انتهازُ الغُنم ، يقال : اغتنم الفُرصة وانتَهزها بمعنى واحد ، والغَنيمة : الفَيْءُ ، قلت : الغنيمةُ ما أُوجِفَ عليه بالخيل والرِّكاب من أَموال المشركين وأُخذ قَسْراً ويجب فيها الخُمس لِمن قسَمه الله له ، ويُقْسمُ أربعةُ أخمَاسها لمن حضر الوقْعة ، للفارس ثلاثة أَسهم ، وللرَّاجِل سهمٌ واحد .
وأما الفَيْءُ فهو ما أَفاءَ الله من أموال الكفار على المسلمين بلا حرْبٍ ولا إيجافٍ عليه بخيْل وركابٍ ، وذلك مِثل جزية الرُّؤُوس وما صُولِحوا عليه من أموالهم فيجبُ فيه الْخُمس أيضاً لمن قسَمه الله ، والباقي يوضَع في بيت مال المسلمين لسَدِّ ثَغْرٍ وإعداد سلاحٍ وخيْرٍ وأَرْزاق لأَهْل الفيْءِ من المقاتِلين والقُضاة وغيرهم ممَّن يَجري مَجْراهم .
وقال الكسائي : غنَمٌ مُغَنَّمة ، وإبِلٌ مُؤَبَّلة : إذا أُفْرِدَ لكل منها راعٍ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : غُنَاماكَ
وغُنْمُكَ أن تفعل ذاك ، كقَولِك قُصاراك وقَصْرُكَ وحَبابُك وشبابُك ، معْناه كلُّه غَايتُك .
نغم : قال الليث : النَّغْمَةُ : جَرْسُ الكلمةِ وحُسنُ الصَّوت في القراءة ، تقول : ما نَغَم بكَلمة .
أبو عبيد عن الكسائيِّ وأبي زيد : قد نَغَمْتُ أنْغَمُ وأَنغِم نَغْماً ، وهو الكلام الخفِيُّ .
وقال الأَصمعيُّ : إنَّه ليَتَنَغَّمُ بشيء ويتنسَّمُ بشيءٍ وينسم بشيءٍ : أي : يتكلَّم به .
نمغ : قال الليث : التَّنْميغُ : مَجْمَجَةُ سَوادٍ وحُمْرَةٍ وبياضٍ ، ورجُل منَمَّغُ الخَلْق ، قال : والنَّمَغَةُ : ما تَحرَّك من الرَّماعة .
أبو عبيد ، عن الفراء : النَّمَغَةُ : رأْسُ الجبَل .
وقال المفَضَّلُ : هي من رأس الصَّبِيِّ الرَّماغَةُ .
وقال ابن الأعرابيِّ : يقال لرأس الصّبيِّ قبلَ أن يشتدَّ يافُوخُه : النَّمَغَةُ والغاذَّةُ والغَاذِيَة .
غمن : يقال : غَمن الجلدَ وغمَلهُ إذا جَمعه بعد سلْخِه وترَكهُ مَلفوفاً حتى يَسْتَرخِي صُوفُه ، والغُمْنةُ : الغُمْرَة التي تَطْلِي بها المرأة وَجْهَها .
قال الأغلبُ :
لَيسَتْ مِن اللاّئيِّ تُسَوَّى بالْغُمَن
ويقال : الغُمْنةُ : السَّبِيذاجُ .

##### Türkçe

غ ن m
**غنم** ، **غمن** ، **نغم** ، **نمغ** : kullanımdadır.

**غنم** : Leys dedi: **الغنَمُ**: koyun; dersin ki: bu **غنَمٌ** bir topluluk için bir lafızdır; tekil olarak birini ferd edersen, “**شاةٌ**” dersin.
Başkası dedi: Araplar der ki: falanın üzerine iki **غنَمان** akşamleyin döner: yani iki sürü; her sürü için ayrı ayrı bir çoban vardır; yine bunun gibi onun üzerine iki **إِبِلان** döner: yani burada bir deve sürüsü, burada bir deve sürüsü; ve **غنَمٌ مُغَنَّمةٌ**: eğer edinim için toplanmış ise.
Leys dedi: **الغُنْمُ**: bir şeyi meşakkatsiz olarak kazanmadır; **الاغتنام**: **الغُنم**’u fırsat bilip kapmadır; denir ki: “**اغتنم** fırsatı” ve “onu kap” bir mânâdadır; ve **الغَنيمة**: **الفَيْءُ**’dür. Dedim ki: **الغنيمةُ** müşriklerin mallarından atlar ve bineklerle üzerine süratle gidilen ve zorla alınan şeydir; onda, Allah’ın kendisine taksim ettiği kimse için beşte bir vaciptir; dörtte beşi, vak‘aya حاضر olanlar arasında taksim edilir; süvariye üç hisse, yaya olana bir hisse.
أما **الفَيْءُ** ise, Allah’ın kâfirlerin mallarından Müslümanlara savaşsız ve üzerine at ve bineklerle süratle gidilmeksizin iade ettiği şeydir; bu, baş cizyesi ve mallarından üzerinde sulh olunan şey gibidir; onda da, Allah’ın taksim ettiği kimse için **الْخُمس** vacip olur; geri kalanı, bir sınır gedğini kapatmak, silah ve hayır hazırlamak ve **الفيْءِ** ehlinden olan savaşçılara, kadılara ve onların yürüdüğü yolda yürüyen başkalarına rızıklar için Müslümanların beytülmâline konur.
Kisâî dedi: **غنَمٌ مُغَنَّمة** ve **إبِلٌ مُؤَبَّلة**: eğer her birine bir çoban tahsis edilirse.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: **غُنَاماكَ**
ve **غُنْمُكَ** şu işi yapmandır; senin “**قُصاراك**” ve “**قَصْرُكَ**” ve “**حَبابُك**” ve “**شبابُك**” demen gibi; bunun mânâsı bütünüyle: senin gayendir.

**نغم** : Leys dedi: **النَّغْمَةُ**: kelimenin çınlaması ve okumada sesin güzelliğidir; dersin ki: bir kelime ile **نَغَم** etmedi.
Ebû Ubeyd, Kisâî ve Ebû Zeyd’den: “**نَغَمْتُ** **أنْغَمُ** ve **أَنغِم** **نَغْماً**” (derim); o, gizli konuşmadır.
Asma‘î dedi: o, bir şey ile mutlaka **يَتَنَغَّمُ** eder ve bir şey ile **يتنسَّمُ** eder ve bir şey ile **وينسم** eder: yani onunla konuşur.

**نمغ** : Leys dedi: **التَّنْميغُ**: siyahlık, kızıllık ve beyazlığın bir karışık mırıldanmasıdır; ve yaratılışı **منَمَّغُ** olan bir adam; dedi ki: ve **النَّمَغَةُ**: **الرَّماعة**’dan hareket eden şeydir.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **النَّمَغَةُ**: dağın başıdır.
Mufaddal dedi: o, çocuğun başından **الرَّماغَةُ**’dır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: çocuğun başına, bıngıldağı sertleşmeden önce, **النَّمَغَةُ** ve **الغاذَّةُ** ve **الغَاذِيَة** denir.

**غمن** : denir ki: deriyi **غَمن** etti ve onu **غمَلهُ**: onu yüzdükten sonra topladı ve yünleri gevşeyinceye kadar sarılı halde bıraktı; ve **الغُمْنةُ**: kadının yüzünü boyadığı **الغُمْرَة**’dir.
Ağleb dedi:
“**لَيسَتْ مِن اللاّئيِّ تُسَوَّى بالْغُمَن**”
Ve denir ki: **الغُمْنةُ**: **السَّبِيذاجُ**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والميم وما يثلثهما)
(غمن) الغين والميم والنون كلمةٌ واحدةٌ لا يقاس عليها. يقولون: غمَنْتُ الجِلدَ، إذا ليَّنتَه، فهو غمينٌ.
(غمي) الغين والميم والحرف المعتلّ يدلُّ على تغطيةٍ وتغْشِيَة. من ذلك: غَمَيْتُ البيتَ، إذا سقَّفتَه، والسَّقفُ غِماءٌ. ومنه أُغمِيَ [على] المريض فهو مغمىً عليه إذا غُشِيَ عليه.
(غمج) الغين والميم والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ ومجيء وذَهاب. يقال للفصيل: غَمِجٌ، وهو يتغامَجُ بين أرفاغ أمِّه، إذا جاءَ وذهَبَ. ويقولون للرَّجُل لا يستقيم خُلُقه: غَمِج. والغَمْج: شُرب الماء، وهو قريبُ القياسِ من الأوَّل.
(غمد) الغين والميم والدال أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. من ذلك الغِمْدُ للسَّيف: غِلافُهُ. يقال: غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً. ويقال: تَغمَّده الله برحمته، كأنه يَغْمُرُه بها. وتغمَّدتُ فلاناً: جعلتَه تحتَك حتَّى تغطِّيَه. والنَّسبة إلى غامدٍ غامديّ، وهو حيٌّ من اليَمَن، واشتقاقُهُ ممَّا ذكرناه.
(غمر) الغين والميم والراء أصلٌ صحيح، يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْرٍ في بعض الشِّدّة. من ذلك الغمْر: الماءُ الكثير، وسمّي بذلك لأنّه يغمرُ ما تَحتَه. ثم يشتقُّ من ذلك فيقال فَرسٌ غَمْر: كثير الجَرْي، شُبِّه جريُه في كثرته بالماء الغَمْر. ويقال للرَّجُل المِعطاء: غَمْر، وهو غَمْرُ الرِّداء. قال كثيِّر:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])
ومن الباب: الغَمْرة: الانهماك في الباطل واللَّهو. وسمِّيت غَمرةً لأنّها شيء يستُر الحقَّ عن عين صاحِبِها. وغَمَرات الموت: شدائدُه التي تَغْشَى. وكلُّ شِدّةٍ غَمرة، سمِّيت لأنَّها تَغْشَى. قال:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *
ومما يصحِّح هذا القياسَ الغَمير، وهو نباتٌ أخضَرُ يغمُره اليَبِيس. ويقال: دخَلَ في غِمار النّاس، وهي زَحْمتُهم، وسمِّيت لأنَّ بعضاً يستُرُ بعضاً. وفلانٌ مُغامِرٌ: يَرمي بنفسه في الأمور، كأنَّه يقع في أُمورٍ تَستُره، فلا يَهتدِي لوجه المَخْلَص منها. ومنه الغمْر([3]) ، وهو الذي لم يجرّب الأمورَ كأنَّها سُتِرتْ عنه. قال:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])
والغِمْر: الحِقْد في الصَّدر، وسمِّي لأنَّ الصَّدرَ يَنطوِي عليه. يقال: غَمِرَ عليه
صدرُه. والغِمْر: العَطَش، وهو مشبَّه بالغِمْر الذي هو الحِقد، والجمع الأغمار. قال:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *
ومن الباب غَمَرُ اللحم، وهو رائحتُه تَبْقَى في اليد، كأنَّها تغطِّي اليد. فأمَّا الغُمَر فهو القَدَح الصَّغير، وليس ببعيدٍ أن يكون من قياسِ الباب، كأنَّ الماءَ القليلَ يغمُره. ويجوز أن يكون شاذَّاً عن ذلك الأصل. قال:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])
(غمز) الغين والميم والزاء أصلٌ صحيح، وهو كالنَّخْس في الشيء بشيء، ثم يُستعار. من ذلك: غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً. ثم يقال: غمزَ، إذا عاب وذَكَر بغير الجميل. والمَغَامز: المعايب. وفي عقل فلانٍ غَمِيزةٌ، كأنَّه يُستضعَف. وممّا يستعار: غَمَزَ بجفنه: أشار. ومنه: غَمَزَ الدابةُ من رجله، كأنّه يغمز الأرضَ برجله.
(غمس) الغين والميم والسين أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على غَطِّ الشيء. يقال: غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء، إذا غططتَه فيه. وفي الحديث: "إذا استيقَظَ أحدُكم من نومه فلا يَغمِسْ يَدَه في الإناء". والغَمِير تحتَ اليَبيس يقال له الغَمِيس.
ومن الباب الغَمِيس، وهو مَسيلٌ صغيرٌ بين مجامع الشَّجر. والمُغامَسَة: رَمْي الرّجلِ نفسَه في سِطَة الحرب. ويمينٌ غَموس* قال قوم: معناه أنّها تَغمِس صاحبَها في الإثم. وقال قومٌ: الغَمُوس: النافذة. والمعنيان وإن اختلفا فالقياسُ واحد، لأنّها إذا نفذت فقد انغمست. قال:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])
ويقال للأمر الشديد الذي يغُطّ([8]) الإنسانَ بشدّته: غَموس. قال:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])
(غمص) الغين والميم والصاد أُصَيلٌ يدلُّ على حقارة. يقال غَمَصت الشيءَ، إذا احتقرته. وفي الحديث: "إِنّما ذلك مَنْ غَمَصَ النّاسَ([10]) "، أي حَقَرَهم. والغَمَصُ في العين كالرَّمَصِ. ومنه: الشِّعرَى الغُمَيْصَاء، كأنَّها ليس لها ضوء العَبُور، فهي الغُميصاء كالعين التي بها غَمَص.
(غمض) الغين والميم والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تطامُنٍ في الشَّيء وتداخُل. فالغَمْض: ما تطامَنَ من الأرض، وجمعه غُموض. ثم يقال: غَمَض الشَّيءُ من العِلم وغيرِه، فهو غامض، ودارٌ غامضةٌ، إذا لم تكن شارعةًَ بارزة.
ونسبٌ غامضٌ: لا يُعرَف. وغمّض عينه وأغمَضَها بمعنىً. وهو قياس الباب. ويقال: ما ذُقْتُ غُمْضاً من النَّوم ولا غَِماضاً، أي كقدر ما تُغمَض فيه العين. ويقال: أغْمِضْ لي فيما بِعتَني، كأنَّك تريدُ الزِّيادةَ منه لرداءته والحطَّ من ثمنه. وهو أيضاً من إغماض العَين، أي اتركْه كأنَّك لا تراه. والمغَمِّضات: الذُّنوب يركبها الرَّجلُ وهو يَعرِفها لكنّه يغمّض عنها كأنّه لم يَرَها. ويقال: غُمِّضَت النّاقةُ، إذا رُدَّت عن الحَوض فحَمَلَت على الذَّائد مُغَمِّضة عينَينها فورَدَتْ. قال أبو النجم:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *
وأغْمَضْت حدَّ السَّيف، إذا رقّقته، أي كأنَّك لرقَّته أخفيتَه عن العُيون.
(غمط) الغين والميم والطاء كلمةٌ واحدة. يقال غَمَطَ النِّعمة: احتقرها. وغَمَطَ النّاسَ: احتقرهم. فأمّا قولهم: أغمَطَتْ عليه الحُمَّى، إذا لزِمَتْه ودامت عليه، فليس من هذا، لأنّ الميم فيه بدلٌ من باء، الأصل أغبَطَت. وقد ذُكِر.
(غمق) الغين والميم والقاف كلمةٌ واحدة، وهي الغَمَق: كثْرة النَّدى. يقال أرضٌ غَمِقَةٌ، ونباتٌ غمق. وليلةٌ غَمِقَة: لثِقة.
(غمل) الغين والميم واللام أُصَيْلٌ يدلُّ على ضِيقٍ في الشيء وغُموض. يقال لِمَا ضاقَ من الأودية: غُمْلُول. واشتُقَّ من هذا: غَمَلْتُ الأدِيمَ، إذا غَمَمْتَه ليتفَسَّخَ عنه صوفُه. وهو غَمِيلٌ. ويقال: الغُمْلُول: كلُّ ما اجتَمَع من شجرٍ، أو غمام، أو ظُلْمة، حتَّى تسمَّى الزَّاوية غُملولا. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------
([1]) اللسان (غمر) ومعاهد التنصيص (1: 187).
([2]) للأغلب العجلي كما في أمثال الميداني (2: 4). وكذا ورد إنشاده في المجمل ووقعة صفين 287. وفي جمهرة العسكري 150:
الغمرات ثم ينجلين ***
عنا وينزلن بآخرين
شدائد يتبعهن لين
([3]) يقال بتثليث الغين وبفتحها أيضاً.
([4]) نسبه في مادة (ضرع) إلى ابن وعلة، ونسبه البحتري في حماسته 104 إلى عامر بن مجنون الجرمي، ونسب في حماسة ابن الشجري 70 لكنانة بن عبد ياليل وقال: "وتروى للحارث بن وعلة الشيباني"
([5]) للعجاج في ديوانه 23 واللسان (غمر).
([6]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، اللسان (غمر) وإصلاح المنطق 5، 98، 216. وقصيدته في حماسة ابن الشجري 10 والأصمعيات 33 ليبسك.
([7]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (غمس). وروايته فيه: "ثم أنقضته".
([8]) في الأصل: "بغير".
([9]) يشبه أن يكون رواية في بيت ليزيد بن الخذاق الشني في المفضليات (2: 98). وهو:
إذا ما قطعنا رملة وعدابها  *** فإن لنا أمراً أحذ غموسا
([10]) هو حديث مالك بن مرارة الرهاوي، أنه أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: إني أوتيت من الجمال ما ترى فما يسرني أن أحداً يفضلني بشراكي فما فوقها، فهل ذلك من البغي؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم "إنما ذلك من سفه الحق وغمص الناس". اللسان (غمص).
([11]) اللسان والمجمل (غمض) والبيان (3: 53) بتحقيقنا، حيث أشير إلى "أم الرجز". وبعده:
* خوصاء ترمي باليتيم المحثل *

ـ

##### Türkçe

(**باب الغين والميم وما يثلثهما**)
(**غمن**) **الغين** ve **الميم** ve **النون** bir tek kelimedir; üzerine kıyas edilmez. Derler ki: **غمَنْتُ الجِلدَ**, onu yumuşattığın zaman; o hâlde o **غمينٌ**’dir.

(**غمي**) **الغين** ve **الميم** ve illetli harf, bir örtmeye ve bürümeye delâlet eder. Bundan: **غَمَيْتُ البيتَ**, onu tavanladığın zaman; tavan **غِماءٌ**’dır. Ondan: hastanın üzerine baygınlık geldi; o hâlde o, üzerine baygınlık çökmüş olarak **مغمىً عليه**’dir; üzerine büründürüldüğü zaman.

(**غمج**) **الغين** ve **الميم** ve **الجيم** tek bir asıldır; bir harekete ve gelmeye ve gitmeye delâlet eder. Sütten kesilmemiş deve yavrusuna: **غَمِجٌ** denir; o, anasının uyluk araları arasında **يتغامَجُ** eder; geldiği ve gittiği zaman. Ve derler ki, huyu doğrulmaz adama: **غَمِج**. Ve **الغَمْج**: su içmektir; o, birinciden kıyasa yakındır.

(**غمد**) **الغين** ve **الميم** ve **الدال** tek bir sahih asıldır; bir örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. Bundan: kılıç için **الغِمْدُ**: onun kılıfıdır. Denir: **غَمَدته أَغْمِدُه غَمداً**. Ve denir: Allah onu rahmetiyle **تَغمَّده**; sanki onu onunla kaplıyor. Ve **تغمَّدتُ فلاناً**: onu altına koydun; ta ki onu örtesin. Ve **غامدٍ**’e nisbet **غامديّ**’dir; o, Yemen’den bir kabiledir; onun türeyişi, zikrettiğimiz şeydendir.

(**غمر**) **الغين** ve **الميم** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir örtmeye ve gizlemeye, bir miktar şiddet içinde, delâlet eder. Bundan **الغمْر**: çok sudur; bununla adlandırıldı, çünkü altındakini örter. Sonra bundan türetilir de denir: **فَرسٌ غَمْر**: koşması çok; koşmasının çokluğunda, çok suya benzetildi. Ve cömert adama: **غَمْر** denir; o, **غَمْرُ الرِّداء**’dır. Kesîr dedi:
غَمْرُ الرِّداءِ إذا تبسَّمَ ضاحكاً  *** غَلِقتْ لِضَحْكتِهِ رِقابُ المالِ([1])
Ve babdandır: **الغَمْرة**: bâtıla ve eğlenceye dalıp gitme. **غَمرةً** diye adlandırıldı; çünkü o, sahibinin gözünden hakkı örten bir şeydir. Ve **غَمَرات الموت**: örten şiddetleridir. Ve her şiddet **غَمرة**’dir; örttüğü için adlandırıldı. Dedi:
* الغمرات ثم ينجلينا([2]) *
Ve bu kıyası sahih kılan şeylerdendir **الغَمير**; o, kuru olanın örttüğü yeşil bir bitkidir. Ve denir: insanların **غِمار**’ına girdi; o, onların sıkışıklığıdır; bir kısmı bir kısmını örttüğü için adlandırıldı. Ve falan **مُغامِرٌ**’dir: işlerde kendini atar; sanki onu örten işlere düşer; böylece ondan çıkış yolunun yönünü bulamaz. Ondandır **الغمْر**([3]); o, işleri tecrübe etmemiş olandır; sanki onlar ondan örtülmüştür. Dedi:
أناةً وحِلْماً وانتظاراً غداً بهمْ  *** فما أنا بالواني ولا الضَّرَع الغُمْرِ([4])
Ve **الغِمْر**: göğüste kin; göğüs onu içine kıvırdığı için adlandırıldı. Denir: **غَمِرَ عليه صدرُه**. Ve **الغِمْر**: susuzluktur; o, kin olan **الغِمْر**’e benzetilmiştir; çoğulu **الأغمار**. Dedi:
* حَتَّى إذا ما بلَّتِ الأغمارا([5]) *
Ve babdandır **غَمَرُ اللحم**; o, eldə kalan kokusudur; sanki eli örter. Amma **الغُمَر** küçük kadehtir; babın kıyasından uzak değildir; sanki az su onu örter. Ve o asıldan şâz olması da câizdir. Dedi:
تَكفِيهِ حُزَّة فِلْذٍ إن ألَمَّ بها  *** من الشِّواءِ وَيُروِي شُربَه الغُمَرُ([6])

(**غمز**) **الغين** ve **الميم** ve **الزاء** sahih bir asıldır; o, bir şeyi bir şeyle dürtmek gibidir; sonra mecaz yapılır. Bundan: **غَمَزْتُ الشَّيءَ بيدي غمزاً**. Sonra denir: **غمزَ**, ayıpladığı ve güzel olmayanla andığı zaman. **المَغَامز**: ayıplardır. Falanın aklında **غَمِيزةٌ** vardır; sanki zayıf görülür. Mecaz yapılanlardandır: **غَمَزَ بجفنه**: işaret etti. Ondandır: **غَمَزَ الدابةُ من رجله**; sanki ayağıyla yeri dürter.

(**غمس**) **الغين** ve **الميم** ve **السين** tek bir sahih asıldır; bir şeyi batırmaya delâlet eder. Denir: **غَمَست الثَّوبَ واليدَ في الماء**, onu suya batırdığın zaman. Hadiste: “Sizden biri uykusundan uyandığı zaman elini kaba **يَغمِسْ** etmesin.” Ve kuru olanın altındaki **الغَمِير**’e **الغَمِيس** denir.
Ve babdandır **الغَمِيس**; o, ağaç kümeleri arasında küçük bir akıntıdır. Ve **المُغامَسَة**: adamın kendini savaşın şiddetine atmasıdır. Ve **يمينٌ غَموس**: bir kavim dedi ki, mânâsı: sahibini günaha batırır. Ve bir kavim dedi ki: **الغَمُوس**: nüfuz edici olandır. İki mânâ farklı olsa da kıyas birdir; çünkü nüfuz ettiği zaman batmış olur. Dedi:
ثم نفَّذته ونفَّست عنه  *** بغَموسٍ أو ضربةٍ أُخدودِ([7])
Ve şiddetiyle insanı örten şiddetli işe: **غَموس** denir. Dedi:
متى تأتِنا أو تلقَنا في ديارنا  *** تجدْ أمرَنا أمراً أحذَّ غَمُوسا([9])

(**غمص**) **الغين** ve **الميم** ve **الصاد** küçük bir asıldır; hakirliğe delâlet eder. Denir: **غَمَصت الشيءَ**, onu hakir gördüğün zaman. Hadiste: “Bu ancak insanları **غَمَصَ** eden kimsedir([10])”; yani onları hakir gördü. Ve gözdeki **الغَمَصُ**, **الرَّمَصِ** gibidir. Ondandır: **الشِّعرَى الغُمَيْصَاء**; sanki onun **العَبُور**’un ışığı yoktur; böylece o, **غَمَص** bulunan göz gibi **الغُميصاء**’dır.

(**غمض**) **الغين** ve **الميم** ve **الضاد** sahih bir asıldır; şeyde alçalma ve iç içe girme delâlet eder. O hâlde **الغَمْض**: yerden alçalmış olan şeydir; çoğulu **غُموض**. Sonra denir: ilim ve başkasından bir şey **غَمَض** oldu; o hâlde o **غامض**’dır. Ve **دارٌ غامضةٌ**: dışa açılan, belirgin bir yerde olmadığı zaman.
Ve **نسبٌ غامضٌ**: bilinmez. Ve **غمّض** gözünü ve **أغمَضَها** aynı mânâdadır. O, babın kıyasıdır. Ve denir: uykudan ne **غُمْضاً** tattım ne de **غَِماضاً**; yani gözün kapandığı kadar. Ve denir: bana sattığın şeyde benim için **أغْمِضْ**; sanki onun kötülüğünden dolayı ondan artırmayı ve fiyatından indirmeyi istiyorsun. O da göz yummadandır; yani onu bırak, sanki onu görmüyorsun. Ve **المغَمِّضات**: adamın bildiği hâlde bindiği günahlardır; fakat onlardan **يغمّض** eder, sanki onları görmemiştir. Ve denir: **غُمِّضَت النّاقةُ**, havuzdan geri çevrildiği zaman; sonra gözlerini **مُغَمِّضة** ederek engelleyene yüklendi de suya vardı. Ebû’n-Necm dedi:
* يُرسِلُها التَّغميضُ إن لم تُرسَلِ([11]) *
Ve kılıcın ağzını **أغْمَضْت**: onu incelttiğin zaman; yani inceliğinden dolayı onu gözlerden gizlemişsin gibi.

(**غمط**) **الغين** ve **الميم** ve **الطاء** tek bir kelimedir. Denir: **غَمَطَ النِّعمة**: onu hakir gördü. Ve **غَمَطَ النّاسَ**: onları hakir gördü. Amma onların sözü: **أغمَطَتْ عليه الحُمَّى**, ona yapıştığı ve onda devam ettiği zaman; bu bundan değildir; çünkü ondaki **الميم**, **باء**’dan bedeldir; asıl **أغبَطَت**’tir. Zikredilmiştir.

(**غمق**) **الغين** ve **الميم** ve **القاف** tek bir kelimedir; o, **الغَمَق**: çiğin çokluğudur. Denir: **أرضٌ غَمِقَةٌ**, ve **نباتٌ غمق**. Ve **ليلةٌ غَمِقَة**: karanlık.

(**غمل**) **الغين** ve **الميم** ve **اللام** küçük bir asıldır; şeyde darlığa ve kapalılığa delâlet eder. Vadilerden dar olana: **غُمْلُول** denir. Ve bundan türetildi: **غَمَلْتُ الأدِيمَ**, onu **غَمَمْتَه**; ta ki yünü ondan çürüyüp ayrılsın. O, **غَمِيلٌ**’dir. Ve denir: **الغُمْلُول**: ağaçtan, yahut buluttan, yahut karanlıktan toplanan her şeydir; hatta köşe **غُملولا** diye adlandırılır. Allah doğruyu daha iyi bilir.
---------------------
([1]) Lisân (غمر) ve Ma‘âhidü’t-tansîs (1: 187).
([2]) el-Ağleb el-‘Aclî’nindir; Meydânî’nin Emsâl’inde (2: 4) olduğu gibi. Aynı şekilde Mecmel’de ve Vaq‘at Sıffîn 287’de onun inşâdı geldi. Ve ‘Askerî’nin Cemhere’sinde 150:
الغمرات ثم ينجلين ***
عنا وينزلن بآخرين
شدائد يتبعهن لين
([3]) **الغين**’in üç türlü okunmasıyla söylenir; ve onun fethiyle de.
([4]) Onu (ضرع) maddesinde İbn Va‘le’ye nisbet etti; Buhturî Hamâse’sinde 104’te onu ‘Âmir b. Mecnûn el-Cermî’ye nisbet etti; ve İbnü’ş-Şecerî Hamâse’sinde 70’te Kinâne b. ‘Abd Yâlîl’e nisbet edildi ve dedi: “Ve Hâris b. Va‘le eş-Şeybânî için rivayet olunur.”
([5]) ‘Accâc’ındır; Dîvân’ında 23 ve Lisân (غمر).
([6]) A‘şâ Bâhile’nindir; kardeşi el-Münteşir b. Vehb el-Bâhilî’ye mersiye söyler; Lisân (غمر) ve Islahu’l-Mantık 5, 98, 216. Ve kasidesi İbnü’ş-Şecerî Hamâse’sinde 10 ve Asma‘iyyât 33’te, Yebsuk’undur.
([7]) Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; Lisân (غمس)’ta olduğu gibi. Oradaki rivayeti: “ثم أنقضته”.
([8]) Asılda: “بغير”.
([9]) Mufaddaliyât’ta (2: 98) Yezîd b. el-Hazâk eş-Şenî’nin bir beytinde bir rivayet olması benzer. O:
إذا ما قطعنا رملة وعدابها  *** فإن لنا أمراً أحذ غموسا
([10]) Mâlik b. Murâra er-Rehâvî hadîsidir: Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldi de dedi: “Gördüğün güzellikten bana verildi; benden birinin kayışım ve üstüyle beni geçmesi hoşuma gitmez; bu, bağyden midir?” Allah’ın Resûlü (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) dedi: “Bu ancak hakkı sefih görmek ve insanları **غمص** etmektir.” Lisân (غمص).
([11]) Lisân ve Mecmel (غمض) ve Beyân (3: 53) tahkikimizle; orada “أم الرجز”e işaret edildi. Ve ondan sonra:
* خوصاء ترمي باليتيم المحثل *

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غَمَنَ الجِلْدَ يَغْمُنُه، بالضم، وغَمَلَهُ إذا جَمَعه بعد سَلْخِه وتركه مَغْموماً حتى يَسْتَرْخِيَ صُوفُه؛ وقيل: غَمِّه لِيَلِينَ للدباغ ويَنْفَسِخَ عنه صُوفه، فهو غَمِينٌ وغَميل. وغَمَنَ البُسْرَ: غَمَّه ليُدْرِكَ. وغَمنَ الرجلَ: أَلْقى عليه الثياب ليَعْرَق. ونَخْل مَغْمُونٌ: تَقارَبَ بعضه من بعض ولم يَنْفَسِخ كمَغْمول. والغُمْنَة: الغُمْرَة التي تَطْلِي بها المرأَة وجْهَها؛ قال الأَغلب: لَيْسَتْ من اللاَّئي تُسَوَّى بالغُمَنْ.
ويقال: الغُمْنة السَّبيذاجُ.

##### Türkçe

**غَمَنَ** deriyi, (مضارعı) **يَغْمُنُه**; (مضارع harfinin) dammesiyle; ve onu, yüzdükten sonra topladığı ve yününü gevşeyinceye kadar **مَغْموماً** bırakıp (öylece) terk ettiği zaman **غَمَلَهُ** (denir). Ve denildi ki: Tabaklama için yumuşasın ve yünü ondan ayrılıp çözülsün diye onu **غَمِّه**; artık o, **غَمِينٌ** ve **غَميل**dir. Ve **غَمَنَ** **البُسْرَ**: olgunlaşsın diye onu **غَمَّه**. Ve **غَمنَ** adamı: terlesin diye onun üzerine elbiseleri attı. Ve **نَخْل مَغْمُونٌ**: bir kısmı bir kısmına yaklaştı ve **مَغْمول** gibi ayrılıp çözülmedi. Ve **الغُمْنَة**: kadının yüzünü onunla sıvadığı **الغُمْرَة**dır; **الأَغلب** dedi ki:

“**لَيْسَتْ من اللاَّئي تُسَوَّى بالغُمَنْ.**”

Ve denilir: **الغُمْنة** **السَّبيذاجُ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( غَمَنَ الجِلْدَ أَو البُسْرَ ) يَغْمُنُه غَمناً : ( غَمَلَهُ ) ، أَمَّا غَمَنَ الجِلْدَ فأن يُجْمَع بعْدَ سَلْخِه ويترك مَغْموماً حتى يَسْتَرْخِيَ صُوفُه للدِّباغِ .
وقيلَ : غَمَنَهُ : غَمَّهَ لِيَلِينَ للدِّباغِ ويَتَفَسَّخَ عنه صُوفُه ، ( فهو غَمِينٌ ) وغَمِيلٌ . وأَمَّا البُسْر فيُقالُ : غَمَنَه إذا غَمَّه ليُدْرِكَ .
( و ) غَمَنَ ( فلاناً : أَلْقَى عليه ثِيابَه ليَعْرَقَ .
( والغُمْنَةُ ، بالضَّمِّ : الإسْفِيداجُ والغُمْرَةُ ) التي ( تَطْلِي بها المرأَةُ وَجْهَها ) ؛ قالَ الأَغْلَبُ :
لَيْسَتْ من اللاَّئي تُسَوَّى بالغُمَنْ ( وغُمِنَ في الأرضِ ، كعُنِيَ : أُدْخِلَ فيها فانْغَمَنَ .

( وبنُو الغُمَيْنَى ، بالضمِّ والقَصْر : ناسٌ بالحِيرَةِ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
نَخْلٌ مَغْمُونٌ : يقارِبُ بَعْضُه بعضاً ولم يَنْفَسِخ كمَغْمول .

##### Türkçe

: (**غَمَنَ الجِلْدَ أَو البُسْرَ**) onu **غَمناً** ile **يَغْمُنُه**: (**غَمَلَهُ**),; fakat **غَمَنَ الجِلْدَ** ise, onun yüzülmesinden sonra toplanması ve tabaklama için yününün gevşemesi üzere **مَغْموماً** olarak bırakılmasıdır.
Ve denildi: **غَمَنَهُ**: tabaklama için yumuşasın ve yünü ondan çözülüp ayrılsın diye onu **غَمَّهَ**; (o hâlde o **غَمِينٌ**) ve **غَمِيلٌ**dür. Fakat **البُسْر** hakkında denilir: olgunlaşsın diye onu **غَمَّه** ettiğinde **غَمَنَه**.
(ve) **غَمَنَ** (falancayı: terlesin diye onun üzerine elbiselerini attı.
(ve **الغُمْنَةُ**), **بالضَّمِّ**: **الإسْفِيداجُ** ve (**الغُمْرَةُ**) ki (kadının onunla yüzünü sıvadığı şey)dir; **الأَغْلَبُ** dedi ki:
لَيْسَتْ من اللاَّئي تُسَوَّى بالغُمَنْ
(ve **غُمِنَ في الأرضِ**), **كعُنِيَ**: onun içine sokuldu da içine gizlendi.

(**وبنُو الغُمَيْنَى**), **بالضمِّ والقَصْر**: **الحِيرَةِ**’de bir topluluktur.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**نَخْلٌ مَغْمُونٌ**: bazısı bazısına yaklaşır; **مَغْمول** gibi ayrışıp çözülmemiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَمَنَ الجِلْدَ
1 غَمَنَ الجِلْدَ ذ , (S, K,) aor. غَمُنَ , (S,) inf. n. غَمْنٌ, (TA,) i. q. غَمَلَهُ; (K;) [see the latter;] He put together the skin after it had been stripped off, and covered it over until its wool became loose, for the purpose of tanning: (TA:) or he covered over the skin (S, TA) for two nights, for the purpose of tanning, (TA,) in order that its wool might become loosened from it: (S, TA:) and the epithet applied to it is ↓ غَمِينٌ, (S, K,) like غَمِيلٌ. (S.) ― -b2- And غَمَنَ التَّمْرَ, (S,) or البُسْرَ, (K, TA,) has the like meaning, (S,) i. q. غَمَلَهُ; (K;) He covered over [the dates, or] the unripe dates, in order that they might become ripe; (TA:) and the epithet applied to them is ↓ مَغْمُونٌ, like مَغْمُولٌ. (TA in art. غمل.) ― -b3- And غَمَنَ فُلَانًا [like غَمَلَهُ] He threw his clothes upon such a one, in order that he should sweat. (K.) -A2- غُمِنَ فِى الأَرْضِ means أَدْخِلَ فِيهَا [app. It, or perhaps he, was put into the earth; or made to enter into it]. (K.)

انغمن
7 انغمن ذ It, or he, entered [into the earth: see غُمِنَ (immediately preceding); of which it is expl. as denoting the consequence]. (K.)

غُمْنَةٌ
غُمْنَةٌ ذ [A mixture of] white lead (اـِسْفِيدَاج) and [the cosmetic termed] غُمْرَة [q. v.] with which a woman rubs over her face: (K:) pl. غُمَنٌ [meaning sorts thereof]. (TA.)

غَمِينٌ
غَمِينٌ ذ : see 1, first sentence.

مَغْمُونٌ
مَغْمُونٌ ذ : see 1, second sentence. ― -b2- Also, applied to flesh-meat, i. q. مَغْمُولٌ, q. v. (TA in art. غمل.) ― -b3- And Palm-trees (نَخْل) near together; like مَغْمُولٌ. (TA.)

##### Türkçe

غَمَنَ الجِلْدَ
1 **غَمَنَ الجِلْدَ** ذ , (S, K,) muzâri‘ı **غَمُنَ** , (S,) mastarı **غَمْنٌ**, (TA,) **غَمَلَهُ** ile aynı anlamdadır; (K;) [sonrakine bak;] derisi yüzüldükten sonra deriyi bir araya getirdi ve tabaklama amacıyla, yünü gevşeyinceye kadar onu örttü: (TA:) yahut tabaklama amacıyla deriyi (S, TA) iki gece örttü, (TA,) yününün ondan gevşemesi için: (S, TA:) ve ona uygulanan sıfat ↓ **غَمِينٌ**’dür, (S, K,) **غَمِيلٌ** gibi. (S.) ― -b2- Ve **غَمَنَ التَّمْرَ**, (S,) yahut **البُسْرَ**, (K, TA,) bunun gibi bir anlama sahiptir, (S,) **غَمَلَهُ** ile aynı anlamdadır; (K;) olgunlaşmaları için [hurmaları yahut] ham hurmaları örttü; (TA:) ve onlara uygulanan sıfat ↓ **مَغْمُونٌ**’dur, **مَغْمُولٌ** gibi. (TA, md. غمل’de.) ― -b3- Ve **غَمَنَ فُلَانًا** [**غَمَلَهُ** gibi] şu kimsenin üzerine elbiselerini attı, terlesin diye. (K.) -A2- **غُمِنَ فِى الأَرْضِ** demek **أَدْخِلَ فِيهَا** demektir [görünüşe göre o, yahut belki o kimse, toprağa konuldu; yahut ona toprağa girmesi sağlandı]. (K.)

انغمن
7 **انغمن** ذ O, yahut o kimse, [toprağa: hemen önceki **غُمِنَ**’e bak; bunun sonucu bildirdiği şeklinde açıklanmıştır] girdi. (K.)

غُمْنَةٌ
**غُمْنَةٌ** ذ [Bir karışım:] beyaz kurşun (**اـِسْفِيدَاج**) ve [**غُمْرَة** denilen kozmetik; bkz.] ile, kadının yüzünü ovarak sürdüğü şey: (K:) çoğulu **غُمَنٌ** [bundan türler anlamında]. (TA.)

غَمِينٌ
**غَمِينٌ** ذ : 1’in ilk cümlesine bak.

مَغْمُونٌ
**مَغْمُونٌ** ذ : 1’in ikinci cümlesine bak. ― -b2- Ayrıca, et için kullanıldığında, **مَغْمُولٌ** ile aynı anlamdadır, bkz. (TA, md. غمل’de.) ― -b3- Ve birbirine yakın hurma ağaçları (**نَخْل**); **مَغْمُولٌ** gibi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَمَنَ
غَمَنَ U ( n. ac. غَمْن 1 ),
a.  Covered over; buried.

b.  Covered up, made to sweat.

c.  [ pass. ],  see VII .

اِنْغَمَنَ
اِنْغَمَنَ VII
a.  [ Fī ], Was buried in ( the ground ).

غُمْنَة
غُمْنَة 3t , ( pl. غُمَن 9 ),
a.  A cosmetic.

##### Türkçe

غَمَنَ
**غَمَنَ** U (mast. isim **غَمْن** 1),
a. Örtüldü; gömüldü.

b. Örtüldü, terletildi.

c. [edilgen], VII’ye bak.

اِنْغَمَنَ
**اِنْغَمَنَ** VII
a. [**فِي** ile], (toprağın) içinde gömülü oldu.

غُمْنَة
**غُمْنَة** 3t, (çoğulu **غُمَن** 9),
a. Bir kozmetik.
