# غنظ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D8%B8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%86%D8%B8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غنظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D8%B8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غنظ

الغَنْظُ والغِناظُ: الجَهْد والكَرْب الشَّديد والمَشَقَّة. غَنَظَه الأَمر يَغْنِظُه غَنْظاً، فهو مَغْنُوظ. وفعَل ذلك غَناظَيْك وغِناطَيْك أَي ليَشُقَّ عليك مرّة بعد مرة؛ كلاهما عن اللحياني. والغَنْظُ والغَنَظُ: الهَمُّ اللازِم، تقول: إِنه لمَغْنُوظٌ مَهْموم، وغنَظَه الهمُّ وأَغْنَظه: لَزِمَه. وغنَظَه يَغْنِظُه ويغْنُظُه، لغتان، غَنْظاً وأَغْنَظْته وغَنَّظْته، لغتان، إِذا بلغت منه الغمّ؛ والغَنْظُ: أَن يُشرِف على الهَلَكة ثم يُفْلَت، والفِعل كالفعل؛ قال جرير:
ولقد لقِيتَ فَوارِساً من رَهْطِنا،
غَنَظُوكَ غَنْظَ جَرادةِ العَيّارِ
ولقد رأَيتَ مكانَهم فَكَرِهْتَهم،
كَكراهَةِ الخِنْزِير للإِيغارِ
العَيّارُ: رَجل، وجرادةُ: فَرسُه، وقيل: العيّار أَعرابي صاد جَراداً وكان جائعاً فأَتى بهن إِلى رَماد فدَسَّهُنّ فيه، وأَقبل يخرجهن منه واحدة واحدة فيأْكلهن أَحياء ولا يشعُر بذلك من شدّة الجوع، فآخِر جَرادة منهن طارت فقال: واللّه إِن كنت لأُنْضِجُهنَّ فضُرب ذلك مثلاً لكل من أُفلت من كَرْب. وقال غيره: جرادة العيَّار جرادة وُضِعت بين ضِرْسَيْه فأُفْلِتت، أَراد أَنهم لازَمُوك وغمّوك بشدّة الخُصومة يعني قوله غَنَظوك، وقيل العيَّار كان رجلاً أَعْلَم أَخذ جرادة ليأْكلها فأُفلتت من عَلَمِ شَفَته، أَي كنت تُفْلَتُ كما أُفلتت هذه الجرادة. وذكر عمر بن عبد العزيز الموت فقال: غَنْظٌ ليس كالغَنْظ، وكَظٌّ ليس كالكَظِّ؛ قال أَبو عبيد: الغَنْظُ أَشدُّ الكرب والجَهْد، وكان أَبو عبيدة يقول: هو أَن يشرف الرجل على الموت من الكرب والشدة ثم يُفْلَت. وغنَظَه يَغْنِظُه غَنْظاً إِذا بلغ به ذلك وملأَه غَيْظاً، ويقال أَيضاً: غانَظَه غناظاً؛ قال الفقعسي: تَنْتِحُ ذِفْراه من الغِناظ
وغَنَظه، فهو مغنوظ أَي جَهَده وشَقَّ عليه؛ قال الشاعر:
إِذا غَنَظُونا ظالمين أَعاننا،
على غَنْظِهم، مَنٌّ من اللّه واسعُ
ورجلٌ مُغانِظٌ؛ قال الراجز:
جافٍ دَلَنْظَى عَرِكٌ مُغانِظُ،
أَهْوَجُ إِلا أَنه مُماظِظُ
وغَنْظَى به أَي نَدّدَ به وأَسمعه المكروه، وفي الحديث: أَغْيَظُ رجلٍ على اللّه يومَ القيامة وأَخْبَثُه وأَغيظه عليه رجل تَسمَّى بمِلك الأَملاك، قال ابن الأَثير: قال بعضهم لا وجه لتكرار لفظتي أَغيظ في الحديث، ولعله أَغنظ، بالنون، من الغَنْظ وهو شدة الكرب، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**الغَنْظُ** ve **الغِناظُ**: çaba ve şiddetli sıkıntı ve meşakkat.

Ona iş **غَنَظَه** eder, onu **يَغْنِظُه** eder, **غَنْظاً**; o hâlde o **مَغْنُوظ**tur. Ve o, bunu **غَناظَيْك** ve **غِناطَيْك** yaptı; yani sana, defa defa, meşakkat vermek için; ikisi de **اللحياني**’dendir. Ve **الغَنْظُ** ve **الغَنَظُ**: lâzım olan kederdir; dersin ki: “Şüphesiz o, **لَمَغْنُوظٌ** (kederlenmiş) **مَهْموم**dur.” Ve keder onu **غنَظَه** etti; ve onu **أَغْنَظه**: ona lâzım oldu. Ve onu **غنَظَه** eder, onu **يَغْنِظُه** eder ve onu **يغْنُظُه** eder; iki lugattır; **غَنْظاً**. Ve onu **أَغْنَظْته** ettim ve onu **غَنَّظْته** ettim; iki lugattır; ondan gamı (kederi) ulaştırdığın zaman. Ve **الغَنْظُ**: helâke yaklaşması, sonra kurtulmasıdır; fiil de fiil gibidir. **جرير** dedi:

ولقد لقِيتَ فَوارِساً من رَهْطِنا،
غَنَظُوكَ غَنْظَ جَرادةِ العَيّارِ
ولقد رأَيتَ مكانَهم فَكَرِهْتَهم،
كَكراهَةِ الخِنْزِير للإِيغارِ

**العَيّارُ**: bir adamdır; ve **جرادةُ**: onun atıdır. Ve denildi ki: **العيّار** bir bedevî idi; çekirge avladı ve aç idi; onları bir küle getirdi, sonra onları onun içine soktu; ve ondan onları birer birer çıkarıp diri diri yiyordu ve şiddetli açlıktan bunun farkına varmıyordu; derken onlardan en son **جَرادة** uçtu; bunun üzerine dedi ki: “Vallahi, ben onları mutlaka pişiriyordum.” Böylece bu, her kim bir sıkıntıdan kurtulmuş ise ona misal olarak vuruldu. Başkası dedi ki: **جرادة العيَّار**; iki azı dişi arasına konulmuş bir çekirgedir de kurtulmuştur. Şunu murad etti: “Seni lâzım oldular ve şiddetli çekişme ile seni gamlandırdılar”; yani onun **غَنَظوك** sözünü. Ve denildi ki: **العيَّار** bilinen bir adam idi; bir çekirgeyi onu yemek için aldı da onun dudağının işaretinden kurtuldu; yani sen, bu çekirgenin kurtulduğu gibi kurtuluyordun. Ve **عمر بن عبد العزيز** ölümü zikretti de dedi ki: “**غَنْظٌ** (bir **غَنْظ**) vardır ki **الغَنْظ** gibi değildir; ve **كَظٌّ** vardır ki **الكَظِّ** gibi değildir.” **أَبو عبيد** dedi: **الغَنْظُ** en şiddetli sıkıntı ve çabadır. Ve **أَبو عبيدة** derdi ki: o, kişinin sıkıntı ve şiddetten ötürü ölüme yaklaşması, sonra kurtulmasıdır. Ve onu **غنَظَه** eder, onu **يَغْنِظُه** eder, **غَنْظاً**; o şey ile onu ulaştırdığı ve onu öfke ile doldurduğu zaman. Ve ayrıca denilir: onunla **غانَظَه** etti, **غناظاً**; **الفقعسي** dedi:

تَنْتِحُ ذِفْراه من الغِناظ

Ve onu **غَنَظه** etti; o hâlde o **مغنوظ**tur; yani onu yordu ve ona meşakkat verdi. Şair dedi:

إِذا غَنَظُونا ظالمين أَعاننا،
على غَنْظِهم، مَنٌّ من اللّه واسعُ

Ve **مُغانِظٌ** bir adam. **الراجز** dedi:

جافٍ دَلَنْظَى عَرِكٌ مُغانِظُ،
أَهْوَجُ إِلا أَنه مُماظِظُ

Ve onunla **غَنْظَى** etti; yani onunla bağırdı ve ona hoş olmayanı işittirdi. Ve hadiste: “Kıyamet günü Allah’a karşı en çok öfkelendiren adam ve onun en habisi ve ona karşı en çok öfkelendiren adam, **مِلك الأَملاك** adıyla adlanan adamdır.” **ابن الأَثير** dedi: Bazıları dedi ki: hadiste **أَغيظ** lafzının iki kere tekrarına bir vech yoktur; belki o, **أَغنظ**dır, **النون** ile; **الغَنْظ**tan, o da şiddetli sıkıntıdır. Allah daha iyi bilir.
