# غمن — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85%D9%86/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: غمن

غ ن م
غنم ، غمن ، نغم ، نمغ : مستعملة .
غنم : قال الليث : الغنَمُ : الشَّاءُ ، تقولُ : هذه غنَمٌ لفظٌ للجماعة ، فإذا أَفْرَدْتَ الواحدة ، قلتَ شاةٌ .
وقال غيره : تقولُ العرب : تَروحُ على فلان غنَمان : أي : قطِيعَان ، لكلِّ قَطيعٍ راعٍ عَلَى حِدَةٍ ، وكذلك تَروحُ عليه إِبِلان : أي إبلٌ ها هُنا ، وَإبل ، ها هنا ، وغنَمٌ مُغَنَّمةٌ : إذا كانت للقِنْيَةِ مجموعةً .
وقال الليث : الغُنْمُ : الفوز بالشيء من غير مشقّة ، والاغتنام : انتهازُ الغُنم ، يقال : اغتنم الفُرصة وانتَهزها بمعنى واحد ، والغَنيمة : الفَيْءُ ، قلت : الغنيمةُ ما أُوجِفَ عليه بالخيل والرِّكاب من أَموال المشركين وأُخذ قَسْراً ويجب فيها الخُمس لِمن قسَمه الله له ، ويُقْسمُ أربعةُ أخمَاسها لمن حضر الوقْعة ، للفارس ثلاثة أَسهم ، وللرَّاجِل سهمٌ واحد .
وأما الفَيْءُ فهو ما أَفاءَ الله من أموال الكفار على المسلمين بلا حرْبٍ ولا إيجافٍ عليه بخيْل وركابٍ ، وذلك مِثل جزية الرُّؤُوس وما صُولِحوا عليه من أموالهم فيجبُ فيه الْخُمس أيضاً لمن قسَمه الله ، والباقي يوضَع في بيت مال المسلمين لسَدِّ ثَغْرٍ وإعداد سلاحٍ وخيْرٍ وأَرْزاق لأَهْل الفيْءِ من المقاتِلين والقُضاة وغيرهم ممَّن يَجري مَجْراهم .
وقال الكسائي : غنَمٌ مُغَنَّمة ، وإبِلٌ مُؤَبَّلة : إذا أُفْرِدَ لكل منها راعٍ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : غُنَاماكَ
وغُنْمُكَ أن تفعل ذاك ، كقَولِك قُصاراك وقَصْرُكَ وحَبابُك وشبابُك ، معْناه كلُّه غَايتُك .
نغم : قال الليث : النَّغْمَةُ : جَرْسُ الكلمةِ وحُسنُ الصَّوت في القراءة ، تقول : ما نَغَم بكَلمة .
أبو عبيد عن الكسائيِّ وأبي زيد : قد نَغَمْتُ أنْغَمُ وأَنغِم نَغْماً ، وهو الكلام الخفِيُّ .
وقال الأَصمعيُّ : إنَّه ليَتَنَغَّمُ بشيء ويتنسَّمُ بشيءٍ وينسم بشيءٍ : أي : يتكلَّم به .
نمغ : قال الليث : التَّنْميغُ : مَجْمَجَةُ سَوادٍ وحُمْرَةٍ وبياضٍ ، ورجُل منَمَّغُ الخَلْق ، قال : والنَّمَغَةُ : ما تَحرَّك من الرَّماعة .
أبو عبيد ، عن الفراء : النَّمَغَةُ : رأْسُ الجبَل .
وقال المفَضَّلُ : هي من رأس الصَّبِيِّ الرَّماغَةُ .
وقال ابن الأعرابيِّ : يقال لرأس الصّبيِّ قبلَ أن يشتدَّ يافُوخُه : النَّمَغَةُ والغاذَّةُ والغَاذِيَة .
غمن : يقال : غَمن الجلدَ وغمَلهُ إذا جَمعه بعد سلْخِه وترَكهُ مَلفوفاً حتى يَسْتَرخِي صُوفُه ، والغُمْنةُ : الغُمْرَة التي تَطْلِي بها المرأة وَجْهَها .
قال الأغلبُ :
لَيسَتْ مِن اللاّئيِّ تُسَوَّى بالْغُمَن
ويقال : الغُمْنةُ : السَّبِيذاجُ .

### Türkçe

غ ن m
**غنم** ، **غمن** ، **نغم** ، **نمغ** : kullanımdadır.

**غنم** : Leys dedi: **الغنَمُ**: koyun; dersin ki: bu **غنَمٌ** bir topluluk için bir lafızdır; tekil olarak birini ferd edersen, “**شاةٌ**” dersin.
Başkası dedi: Araplar der ki: falanın üzerine iki **غنَمان** akşamleyin döner: yani iki sürü; her sürü için ayrı ayrı bir çoban vardır; yine bunun gibi onun üzerine iki **إِبِلان** döner: yani burada bir deve sürüsü, burada bir deve sürüsü; ve **غنَمٌ مُغَنَّمةٌ**: eğer edinim için toplanmış ise.
Leys dedi: **الغُنْمُ**: bir şeyi meşakkatsiz olarak kazanmadır; **الاغتنام**: **الغُنم**’u fırsat bilip kapmadır; denir ki: “**اغتنم** fırsatı” ve “onu kap” bir mânâdadır; ve **الغَنيمة**: **الفَيْءُ**’dür. Dedim ki: **الغنيمةُ** müşriklerin mallarından atlar ve bineklerle üzerine süratle gidilen ve zorla alınan şeydir; onda, Allah’ın kendisine taksim ettiği kimse için beşte bir vaciptir; dörtte beşi, vak‘aya حاضر olanlar arasında taksim edilir; süvariye üç hisse, yaya olana bir hisse.
أما **الفَيْءُ** ise, Allah’ın kâfirlerin mallarından Müslümanlara savaşsız ve üzerine at ve bineklerle süratle gidilmeksizin iade ettiği şeydir; bu, baş cizyesi ve mallarından üzerinde sulh olunan şey gibidir; onda da, Allah’ın taksim ettiği kimse için **الْخُمس** vacip olur; geri kalanı, bir sınır gedğini kapatmak, silah ve hayır hazırlamak ve **الفيْءِ** ehlinden olan savaşçılara, kadılara ve onların yürüdüğü yolda yürüyen başkalarına rızıklar için Müslümanların beytülmâline konur.
Kisâî dedi: **غنَمٌ مُغَنَّمة** ve **إبِلٌ مُؤَبَّلة**: eğer her birine bir çoban tahsis edilirse.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: **غُنَاماكَ**
ve **غُنْمُكَ** şu işi yapmandır; senin “**قُصاراك**” ve “**قَصْرُكَ**” ve “**حَبابُك**” ve “**شبابُك**” demen gibi; bunun mânâsı bütünüyle: senin gayendir.

**نغم** : Leys dedi: **النَّغْمَةُ**: kelimenin çınlaması ve okumada sesin güzelliğidir; dersin ki: bir kelime ile **نَغَم** etmedi.
Ebû Ubeyd, Kisâî ve Ebû Zeyd’den: “**نَغَمْتُ** **أنْغَمُ** ve **أَنغِم** **نَغْماً**” (derim); o, gizli konuşmadır.
Asma‘î dedi: o, bir şey ile mutlaka **يَتَنَغَّمُ** eder ve bir şey ile **يتنسَّمُ** eder ve bir şey ile **وينسم** eder: yani onunla konuşur.

**نمغ** : Leys dedi: **التَّنْميغُ**: siyahlık, kızıllık ve beyazlığın bir karışık mırıldanmasıdır; ve yaratılışı **منَمَّغُ** olan bir adam; dedi ki: ve **النَّمَغَةُ**: **الرَّماعة**’dan hareket eden şeydir.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **النَّمَغَةُ**: dağın başıdır.
Mufaddal dedi: o, çocuğun başından **الرَّماغَةُ**’dır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: çocuğun başına, bıngıldağı sertleşmeden önce, **النَّمَغَةُ** ve **الغاذَّةُ** ve **الغَاذِيَة** denir.

**غمن** : denir ki: deriyi **غَمن** etti ve onu **غمَلهُ**: onu yüzdükten sonra topladı ve yünleri gevşeyinceye kadar sarılı halde bıraktı; ve **الغُمْنةُ**: kadının yüzünü boyadığı **الغُمْرَة**’dir.
Ağleb dedi:
“**لَيسَتْ مِن اللاّئيِّ تُسَوَّى بالْغُمَن**”
Ve denir ki: **الغُمْنةُ**: **السَّبِيذاجُ**’dır.
