# غم (غ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والميم
غم ، مغ : مستعملان .
غم : قال الليثُ : تَقُولُ : يَوْمٌ غَمٌّ ، وَلَيْلَةٌ غُمَّةٌ ، وَأمْرٌ غَامٌّ ، وَرَجُلٌ مَغْمُومٌ ، ومُغْتَمٌّ : ذو غَمَ .
وقال الله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ لاَ يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً ) ( يونس : 71 ) . قال أبو الهيثم : أي : مُبْهَماً ، من قولِهمُ : غُمّ عَلَيْنا الهِلاَلُ ، فَهُوَ مَغْمُومٌ : إذا الْتَبَسَ .
قالَ : والغُمَّةُ : الغَمُّ أيضاً والأَصْلُ وَاحِدٌ .
قال طَرْفَةُ :
لعَمْري وما أَمْري عَلَيَّ بِغُمَّةٍ
نَهاري ، وما لَيْلي عَلَيَّ بِسَرْمَدِ
وقال الليث : إنَّه لَفِي غُمَّةٍ مِنْ أَمْرِهِ ، إذَا لَمْ يَهْتَدِ لَهُ .
وَقال رُؤبَةُ :
وغُمَّةٍ لَوْ لَمْ تُفَرَّجْ غُمُّوا
وقال الآخر :
لا تَحْسَبَنْ أَنَّ يَدِيْ في غُمَّهْ
في قَعْرِ نِحْي أستَثِيرُ حُمَّهْ
وَرُوي عَنِ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّهُ قالَ : ( صُوْمُوا لِرُؤْيَتِهِ ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ ، فَإنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ ، فَأَكمِلُوا العِدَّةَ ) .
قال شِمر : يُقالُ : غُمَّ عَلَيْنَا الهِلالُ غَمّاً ، فهوَ مَغْموم ، إذَا حَالَ دونَ الهِلالِ غَيْمٌ رَقيقٌ . وَصُمْنَا للغَمَّى والغُمَّى وَلِلغُمِّيَّةِ ، إذا صَامُوا على غَيْرِ رُؤْيةِ ، وقالَ أبو دُؤادٍ الإياديُّ :
وَلَهَا قُرْحَةٌ تَلَلأْلَأُ كَالشِّ
عْرى أَضَابتْ وَغُمَّ عَنْها النُّجُومُ
يقولُ : غَطّى السَّحَابُ غَيْرَها منَ النُّجُومِ .
وقال جرير :
إذا نَجْمٌ تَعَقَّبَ لاحَ نَجْمٌ
ولَيْسَتْ بالمُحَاقِ ولا الغُمُومِ
قال : والغُمُومُ من النُّجومِ : صِغارُها الخَفِيَّةُ .
قلتُ : ورُوي هذا الحَدِيثُ : ( فَإِنْ غُمِيَ عَلَيْكم ) ، ورواه بعضهُم : ( فإن أُغْمِيَ عَلَيْكُمْ ) ، وأنا مُفَسِّرُهُما في ( مُعْتَلِّ الغَيْنِ ) ، إنْ شَاء الله .
أَبو عَبَيْد عن أبي زَيْدٍ : ليْلَةٌ غَمَّى مثال : كَسْلَى . إذا كانَ على السَّماء : غَمْيٌ مثلُ : رَمْيٍ وغُمٌّ ، وهو أنْ يُغَمَّ عَلَيْهِمُ الهِلاَلُ .
شَمِر : والغِمَّةُ بِكَسْرِ الغَيْنِ اللِّبْسَةُ ، تَقُولُ : اللِّباسُ ، والزّيُّ ، والقِشْرَةُ ، والهَيْئَةُ ، والغِمَّةُ : بمعنىً واحدٍ .
أبو عُبيد : الغِمَامَةُ : ثَوبٌ يُشَدُّ بِهِ أَنْفُ النّاقَةِ ، إذا ظُئِرَتْ عَلَى حُوَارِ غَيْرِهَا ، وجمعُها : غَمَائِمُ ، وقالَ القُطامي :
إذَا رَأْسٌ رأيتُ بِهِ طِمَاحاً
شَدَدْتُ لَهُ الغَمائِمَ وَالصِّقَاعَا
وأما السَّحابةُ ، فهي : الغَمَامَةُ بفَتْحِ الغَيْنِ وتُجْمَعُ غماماً .
وحبُّ الغَمامِ : البَرَدُ .
وقال الليثُ : الغِمَامَةُ : شِبْهُ فِدَامٍ أو كِعَامٍ .
وقال غَيْرُهُ : غَمَمْتُ الحِمَارَ والدّابَّةَ غَمّاً ، فَهْوَ مَغْمُومٌ ، إذا ألْقَمْتُ فَاهُ مِخْلاةً ، أو ما أشْبَهَهَا ، تَمْنَعُهُ مِنَ الاعتِلافِ ، واسمُ ما يُغَمُّ بِهِ : غِمَامَةٌ ، وجمعُها : غَمائِمُ .
ابنُ السِّكّيت : الغَمُّ الكَرْبُ ، وَالغَمُ : أنْ يَسِيلَ الشَّعَرُ ، حتّى نَصِيقَ الجَبْهَةُ وَالقَفَا ، يُقالُ : رجلٌ أَغمُّ الوجهِ ، وأغمُّ القَفَا ، وقال هُدْبَةُ بنُ خَشْرَمٍ .
فلا تَنْكِحِي أن فَرَّقَ الدَّهْرُ بَيْنَنا
أَغمَّ القَفَا والوَجْهِ لَيْسَ بِأَنْزِعا
وقال غيرُهُ : سَحَلبٌ أَغمُّ : لا فُرْجَةَ فيهِ .
الليثُ : الغَمَّاءُ : الشديدةُ من شدائِدِ الدّهْرِ . ويقالُ : إنّهم لَفِي غُمَّىْ من أمرِهم ، إذا كانوا في أمرٍ مُلْتَبِسٍ ، وأنْشَدَ :
وأضْرَبَ في الغَمَّى إذا كَثُر الوَغَى
وَأهْضَمَ أنْ أضْحَى المَراضِيعُ جُوَّعا
أبو عبيد : التَّغَمْغُمُ : الكَلامُ الّذي لا يُبَيِّنُ .
وقال الليثُ : الغَمْغَمَةَ : أصواتُ الثّيرانِ عندَ الذُّعْرِ ، والأبطالِ عِنْدَ الْقِتَالِ . وقال عَلْقَمَةُ :
وظَلَّ لِثِيرانِ الصَّرِيمِ غَماغمٌ
إذا دَعَسُوها بالنَّصِيِّ المُعَلَّبِ
قال : وتَغَمْغَمَ الغَريقُ تَحْتَ الْمَاءِ ، إذا تَدَاكَأَتِ فَوْقه الأمْواجُ ، وأنشد :
مَنْ خَرَّ في قَمْقَامِنَا تَقَمْقَمَا
كما هَوَى فِرْعَوْنُ إذا تَغَمْغَمَا
تَحْتَ ظِلالِ الْمَوجِ إذْ تَدَأَمَا
أيْ : صارَ في دَأَمَاءِ الْبَحْرِ .
وَالْغَميمُ : الْغَمِيسُ ، وهو الأَخْضَرُ من الكَلإ تَحْتَ الْيابِسِ .
وفي ( النَّوادِرِ ) : أعتَمَّ الْكَلأُ ، وَأعْتَمَّ ، وَأرضٌ معِمَّةٌ وَمُغِمَّةٌ .
ومُغْلُوْلِيَةٌ ، وأرضٌ عَمْياءُ وكَمْهاءُ ، كل هذا في كَثْرَةِ النّباتِ والتِفافِهِ .
مغ : أبو عمرو : إذا روّى الثّريدَ دَسَماً ، قيلَ مَغْمَغَهُ وَرَوَّغَهُ .
وقال غيرهُ : تَمَغْمَغَ المالُ ، إذا جَرَى فيهِ السِّمَنُ .
وقال الليثُ : الْمَغْمَغةُ : الاختِلاطُ ، وقالَ رؤبة :
ما مِنْكَ خَلْطُ الخُلُقِ المُمَغْمِغِ

##### Türkçe

باب **الغين** ve **الميم**
**غم** , **مغ** : ikisi de kullanılandır.

**غم** : **الليث** dedi: Şöyle dersin: **يَوْمٌ غَمٌّ** (gamlı bir gün), **وَلَيْلَةٌ غُمَّةٌ** (bir **غُمَّة** olan gece), **وَأمْرٌ غَامٌّ** (gamlı bir iş), **وَرَجُلٌ مَغْمُومٌ** (gamlı bir adam), ve **مُغْتَمٌّ**: **غَمَ** sahibi.

Ve Allah جلّ وعزّ dedi: ( **ثُمَّ لاَ يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً** ) (يونس: 71). **أبو الهيثم** dedi: yani: kapalı, onların sözü olan: **غُمّ عَلَيْنا الهِلاَلُ**’dan; o hâlde o **مَغْمُومٌ**dur: karıştığı zaman.

Dedi: ve **الغُمَّةُ**: **الغَمُّ** da; asıl birdir.

**طَرْفَةُ** dedi:
لعَمْري وما أَمْري عَلَيَّ بِغُمَّةٍ
نَهاري ، وما لَيْلي عَلَيَّ بِسَرْمَدِ

Ve **الليث** dedi: O, işinden bir **غُمَّة** içindedir; ona yol bulamadığı zaman.

Ve **رُؤبَةُ** dedi:
وغُمَّةٍ لَوْ لَمْ تُفَرَّجْ غُمُّوا

Ve başkası dedi:
لا تَحْسَبَنْ أَنَّ يَدِيْ في غُمَّهْ
في قَعْرِ نِحْي أستَثِيرُ حُمَّهْ

Ve النبي (صلى الله عليه وسلم)’den rivayet olundu ki o dedi: ( **صُوْمُوا لِرُؤْيَتِهِ ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ ، فَإنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ ، فَأَكمِلُوا العِدَّةَ** ).

**شِمر** dedi: Denir ki: **غُمَّ عَلَيْنَا الهِلالُ غَمّاً**; o hâlde o **مَغْموم**dur; hilâlin önüne ince bir bulut girdiği zaman. Ve **الغَمَّى** için ve **الغُمَّى** için ve **لِلغُمِّيَّةِ** için oruç tuttuk; onları görme olmaksızın oruç tuttukları zaman. Ve **أبو دُؤادٍ الإياديُّ** dedi:
وَلَهَا قُرْحَةٌ تَلَلأْلَأُ كَالشِّ
عْرى أَضَابتْ وَغُمَّ عَنْها النُّجُومُ

Der ki: bulut, yıldızlardan onun dışındakileri örttü.

Ve **جرير** dedi:
إذا نَجْمٌ تَعَقَّبَ لاحَ نَجْمٌ
ولَيْسَتْ بالمُحَاقِ ولا الغُمُومِ

Dedi: yıldızlardan **الغُمُومُ**: onların küçük, gizli olanlarıdır.

Dedim: Ve bu hadis şöyle rivayet olundu: ( **فَإِنْ غُمِيَ عَلَيْكم** ); ve onların bazısı onu şöyle rivayet etti: ( **فإن أُغْمِيَ عَلَيْكُمْ** ); ve ben ikisini de (**مُعْتَلِّ الغَيْنِ**) içinde açıklayıcıyım, inşallah.

**أَبو عَبَيْد**’den, **أبي زَيْدٍ**’den: **ليْلَةٌ غَمَّى**; örnek: **كَسْلَى**. Gökte **غَمْيٌ** olduğu zaman; örnek: **رَمْيٍ**; ve **غُمٌّ**; o da, hilâlin onlara kapalı kılınmasıdır.

**شَمِر**: ve **الغِمَّةُ** ( **الغين**’in kesresiyle) örtünme/elbise; dersin ki: **اللِّباسُ** ve **الزّيُّ** ve **القِشْرَةُ** ve **الهَيْئَةُ**; ve **الغِمَّةُ**: tek bir anlamdadır.

**أبو عُبيد**: **الغِمَامَةُ**: dişi devenin burnunun onunla bağlandığı bir elbise; başka birinin yavrusu üzerine sütanne yapıldığı zaman; çoğulu: **غَمَائِمُ**. Ve **القُطامي** dedi:
إذَا رَأْسٌ رأيتُ بِهِ طِمَاحاً
شَدَدْتُ لَهُ الغَمائِمَ وَالصِّقَاعَا

Buluta gelince, o: **الغَمَامَةُ** ( **الغين**’in fethasıyla)dır; ve **غماماً** olarak toplanır.

**حبُّ الغَمامِ**: doludur.

Ve **الليثُ** dedi: **الغِمَامَةُ**: **فِدَامٍ** yahut **كِعَامٍ** benzeri.

Ve başkası dedi: **غَمَمْتُ الحِمَارَ والدّابَّةَ غَمّاً**; o hâlde o **مَغْمُومٌ**dur; ağzına bir **مِخْلاةً** yahut ona benzer bir şey geçirdiğim zaman; onu yemlenmekten alıkoyar. Ve onunla **يُغَمُّ** olunan şeyin adı: **غِمَامَةٌ**; çoğulu: **غَمائِمُ**.

**ابنُ السِّكّيت**: **الغَمُّ** sıkıntıdır; ve **الغَمُ**: saçın akmasıdır; ta ki alın ve ense yapışık hâle gelsin; denir ki: **رجلٌ أَغمُّ الوجهِ** ve **أغمُّ القَفَا**. Ve **هُدْبَةُ بنُ خَشْرَمٍ** dedi:
فلا تَنْكِحِي أن فَرَّقَ الدَّهْرُ بَيْنَنا
أَغمَّ القَفَا والوَجْهِ لَيْسَ بِأَنْزِعا

Ve başkası dedi: **سَحَلبٌ أَغمُّ**: onda bir açıklık yoktur.

**الليثُ**: **الغَمَّاءُ**: zamanın şiddetlerinden şiddetli olandır. Ve denir ki: onlar işlerinden bir **غُمَّىْ** içindedir; karışık bir iş içinde oldukları zaman. Ve okudu:
وأضْرَبَ في الغَمَّى إذا كَثُر الوَغَى
وَأهْضَمَ أنْ أضْحَى المَراضِيعُ جُوَّعا

**أبو عبيد**: **التَّغَمْغُمُ**: açıklık göstermeyen sözdür.

Ve **الليثُ** dedi: **الغَمْغَمَةَ**: boğaların korku anındaki sesleri ve yiğitlerin savaş anındaki (sesleri). Ve **عَلْقَمَةُ** dedi:
وظَلَّ لِثِيرانِ الصَّرِيمِ غَماغمٌ
إذا دَعَسُوها بالنَّصِيِّ المُعَلَّبِ

Dedi: ve boğulan, su altında **تَغَمْغَمَ** eder; dalgalar onun üstünde yığıldığı zaman. Ve okudu:
مَنْ خَرَّ في قَمْقَامِنَا تَقَمْقَمَا
كما هَوَى فِرْعَوْنُ إذا تَغَمْغَمَا
تَحْتَ ظِلالِ الْمَوجِ إذْ تَدَأَمَا

Yani: denizin **دَأَمَاءِ**sında oldu.

Ve **الْغَميمُ**: **الْغَمِيسُ**tur; o, kuru olanın altında otlaktan yeşil olandır.

Ve (**النَّوادِرِ**) içinde: ot **أعتَمَّ** etti, ve **أعْتَمَّ**; ve bir yer **معِمَّةٌ** ve **مُغِمَّةٌ**.

Ve **مُغْلُوْلِيَةٌ**; ve bir yer **عَمْياءُ** ve **كَمْهاءُ**; bütün bunlar bitkinin çokluğu ve onun sıklaşması hakkındadır.

**مغ** : **أبو عمرو**: **الثّريدَ**i yağlı olarak ıslattığı zaman, ona **مَغْمَغَهُ** ve **رَوَّغَهُ** denir.

Ve başkası dedi: **تَمَغْمَغَ المالُ**; onda semizlik yürüdüğü zaman.

Ve **الليثُ** dedi: **الْمَغْمَغةُ**: karışmadır. Ve **رؤبة** dedi:
ما مِنْكَ خَلْطُ الخُلُقِ المُمَغْمِغِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(باب **الغين** وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(**غف**) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden bir **غُفَّة** denir. Dedi ki:
* Ve geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Ve atlar, bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan doyum elde ettikleri ve çoğaltmadıkları zaman. Dedi ki:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّراتِ** talipleri soyunur, aranan (şey) aranır([3])

(**غق**) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla, kaynayan bir ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(**غل**) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabit olmasına delâlet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ** şeyi şeyin içine; onu onda sabitlediğim zaman; sanki onu saplamışım gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir **حَدْرةٌ** bir **بَدْرَةٌ** vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpik **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla iç boşlukta bir şeyin sızması gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]) vardır; o da, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve babdan **الغِلُّ** vardır; o, göğüste sızan kindir.
Nebi’nin -aleyhisselâm- sözüne gelince: “**لا إغْلالَ ولا إسلال**”; **الإغلال**: hıyanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, bizden **جمرة** bint **نوفل**’e  *** emanete hıyanet eden yalancı birinin cezasını versin([7])
Ve hadise gelince: “Üç (şey) vardır ki mü’minin kalbi onlar üzerine **يُغِلُّ** etmez”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**dandır; o da hıyanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kin’dendir.
Ve babdan **الغُلاَّنُ**: kapalı vadilerdir; tekili **غَالٌّ**’dır; bu, onun yolcusunun onda sızıp girmesindendir. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir içlik; ve zırhın altında giyilen bir astardır.
Ve babdan **الغُلّة** vardır; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**’dır; çoğulu **غُلَل**’dir. **لَبيد** dedi:
Onun için **رازِقيٍّ** ve pamuktan **غُلَل** vardır  *** **عُجْم** elleriyle; sözleri yarılayanlar([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **مُغَلغَلة** bir mektup: bir beldeden bir beldeye taşınmış olandır. Ve bu kıyastır; çünkü o beldelerin arasına girer ve onların içinde sızar. Dedi ki:
Benden **أبا مالك**’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve kınamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve babdan **الغَليل**: **النَّوَى**’dır; **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilir, onunla karıştırılır; develere yem yapılır. Dedi ki:
**النَّهدِيِّ**’nin asası gibi bir **سُلاّءةٌ**; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [**ذو فيئةٍ**] **قُرَّانَ** çekirdeklerinden, ezilmiş([10])

(**غم**) **الغين** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delâlet eder. Dersin ki: **غَمَمتُ** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَمُ**: saçın, yapısında enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi ki:
Öyleyse nikâhlanma; eğer zaman bizi ayırırsa  *** ensesi **أغمَّ** ve yüzü; **بأنْزعا** olmayan([11])
Ve babdan: **الغمام**: **غَمامةٍ**’nin çoğuludur. Ve onun kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامةُ** vardır; o, devenin burnuna, rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bezdir. Bir kavim dedi ki: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve hilâl **غُمَّ** edildi; görülmediği zaman. Hadiste: “Eğer size **غُمَّ** edilirse, onun için **فاقْدُرُوا**.” Yani hilâl örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; ikisi karanlık olduğu zaman. Ve iş onu **غمَّهُ** eder, onu **يغَمُّه** **غمَّاً**; o, kalbi kaplayan bir şeydir; bilinir. **الغَمغمة** ise, korku anında öküzlerin sesleridir; ve savaş anında yiğitlerin sesleridir. Ve biz, bu taklitlerin neredeyse kıyası olmayacağını söylemiştik.
(**غن**) **الغين** ve **النون** sahih bir asıldır; o, sanki anlaşılmayan bir sese delâlet eder; ya karışıklığından dolayı, ya da ona eşlik eden bir illet sebebiyle. Bundan, onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi dolaşık (olan); böylece rüzgârın onda aktığını görürsün ve onun için bir **غُنَّة** vardır; ve bu, sineğinin çokluğundan olur. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**’deki **الغُنَّة** vardır; o, sözünün çıkmasıdır; sanki burnundanmış gibi.
(**غي**) şeddeli yahut ikizlenmiş **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin başkasına gölge etmesine delâlet eder([12]). Hadiste: “Kıyamet günü **البقرةُ** ve **آلُ عمران** gelir; sanki ikisi iki **غمامتانِ** -yahut iki **غيايَتان** gibidir.” Çoğulu **غَيايات**’tır. **لبيد** dedi:
Ona doğru dönerken ona sarktım  *** ve yer üzerinde çocukluğun **غياياتُ**’ı([13])
(**غب**) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; içinde bir zaman ve bir fasıla bulunmasına delâlet eder. Bundan **الغِبُّ**: develerin bir gün suya gelip bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: bir gün sağılıp bir gün bırakılan koyundur. Ve ziyareti de **الغِبِّ**’den **أغبَبْتُ** ettim. Ve ondan da onların sözü: İşte **غبَّبَ** etti; onda aşırıya gitmediği zaman; sanki ona bir fasıla([14]) artırılmıştır; onu onun içine düşürmüştür.
Ve babdan onların sözü: “**رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ**”; bu, onun inşadının, üzerinden bir vakit geçinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler ki: İş **غَبَّ** etti; sonuna ulaştığı zaman([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**: vaktinde yenmediği, bilakis bir vakit ve bir fasıla bırakıldığı zaman.
(**غت**) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**’dan **تاء**’nın ibdâlidir. Dersin ki: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit yolunda yürüyen bir şey vardır. Gülmede **غَتَّ** denir; gizlice güldüğü zaman. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe ekledi.
(**غث**) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyde bir bozulmaya delâlet eder. Bundan onların sözü: **لبِسْتُ** falanı onda bir **غَثيثةٍ** üzere; yani akıl ve görüş bozukluğu üzere. Ve **الغَثيثة**: yarada irin’dir. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: semiz olmayan (ettir). Ve derler ki: **أغَثَّ الحَدِيثُ**; yani bozuk, **غثَّاً** oldu. Dedi ki:
Bir genç kız; sustuğu müddetçe söz **يُغِثُّ** eder  *** ve onun ağzında, taze bir lezzet vardır([16])
Ve denir ki: Falanın üzerine hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden çekinmez; hatta **الغثُّ** onun yanında semizdir.
**الغَثغَثَة**’ye gelince, taklit yolunda yürür; **غَثْغَثْتُ** elbiseyi denir; onu yıkadığın ve onu ellerinde tekrar tekrar çevirdiğin zaman. Ve denir ki: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; elbisenin yıkanırken **غَثْغثة**’sine benzetilmiştir.
(**غد**) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**’dir; bilinir.
**الرّاجز** dedi:
* Öyleyse ona, sürekli öfkeli bir eş bağışla([17]) *
Dediler ki: O, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** varmış gibi.
(**غذ**) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**’ıdır. Bu da, onda ne bir gevşeklik ne de bir fasıla bulunmamasıdır. Ve ondan: Yara **غَذَّ** etti ve **أغذَّ**; iyileştiği ve akıntısı durmadığı zaman; o, daima ıslanır.
(**غر**) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi örnek, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik ve beyazlık ve keremdir.
Birincisi: **الغِرار**: okların üzerine basıldığı örnektir. Ve denir ki: Falan kadın çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları bir örnek üzere birbiri ardınca getirdi. Ve bunun aslı **الغُرُّ**’dur; o, elbisedeki kırmadır. Elbiseyi **غَرِّهِ** üzerine katla denir; yani onun kırması ve ilk örneği üzerine. Ve **الغُرَّة**: insanın **سُنَّة**’sidir; o da yüzüdür; sonra onunla bütün beden ifade edilir. Bundan: “Ceninde bir **غُرَّةٌ** vardır: bir köle yahut bir cariye”; yani onun diyetinde bir **نَسَمَةٌ** vardır: bir köle yahut bir cariye. Dedi ki:
**كُليب**’de her öldürülenin **غرَّهْ**’si  *** ta ki öldürme, **آلُ مُرَّهْ**’ye erişsin([18])

Ve babdan: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**’dir; “Ben, falandan sana **غريرُك**’um” denir; yani kefilinim. Ancak ona **غريراً** denildi; çünkü o, kendisi adına garanti verilenin örneğidir; mal ile, garanti verilenin tutulduğu gibi tutulur. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; yani onun keskin yanı, bundan (olsun). Ve her sınırı olan şeyin sınırı **غِرَارٌ**’dır; çünkü o, kılıcın tab’ının ve örneğinin ulaştığı bir şeydir.
Eksilmeye gelince, şöyle denir: Dişi deve, sütü azaldığı zaman **غارّت** eder; **تُغارُّ** **غِراراً**. Hadiste: “Namazda da selâmda da **غِرارَ** yoktur.” Namazdaki **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamaktır. Selâmdaki **الغِرار**: “**السَّلام عليك**” demesi; yahut (selâmı) iade edip “**وعليك**” demesidir. Ve ondan **الغِرار**: az uykudur. Şair([19]) dedi ki:
Şüphesiz **ثقيف**’ten musibet helâk edicidir  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**’dur([20])
Ve **جرير** dedi:
Yatağında uykun neden **غِرارا**  *** eğer kalbin yapabilseydi uçardı([21])
Ve babdan: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu, eksiktir; onda satış asla tamam olmaz. Ve kuş, yavrusunu **غَرَّ** etti; onu gagasıyla beslediği zaman; bu da, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliği sebebiyledir.
Üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غرَّة**’si: onun en kerim olanıdır. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Ve her beyaz, **أغرُّ**’dur. Ve ayın başından üç geceye **غُرّة** denir.
Ve babdan: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlıya: “Onun **غَريرهُ** sırt çevirdi ve onun **هريرُه** yüz çevirdi” derler.
Ve buna yaklaşan şeylerden: **الغَرارة**; o, **الغَفْلة** gibidir; bu, huy keremindendir; her kerimde bulunabilir. Bunun yerilenine gelince, o, bundan önceki asıldandır; çünkü o, zekânın eksilmesindendir.
Bu asıllardan şâz olan şeylerden -eğer sahihse- **الشَّيبانيُّ**’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر** Habeş tavuğudur; tekili **غِرْغرة**’dir. Ve şu beyti okudu:
Onları her yandan kılıçla sararım  *** tıpkı kartalların **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**’yı sarması gibi([22])
(**غز**) **الغين** ve **الزاء**’da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(**غس**) **الغين** ve **السين**’de, onların sözü dışında bir şey yoktur: **رجل غُسٌّ**; zayıf olduğu zaman. Ve ondan **أوس**’un sözü:
Geri bırakılmışlar; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسُّو**’ları; **صُنْبُورٌ** da **صنبورُ**([23])
(**غش**) **الغين** ve **الشين**; şeyde bir zayıflığa ve onda aceleciliğe([24]) delâlet eden asıllardır. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler ki: [**الغِشُّ: أ**] nasihatin saf olmamasıdır([25]). Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktindedir.
(**غص**) **الغين** ve **الصاد**’da, yemekte **الغَصَص** dışında bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi ki:
Eğer su dışında boğazım **شَرِقٌ** olsaydı  *** suyla sıkışmada **الغَصَّانِ** gibi olurdum([26])
(**غض**) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; birisi engellemeye ve eksiltmeye, diğeri tazeliğe delâlet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Engellediğin her şeyi **غَضَضْته** etmiş olursun. Ve ondan onların sözü: Onda ona bir **غَضَاضةٌ** yetişir; yani onun için bakışını kısmasına sebep olan bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “Dünyadan, karnıyla geçti; **يُغَضْغَض** edilmedi([27]).” Ve derler ki: O, **بحرٌ**’dır; **يُغَضْغَض** edilmez. Ve **غَضْغَضْت** kırbayı: onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin taze olanıdır. Ve tomurcuğa, çıktığı zaman **غَضيض** denir.
(**غط**) **الغين** ve **الطاء** iki mânâda sahih bir asıldır: birisi ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**’idir. Ve ondan **الغَطاط**; o, **القَطا**’dır; sesinden dolayı ona **غَطاطاً** adı verilmiştir. Dedi ki:
Onların öncüsü, çökmüş bir **غَطَاطاً** kaldırdı  *** sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**’tır. Bir kavim dedi ki: o, sabah vaktidir. Ve şu beyti okudular:
* **الغطَاطِ**’ta bir **حمراءَ**’ya kalktı([29]) *
Diğerleri dedi ki: o, karanlığın **سَدَف**’idir. Ve **ابن أحمر**’in([30]) beytinde dediler ki:
* İlk **الوَعَاوِعِ**; gelen **الغُطاط** gibi([31]) *
Açan (okuyan), onları **القَطَا**’ya benzetmiştir; zammeden ise, onları **السّدَف**’in karalığına çoklukça benzetmiştir. **غَطَطْتُه**’yi suda (batırdım) ise, bunun, onun yanında sudan olan o ses olması mümkündür; ve **سَدَف الظّلام**’dan olması da mümkündür; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغم: ستر الشيء، ومنه: الغمام لكونه ساترا لضوء الشمس. قال تعالى: ﴿يأتيهم الله في ظلل من الغمام﴾ [البقرة/210]. والغمى مثله، ومنه: غم الهلال، ويوم غم، وليلة غمة وغمى، قال:
*ليلة غمى طامس هلالها*
(الرجز في اللسان (غم) ؛ والمجمل 3/680؛ والمشوف المعلم 2/553؛ وأساس البلاغة (غمم)، ولم ينسب.
وإصلاح المنطق ص 282. وعجزه:
*أو غلتها ومكره إيغالها*
وغمة الأمر. قال: ﴿ثم لا يكن أمركم عليكم غمة﴾ [يونس/71]، أي: كربة. يقال: غم وغمة. أي: كرب وكربة، والغمامة: خرقة تشد على أنف الناقة وعينها، وناصية غماء: تستر الوجه.

##### Türkçe

- **الغم**: şeyin örtülmesi; ondan: güneşin ışığını örten olduğundan dolayı **الغمام**. Yüce Allah dedi ki: ﴿يأتيهم الله في ظلل من **الغمام**﴾ [البقرة/210]. Ve **الغمى** onun gibidir; ondan: **غم الهلال** ve **يوم غم** ve **ليلة غمة وغمى**; dedi ki:
*ليلة غمى طامس هلالها*
(Recez, Lisân’da (غم); el-Mücmel 3/680; el-Meşûf el-Muʿlem 2/553; Esâsü’l-Belâğa (غمم); ve nisbet edilmedi.
Ve Islahu’l-Mantık s. 282. Ve onun ikinci mısraı:
*أو غلتها ومكره إيغالها*
Ve **غمة الأمر**. Dedi ki: ﴿ثم لا يكن أمركم عليكم **غمة**﴾ [يونس/71], yani: sıkıntı. Denir: **غم** ve **غمة**. Yani: keder ve keder. Ve **الغمامة**: devenin burnuna ve gözüne bağlanan bez parçası; ve **ناصية غماء**: yüzü örter.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَمَّهُ
1 غَمَّهُ ذ , (S, Msb, K, &c.,) aor. غَمُ٣َ , (Msb,) inf. n. غَمٌّ, (Msb, TA,) He covered it, (S, Msb, K, TA,) veiled it, or concealed it; (TA;) namely, a thing: (Msb, K, TA:) this is the primary meaning. (TA.) [Hence,] one says, غُمَّ الهِلَالُ (S, Msb, K, TA) عَلَى النَّاسِ, (S, TA,) inf. n. غَمٌّ, (TA,) The new moon was veiled, or concealed, (S, Msb,) to the people, (S,) by clouds, or otherwise, (S, Msb,) or was intercepted by thin clouds, (K, TA,) or otherwise, (TA,) so that it was not seen. (S, Msb, TA.) It is said in a trad., فَاـِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا العِدَّةَ, (Mgh, * Msb, TA,) i. e. And if it [the new moon] be veiled, &c., to you, then complete ye the reckoning of Shaabلn, thirty [days], in order that the entering upon the fast of Ramadلn may be with [inferential] knowledge. (Msb.) Az says that غُمَّ and أُغْمِىَ and غُمِىَ all signify the same: (TA:) and all three occur in the trad. above mentioned accord. to different relations thereof. (Mgh.) [See also 1 in art. غمى.] ― -b2- And [hence] غَمَّ القَمَرُ النُّجُومَ The moon concealed the stars: or almost concealed the light of the stars. (TA.) ― -b3- And غُمَّ عَلَيْهِ الخَبَرُ The information, or narration, was dubious, confused, or vague, to him; such as to be difficult to be understood; or such as not to be understood; (S, K;) like أُغْمِىَ: (S:) or was obscure, or unapparent, to him. (Msb.) ― -b4- And غَمَّهُ, (S, K, TA,) aor. غَمُ٣َ , inf. n. غَمٌّ, (TA,) It (i. e. هَمّ [here meaning “ grief, ” see غَمٌّ below,]) covered [or was as though it covered] his heart: (Har p. 637:) or [accord. to common acceptation] it, or he, grieved him; or caused him to mourn or lament, or to be sorrowful or sad or unhappy; syn. أَحْزَنَهُ. (K, and Har p. 422. [See also 4.]) ― -b5- غَمَّهُ, in which the pronoun relates to an ass, &c., (S, K, TA,) aor. غَمُ٣َ , inf. n. غَمٌّ, (TA,) means He put [as a covering] to his mouth and his nostrils the ↓ غِمَامَة, (S, K, TA,) which is a thing like the كِعَام [or muzzle], (so in the S and CK,) or a thing like the فِدَام [which seems to be here similar in meaning to كعام]: (so in other copies of the K:) or he put [as a covering] to his mouth a nose-bag, or the like, to prevent his feeding; and this is termed a ↓ غِمَامَة: (TA:) [the verb that I have rendered “ put to ” in these explanations is أَلْقَمَ, of which I do not find in its proper place any signification that would be exactly apposite in this case:] or ↓ غِمَامَةٌ signifies a sort of bag for the mouth of a camel and the like, (K, TA,) his mouth being put into it: (TA:) pl. غَمَائِمُ: (S, TA:) and one says, غَمَّهُ بِالغِمَامَةِ [he covered his mouth with the غمامة], aor. and inf. n. as above. (TA.) ― -b6- غَمَّ الشَّىْءَ, aor. غَمُ٣َ , also signifies عَلَاهُ [app. as meaning It rose upon, or above, the thing, as though forming a covering over it]: mentioned on the authority of IAar, who cites [as an ex.] the saying of En-Nemir Ibn-Towlab, [app. describing a رَوْضَة, or meadow,]
أُنُفٌ يَغُمُّ الضَّالُ نَبْتَ بِحَارِهَا
[Not depastured, the trees called ضال rising upon, or above, the herbage of its fertile tracts, or its tracts near to water]. (TA.) See also 8. -A2- [غَمَّ is also intrans.: one says,] غَمَّ يَوْمُنَا, (S, K, TA,) inf. n. غَمٌّ and غُمُومٌ; (TA;) and ↓ أَغَمَّ; Our day was, or became, [sultry, or] intensely hot, (S, K, TA,) so that it took away, (S,) or almost took away, (TA,) the breath: (S, TA:) or both verbs, said of a day, and of the sky, mean it brought غَمّ [or distress that affected the breath or respiration], arising from closeness of heat, or clouds. (Msb.) -A3- غَمَّ الشَّخْصُ, of the class of تَعِبَ, [the first pers. being غَمِمْتُ,] inf. n. غَمَمٌ, The person's hair of his head flowed down so that his forehead and the back of his neck were narrowed. (Msb.) [See also غَمَمٌ below.]

غَامَمْتُهُ
3 غَامَمْتُهُ ذ signifies غَمَمْتُهُ وَغَمَّنِى [I grieved him, or caused him to mourn or lament &c., and he grieved me, or caused me to mourn or lament &c.; or I grieved him &c., being grieved &c. by him]. (K.)

اغمّت السَّمَآءُ
4 اغمّت السَّمَآءُ ذ The sky became clouded: (K, as indicated by the context:) or i. q. تَغَيَّرَت [i. e., became altered]: thus in the S; but some say that it is correctly تَغَيَّمَت [agreeably with the former of the explanations above]. (TA.) See also 1, near the end. -A2- مَا أَغَمَّكَ لِى and اـِلَىَّ is [an expression of wonder, meaning How great grief, or sadness, dost thou occasion to me!] from الغَمُّ signifying الحُزْنُ. (K, TA.) ― -b2- [Accord. to the TK, أَغَمَّهُ signifies أَحْزَنَهُ; like غَمَّهُ: but this I think a mistake. ― -b3- And Freytag explains أَغَمَّ as occurring in the Deewلn of the Hudhalees signifying “ Demersit: ” but in which of its senses he uses this word he does not specify.]

تغامّ
6 تغامّ ذ He made a show of غَمّ [or grief, &c.,] without its being in the heart. (Har p. 126.)

انغمّ
7 انغمّ ذ It (a thing, K) was, or became, covered, (S, K, TA,) veiled, or concealed. (TA.) ― -b2- See also what next follows.

اغتمّ
8 اغتمّ ذ He was, or became, grieved, or caused to mourn or lament, or to be sorrowful or sad or unhappy; (S, * K;) as also ↓ انغمّ: (K:) both mentioned by Sb. (TA.) ― -b2- And, said of a plant, or herbage, It was, or became, tall, (K, TA,) and tangled, or luxuriant, (TA,) and abundant: (K, TA:) as also اعتمّ. (TA.) [And in like manner ↓ غَمَّ is expl. by Freytag as occurring in the Deewلn of the Hudhalees, said of a plant, meaning It was tall and luxuriant.] ― -b3- And, said of a man, He withheld himself from going out, or forth. (TA.)

غَمْغَمَ
R. Q. 1 غَمْغَمَ ذ , [inf. n. غَمْغَمَةٌ, He (a bull) uttered a cry, or cries, in fright; as also ↓ تَغَمْغَمَ: see غَمَغْمَةٌ below. ― -b2- And] He (a courageous man) raised his voice conflict with his antagonist; (Har p. 531;) [as also ↓ تَغَمْغَمَ: see, again, غَمْغَمَةٌ below.] ― -b3- And He [a man] spoke while taking a thing into his fauces, so that the hearer, or listener, did not understand what he was saying; (Har ubi suprà;) [or spoke indistinctly; agreeably with an explanation of غَمْغَمَةٌ below; as also ↓ تَغَمْغَمَ. ― -b4- And, said of a bow, It produced a sound; agreeably with another explanation of غَمْغَمَةٌ below.] ― -b5- Also, said of an infant, inf. n. غَمْغَمَةٌ, He wept over the breast, desiring the milk: [and the inf. n. is used as a simple subst., and therefore pluralized:] IAar cites as an ex.,
اـِذَا المُرْضِعَاتُ بَعْدَ أَوَّلِ هَجْعَةٍ
↓ سَمِعْتَ عَلَى ثُدِيِّهِنَّ غَمَاغِمَا
[When the suckling women, after the first light sleep in the beginning of the night, are in such a condition that thou hearest cryings over their breasts]; meaning, as he says, that the milk of these women is little in quantity, so that the sucking child weeps over the breast when sucking it. (TA.)

تَغَمْغَمَ
R. Q. 2 تَغَمْغَمَ ذ : see R. Q. 1, in three places: and see its inf. n. voce غَمْغَمَةٌ, below, in two places. ― -b2- Said of one drowning (غَرِيق) beneath the water, it signifies He uttered a cry, or cries: or, as is said in the T, he was pressed upon by the waves above him: a poet uses it of Pharaoh when he was overwhelmed [in the sea]. (TA.)

غَمٌّ
غَمٌّ ذ [an inf. n. used as an epithet in which the quality of a subst. predominates,] Grief, mourning, lamentation, sorrow, sadness, or unhappiness; syn. حُزْنٌ; (Msb, K;) so called because it covers happiness and forbearance; (Msb;) or غَمّ in the heart is thus called because it veils, or precludes, happiness: (Ham p. 21:) [it may therefore be rendered gloominess of mind:] or i. q. كَرْبٌ, (K,) which signifies حُزْن, (K in art. كرب,) or غَمّ, (S, in that art.,) [that affects the breath or respiration, lit.] that takes away the breath; (S and K in that art.;) as also ↓ غَمَّآءُ (K) and ↓ غُمَّةٌ, (S, K,) the last [expl. in the S as syn. with كُرْبَةٌ, which is syn. with كَرْبٌ, and] mentioned by Lh: (TA:) [see also صَقَعٌ:] it is كَرْب [or grief, &c.,] that befalls the heart because of what has happened; differing from هَمٌّ, which is كرب that befalls because of annoyance, or harm, that is expected to happen: or, as some say, both are one [in meaning]: the differing is asserted by 'Iyلd and [many] others: (TA:) [see also غَصَبٌ:] the pl. of غَمٌّ is غُمُومٌ. (S, K.) ― -b2- It is also an inf. n. used as an epithet in the phrase يَوْمٌ غَمٌّ (S, TA) i. e. A day that is [sultry, or] intensely hot, so that it [almost] takes away the breath; and لَيْلَةٌ غَمٌّ [such a night], i. e. ↓ غَامَّةٌ: (S:) or one says يَوْمٌ غَمٌّ and ↓ غَامٌّ and ↓ مِغَمٌّ, (K, TA,) the last with kesr to the م, (TA,) [in the CK ↓ مُغِمٌّ,] meaning a day of heat, (K,) or of intense heat: (TA:) or a day of غَمّ [i. e. grief, &c.]: and [in a similar sense, as is implied by the context immediately preceding,] لَيْلَةٌ غَمٌّ and غَمَّةٌ and ↓ غَمَّى: (K:) [but] A'Obeyd mentions, on the authority of AZ, ↓ لَيْلَةٌ غَمَّى and ↓ لَيْلَةٌ غَمَّةٌ as meaning a night in which there is over the sky [a covering of clouds, or] what is termed غَمْىٌ [a word belonging to art. غمى, being in measure] like رَمْىٌ; (S;) and [in the like sense] يَوْمٌ غَمٌّ. (So in one of my copies of the S.) ― -b3- And one says, كَانَ عَلَى السَّمَآءِ غم [app. غَمٌّ, but this, I think, requires confirmation, for which I have searched in vain,] and غمى [app. ↓ غَمَّى, or perhaps غَمْىٌ, a word mentioned above,] meaning There was over the sky a collection [or an expanse] of thin clouds, or a ضَبَابَة [i. e. mist, or the like], فَحَالَ دُونَ الهِلَالِ [and it intercepted the new moon]: and هٰذِهِ لَيْلَةُ ↓ غَمَّى, and some say ↓ غُمَّى, This is a night [of a covering of clouds, or] of a ضَبَابَة [or mist, or the like], intervening between the new moon and men; so that the new moon is not seen: (Msb:) and [hence] ↓ صُمْنَا لِلْغَمَّى, and ↓ لِلْغُمَّى, (S, Msb, K,) both mentioned by ISk on the authority of Fr, (S,) and ↓ لِلْغَمَّآءِ, (S, K,) and ↓ لِلْغُمِّيَّةِ, (K, TA, but omitted in the CK,) and ↓ لِلْغُمَّةِ, (TA,) [i. e. We fasted after, or from the time of, the covering of clouds, or the mist, or the like, that concealed the new moon; (the prep. لِ being here used in the sense of بَعْدَ, or مِنْ وَقْتِ, as in the Kur xvii. 80;) virtually] meaning [we fasted] without a sight [of the new moon]: (Msb, TA:) a rلjiz says,
طَامِسٍ هِلَالُهَا ↓ لَيْلَةَ غُمَّى
أَوْغَلْتُهَا وَمُكْرَةٌ اـِيْغَالُهَا
[In a night of a covering of clouds, or of a mist, or the like, having its new moon effaced: I journeyed quickly and far in it, (أَوْغَلْتُهَا) being used, app. by poetic license, for أَوْغَلْتُ فِيهَا,) and disliked was the journeying so therein]: (S, TA:) and it is said that لَيْلَةُ غمّى [i. e. ↓ غَمَّى and ↓ غُمَّى] signifies also the last night of the [lunar] month; being so called because the case thereof is veiled to people so that it is not known whether it be of the coming [month] or of the past. (TA.)

غَمَّةٌ
غَمَّةٌ ذ fem. of غَمٌّ, q. v., used as an epithet.

غُمَّةٌ
غُمَّةٌ ذ : see غَمٌّ, first sentence: ― -b2- and also in the latter half. ― -b3- Also, (assumed tropical:) Perplexity, and dubiousness, or confusedness: pl. غُمَمٌ: one says, هُوَ فِى غُمَّةٍ (assumed tropical:) He is in a state of perplexity, and dubiousness, or confusedness: (Msb:) and هُوَ فِى غُمَّةٍ مِنْ أَمْرِهِ (assumed tropical:) He is in a state of perplexity and darkness [in respect of his case or affair]; from الغَمُّ signifying “ the act of covering ” [a thing]. (Ham p. 320.) [See also غِمَّةٌ and غَمَّآءُ.] And one says أَمْرٌ غُمَّةٌ (assumed tropical:) A dubious, confused, or vague, case or affair. (S, K. *) [See also غُمَّى.] It is said in the Kur [x. 72], ثُمَّ لَا يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً i. e. (tropical:) [Then let not your case be to you one of] darkness, and straitness, and anxiety: (A'Obeyd, S, TA:) or, as some say, covered, veiled, or concealed. (TA.) And أَرْضٌ غُمَّةٌ means (assumed tropical:) A strait, or narrow, land. (TA.) ― -b4- Also The bottom of the interior of a skin for clarified butter (S, K) &c. (S.) [See also the first sentence in art. غمل.]

غِمَّةٌ
غِمَّةٌ ذ i. q. لبسة [app. لُبْسَةٌ, meaning (assumed tropical:) Obscureness, confusedness, or dubiousness: see also غُمَّةٌ]. (TA.)

غَمَمٌ
غَمَمٌ ذ is the inf. n. of 1 in the last of the senses expl. above: (Msb:) or it signifies The flowing down of the hair so that the forehead, (S, K, TA,) or as in the M, the face, (TA,) and the back of the neck, are narrowed: (S, K, TA:) or the hair that veils, or conceals, the جَبِين [generally meaning the part above the temple, but sometimes it means the forehead,] and the back of the neck. (Har p. 21.) Z says that they dislike what is thus termed, and like what is termed نَزَعٌ [i. e. baldness of the two sides of the forehead]. (TA.)

غَمَامٌ
غَمَامٌ ذ Clouds: (S, Msb, K:) or white clouds: (K:) or thin clouds: (Jel in ii. 54:) and ↓ غَمَامَةٌ signifies one thereof: (S, Msb, K:) the former being pl. of the latter, as also is غَمَائِمُ: (K:) [or rather غَمَامٌ is a coll. gen. n., of which غَمَامَةٌ is the n. un.:] they are so called because they veil the sky, or because they veil the light of the sun. (TA.) ― -b2- [Hence,] حَبُّ الغَمَامِ signifies Hailstones, or hail. (TA.) [See an ex. in a verse cited in art. ان, p. 109.]

غُمَامٌ
غُمَامٌ ذ i. q. زُكَامٌ [A rheum, such as is termed coryza]. (K.)

غُمُومٌ
غُمُومٌ ذ [a pl. of which no sing. is mentioned,] Small stars, such as are faint, or indistinct. (K.)

غَمِيمٌ
غَمِيمٌ ذ i. q. غَمِيسٌ, (S, K,) i. e. Fresh herbage (كَلَأٌ) beneath such as is dried up; (S, TA;) or green herbage beneath such as is dry. (TA.) ― -b2- And Milk heated until it thickens: (S, K:) because it becomes covered over. (TA.)

غَمَامَةٌ
غَمَامَةٌ ذ : see غَمَامٌ. ― -b2- Also (tropical:) Herbage: so in the saying, أَحْمَى فُلَانٌ غَمَامَةَ وَادِى كَذَا i. e. (tropical:) [Such a one made to be prohibited to the public] the herbage that was the growth of such a valley: thus called [because produced by the water of the clouds,] in like manner as it is called سَمَآءٌ. (TA.)

غُمَامَةٌ
غُمَامَةٌ ذ : see the next paragraph.

غِمَامَةٌ
غِمَامَةٌ ذ : see 1, near the middle, in three places. ― -b2- Also A thing with which the eyes of a she-camel are bound, or with which her muzzle is bound: (K:) or a piece of cloth with which the nose of a she-camel is stopped (يُسَدُّ) [or bound (يُشَدُّ)] when she is made to incline to the young one of another: pl. غَمَائِمُ. (A'Obeyd, TA.) [See also دَرْجَةٌ: and صِقَاعٌ.] ― -b3- And (by way of comparison [thereto], TA) (tropical:) The prepare of a boy; as also ↓ غُمَامَةٌ. (K, TA.)

غَمَّى
غَمَّى ذ : see غَمٌّ, in six places. ― -b2- Also Dust; syn. غَبَرَةٌ. (K.) ― -b3- And Darkness. (K.) ― -b4- And (assumed tropical:) Hardship, or difficulty, or distress, [as though] covering [or overwhelming] a party in war, or battle. (K.) See also the next paragraph.

غُمَّى
غُمَّى ذ : see غَمٌّ, latter half, in four places. ― -b2- Also (assumed tropical:) A calamity, or misfortune; and so ↓ غَمَّآءُ; (K, TA;) and ↓ غُمَّآءُ, likewise, is said to be allowable. (TA. [But this last I think doubtful.]) And (assumed tropical:) A hard, or difficult, affair or case, in relation to which one knows not the right course to pursue; as also ↓ غَمَّى, (K, TA,) and ↓ غَمَّآءُ. (TA.)

غَمَّآءُ
غَمَّآءُ ذ [fem. of أَغَمٌّ, q. v.: ― -b2- and also used as a subst.]: see غَمٌّ, first sentence: ― -b3- and also in the latter half: ― -b4- and see also غُمَّى, in two places. ― -b5- اـِنَّهُمْ لَفِى غَمَّآءَ مِنَ الأَمْرِ means [Verily they are in a state of dubiousness, or confusedness, in respect of the case, or affair; or] in a dubious, or confused, case or affair. (TA.) [See also غُمَّةٌ and غِمَّةٌ.]

غُمَّآءُ
غُمَّآءُ ذ : see غُمَّى.

غُمِّيَّةٌ
غُمِّيَّةٌ ذ : see غَمٌّ, latter half.

غَامٌّ
غَامٌّ ذ , and its fem. غَامَّةٌ: see غَمٌّ, former half.

غَمْغَمَةٌ
غَمْغَمَةٌ ذ [mentioned above as an inf. n. (see R. Q. 1), used as a simple subst.,] signifies The cries [or cry] of bulls [or wild bulls] in fright: (S, K, TA:) and of courageous men in conflict: (S, Mgh, K, TA:) and so ↓ تَغَمْغُمٌ: pl. of the former, in both senses, غَمَاغِمُ. (TA.) See also an ex. of the pl. voce غَمْغَمَ. ― -b2- And Indistinct speech; (K;) as also ↓ تَغَمْغُمٌ: (S, K:) غَمْغَمَةٌ is when one hears the voice but does not distinguish the articulation of the words; and when speech resembles that of the عَجَم. (T, in TA, voce رُتَّةٌ.) ― -b3- Also The sound of bows. (TA.)

رَجُلٌ أَغَمٌّ
رَجُلٌ أَغَمٌّ ذ , (S,) and أَغَمُّ الوَجْهِ وَالقَفَا, (S, Msb, K,) A man whose hair flows down so that the face and the back of the neck are narrowed: (S, Msb, K:) and in like manner [the fem.] غَمَّآءُ is applied to a woman. (Msb.) ― -b2- غَمَّآءُ applied to the forelock (نَاصِيَة) of a horse means Excessively abundant in the hair: and such is disliked. (S.) ― -b3- And سَحَابٌ أَغَمٌّ means (tropical:) Clouds in which is no gap, or interstice. (K, TA.)

مُغِمٌّ
مُغِمٌّ ذ and مِغَمٌّ: see غَمٌّ, former half. ― -b2- أَرْضٌ مُغِمَّةٌ (K, TA) and مِغَمَّةٌ (TA) A land having abundant (K, TA) and dense or luxuriant (TA) herbage. (K, TA.)

مُغَمِّمٌ
مُغَمِّمٌ ذ , applied to clouds (غَيْم), and to a sea, Abounding with water: (K:) and in like manner, without ة, to a well (رَكِيَّة), that fills everything, and submerges it: (IAar, TA:) and to what is termed حِسْىٌ [q. v.], (IAar, S, TA,) meaning covering. (IAar, TA.)

مَغْمُومٌ
مَغْمُومٌ ذ [pass. part. n. of غَمَّهُ, i. e. Covered, &c.]. ― -b2- [Applied to unripe dates (accord. to the TA to رُطَب, a mistranscription for بُسْر), like مَغْمُولٌ,] Put into a jar, and covered over until they have become ripe. (TA.) ― -b3- Applied to a new moon, Veiled, or concealed, by clouds, or otherwise, (Msb,) or intercepted by thin clouds, (K,) so as not to be seen. (Msb.) ― -b4- Applied to a man, Grieved, or caused to mourn or lament, or to be sorrowful or sad or unhappy. (TA.) ― -b5- And Affected with the malady termed غُمَام. (K.)

##### Türkçe

**غَمَّهُ**
1 **غَمَّهُ** ذ , (S, Msb, K, &c.,) muzârîsi **غَمُ٣َ** , (Msb,) mastarı **غَمٌّ**, (Msb, TA,) O, onu örttü, (S, Msb, K, TA,) perdeledi, yahut gizledi; (TA;) yani bir şeyi: (Msb, K, TA:) bu, aslî mânadır. (TA.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: **غُمَّ الهِلَالُ** (S, Msb, K, TA) **عَلَى النَّاسِ**, (S, TA,) mastarı **غَمٌّ**, (TA,) Yeni ay, insanlara, (S,) bulutlarla yahut başka bir şeyle, (S, Msb,) örtüldü yahut gizlendi, (S, Msb,) yahut ince bulutlarla engellendi, (K, TA,) yahut başka bir şeyle, (TA,) öyle ki görülmedi. (S, Msb, TA.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **فَاـِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا العِدَّةَ**, (Mgh, * Msb, TA,) yani: Ve eğer o [yeni ay] size örtülür, vb., o hâlde Şa‘bân’ın sayısını otuz [gün] tamamlayın; tâ ki Ramazan orucuna giriş [istidlâlî] bilgi ile olsun. (Msb.) Az der ki **غُمَّ** ve **أُغْمِىَ** ve **غُمِىَ** hepsi aynı mânaya delâlet eder: (TA:) ve bu üçü de, yukarıda zikredilen hadiste, onun farklı rivayetlerine göre vârid olmuştur. (Mgh.) [Ayrıca bkz. **غمى** maddesinde 1.] ― -b2- Ve [bundan dolayı] **غَمَّ القَمَرُ النُّجُومَ** Ay, yıldızları gizledi: yahut yıldızların ışığını neredeyse gizledi. (TA.) ― -b3- Ve **غُمَّ عَلَيْهِ الخَبَرُ** Haber yahut rivayet, ona göre şüpheli, karışık, yahut müphem oldu; anlaşılması güç olacak şekilde; yahut anlaşılmayacak şekilde; (S, K;) **أُغْمِىَ** gibi: (S:) yahut ona göre kapalı, yahut görünmez oldu. (Msb.) ― -b4- Ve **غَمَّهُ**, (S, K, TA,) muzârîsi **غَمُ٣َ** , mastarı **غَمٌّ**, (TA,) O (yani **هَمّ** [burada “keder” mânasında; aşağıda **غَمٌّ**’e bak]) onun kalbini örttü [yahut sanki örttü]: (Har p. 637:) yahut [yaygın kabule göre] onu, yahut o, onu kederlendirdi; yahut ona matem ettirdi yahut ağıt yaktırdı, yahut onu mahzun yahut mutsuz kıldı; eş anlamlısı **أَحْزَنَهُ**. (K, ve Har p. 422. [Ayrıca bkz. 4.]) ― -b5- **غَمَّهُ**, zamirin bir eşeğe vb. râci olduğu yerde, (S, K, TA,) muzârîsi **غَمُ٣َ** , mastarı **غَمٌّ**, (TA,) şu mânaya gelir: O, onun ağzına ve burun deliklerine, aşağıdaki **غِمَامَة**’yi [örtü olarak] koydu; (S, K, TA,) ki bu, **كِعَام** [yahut ağızlık] gibi bir şeydir, (S ve CK’de böyle,) yahut **فِدَام** gibi bir şeydir [ki burada mânaca **كعام**’a benzer görünür]: (K’nın başka nüshalarında böyle:) yahut o, yemesini engellemek için ağzına bir yem torbası yahut benzerini [örtü olarak] koydu; buna aşağıdaki **غِمَامَة** denir: (TA:) [bu açıklamalarda “-e koydu” diye çevirdiğim fiil **أَلْقَمَ**’dır; onun kendi yerinde bu duruma tam uygun bir mânasını bulamıyorum:] yahut aşağıdaki **غِمَامَةٌ**, devenin ve benzerinin ağzı için bir çeşit torba demektir, (K, TA,) ağzı onun içine sokulur: (TA:) çoğulu **غَمَائِمُ**: (S, TA:) ve şöyle denir: **غَمَّهُ بِالغِمَامَةِ** [onun ağzını **الغِمَامَة** ile örttü], muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b6- **غَمَّ الشَّىْءَ**, muzârîsi **غَمُ٣َ** , ayrıca **عَلَاهُ** mânasına da gelir [görünüşe göre “şeyin üzerine çıktı, yahut üstüne yükseldi” mânasında; sanki onun üzerinde bir örtü teşkil eder gibi]: IAar’ın rivayetiyle zikredilmiştir; o, [örnek olarak] En-Nemîr İbn-Towlab’ın sözünü nakleder, [görünüşe göre bir **رَوْضَة**’yi yahut çayırı tasvir ederken:]
**أُنُفٌ يَغُمُّ الضَّالُ نَبْتَ بِحَارِهَا**
[Otlatılmamış; **ضال** denilen ağaçlar, onun verimli kesimlerinin yahut suya yakın kesimlerinin otunun üzerine/üstüne yükselir]. (TA.) Ayrıca bkz. 8. -A2- [**غَمَّ** ayrıca lâzım olur: şöyle denir,] **غَمَّ يَوْمُنَا**, (S, K, TA,) mastarı **غَمٌّ** ve **غُمُومٌ**; (TA;) ve aşağıdaki **أَغَمَّ**; Günümüz [bunaltıcı, yahut] şiddetli sıcak oldu yahut oldu ki, (S, K, TA,) nefesi aldı götürdü, (S,) yahut neredeyse aldı götürdü: (TA:) yahut iki fiil de, gün ve gök hakkında söylendiğinde, sıcağın sıkışıklığından yahut bulutlardan doğan **غَمّ**’ı [nefes yahut solunumu etkileyen sıkıntıyı] getirdi mânasına gelir. (Msb.) -A3- **غَمَّ الشَّخْصُ**, **تَعِبَ** bâbından, [birinci şahıs **غَمِمْتُ** olur,] mastarı **غَمَمٌ**, Kişinin baş saçı aşağı sarktı; öyle ki alnı ve ensesinin arkası daraldı. (Msb.) [Ayrıca bkz. aşağıda **غَمَمٌ**.]

**غَامَمْتُهُ**
3 **غَامَمْتُهُ** ذ, **غَمَمْتُهُ وَغَمَّنِى** mânasındadır [onu kederlendirdim yahut ona matem ettirdim vb., o da beni kederlendirdi yahut bana matem ettirdi vb.; yahut onu kederlendirdim vb., onun tarafından kederlendirilmiş vb. olarak]. (K.)

**اغمّت السَّمَآءُ**
4 **اغمّت السَّمَآءُ** ذ Gök bulutlandı: (K, bağlamın işaret ettiği üzere:) yahut **تَغَيَّرَت** ile aynı mânadadır [yani değişti]: S’de böyledir; fakat bazıları bunun doğru şeklinin **تَغَيَّمَت** olduğunu söyler [yukarıdaki açıklamaların birincisine uygun olarak]. (TA.) Ayrıca bkz. 1, sonlara yakın. -A2- **مَا أَغَمَّكَ لِى** ve **اـِلَىَّ**, **الغَمُّ**’un **الحُزْنُ** mânasına gelmesinden, [taaccüb ifadesi olup şu mânadadır:] Bana ne kadar keder yahut hüzün veriyorsun! (K, TA.) ― -b2- [TK’ye göre **أَغَمَّهُ**, **أَحْزَنَهُ** mânasındadır; **غَمَّهُ** gibi: fakat bunun bir hata olduğunu düşünüyorum. ― -b3- Ve Freytag, Hudhelîlerin Dîvânı’nda vârid olan **أَغَمَّ**’ı “Demersit” mânasında açıklar; fakat bu kelimeyi hangi mânasında kullandığını belirtmez.]

**تغامّ**
6 **تغامّ** ذ Kalpte olmadığı hâlde **غَمّ** [yahut keder vb.] gösterisi yaptı. (Har p. 126.)

**انغمّ**
7 **انغمّ** ذ O (bir şey, K) örtüldü yahut örtülü oldu, (S, K, TA,) perdelendi yahut gizlendi. (TA.) ― -b2- Ayrıca bkz. hemen sonra gelen.

**اغتمّ**
8 **اغتمّ** ذ O, kederlendi yahut kederli oldu, yahut matem etti yahut ağıt yaktı, yahut mahzun yahut mutsuz oldu; (S, * K;) ayrıca aşağıdaki **انغمّ** da böyledir: (K:) ikisi de Sb tarafından zikredilmiştir. (TA.) ― -b2- Ve bitki yahut ot hakkında söylendiğinde: Uzadı yahut uzun oldu, (K, TA,) ve dolaşıklaştı yahut gürleşti, (TA,) ve bol oldu: (K, TA:) ayrıca **اعتمّ** da böyledir. (TA.) [Ve aynı şekilde, Freytag, Hudhelîlerin Dîvânı’nda vârid olan aşağıdaki **غَمَّ**’ı, bitki hakkında söylenip “uzun ve gür oldu” mânasında açıklar.] ― -b3- Ve adam hakkında söylendiğinde: Dışarı çıkmaktan kendini alıkoydu. (TA.)

**غَمْغَمَ**
R. Q. 1 **غَمْغَمَ** ذ , [mastarı **غَمْغَمَةٌ**,] O (bir boğa) korkudan bir böğürtü yahut böğürtüler çıkardı; ayrıca aşağıdaki **تَغَمْغَمَ** da böyledir: aşağıda **غَمَغْمَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ve] O (yiğit bir adam) hasmıyla çarpışmada sesini yükseltti; (Har p. 531;) [ayrıca aşağıdaki **تَغَمْغَمَ** da böyledir: yine aşağıda **غَمْغَمَةٌ**’ye bak.] ― -b3- Ve O [bir adam], bir şeyi gırtlağına alırken konuştu; öyle ki işiten yahut dinleyen, onun ne dediğini anlamadı; (Har, yukarıdaki yer;) [yahut anlaşılmaz konuştu; aşağıda **غَمْغَمَةٌ**’nin bir açıklamasına uygun olarak; ayrıca aşağıdaki **تَغَمْغَمَ** da böyledir. ― -b4- Ve yay hakkında söylendiğinde: Ses çıkardı; aşağıda **غَمْغَمَةٌ**’nin başka bir açıklamasına uygun olarak.] ― -b5- Ayrıca, süt çocuğu hakkında, mastarı **غَمْغَمَةٌ**, O, sütü isteyerek memenin üzerinde ağladı: [ve mastar, yalın isim olarak kullanılır; bu yüzden çoğul yapılır:] IAar örnek olarak şunu nakleder:
**اـِذَا المُرْضِعَاتُ بَعْدَ أَوَّلِ هَجْعَةٍ**
**سَمِعْتَ عَلَى ثُدِيِّهِنَّ غَمَاغِمَا**
[Emziren kadınlar, gecenin başındaki ilk hafif uykudan sonra, öyle bir hâldedir ki onların memeleri üzerinde ağlayışlar işitirsin]; onun dediğine göre mânası şudur: Bu kadınların sütü azdır; öyle ki emen çocuk, emerken memenin üzerinde ağlar. (TA.)

**تَغَمْغَمَ**
R. Q. 2 **تَغَمْغَمَ** ذ : R. Q. 1’e üç yerde bak; ve mastarına, aşağıda iki yerde, **غَمْغَمَةٌ** maddesinde bak. ― -b2- Su altında boğulan (**غَرِيق**) hakkında söylendiğinde, O bir çığlık yahut çığlıklar attı mânasına gelir: yahut T’de söylendiği üzere, üstündeki dalgalar onu bastırdı: bir şair bunu, denizde boğdurulduğunda Firavun hakkında kullanır. (TA.)

**غَمٌّ**
**غَمٌّ** ذ [isim sıfat olarak kullanılan bir mastardır; onda bir ismin niteliği baskındır,] Keder, matem, ağıt, hüzün, üzüntü, yahut mutsuzluk; eş anlamlısı **حُزْنٌ**; (Msb, K;) böyle adlandırılmıştır; çünkü sevinci ve tahammülü örter; (Msb;) yahut kalpteki **غَمّ** böyle adlandırılır; çünkü sevinci perdeler yahut engeller: (Ham p. 21:) [bu sebeple “zihnin karanlığı” diye çevrilebilir:] yahut **كَرْبٌ** ile aynı mânadadır, (K,) ki bu **حُزْن** mânasına gelir, (K, **كرب** maddesinde,) yahut **غَمّ** mânasına gelir, (S, o maddede,) [nefes yahut solunumu etkileyen; lafzen] nefesi alan; (S ve K, o maddede;) ayrıca aşağıdaki **غَمَّآءُ** (K) ve aşağıdaki **غُمَّةٌ**, (S, K,) sonuncusu [S’de **كُرْبَةٌ** ile eş anlamlı diye açıklanır; o da **كَرْبٌ** ile eş anlamlıdır; ve] Lh tarafından zikredilmiştir: (TA:) [ayrıca bkz. **صَقَعٌ**:] bu, olmuş olan şey sebebiyle kalbe isabet eden **كَرْب**’dır [yahut keder vb.]; **هَمٌّ**’den farklıdır; çünkü o, olması beklenen eziyet yahut zarar sebebiyle isabet eden **كرب**’dır: yahut bazılarına göre ikisi birdir [mânaca]: fark bulunduğunu ‘Iyâd ve [birçok] başkaları ileri sürer: (TA:) [ayrıca bkz. **غَصَبٌ**:] **غَمٌّ**’ün çoğulu **غُمُومٌ**’dur. (S, K.) ― -b2- Ayrıca, **يَوْمٌ غَمٌّ** (S, TA) terkibinde sıfat olarak kullanılan bir mastardır; yani: [bunaltıcı, yahut] şiddetli sıcak olan bir gün; öyle ki [neredeyse] nefesi alır götürür; ve **لَيْلَةٌ غَمٌّ** [böyle bir gece], yani aşağıdaki **غَامَّةٌ**: (S:) yahut şöyle denir: **يَوْمٌ غَمٌّ** ve aşağıdaki **غَامٌّ** ve aşağıdaki **مِغَمٌّ**, (K, TA,) sonuncusunda **م**’ye kesre ile, (TA,) [CK’de aşağıdaki **مُغِمٌّ**,] mânası: sıcak bir gün, (K,) yahut şiddetli sıcak bir gün: (TA:) yahut **غَمّ**’lı bir gün [yani keder vb.]: ve [hemen önceki bağlamın ima ettiği benzer mânada] **لَيْلَةٌ غَمٌّ** ve **غَمَّةٌ** ve aşağıdaki **غَمَّى**: (K:) [fakat] A‘Obeyd, AZ’den rivayetle, aşağıdaki **لَيْلَةٌ غَمَّى** ve aşağıdaki **لَيْلَةٌ غَمَّةٌ**’yi, gök üzerinde [bulut örtüsü olan, yahut] **غَمْىٌ** denilen şeyin bulunduğu bir gece mânasında zikreder [bu kelime **غمى** maddesine aittir; ölçüce] **رَمْىٌ** gibidir; (S;) ve [aynı mânada] **يَوْمٌ غَمٌّ**. (S’nin nüshalarımın birinde böyle.) ― -b3- Ve şöyle denir: **كَانَ عَلَى السَّمَآءِ غم** [görünüşe göre **غَمٌّ**; fakat bunun teyide muhtaç olduğunu düşünüyorum; bunun için boşuna aradım,] ve **غمى** [görünüşe göre aşağıdaki **غَمَّى**, yahut belki yukarıda zikredilen **غَمْىٌ**], mânası: Gök üzerinde ince bulutlardan bir toplanma [yahut bir yayılma], yahut bir **ضَبَابَة** [yani sis vb.] vardı; **فَحَالَ دُونَ الهِلَالِ** [ve yeni ayın önüne geçti]: ve **هٰذِهِ لَيْلَةُ** aşağıdaki **غَمَّى**, ve bazıları aşağıdaki **غُمَّى** der, Bu, yeni ay ile insanlar arasına giren bir **ضَبَابَة** [yahut sis vb.] [bulut örtüsü] gecesidir; öyle ki yeni ay görülmez: (Msb:) ve [bundan dolayı] aşağıdaki **صُمْنَا لِلْغَمَّى**, ve aşağıdaki **لِلْغُمَّى**, (S, Msb, K,) ikisi de ISk tarafından Fr’den rivayetle zikredilmiştir, (S,) ve aşağıdaki **لِلْغَمَّآءِ**, (S, K,) ve aşağıdaki **لِلْغُمِّيَّةِ**, (K, TA, fakat CK’de yoktur,) ve aşağıdaki **لِلْغُمَّةِ**, (TA,) [yani: Yeni ayı gizleyen bulut örtüsünden yahut sisten vb. sonra, yahut onun vaktinden itibaren oruç tuttuk; burada **لِ** edatı **بَعْدَ** yahut **مِنْ وَقْتِ** mânasında kullanılmıştır; Kur’ân xvii. 80’de olduğu gibi; neticede] mânası: [yeni ayı] görmeden [oruç tuttuk]: (Msb, TA:) bir recez şairi şöyle der:
**طَامِسٍ هِلَالُهَا لَيْلَةَ غُمَّى**
**أَوْغَلْتُهَا وَمُكْرَةٌ اـِيْغَالُهَا**
[Hilâli silinmiş bir bulut örtüsü gecesinde yahut sis vb. gecesinde: Onun içinde hızlı ve uzak yol aldım; (**أَوْغَلْتُهَا**) görünüşe göre şiir zaruretiyle **أَوْغَلْتُ فِيهَا** yerine kullanılmıştır; ve onun içinde yol almak hoş görülmeyen idi]: (S, TA:) ve denilmiştir ki **لَيْلَةُ غمّى** [yani aşağıdaki **غَمَّى** ve aşağıdaki **غُمَّى**] ayrıca kamerî ayın son gecesi mânasına da gelir; insanlara durumu örtülü olduğu için böyle adlandırılır; öyle ki gelen [ayın] mı yoksa geçenin mi olduğu bilinmez. (TA.)

**غَمَّةٌ**
**غَمَّةٌ** ذ **غَمٌّ**’ün müennesi; ona bak; sıfat olarak kullanılır.

**غُمَّةٌ**
**غُمَّةٌ** ذ : **غَمٌّ**’e bak, ilk cümle: ― -b2- ve ayrıca son yarıda. ― -b3- Ayrıca, (mecaz kabul edilerek:) Şaşkınlık, ve şüphelilik, yahut karışıklık: çoğulu **غُمَمٌ**: şöyle denir: **هُوَ فِى غُمَّةٍ** (mecaz kabul edilerek:) O, şaşkınlık ve şüphelilik yahut karışıklık hâlindedir: (Msb:) ve **هُوَ فِى غُمَّةٍ مِنْ أَمْرِهِ** (mecaz kabul edilerek:) O, işi yahut hâli bakımından şaşkınlık ve karanlık hâlindedir; **الغَمُّ**’un [bir şeyi] “örtme fiili” mânasından. (Ham p. 320.) [Ayrıca bkz. **غِمَّةٌ** ve **غَمَّآءُ**.] Ve şöyle denir: **أَمْرٌ غُمَّةٌ** (mecaz kabul edilerek:) Şüpheli, karışık, yahut müphem bir iş yahut hâl. (S, K. *) [Ayrıca bkz. **غُمَّى**.] Kur’ân’da [x. 72] şöyle denilmiştir: **ثُمَّ لَا يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً** yani (mecaz:) [Sonra işiniz size] karanlık, darlık ve kaygı olmasın: (A‘Obeyd, S, TA:) yahut bazılarına göre: örtülü, perdeli, yahut gizli. (TA.) Ve **أَرْضٌ غُمَّةٌ** (mecaz kabul edilerek:) dar yahut sıkışık bir arazi demektir. (TA.) ― -b4- Ayrıca, sade yağ için olan bir tulumun iç kısmının dibi (S, K) vb. (S.) [Ayrıca bkz. **غمل** maddesinde ilk cümle.]

**غِمَّةٌ**
**غِمَّةٌ** ذ **لبسة** ile aynı mânadadır [görünüşe göre **لُبْسَةٌ**, (mecaz kabul edilerek:) kapalılık, karışıklık, yahut şüphelilik; ayrıca bkz. **غُمَّةٌ**]. (TA.)

**غَمَمٌ**
**غَمَمٌ** ذ, yukarıda açıklanan mânaların sonuncusunda 1’in mastarıdır: (Msb:) yahut şu mânaya gelir: Saçın aşağı akması; öyle ki alın, (S, K, TA,) yahut M’de olduğu üzere yüz, (TA,) ve ensenin arkası daralır: (S, K, TA:) yahut **جَبِين**’i [genelde şakak üstü kısmı demektir; bazen alın demektir] ve ensenin arkasını örten yahut gizleyen saç. (Har p. 21.) Z der ki onlar böyle adlandırılan şeyi hoş görmezler; ve **نَزَعٌ** diye adlandırılanı severler [yani alnın iki yanının açıklığı]. (TA.)

**غَمَامٌ**
**غَمَامٌ** ذ Bulutlar: (S, Msb, K:) yahut beyaz bulutlar: (K:) yahut ince bulutlar: (Jel, ii. 54’te:) ve aşağıdaki **غَمَامَةٌ** onun bir tanesi demektir: (S, Msb, K:) birincisi ikincinin çoğuludur; ayrıca **غَمَائِمُ** da böyledir: (K:) [yahut daha doğrusu **غَمَامٌ** cins isimdir; onun tekili **غَمَامَةٌ**’dir:] göğü örttükleri için, yahut güneşin ışığını örttükleri için böyle adlandırılmışlardır. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **حَبُّ الغَمَامِ** dolu taneleri, yahut dolu demektir. (TA.) [Bir örnek için **ان** maddesinde, s. 109’da zikredilen beyte bak.]

**غُمَامٌ**
**غُمَامٌ** ذ **زُكَامٌ** ile aynı mânadadır [nezle diye adlandırılan bir akıntı]. (K.)

**غُمُومٌ**
**غُمُومٌ** ذ [tekili zikredilmeyen bir çoğuldur,] küçük yıldızlar; sönük yahut belirsiz olanlar. (K.)

**غَمِيمٌ**
**غَمِيمٌ** ذ **غَمِيسٌ** ile aynı mânadadır, (S, K,) yani: kurumuş olanın altında taze ot (**كَلَأٌ**); (S, TA;) yahut kuru olanın altında yeşil ot. (TA.) ― -b2- Ve koyulaşıncaya kadar ısıtılmış süt: (S, K:) çünkü üzeri örtülür hâle gelir. (TA.)

**غَمَامَةٌ**
**غَمَامَةٌ** ذ : **غَمَامٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz:) ot: şu sözde olduğu gibi: **أَحْمَى فُلَانٌ غَمَامَةَ وَادِى كَذَا** yani (mecaz:) [Falanca, halktan men edilmiş kıldı] şu vadinin bitirdiği otu: bulutların suyundan meydana geldiği için böyle adlandırılmıştır; tıpkı **سَمَآءٌ** diye adlandırıldığı gibi. (TA.)

**غُمَامَةٌ**
**غُمَامَةٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**غِمَامَةٌ**
**غِمَامَةٌ** ذ : 1’e bak, ortalara yakın, üç yerde. ― -b2- Ayrıca, dişi devenin gözlerinin bağlandığı şey, yahut onun ağızlığının bağlandığı şey: (K:) yahut dişi devenin burnunun tıkandığı (**يُسَدُّ**) [yahut bağlandığı (**يُشَدُّ**)] bir bez parçası; o, başka birinin yavrusuna meylettirildiğinde: çoğulu **غَمَائِمُ**. (A‘Obeyd, TA.) [Ayrıca bkz. **دَرْجَةٌ**: ve **صِقَاعٌ**.] ― -b3- Ve (ona benzetme yoluyla, TA) (mecaz:) bir oğlanın sünnet derisi; ayrıca aşağıdaki **غُمَامَةٌ** da böyledir. (K, TA.)

**غَمَّى**
**غَمَّى** ذ : **غَمٌّ**’e bak, altı yerde. ― -b2- Ayrıca toz; eş anlamlısı **غَبَرَةٌ**. (K.) ― -b3- Ve karanlık. (K.) ― -b4- Ve (mecaz kabul edilerek:) savaşta yahut muharebede bir topluluğu örten [yahut kuşatan] meşakkat, yahut zorluk, yahut sıkıntı. (K.) Ayrıca bkz. bir sonraki paragraf.

**غُمَّى**
**غُمَّى** ذ : **غَمٌّ**’e bak, son yarı, dört yerde. ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) bir musibet yahut felâket; ve böylece aşağıdaki **غَمَّآءُ**; (K, TA;) ve aşağıdaki **غُمَّآءُ**’nun da caiz olduğu söylenir. (TA. [Fakat bunun sonuncusunu şüpheli görüyorum.]) Ve (mecaz kabul edilerek:) doğru yolu bilinemeyen çetin yahut zor bir iş yahut hâl; ayrıca aşağıdaki **غَمَّى**, (K, TA,) ve aşağıdaki **غَمَّآءُ**. (TA.)

**غَمَّآءُ**
**غَمَّآءُ** ذ [**أَغَمٌّ**’ün müennesi; ona bak: ― -b2- ve ayrıca isim olarak kullanılır]: **غَمٌّ**’e bak, ilk cümle: ― -b3- ve ayrıca son yarıda: ― -b4- ve ayrıca **غُمَّى**’ya bak, iki yerde. ― -b5- **اـِنَّهُمْ لَفِى غَمَّآءَ مِنَ الأَمْرِ** mânası: [Şüphesiz onlar iş bakımından şüphelilik yahut karışıklık hâlindedir; yahut] şüpheli yahut karışık bir iş yahut hâl içindedirler. (TA.) [Ayrıca bkz. **غُمَّةٌ** ve **غِمَّةٌ**.]

**غُمَّآءُ**
**غُمَّآءُ** ذ : **غُمَّى**’ya bak.

**غُمِّيَّةٌ**
**غُمِّيَّةٌ** ذ : **غَمٌّ**’e bak, son yarı.

**غَامٌّ**
**غَامٌّ** ذ , ve onun müennesi **غَامَّةٌ**: **غَمٌّ**’e bak, ilk yarı.

**غَمْغَمَةٌ**
**غَمْغَمَةٌ** ذ [yukarıda mastar olarak zikredilmiştir (R. Q. 1’e bak); yalın isim olarak kullanılır,] Korkudan boğaların [yahut yabanî boğaların] böğürtüleri [yahut böğürtüsü] demektir: (S, K, TA:) ve çarpışmada yiğit adamların [sesleri] demektir: (S, Mgh, K, TA:) ve böylece aşağıdaki **تَغَمْغُمٌ**: birincinin çoğulu, iki mânada da, **غَمَاغِمُ**’dur. (TA.) Ayrıca bkz. çoğulun bir örneği, **غَمْغَمَ** maddesinde. ― -b2- Ve anlaşılmaz konuşma; (K;) ayrıca aşağıdaki **تَغَمْغُمٌ**: (S, K:) **غَمْغَمَةٌ**, sesin işitilip kelimelerin boğumlanmasının ayırt edilmemesidir; ve konuşmanın **عَجَم**’ın konuşmasına benzemesidir. (T, TA’da, **رُتَّةٌ** maddesinde.) ― -b3- Ayrıca yayların sesi. (TA.)

**رَجُلٌ أَغَمٌّ**
**رَجُلٌ أَغَمٌّ** ذ , (S,) ve **أَغَمُّ الوَجْهِ وَالقَفَا**, (S, Msb, K,) Saçı aşağı akıp yüzü ve ensesinin arkası daralan adam: (S, Msb, K:) ve aynı şekilde [müennesi] **غَمَّآءُ** kadına söylenir. (Msb.) ― -b2- Atın perçemine (**نَاصِيَة**) nispetle **غَمَّآءُ**, saç bakımından aşırı gür demektir: ve bu hoş görülmez. (S.) ― -b3- Ve **سَحَابٌ أَغَمٌّ** (mecaz:) içinde hiçbir gedik yahut aralık bulunmayan bulutlar demektir. (K, TA.)

**مُغِمٌّ**
**مُغِمٌّ** ذ ve **مِغَمٌّ**: **غَمٌّ**’e bak, ilk yarı. ― -b2- **أَرْضٌ مُغِمَّةٌ** (K, TA) ve **مِغَمَّةٌ** (TA) bol (K, TA) ve sık yahut gür (TA) otlu arazi. (K, TA.)

**مُغَمِّمٌ**
**مُغَمِّمٌ** ذ , bulutlara (**غَيْم**) ve denize nispetle, su bakımından bol olan: (K:) ve aynı şekilde, ة’siz olarak, her şeyi dolduran ve onu batıran kuyuya (**رَكِيَّة**) nispetle: (IAar, TA:) ve **حِسْىٌ** diye adlandırılana nispetle, (IAar, S, TA,) mânası: örten. (IAar, TA.)

**مَغْمُومٌ**
**مَغْمُومٌ** ذ [**غَمَّهُ**’nun ism-i mef‘ûlü; yani örtülmüş, vb.]. ― -b2- [Olgunlaşmamış hurmaya (TA’ya göre **رُطَب**’a; bu, **بُسْر** yerine yanlış yazımdır), **مَغْمُولٌ** gibi,] bir küpe konulmuş ve olgunlaşıncaya kadar üzeri örtülmüş. (TA.) ― -b3- Yeni aya nispetle: bulutlarla yahut başka bir şeyle örtülmüş yahut gizlenmiş, (Msb,) yahut ince bulutlarla engellenmiş, (K,) öyle ki görülmez. (Msb.) ― -b4- Adama nispetle: kederlendirilmiş, yahut matem ettirilmiş yahut ağıt yaktırılmış, yahut mahzun yahut mutsuz kılınmış. (TA.) ― -b5- Ve **غُمَام** diye adlandırılan hastalıkla muzdarip olan. (K.)
