# غنم (غ-ن-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%86%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğanem Koyun sürüsü demektir

- Harfler: غ - ن - م
- Kur'an'da: 9 geçiş · 9 ayet · 7 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [غَنِمْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%85%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعِلْتُمْ | Ganimet aldınız | 2 | 2 | [8:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/8:41.md) |
| [مَغَانِمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/siga/%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%85%D9%8E.md) | مَفَاعِلَ | Ganimetler | 2 | 2 | [48:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/48:15.md) |
| [غَنَمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%85%D9%8F.md) | فَعَلُ | Küçükbaş hayvan sürüsü | 1 | 1 | [21:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/21:78.md) |
| [غَنَمِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%85%D9%90%D9%8A.md) | فَعَلِي | Küçükbaş hayvan sürüm | 1 | 1 | [20:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/20:18.md) |
| [مَغَانِمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/siga/%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%85%D9%8F.md) | مَفَاعِلُ | Ganimetler | 1 | 1 | [4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/4:94.md) |
| [وَالْغَنَمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%85%D9%90.md) | وَالْفَعَلِ | Ve küçükbaş hayvan sürüsü | 1 | 1 | [6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/6:146.md) |
| [وَمَغَانِمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%85%D9%8E.md) | وَمَفَاعِلَ | Ve ganimetler | 1 | 1 | [48:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/48:19.md) |

## Mücavir kökler — 84 mücavir (106 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · İkisinin iç yağı
2. [هشش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B4%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ve çırparım
3. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Kesr(sin ile) kırık demektir
4. [أرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ürbiye alça demektir
5. [حوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haveye, hyy’den dönüşmüştür
6. [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Size zafer kazandırdı
7. [نفش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Didmek ve tiftmek demektir
8. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Kevn, tepe demektir
9. [حسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hasat biçilen ekin demektir
10. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
11. [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bulanık su demektir
12. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Buğa boğa demektir
13. [خمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hams : Beş kişilik topluluktur
14. [بقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sığır
15. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sahip
16. [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hars ekin demektir
17. [وكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir
18. [عصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Asân
19. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
20. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Avuç demektir
21. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Davut
22. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Süleyman
23. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Biribirini kesen yoldur
24. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kavrarlar
25. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Dalk” sansar demektir
26. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
27. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
28. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Gem demektir
29. [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
30. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
31. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bedr dolunay demektir
32. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
33. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
34. [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Buzağı demektir
35. [صرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yol
36. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İyi
37. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haml: İple yüklenen yük demektir
38. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Önce
39. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
40. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Örnek verdi
41. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Arka demektir
42. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sikkin” bıçak demektir
43. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
44. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
45. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hiram keçe demektir
46. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kelime
47. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ön dişler demektir
48. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Az
49. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
50. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
51. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ekel pas demektir
52. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
53. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · El ve kol demektir
54. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Half : Ense demektir
55. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
56. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
57. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kıdr kazandır
58. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yumruk demektir
59. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Petekteki baldır
60. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Süllem” merdiven demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%86%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غنم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%84.md), [فيء](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%A3.md), [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [غرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Koyun ve keçi cinsi küçükbaş hayvan sürüsü; emek sarf etmeksizin veya bir çabanın ardından kolaylıkla elde edilen, bereket getiren somut kazanım |
| Çekirdek Özet 2 | Mücadelenin veya meşru arayışın neticesinde Allah’ın lütfu olarak zahmetsizce ya da hak edilerek elde edilen maddi ve manevi gelir |
| Çekirdek Özet 3 | Risk ve sorumluluk (ğurm) karşılığında tahakkuk eden meşru artık değer ve kamu payı düşüldükten sonra helal kılınan toplumsal refah payı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca düşmandan savaş yoluyla zorla alınan yağma malına indirgeyerek, kelimenin barışçıl üretim, bereket, geçim kaynağı ve ilahi lütuf boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غن | Bir şeyin yetmesi, doyum sağlaması, kendi kendine yeterek dışa muhtaç olmama ve varlıkla dolma hali; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) kökünde zenginlik, yetinme, bir yerde kalıcı ikamet etme ve sesin dolgunluğu anlamı esastır | م | Sona eklenen م harfi toplanma, bütünsellik, somutlaşma ve maddileşme katarak yetinme ve zenginleşme hissini doğrudan ele geçen, bir araya toplanan somut bir mala ve küçükbaş hayvan sürüsüne dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesi (türetme: derinleşme ve örtü) | Erken alfabede bağımsız işareti olmayıp ع (göz/kaynak) imgesinden ses tonlamasıyla türetilmiştir; yüzeyin altındaki bereketi, örtülü kalmış imkânı ve derinlikten süzülen kazanımı temsil eder. |
| ن | Filiz, yılan, balık | Süreklilik, çoğalma, canlılık ve hareket halindeki yaşam potansiyelini ifade eder. |
| م | Su | Akış, çokluk, toplanma, bir araya getirme ve derinlik hareketini temsil eder. |
| غنم | Gizli imkânın sürekli bir akış ve canlılıkla somut bir varlık olarak toplanması | Gizli veya örtülü duran faydanın (غ), canlı ve üreyen bir bereket bağıyla (ن), toplu bir mülk ve kütle halinde elde edilip bir araya getirilmesi (م) hareketini simgeler. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Koyun ve keçi cinsinden oluşan küçükbaş hayvan sürüsü. Bedevî Arap hayatında devenin (ibl) yanı sıra günlük süt, yün ve et ihtiyacını zahmetsizce karşılayan, kolay güdülen ve hızla üreyen temel bereket ve geçim kaynağıdır; bu somut nesneden hareketle her türlü zahmetsiz ve bereketli kazanca ğunm denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Ebû Cündeb el-Hüzelî bir şiirinde düşmandan sürülerin toplanıp getirilmesini anlatırken bu kökü kullanır: إلى صلح الفيفا فقنة عاذب / أجمع منهم جاملا وأغانما (el-Feyfâ düzlüğünden Âzib tepesine kadar, onlardan deve sürüsü ve küçükbaş hayvan sürüleri toplarım). |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer’in zekât memurlarına yönelik uygulamasında kuraklık yılında ihtiyaç sahiplerini gözetirken söylediği şu sözde geçer: أَعْطُوا من الصَّدقة من أَبْقت له السنة غَنماً ولا تُعطوها من أَبقت له غَنمَيْنِ (Kıtlığın elinde tek bir koyun sürüsü bıraktığı kimseye zekâttan verin, iki sürüsü kalana ise vermeyin). Ayrıca meşhur Arap meselinde şöyle denmiştir: هما سيّدانا يزعمان وإنما / يسوداننا إن يسرت غنماهما (Onlar bizim efendilerimiz olduklarını iddia ederler; oysa bize efendilikleri ancak koyun sürüleri bereketlenip ürediği takdirdedir). |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde غنم kökü morfolojik ve semantik olarak Güney Sami / Arap yarımadası havzasında belirginleşen bir ihtisaslaşma sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice, Aramice, Süryanice) küçükbaş hayvan sürüsü için daha ziyade صأن (*ṣa'n*) veya [رعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%8A.md) (*r'y*) kökleri baskınken, Arapçada غنم doğrudan küçükbaş hayvanların (koyun ve keçi) ortak adı ve bu sürüden elde edilen kolay faydanın genel ifadesi haline gelmiştir. Güney Arapça (Saba ve Himyer) yazıtlarında da ganimet ve elde edilen ganimet malları benzer köklerle karşılanmaktadır. Kökün semantik gelişimi çöl pastoralizmiyle doğrudan bağıntılıdır: Büyükbaş veya deveye nispetle bakımı ve idaresi daha az meşakkatli olan, hızlı üreyen küçükbaş hayvan, göçebe kabile için 'külfetsiz lütuf' ve 'zahmetsiz kazanım' fikrinin arketipi olmuştur. Buradan türeyerek bir mücadele veya rastlantı sonucu ele geçen her türlü meşru artı değere ve getiriye ğunm adı verilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غن ikili kökünden türeme; ğanem (koyun sürüsü) $\to$ ğunm (zahmetsiz kazanç) $\to$ ganîmet (ele geçirilen mal) | Kökün somut anlamı koyun sürüsüdür; buradan zahmetsizce elde edilen her kâra ve ardından haklı mücadeleyle kazanılan gelire intikal etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortaklığı; Eski Güney Arapçası gnm / Ge'ez benzeri türevler | Kuzeybatı Sami dillerindeki eksikliğe karşın Güney kolunda küçükbaş hayvan, bereket ve sefer kazanımı ekseninde varlığını korumuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çobanlık ve sürü terimleri katmanı | Çöl kuşağında küçükbaş hayvanların göç ve otlatma yoluyla sağladığı dolaysız zenginleşmeyi tanımlayan yerel pastoral kök. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غنم | Anlamlı | Küçükbaş hayvan sürüsü, zahmetsiz kazanç | Çekirdek hedef köktür; koyun-keçi sürüsü ve elde edilen ganimet. | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [غمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%86.md) | Anlamlı | Deriyi yumuşatmak, gizlemek, terletmek | Deriyi tabaklamaya hazırlamak için nemlendirip örtmek veya kadının cildini yumuşatmak için boya/örtü sürmesi. | Kur'an'da geçmez; örtme ve nem bağı vardır |
| [نغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D9%85.md) | Anlamlı | Ses, nağme, tatlı ton | Sözün güzel tınısı, ahenkli okuyuş, gizli ve fısıltılı güzel ses. | Kur'an'da geçmez; غن ses boyutuyla irtibatlıdır |
| [نمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%BA.md) | Anlamlı | Karışıklık, dalgalanma, renk alacası | Beyaz, siyah ve kırmızının birbirine karışması; bıngıldağın hareket etmesi. | Kur'an'da geçmez |
| [مغن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Veri bulunamadı |
| [منغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%BA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Veri bulunamadı |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غنم | Merkez | Kazanım, sürü, zahmetsiz pay | Çaba veya mücadele neticesinde ele geçen, külfetine kıyasla bereketi yüksek gelir. | Koyun sürüsü ve sefer neticesi meşru gelir. |
| [نفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%84.md) | Komşu | Ek lütuf, fazlalık, bağış | Asıl payın veya farzın ötesinde fazladan verilen lütuf ve ihsan. | Hak edilenden veya asıl paydan fazla olan ziyade lütuf. |
| [فيء](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%A3.md) | Komşu | Savaşsız ele geçen kamu geliri | Sıcak çatışma olmaksızın, düşmanın çekilmesiyle kendiliğinden dönüp gelen mal. | Şiddet ve fiili vuruşma olmadan elde edilen devlet geliri. |
| [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) | Komşu | Bireysel emekle kazanma | Doğrudan beden veya zihin emeği harcanarak çalışıp çabalama sonucu üretilen gelir. | Kişisel üretim ve ticaret yoluyla elde edilen hak edilmiş kâr. |
| [غرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85.md) | Zıt | Borç, zarar, tazminat, külfet | İnsanın istemeden üstlendiği mali yük, zorunlu borç ve zarar. | Kâr ve kazancın zıddı olan mali risk, hasar ve külfet. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غنم | Küçükbaş hayvan sürüsü, meşru artık kazanç | Hem sürüyü hem de külfetsiz veya mücadeleyle gelen zenginleşmeyi aynı gövdede toplar. | Kesin |
| Latince | Praeda, pecus | Ganimet, av; küçükbaş hayvan / sürü | 'Praeda' ele geçirilen kazancı ve ganimeti, 'pecus' ise genel olarak sürüyü ve servet kaynağını karşılar; Arapçadaki tek kökte birleşme özelliğini bölerek verir. | Güçlü |
| İngilizce | Spoils, booty; flock, sheep | Ganimet, kazanım; sürü, koyun | 'Booty' veya 'spoils' savaş kazanımına odaklanır, bereket ve hayvan sürüsü anlamını dışarıda bırakır; 'flock' ise yalnızca zoolojik sürüyü karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Beute; Schafherde, Gewinn | Ganimet, av; koyun sürüsü, kazanç | 'Beute' gaspedilen veya savaşta alınan malı anlatır, 'Gewinn' kazancı ifade eder; kökün bereket ve pastoral arka planını tek başına vermez. | Güçlü |
| Fransızca | Butin; troupeau (d'ovins) | Ganimet; küçükbaş hayvan sürüsü | 'Butin' askeri ganimeti vurgularken, kelimenin Kur'ani ve ahlaki 'bol nimet / meşru lütuf' genişliğini taşımaz. | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَنَم (tekil/topluluk ismi) | Küçükbaş hayvan sürüsü (koyun ve keçi) | Hayvan hukuku, peygamberlerin çobanlığı ve haram kılınan yağlar bağlamında somut sürü anlamı; En'âm [6:146](https://lisan.digital/tr/ayet/6:146.md), Tâhâ [20:18](https://lisan.digital/tr/ayet/20:18.md), Enbiyâ [21:78](https://lisan.digital/tr/ayet/21:78.md). |
| غَنِمْتُمْ (mazi fiil) | Savaş veya meşru mücadele neticesinde elde edilen gelir | Cihat ve savunma savaşları sonrasında ele geçen ve beşte biri kamu payı olarak ayrılan meşru kazanç; Enfâl [8:41](https://lisan.digital/tr/ayet/8:41.md), Enfâl [8:69](https://lisan.digital/tr/ayet/8:69.md). |
| مَغَانِم (çoğul isim) | Sayısız ilahi lütuflar, ahiret mükâfatları ve tükenmez imkânlar | Dünyevi geçici menfaatlere karşı Allah katındaki gerçek ve kalıcı zenginlikler bağlamı; Nisâ [4:94](https://lisan.digital/tr/ayet/4:94.md), Fetih [48:15](https://lisan.digital/tr/ayet/48:15.md), Fetih [48:19](https://lisan.digital/tr/ayet/48:19.md), Fetih [48:20](https://lisan.digital/tr/ayet/48:20.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık ve helal-haram meselesi | Zor ve güç kullanılarak elde edilen malın rızık sayılıp sayılmayacağı ve ilahi kader-kesb ilişkisi bağlamında ganimetin helalliği. | Ganimetin Allah’ın meşru kıldığı temiz bir rızık olduğu ilkesi. |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve kamu maliyesi | Ganimet mallarının taksimi, beşte bir (humus) kamu payının ayrılması, taşınmazların (arazilerin) ganimet sayılıp sayılmayacağı. | Malın fiili vuruşma yoluyla elde edilmesi ve beşte birinin devlete, kalanının gazilere ait olması. |
| Tefsir | Enfâl ve Nisâ surelerindeki paylaştırma ayetleri | Dünyevi geçici menfaat ile Allah katındaki 'bol مغانم' arasındaki ahlaki fark ve niyetin arındırılması. | Maddi yağma arzusundan ilahi lütuf şuuruna ve adil bölüşüme yöneliş. |
| Hadis | Ahkâm ve ahlak hadisleri | 'Ganimet külfet karşılığıdır' (الخراج بالضمان / الغنم بالغرم) kaidesi ve peygamberlerin çobanlık sünneti. | Kârın riskle meşrulaşması ve bereketin zahmetsiz lütufla birleşmesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi lütuf ve helal rızık | Meşru kılınmış bereketli bağış | Müminin emeği ve adanmışlığı karşısında Allah'ın bahşettiği temiz kazanç. | Ganimet, gasp değil; ilahi izne bağlı meşru ve arındırılmış bir rızıktır. | Kesin |
| İlmi | Çobanlık ve sevk-idare pedagojisi | Toplumsal gözetim ve yönetim tecrübesi | Canlı bir topluluğu incitmeden, dağıtmadan bir arada tutma ve besleme yetisi. | Peygamberlerin koyun gütmesi, yöneticilik ve toplumsal liderlik ilminin hazırlık evresidir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki egemenlik ve kamu payı | Kamusal bütçe girdisi (humus) | Elde edilen toplu servetin beşte birini yetimlere, yoksullara ve kamu masraflarına ayırarak sermaye tekelleşmesini kırma. | Savaş kazanımının kabilevî yağmaya dönüşmesini engelleyen kamusal tescil. | Kesin |
| İktisadi | Risk-getiri dengesi | Kâr ve artık değer (ğunm) | 'el-Ğunm bi'l-ğurm' kuralı gereğince, mali risk ve sorumluluk üstlenilmeden kazanç elde edilemeyeceği ilkesi. | İktisatta haksız kazancı ve faizi önleyen temel risk-getiri meşruiyet mekanizması. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Net serbest enerji fazlası (termodinamik net getiri / artık verim) | Bir sisteme giren enerji ile iş yaparken harcanan kayıp enerji arasındaki pozitif fark; sistemin dışarıdan emdiği ve yapısal büyüme için kullandığı net enerji fazlası. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Risk primi ve meşru kâr marjı (iktisat ve hukuk) | Bir iktisadi aktörün üstlendiği belirsizlik, iflas ve hasar riski (ğurm) nispetinde tahakkuk eden meşru getiri (ğunm); haksız rantın zıddı olan adil artık değer. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca 'askeri harekât neticesinde düşmandan zorla alınan savaş ganimeti' (yağma malı) manasına hapsederek, kökün çekirdeğindeki koyun sürüsü, bereket, geçim kolaylığı ve ilahi lütuf anlamlarını bütünüyle dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da sadece savaş kazanımını değil; bizzat Hz. Musa'nın asasıyla güttüğü sürüsünü (Tâhâ [20:18](https://lisan.digital/tr/ayet/20:18.md)), Davud ve Süleyman kıssasındaki ekin tarlasına yayılan davarları (Enbiyâ [21:78](https://lisan.digital/tr/ayet/21:78.md)) ve en önemlisi Allah katında müminleri bekleyen tükenmez manevi ve uhrevi nimetleri (Nisâ [4:94](https://lisan.digital/tr/ayet/4:94.md)) kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'ın kazanç anlayışını barbarca bir yağma ve talan ekonomisi gibi algılama veya sunma yanılgısına yol açar; ayrıca İslam iktisat teorisindeki muazzam 'risk-getiri dengesi' (el-ğunm bi'l-ğurm) ilkesinin ahlaki ve hukuki temeli kavranamaz hale gelir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem pastoral hayatın temel geçim aracı olan küçükbaş hayvan sürüsüne bakışını hem de bir toplumun meşru mücadele sonucunda elde ettiği serveti adaletle nasıl bölüştüreceğini gösteren anahtar bir köktür. Maddi kazancın kör bir servet hırsına dönüşmesini engeller; kazancı Allah'ın bir lütfu olarak konumlandırır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Enfâl suresindeki savaş hukuku ve kamu gelirlerinin taksimatı ayetlerinde (Enfâl [8:41](https://lisan.digital/tr/ayet/8:41.md), [8:69](https://lisan.digital/tr/ayet/8:69.md)); Nisâ ve Fetih surelerindeki niyet arılığı ve ilahi lütufları beyan eden ayetlerde (Nisâ [4:94](https://lisan.digital/tr/ayet/4:94.md); Fetih [48:15](https://lisan.digital/tr/ayet/48:15.md), [48:19](https://lisan.digital/tr/ayet/48:19.md), [48:20](https://lisan.digital/tr/ayet/48:20.md)); En'âm, Tâhâ ve Enbiyâ surelerindeki peygamber kıssaları ve helal-haram sınırlarında (En'âm [6:146](https://lisan.digital/tr/ayet/6:146.md), Tâhâ [20:18](https://lisan.digital/tr/ayet/20:18.md), Enbiyâ [21:78](https://lisan.digital/tr/ayet/21:78.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | 'Ganimet' kavramını ilkel bir çapulculuk olarak yaftalayan oryantalist iddiaları çürütür; elde edilen gelirin beşte birinin kamuya ve zayıflara tahsis edilmesi şartıyla helal kılındığını, asıl kalıcı 'mağânim'in ise dünyalık menfaatler değil Allah katındaki değerler olduğunu ortaya koyarak sığ materyalist bakışı tashih eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Küçükbaş hayvan sürüsü (koyun ve keçi); bu sürüden sağılan süt, elde edilen yün ve hızlı üreme yoluyla zahmetsizce, bereketle sağlanan temel geçim kaynağı.
- Soyut anlam: Bir çaba, meşru mücadele veya ilahi lütuf neticesinde; külfetine kıyasla katbekat fazlasıyla ele geçen, bereketli, temiz ve helal artık değer.
- Sistematik karşılık: Hukuk ve iktisatta 'risk üstlenme' ($R$) karşılığında tahakkuk eden meşru getiri ($G$); bu getiriden kamusal adalet ve sosyal güvenlik payı ($K$) çıkarıldıktan sonra arındırılmış net toplumsal refah payı.
- LaTeX modeli: $$G = \left( \sum_{i=1}^{n} Y_i - C \right) \cdot \mathbb{I}(R > 0) \implies N = G - \frac{1}{5}G$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $G$, elde edilen brüt ganimeti ve hasılatı temsil eder. $Y_i$, mücadele veya faaliyet neticesinde ortaya çıkan farklı gelir ve kazanım kalemlerini; $C$, bu süreçte harcanan doğrudan maliyet ve meşakkati gösterir. $\mathbb{I}(R > 0)$ indikatör fonksiyonu, meşru kazancın ancak sıfırdan büyük bir risk ve sorumluluk ($R$) üstlenilmesi şartına bağlı olduğunu ifade eden fıkhi ilkeyi simgeler. $N$ ise, brüt gelirden kamusal pay ve sosyal güvence hissesi olan beşte birlik humus oranının ($\frac{1}{5}G$) düşülmesinden sonra bireylere helal ve temiz olarak kalan net meşru refah payını ($N$) modeller.

## Geçtiği ayetler (9 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%86%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/4:94.md) — مَغَانِمُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah yoluna koyulduğunuz zaman, iyice araştırın. Size selam verene; dünya hayatının geçici menfaatine göz dikerek; sen mü’min değilsin, demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önce siz de öyleydiniz ama Allah size lütfetti. Onun için iyice araştırın. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [En'am 6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/6:146.md) — وَالْغَنَمِ

وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Yahudi olanlara da bütün tırnaklıları haram kıldık. Sığır ve koyunun iç yağlarını da üzerlerine haram kıldık. Bunlardan sırtlarına ve bağırsaklarına yapışan ve kemiğe karışan müstesnadır. Biz, onları zulümlerinden dolayı cezaya çarptırdık. Biz, elbette sadıklarızdır.

### [Enfal 8:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/8:41.md) — غَنِمْتُمْ

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Eğer Allah’a ve hakkı batıldan ayıran günde, iki topluluğun karşılaştığı o günde kulumuza indirdiğimize inanıyorsanız; bilin ki: Ele geçirdiğiniz ganimetin beşte biri Allah’ın, peygamberin ve yakınlarının, yetimlerin, düşkünlerin ve yolcularındır. Allah, her şeye gücü yetendir.

### [Enfal 8:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/8:69.md) — غَنِمْتُمْ

فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلَالًا طَيِّبًا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Artık elde ettiğiniz ganimetten helal ve temiz olarak yeyin. Allah’tan da sakının. Çünkü Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Taha 20:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/20:18.md) — غَنَمِي

قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا وَأَهُشُّ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَى

Meal (IK): Dedi ki: O benim değneğimdir. Ona dayanırım, onunla davarıma yaprak silkerim ve daha bir çok işlerde ondan faydalanırım.

### [Enbiya 21:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/21:78.md) — غَنَمُ

وَدَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ إِذْ يَحْكُمَانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ وَكُنَّا لِحُكْمِهِمْ شَاهِدِينَ

Meal (IK): Davud ve Süleyman’a da. Hani kavmin koyunlarının yayıldığı bir ekin hakkında hüküm veriyorlarken; Biz, onların hükmüne şahidlerdik.

### [Fetih 48:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/48:15.md) — مَغَانِمَ

سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلَى مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلَامَ اللَّهِ قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونَا كَذَلِكُمْ قَالَ اللَّهُ مِنْ قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا بَلْ كَانُوا لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Siz, ganimetleri almak için gittiğinizde; geride bırakılanlar diyeceklerdir ki: Bırakın, biz de arkanıza düşelim. Onlar, Allah’ın kelamını değiştirmek isterler. De ki: Bize uymayacaksınız. Allah, daha önce böyle buyurmuştur. Size; hayır, bizi çekemiyorsunuz, diyeceklerdir. Hayır onlar, pek az anlayan kimselerdir.

### [Fetih 48:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/48:19.md) — وَمَغَانِمَ

وَمَغَانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَهَا وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا

Meal (IK): Ve alacakları bol ganimetlerle. Allah; Aziz, Hakim olandır.

### [Fetih 48:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/ayet/48:20.md) — مَغَانِمَ

وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا فَعَجَّلَ لَكُمْ هَذِهِ وَكَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنْكُمْ وَلِتَكُونَ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ وَيَهْدِيَكُمْ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا

Meal (IK): Allah; size, ele geçireceğiniz bol ganimetler vaadetmiştir. Bunu size hemen vermiş ve insanların ellerini sizden çekmiştir ki mü’minlere bir ayet olsun ve sizi dosdoğru yola hidayet etsin.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğanem Koyun sürüsü demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والنون والميم معهما
غ ن م، ن غ م، غ م ن، ن م غ مستعملات غنم: هذه غَنَمٌ لفظٌ للجَماعةِ، فإذا أفردْت قُلْتَ شاةٌ.
والغُنْمُ الفَوْزُ بالشيء في غير مشقة.
والاغتِنامُ انتِهابُ الغُنْمِ.
والغَنيمةُ: الفيء وبنُو غُنْمٍ: حي من العرب.
نغم: النَّغْمَةُ: جرسُ الكلامِ وحُسْنُ الصوتِ من القراءة ونحوها.
وتقول: ما نَغَمَ بكلمةٍ.
غمن:
غَمَنْتُ الجلد ليلين ويحتمل الدِّباغَ.
ويقال: غَمَنْتُه وغَمَلْتُه.
وغَمَنْتُ المرأة بالغُمْنَةِ أي غَمَرْتُها بالغُمْرَةِ ليَحْسُنَ لونها ويرق جلدها.
نمغ: التَّنْمِيغُ: مَجْمَجَةٌ بِسواد وحمرة وبياضٍ، ورجل مُنَمَّغُ الخلق.
والنَّمْغَةُ: ما تحرك من الرماعة.

##### Türkçe

باب **الغين** و**النون** و**الميم** معهما
**غ ن م**، **ن غ م**، **غ م ن**، **ن م غ** kullanımdadır.

**غنم**: Bu **غَنَمٌ**, topluluk için bir lafızdır; tekil yaptığında **شاةٌ** dersin.
Ve **الغُنْمُ**, bir şeyi meşakkatsiz olarak elde etme/başarıdır.
Ve **الاغتِنامُ**, **الغُنْمِ**’i yağmalamadır.
Ve **الغَنيمةُ**: **الفيء**’dir; ve **بنو غُنْمٍ**: Araplardan bir kabiledir.

**نغم**: **النَّغْمَةُ**: sözün çınlaması ve kıraat ve benzerlerinden sesin güzelliğidir.
Ve dersin: Bir kelimeyle **نَغَمَ** etmedi.

**غمن**:
Deriyi yumuşasın ve tabaklamayı taşısın diye **غَمَنْتُ**.
Ve denilir: Onu **غَمَنْتُ** ve onu **غَمَلْتُ**.
Ve kadını **الغُمْنَةِ** ile **غَمَنْتُ**, yani renginin güzel olması ve derisinin incelmesi için onu **الغُمْرَةِ** ile kapladım.

**نمغ**: **التَّنْمِيغُ**: siyahlık, kızıllık ve beyazlık ile bir karışıklık/beneklenmedir; ve yaratılışı **مُنَمَّغُ** olan bir adam.
Ve **النَّمْغَةُ**: **الرماعة**’dan hareket eden şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَنَمُ: اسمٌ مؤنث موضوع للجنس، يقع على الذكور وعلى الإناث، وعليها جميعاً. وإذا صغَّرتها ألحقتها الهاء فقلت غُنَيْمَةٌ. والمَغْنَمُ والغَنيمَةُ بمعنًى، يقال: غَنِمَ القوم غُنْماً بالضم. وغُناماكَ أن تفعل كذا، أي غايتك والذي تَتَغَنَّمَهُ. وغَنَّمْتُهُ تَغْنيماً، إذا نفّلته. واغْتَنَمَهُ وتَغَنَّمَهُ: عَدَّهُ غَنيمةً.

##### Türkçe

**الغَنَمُ**: cins için konulmuş müennes bir isimdir; erkeklere de dişilere de ve onların hepsine birden vâki olur. Ve onu küçülttüğünde ona **الهاء**’yı ilhak edersin de **غُنَيْمَةٌ** dersin. Ve **المَغْنَمُ** ile **الغَنيمَةُ** mânâca birdir; denilir ki: kavim **غُنْماً** (zammesiyle) ganimet elde etti. Ve **غُناماكَ** şu ki şöyle yapasın; yani gayen ve ganimet edindiğin şey. Ve **غَنَّمْتُهُ**’nu **تَغْنيماً** ile (yaptım); onu nafîle verdiğim zaman. Ve **اغْتَنَمَهُ** ve **تَغَنَّمَهُ**: onu **غَنيمةً** saydı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ن م
غنم ، غمن ، نغم ، نمغ : مستعملة .
غنم : قال الليث : الغنَمُ : الشَّاءُ ، تقولُ : هذه غنَمٌ لفظٌ للجماعة ، فإذا أَفْرَدْتَ الواحدة ، قلتَ شاةٌ .
وقال غيره : تقولُ العرب : تَروحُ على فلان غنَمان : أي : قطِيعَان ، لكلِّ قَطيعٍ راعٍ عَلَى حِدَةٍ ، وكذلك تَروحُ عليه إِبِلان : أي إبلٌ ها هُنا ، وَإبل ، ها هنا ، وغنَمٌ مُغَنَّمةٌ : إذا كانت للقِنْيَةِ مجموعةً .
وقال الليث : الغُنْمُ : الفوز بالشيء من غير مشقّة ، والاغتنام : انتهازُ الغُنم ، يقال : اغتنم الفُرصة وانتَهزها بمعنى واحد ، والغَنيمة : الفَيْءُ ، قلت : الغنيمةُ ما أُوجِفَ عليه بالخيل والرِّكاب من أَموال المشركين وأُخذ قَسْراً ويجب فيها الخُمس لِمن قسَمه الله له ، ويُقْسمُ أربعةُ أخمَاسها لمن حضر الوقْعة ، للفارس ثلاثة أَسهم ، وللرَّاجِل سهمٌ واحد .
وأما الفَيْءُ فهو ما أَفاءَ الله من أموال الكفار على المسلمين بلا حرْبٍ ولا إيجافٍ عليه بخيْل وركابٍ ، وذلك مِثل جزية الرُّؤُوس وما صُولِحوا عليه من أموالهم فيجبُ فيه الْخُمس أيضاً لمن قسَمه الله ، والباقي يوضَع في بيت مال المسلمين لسَدِّ ثَغْرٍ وإعداد سلاحٍ وخيْرٍ وأَرْزاق لأَهْل الفيْءِ من المقاتِلين والقُضاة وغيرهم ممَّن يَجري مَجْراهم .
وقال الكسائي : غنَمٌ مُغَنَّمة ، وإبِلٌ مُؤَبَّلة : إذا أُفْرِدَ لكل منها راعٍ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : غُنَاماكَ
وغُنْمُكَ أن تفعل ذاك ، كقَولِك قُصاراك وقَصْرُكَ وحَبابُك وشبابُك ، معْناه كلُّه غَايتُك .
نغم : قال الليث : النَّغْمَةُ : جَرْسُ الكلمةِ وحُسنُ الصَّوت في القراءة ، تقول : ما نَغَم بكَلمة .
أبو عبيد عن الكسائيِّ وأبي زيد : قد نَغَمْتُ أنْغَمُ وأَنغِم نَغْماً ، وهو الكلام الخفِيُّ .
وقال الأَصمعيُّ : إنَّه ليَتَنَغَّمُ بشيء ويتنسَّمُ بشيءٍ وينسم بشيءٍ : أي : يتكلَّم به .
نمغ : قال الليث : التَّنْميغُ : مَجْمَجَةُ سَوادٍ وحُمْرَةٍ وبياضٍ ، ورجُل منَمَّغُ الخَلْق ، قال : والنَّمَغَةُ : ما تَحرَّك من الرَّماعة .
أبو عبيد ، عن الفراء : النَّمَغَةُ : رأْسُ الجبَل .
وقال المفَضَّلُ : هي من رأس الصَّبِيِّ الرَّماغَةُ .
وقال ابن الأعرابيِّ : يقال لرأس الصّبيِّ قبلَ أن يشتدَّ يافُوخُه : النَّمَغَةُ والغاذَّةُ والغَاذِيَة .
غمن : يقال : غَمن الجلدَ وغمَلهُ إذا جَمعه بعد سلْخِه وترَكهُ مَلفوفاً حتى يَسْتَرخِي صُوفُه ، والغُمْنةُ : الغُمْرَة التي تَطْلِي بها المرأة وَجْهَها .
قال الأغلبُ :
لَيسَتْ مِن اللاّئيِّ تُسَوَّى بالْغُمَن
ويقال : الغُمْنةُ : السَّبِيذاجُ .

##### Türkçe

غ ن م
**غنم** ، **غمن** ، **نغم** ، **نمغ** : kullanımdadır.
**غنم** : Leys dedi: **الغنَمُ**: koyun(lar)dır; dersin ki: bu **غنَمٌ** bir topluluk için bir lafızdır; tekil yaptığında, **شاةٌ** dersin.
Bir başkası dedi: Araplar der ki: falanın üzerine iki **غنَمان** akşamleyin döner: yani iki sürü; her sürü için ayrı bir çoban; yine onun üzerine iki **إِبِلان** akşamleyin döner: yani burada bir deve(ler), burada bir deve(ler); ve **غنَمٌ مُغَنَّمةٌ**: eğer edinim için toplanmış ise.
Leys dedi: **الغُنْمُ**: bir şeyi meşakkatsiz olarak kazanmadır; ve **الاغتنام**: **الغُنم**’ü fırsat bilmektir; denir ki: **اغتنم** fırsatı ve onu kap; bir tek mânâ ile; ve **الغَنيمة**: **الفَيْءُ**’dür; dedim: **الغنيمةُ** müşriklerin mallarından atlar ve bineklerle üzerine süratle gidilen ve zorla alınan şeydir; ve onda, Allah’ın kendisine taksim ettiği kimse için beşte bir vacip olur; ve onun beşte dördü, vak‘aya hazır bulunanlar için taksim edilir; süvariye üç hisse, piyadeye bir hisse.
أما **الفَيْءُ** ise, Allah’ın kâfirlerin mallarından Müslümanlara savaşsız ve üzerine at ve bineklerle süratle gidiş olmaksızın iade ettiği şeydir; bu da baş cizyesi ve mallarından üzerinde sulh olunan şey gibidir; onda da, Allah’ın taksim ettiği kimse için **الْخُمس** vacip olur; geri kalanı, bir sınır gedik(ler)ini kapatmak ve silah ve hayır hazırlamak ve **الفيْءِ** ehli olan savaşçılara, kadılara ve onların yürüdüğü yolda yürüyen başkalarına rızıklar için Müslümanların beytülmâline konur.
Kisâî dedi: **غنَمٌ مُغَنَّمة** ve **إبِلٌ مُؤَبَّلة**: eğer her birine bir çoban tahsis edilmiş ise.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **غُنَاماكَ**
ve **غُنْمُكَ** şunu yapmandır; senin **قُصاراك** ve senin **قَصْرُكَ** ve senin **حَبابُك** ve senin **شبابُك** sözün gibi; mânâsı, hepsi: senin gayen.
**نغم** : Leys dedi: **النَّغْمَةُ**: kelimenin çınlaması ve okumada sesin güzelliğidir; dersin: bir kelime ile **نَغَم** etmedi.
Ebû Ubeyd, Kisâî ve Ebû Zeyd’den: gerçekten **نَغَمْتُ** **أنْغَمُ** ve **أَنغِم** **نَغْماً**; o, gizli konuşmadır.
Asma‘î dedi: muhakkak o, bir şey ile **يَتَنَغَّمُ** eder ve bir şey ile **يتنسَّمُ** eder ve bir şey ile **ينسم** eder: yani onunla konuşur.
**نمغ** : Leys dedi: **التَّنْميغُ**: siyahlık, kızıllık ve beyazlığın mırıldanmasıdır; ve yaratılışı **منَمَّغُ** olan bir adam; dedi: ve **النَّمَغَةُ**: **الرَّماعة**’dan hareket eden şeydir.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **النَّمَغَةُ**: dağın başıdır.
Mufaddal dedi: o, çocuğun başından **الرَّماغَةُ**’dır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: çocuğun başına, bıngıldağı sertleşmeden önce: **النَّمَغَةُ** ve **الغاذَّةُ** ve **الغَاذِيَة** denir.
**غمن** : denir: deriyi **غَمن** etti ve onu **غمَلهُ** etti; eğer onu yüzdükten sonra topladı ve yün(ü) gevşeyinceye kadar onu sarılı bırakmış ise; ve **الغُمْنةُ**: kadının yüzünü onunla sıvadığı **الغُمْرَة**’dir.
Ağleb dedi:
لَيسَتْ مِن اللاّئيِّ تُسَوَّى بالْغُمَن
Ve denir: **الغُمْنةُ**: **السَّبِيذاجُ**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والنون وما يثلثهما)
(غنم) الغين والنون والميم أصلٌ صحيح واحد يدلُّ على إفادة شيء لم يُملَك من قبل، ثم يختصّ به ما أُخِذ من مال المشركين بقَهْرٍ وغَلَبة. قال الله تعالى: ﴿وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيءٍ فَأَنَّ للهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ﴾ [الأنفال 41]. ويقولون: غُنَامَاكَ أنْ تفعل كذا، أي غايتُك والأمر الذي تتغنَّمه. وغَنْمٌ: قبيلة. ولعلَّ اشتقاقَ الغَنَم من هذا، وليس ببعيد.
(غني) الغين والنون والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدلُّ على الكِفاية، والآخر صوت.
فالأوّل الغِنى في المال. يقال: غَنِيَ يَغْنَى غِنىً. والغَنَاء بفتح الغَين مع المدّ: الكِفَاية. يقال: لا يُغْنِي فلانٌ غَنَاءَ فلانٍ، أي لا يَكفِي كِفايَتَه. وغَنِيَ عن كذا فهو غانٍ. وغَنِيَ القومُ في دارهم: أقاموا، كأنَّهُم اسْتَغْنُوا بها. ومَغَانيهم: مَنازِلُهم. والغانية: المرأة. قال قومٌ: معناه أنها استغنَتْ بمنزلِ أبويها. وقال آخرون: استغنَتْ ببعلها. ويقال استَغْنَتْ بجمالها عن لُبْسِ الحلْي. قال الأعشى:
ولكنْ لا يَصِيد إذا رماها  *** ولا تُصْطادُ غانيةٌ كَنُودُ([1])
والغُنْيَان: الغِنَى. قال قيس:
أجَدَّ بعَمْرَة غُنيانُها  *** فتَهْجُرَ أم شانُنا شَانُها([2])
ويقال: تَغنَّيْتُ بكذا، وتغَانيتُ به، إذا أنت استغنيت به. قال الأعشى:
وكنت امرأً زَمَناً* بالعِراقِ  *** عَفِيف المُنَاخِ طويل التغَنّْ([3])
وقال في التَّغاني:
كلانا غنِيٌّ عن أخيه حَيَاتَهُ  *** ونحنُ إذا مُِتْنا أشدُّ تَغَانِيا([4])
والأصل الآخر: الغِناء من الصَّواب. والأُغْنيَة([5]) : اللون من الغِنَاء.
(غنج) الغين والنون والجيم كلمةٌ واحدة، الغُنْج، وهو الشِّكل والدَّلُّ.
(غنظ) الغين والنون والظَّاء كلمةٌ واحدة. يقال: إنّ الغَنْظَ: الهمُّ اللازم. غَنَظَه الأمرُ يَغْنِظه. قال:
ولقد رأيتَ فوارساً من قومنا  *** غَنَظُوكَ غَنْظَ جَرَادةِ العَيَّارِ([6])
--------------ــــ
([1]) ديوان الأعشى 215. وقبله:
وقد صادت فؤادك إذ رمته  *** فلو أن امرأ دنفا يصيد
([2]) ديوان قيس بن الخطيم 7 واللسان (غنا).
([3]) ديوان الأعشى 22 واللسان (غنا) والمخصص (6: 143). وسبق إنشاده في (زمن).
([4]) قائله المغيرة بن حبناء، كما في اللسان (غنا).
([5]) تقال بضم الهمزة وكسرها مع تشديد الياء وتخفيفها، أربع لغات.
([6])البيت لجرير في اللسان (غنظ) ولم يرو في ديوان جرير. ونسب في التاج (جرد) إلى ابن أدهم النعامي الكلبي. وأنشده في اللسان (عير) بدون نسبة. والجرادة هنا فرس العيار، وهو اسم رجل. وبعده في اللسان (غنظ):
ولقد رأيت مكانهم فكرهتهم  *** ككرهة الخنزير للإيغار

ـ

##### Türkçe

(باب **الغين** و**النون** ve onları üçleyen şey)
(**غنم**) **الغين** ve**النون** ve**الميم** tek bir sahih asıldır; daha önce mülk edinilmemiş bir şeyin faydasını elde etmeye delâlet eder; sonra, müşriklerin malından kahır ve galebe ile alınana mahsus olur. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيءٍ فَأَنَّ للهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ﴾ [الأنفال 41]. Ve derler ki: **غُنَامَاكَ** أنْ تفعل كذا, yani senin gayen ve ganimet edindiğin iş. Ve **غَنْمٌ**: bir kabiledir. Ve belki **الغَنَم**’in iştikakı bundandır; uzak değildir.
(**غني**) **الغين** ve**النون** ve illetli harf iki sahih asıldır; ikisinden biri kifâyete delâlet eder, diğeri sestir.
Birincisi: malda **الغِنى**. Denir ki: **غَنِيَ** **يَغْنَى** **غِنىً**. Ve **الغَنَاء** ( **الغَين**’in fethi ile, med ile): kifâyet. Denir ki: فلانٌ **لا يُغْنِي** **غَنَاءَ** فلانٍ, yani onun kifâyetini kifâyet etmez. Ve **غَنِيَ** عن كذا, o hâlde o **غانٍ**’dir. Ve **غَنِيَ** القومُ في دارهم: ikamet ettiler; sanki onunla istiğnâ ettiler. Ve **مَغَانيهم**: menzilleridir. Ve **الغانية**: kadındır. Bir kavim dedi: manası, ana-babasının menziliyle istiğnâ ettiğidir. Ve başkaları dedi: kocasıyla istiğnâ etti. Ve denir: güzelliğiyle ziynet takmaktan istiğnâ etti. الأعشى dedi:
ولكنْ لا يَصِيد إذا رماها  *** ولا تُصْطادُ **غانيةٌ** كَنُودُ([1])
Ve **الغُنْيَان**: **الغِنَى**. قيس dedi:
أجَدَّ بعَمْرَة **غُنيانُها**  *** فتَهْجُرَ أم شانُنا شَانُها([2])
Ve denir: **تَغنَّيْتُ** بكذا, ve **تغَانيتُ** به, sen onunla istiğnâ ettiğin zaman. الأعشى dedi:
وكنت امرأً زَمَناً* بالعِراقِ  *** عَفِيف المُنَاخِ طويل **التغَنّْ**([3])
Ve **التَّغاني** hakkında dedi:
كلانا غنِيٌّ عن أخيه حَيَاتَهُ  *** ونحنُ إذا مُِتْنا أشدُّ **تَغَانِيا**([4])
Ve diğer asıl: **الغِناء** doğruluktandır. Ve **الأُغْنيَة**([5]) : **الغِنَاء**’dan bir renktir.
(**غنج**) **الغين** ve**النون** ve**الجيم** tek bir kelimedir: **الغُنْج**; o, şekil ve nazlanmadır.
(**غنظ**) **الغين** ve**النون** ve**الظَّاء** tek bir kelimedir. Denir ki: **الغَنْظَ**: lâzım olan gamdır. İş onu **غَنَظَه**; onu **يَغْنِظه**. Dedi ki:
ولقد رأيتَ فوارساً من قومنا  *** **غَنَظُوكَ** **غَنْظَ** جَرَادةِ العَيَّارِ([6])
--------------ــــ
([1]) الأعشى divanı 215. Ve ondan önce:
وقد صادت فؤادك إذ رمته  *** فلو أن امرأ دنفا يصيد
([2]) قيس بن الخطيم divanı 7 ve **اللسان** (**غنا**).
([3]) الأعشى divanı 22 ve **اللسان** (**غنا**) ve **المخصص** (6: 143). Ve daha önce ( **زمن** )’de inşad edildi.
([4]) Söyleyeni المغيرة بن حبناء’dır; **اللسان** (**غنا**)’da olduğu gibi.
([5]) hemzenin zammı ve kesri ile, **الياء**’ın teşdidi ve tahfifi ile söylenir; dört lugattır.
([6]) Beyit, **اللسان** (**غنظ**)’da جرير’indir; ve جرير divanında rivayet edilmemiştir. Ve **التاج** (**جرد**)’da ابن أدهم النعامي الكلبي’ye nisbet edildi. Ve **اللسان** (**عير**)’de nisbet olmaksızın inşad etti. Ve buradaki **الجرادة**, العيار’ın atıdır; ve o bir adamın adıdır. Ve ondan sonra **اللسان** (**غنظ**)’da:
ولقد رأيت مكانهم فكرهتهم  *** ككرهة الخنزير للإيغار

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغنم معروف. قال تعالى: ﴿ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما﴾ [الأنعام/146]. والغنم: إصابته والظفر به، ثم استعمل في كل مظفور به من جهة العدى وغيرهم. قال تعالى: ﴿واعلموا أنما غنمتم من شيء﴾ [الأنفال/ 41]، ﴿فكلوا مما غنمتم حلالا طيبا﴾ [الأنفال/69]، والمغنم: ما يغنم، وجمعه مغانم. قال: ﴿فعند الله مغانم كثيرة﴾ [النساء/94].

##### Türkçe

- **الغنم** bilinen (şey)dir. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve sığırdan ve **الغنم**’den, onların ikisinin iç yağlarını onlara haram kıldık﴾ [الأنعام/146]. Ve **الغنم**: ona isabet etmek ve ona nail olmak (zafer kazanmak)tır; sonra düşmanlar cihetinden ve onların dışındakilerden, elde edilip nail olunan her şeyde kullanıldı. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve bilin ki, herhangi bir şeyden **غنمتم** ettiğiniz (ganimet aldığınız) şey﴾ [الأنفال/ 41]، ﴿Öyleyse **غنمتم** ettiğinizden helâl ve temiz olarak yiyin﴾ [الأنفال/69]، ve **المغنم**: ganimet alınan şeydir; onun çoğulu **مغانم**’dir. Dedi ki: ﴿Artık Allah katında çok **مغانم** vardır﴾ [النساء/94].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ن م
لفلان غنمان أي قطيعان من الغنم‏.‏
قال‏:‏ هما سيّدانا يزعمان وإنما يسوداننا أن يسّرت غنماهما وتقول‏:‏ خرج إلى غنيمته مع غليمته تصغير غلمة‏.‏
وغنم مغنمة كقولك‏:‏ إبل مؤبلة أي مجتمعة وتغنّم فلان وتأبّل‏:‏ اتخذها‏.‏
وغنّمه الله‏:‏ نفله وغنّمته فاغتنم ونفلته فانتفل‏.‏
وتقول‏:‏ الغنم المغنمه غنائم مغنمه‏.‏
واغتنم السلامة وتغنمها‏.‏
وغناماك أن تفعل كذا بمعنى قصاراك ووزنه‏.‏

##### Türkçe

غ ن م
Falanca için iki **غنمان** (yani **الغنم**dan iki sürü) vardır.
Dedi ki: “Onlar bizim iki efendimizdir; iddia ederler; hâlbuki bizi ancak, onların iki **غنم**ı kolaylaştırıldığı için efendi olurlar.” Ve dersin ki: “Küçültme olarak **غلمة**nın tasğîri olan **غليمته**si ile birlikte **غنيمته**sine çıktı.”
Ve **غنم** bir **مغنمة**dir; senin “toplanmış” yani bir araya gelmiş mânâsında “**إبل** **مؤبلة**” demen gibi. Ve falanca **تغنّم** etti ve **تأبّل** etti: onu edindi.
Ve Allah onu **غنّمه**: ona ganimet verdi. Ve ben onu **غنّمته** de o **اغتنم** etti; ve ben ona **نفلته** de o **انتفل** etti.
Ve dersin ki: “Ganimet olan **الغنم**: **غنائم** **مغنمة**dir.”
Ve selâmeti **اغتنم** et ve onu **تغنم** et.
Ve “**وغناماك** أن تفعل كذا” (şunu yapman) “**قصاراك**” mânâsındadır; ve vezni de böyledir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَنَم: الشاء لا واحد له من لفظه، وقد ثَنَّوْه فقالوا غنَمانِ؛ قال الشاعر:
هُمَا سَيِّدانا يَزْعُمانِ، وإنَّما
يَسُودانِنا إن يَسَّرَتْ غَنماهُما
قال ابن سيده: وعندي أَنهم ثنوه على إرادة القَطِيعين أو السِّرْبين؛ تقول العرب: تَرُوح على فلان غَنمانِ أي قطيعان لكل قَطِيع راع على حدة؛ ومنه حديث عمر: أَعْطُوا من الصَّدقة من أَبْقت له السنة غَنماً ولا تُعطوها من أَبقت له غَنمَيْنِ أي من أَبقت له قِطعةً واحدة لا يُقَطَّعُ مثلها فتكون قِطْعتين لقلتها، فلا تُعطوا من له قطعتان منها، وأَراد بالسَّنة الجَدْب؛ قال: وكذلك تروح على فلان إبلان: إبل ههنا وإبل ههنا، والجمع أَغْنام وغُنوم، وكسَّره أَبو جندب الهذلي أَخو خِراش على أَغانِم فقال من قصيدة يذكر فيها فِرار زُهير بن الأَغرّ اللحياني:
فَرَّ زُهَيْرٌ رَهْبةً مِن عِقابنا،
فَلَيْتَكَ لم تَغْدِرْ فتُصْبِح نَادما
منها:
إلى صلح الفَيْفَا فَقُنَّةِ عَاذِبٍ،
أُجَمِّعُ منهم جامِلاً وأَغانِما
قال ابن سيده: وعندي أَنه أَراد وأَغانيم فاضطر فحذف كما قال: والبَكَراتِ الفُسَّجَ العَطامِسَا
وغَنَم مُغْنَمةٌ ومُغَنَّمَة: كثيرة. وفي التهذيب عن الكسائي: غنم مُغَنِّمة ومُغَنَّمَة أي مُجتمعة. وقال أَبو زيد: غنم مُغَنَّمة وإبل مُؤبَّلة إذا أُفرد لكل منها راع، وهو اسم مؤنث موضوع للجنس، يقع على الذكور وعلى الإناث وعليهما جميعاً، فإذا صغرتها أَدخلتها الهاء قلت غُنَيْمة، لأَن أَسماء الجموع التي لا واحد لها من لفظها إذا كانت لغير الآدميين فالتأْنيث لها لازم، يقال: له خمس من الغنم ذكور فيؤنث العدد وإن عنيت الكِباش إذا كان يليه من الغنم لأَن العدد يجري في تذكيره وتأْنيثه على اللفظ لا على المعنى، والإبل كالغنم في جميع ما ذكرنا، وتقول: هذه غنم لفظ الجماعة، فإذا أَفردت الواحدة قلت شاة. وتَغَنَّم غَنَماً: اتخذها. وفي الحديث: السَّكِينةُ في أَهل الغَنَم؛ قيل: أراد بهم أَهل اليمن لأن أَكثرهم أَهل غنم بخلاف مُضر ورَبيعة لأَنهم أَصحاب إبل. والعرب تقول: لا آتيك غَنَمَ الفِزْرِ أَي حتى يجتمع غنم الفزر، فأَقاموا الغنم مقام الدهر ونصبوه هو على الظرف، وهذا اتساع. والغُنْم: الفَوْز بالشي من غير مشقة. والاغتِنام: انتهاز الغُنم. والغُنم والغَنِيمة والمَغْنم: الفيء. يقال: غَنِمَ القَوم غُنْماً، بالضم. وفي الحديث: الرَّهْن لمن رَهَنه له غُنْمه وعليه غُرْمه؛ غُنَّمه: زيادته ونَماؤه وفاضل قيمته؛ وقول ساعدة بن جُؤية: وأَلزمَهَا من مَعْشَرٍ يُبْغِضُونها،
نَوافِلُ تأْتيها به وغُنومُ
يجوز أَن يكون كسَّر غُنْماً على غُنوم. وغَنِم الشيءَ غُنْماً: فاز به. وتَغَنَّمه واغْتَنَمه: عدّه غَنِيمة، وفي المحكم: انتهز غُنْمه. وأَغْنَمه الشيءَ: جعله له غَنِيمة. وغَنَّمته تَغْنِيماً إذا نفَّلته. قال الأَزهري: الغَنِيمة ما أَوجَف عليه المسلمون بخيلهم وركابهم من أَموال المشركين، ويجب الخمس لمن قَسَمه الله له، ويُقسَم أَربعةُ أخماسها بين المُوجِفين: للفارس ثلاثة أَسهم وللراجل سهم واحد، وأَما الفَيء فهو ما أَفاء الله من أَموال المشركين على المسلمين بلا حرب ولا إيجاف عليه، مثل جِزية الرؤوس وما صُولحوا عليه فيجب فيه الخمس أَيضاً لمن قسمه الله، والباقي يصرف فيما يَسُد الثغور من خيل وسلاح وعُدّة وفي أَرزاق أَهل الفيء وأَرزاق القضاة ومن غيرهم ومن يجري مَجراهم، وقد تكرر في الحديث ذكر الغنيمة والمَغنم والغنائم، وهو ما أُصيب من أَموال أهل الحرب وأَوجَف عليه المسلمون الخيل والركاب. يقال: غَنِمت أَغْنَم غُنماً وغَنيمة، والغنائم جمعها. والمَغانم: جمع مَغْنم، والغنم، بالضم، الاسم، وبالفتح المصدر. ويقال فلان يتغنم الأمر أي يَحرِص عليه كما يحرص على الغنيمة. والغانم: آخذ الغنيمة، والجمع الغانمون. وفي الحديث الصوم في الشتاء الغنيمة الباردة؛ سماه غنيمة لما فيه من الأَجر والثواب.
وغُناماك وغُنْمك أن تفعل كذا أي قُصاراك ومَبْلَغ جُهدك والذي تتغنمه كما يقال حُماداك، ومعناه كله غايتك وآخر أَمرك.
وبنو غَنْم: قبيلة من تَغْلِب وهو غَنم بن تغلب بن وائل. ويَغْنَم: أبو بطن. وغنّام وغانم وغُنَيم: أَسماءٌ. وغَنَّمة: اسم امرأَة. وغَنّام: اسم بعير؛ وقال:
يا صاح، ما أَصْبَرَ ظَهْرَ غَنَّام
خَشِيتُ أَن تَظْهَرَ فيه أَوْرام
مِن عَوْلَكَيْنِ غَلَبا بالإِبْلام

##### Türkçe

**الغَنَم**: **الشَّاء**; lafzından tekili yoktur; onu tesniye yaptılar da **غنَمانِ** dediler;

Şair dedi ki:
هُمَا سَيِّدانا يَزْعُمانِ، وإنَّما
يَسُودانِنا إن يَسَّرَتْ غَنماهُما

İbn Sîde dedi ki: ve benim yanımda, onu iki sürüyü yahut iki **السِّرْب**i kastederek tesniye etmişlerdir;

Araplar der ki: **تَرُوح على فلان غَنمانِ** yani iki sürü; her sürü için ayrı bir çoban olmak üzere;

Ve ondan Ömer hadisi: **أَعْطُوا من الصَّدقة من أَبْقت له السنة غَنماً ولا تُعطوها من أَبقت له غَنمَيْنِ** yani ona bir tek parça bırakmış olandan; onun gibisi azlığından dolayı parçalanıp iki parça olmaz; ondan iki parçası olana vermeyin; ve **السَّنة** ile **الجَدْب**i kastetti;

Dedi ki: ve yine **تروح على فلان إبلان**: burada deve ve burada deve; cem‘i **أَغْنام** ve **غُنوم**dur; ve onu Ebû Cündeb el-Hüzelî, Hırâş’ın kardeşi, **أَغانِم** üzere kırdı da, Lihyânî el-Ağarr’ın oğlu Züheyr’in kaçışını andığı bir kasideden söyledi:

فَرَّ زُهَيْرٌ رَهْبةً مِن عِقابنا،
فَلَيْتَكَ لم تَغْدِرْ فتُصْبِح نَادما

Ondan:
إلى صلح الفَيْفَا فَقُنَّةِ عَاذِبٍ،
أُجَمِّعُ منهم جامِلاً وأَغانِما

İbn Sîde dedi ki: ve benim yanımda, **أَغانيم**i kastetti, sonra zaruret oldu da hazfetti; nitekim dediği gibi:
والبَكَراتِ الفُسَّجَ العَطامِسَا

Ve **غَنَم مُغْنَمةٌ** ve **مُغَنَّمَة**: çok.

Ve **التهذيب**’de Kisâî’den: **غنم مُغَنِّمة** ve **مُغَنَّمَة** yani toplanmış.

Ebû Zeyd dedi ki: **غنم مُغَنَّمة** ve **إبل مُؤبَّلة**; her birine bir çoban ayrıldığı zaman; ve o, cins için konulmuş müennes bir isimdir; erkeklere de dişilere de ve ikisine birlikte vâki olur; onu küçülttüğün zaman **الهاء**’yı ona dâhil edersin, **غُنَيْمة** dersin; çünkü lafzından tekili olmayan cem‘ isimleri, âdemîlerden başkası için olduğu zaman, te’nîs onlara lâzımdır; “onun **الغنم**den beş (tane) erkeği vardır” denir de sayı müennes yapılır, koçları kastetmiş olsan bile; eğer ondan sonra gelen **الغنم** ise; çünkü sayı, müzekkerliğinde ve müennesliğinde, mânaya değil lafza göre cereyan eder; ve **الإبل** bütün zikrettiklerimizde **الغنم** gibidir; ve dersin: **هذه غنم** cemaat lafzı; tekil yaptığın zaman bir tanesini ayırırsan **شاة** dersin.

Ve **تَغَنَّم غَنَماً**: onu edindi.

Hadiste: **السَّكِينةُ في أَهل الغَنَم**; denildi ki: onlarla Yemen ehlini kastetti; çünkü onların çoğu **أَهل غنم**dir; **مُضر** ve **رَبيعة**’nin hilâfına; çünkü onlar deve sahipleridir.

Ve Araplar der: **لا آتيك غَنَمَ الفِزْرِ** yani **غنم الفزر** toplanıncaya kadar; böylece **الغنم**i dehr makamına ikame ettiler ve onu zarf olarak nasbettiler; bu bir genişletmedir.

Ve **الغُنْم**: meşakkatsiz olarak bir şeyle kazanımdır.

Ve **الاغتِنام**: **الغُنم**u fırsat bilmedir.

Ve **الغُنم** ve **الغَنِيمة** ve **المَغْنم**: **الفيء**dir. Denir: kavim **غُنْماً** (damme ile) ganimet elde etti.

Hadiste: **الرَّهْن لمن رَهَنه له غُنْمه وعليه غُرْمه**; **غُنَّمه**: onun ziyadesi ve büyümesi ve kıymetinin fazlası.

Ve Sâ‘ide b. Cü’eyye’nin sözü:
وأَلزمَهَا من مَعْشَرٍ يُبْغِضُونها،
نَوافِلُ تأْتيها به وغُنومُ

Caizdir ki **غُنْماً**yı **غُنوم** üzere kırmış olsun.

Ve **غَنِم الشيءَ غُنْماً**: onunla kazandı.

Ve **تَغَنَّمه** ve **اغْتَنَمه**: onu **غَنِيمة** saydı; ve **المحكم**’de: onun **غُنْمه**unu fırsat bildi.

Ve **أَغْنَمه الشيءَ**: onu ona **غَنِيمة** kıldı.

Ve **غَنَّمته تَغْنِيماً**: onu **نفَّلته** ettiğim zaman.

Ezherî dedi ki: **الغَنِيمة** Müslümanların atları ve binekleriyle müşriklerin mallarından üzerine koşturdukları şeydir; ve humus, Allah’ın kendisine paylaştırdığı kimseye vaciptir; ve onun dört humusu **المُوجِفين** arasında taksim edilir: süvariye üç hisse ve piyadeye bir hisse.

Ve **الفَيء** ise, Allah’ın müşriklerin mallarından Müslümanlara savaşsız ve üzerine koşturma olmaksızın döndürdüğü şeydir; baş cizyesi gibi ve üzerinde sulh oldukları şey; onda da humus, Allah’ın paylaştırdığı kimseye vacip olur; ve geri kalanı, at, silah ve teçhizatla sınır gediklerini kapatan şeylerde ve **أَهل الفيء** rızıklarında ve kadıların rızıklarında ve onlardan başkalarının ve onların yerinde olanların rızıklarında sarf olunur.

Ve hadiste **الغنيمة** ve **المَغنم** ve **الغنائم** zikri tekrar etmiştir; o, harp ehlinin mallarından elde edilen ve Müslümanların üzerine at ve binek koşturdukları şeydir.

Denir: **غَنِمت أَغْنَم غُنماً وغَنيمة**; ve **الغنائم** onun cem‘idir.

Ve **المَغانم**: **مَغْنم**in cem‘idir.

Ve **الغنم** (damme ile) isimdir; (fetha ile) masdardır.

Ve denir: falan **يتغنم الأمر**; yani ganimete hırs ettiği gibi ona hırs eder.

Ve **الغانم**: ganimeti alan; cem‘i **الغانمون**.

Hadiste: **الصوم في الشتاء الغنيمة الباردة**; onu ganimet diye adlandırdı; onda ecir ve sevap bulunduğu için.

Ve **غُناماك** ve **غُنْمك** “şunu yapman” yani senin **قُصاراك**ın ve gayretinin ulaştığı yer ve ganimet edindiğin şey; nitekim **حُماداك** denildiği gibi; ve bunun hepsinin mânası: senin gayen ve işinin sonudur.

Ve **بنو غَنْم**: **تَغْلِب**’den bir kabiledir; o, Vâil b. Tağlib b. Vâil’in oğlu **غَنم**dir.

Ve **يَغْنَم**: bir batnın babasıdır.

Ve **غنّام** ve **غانم** ve **غُنَيم**: isimlerdir.

Ve **غَنَّمة**: bir kadının adıdır.

Ve **غَنّام**: bir devenin adıdır; ve dedi ki:
يا صاح، ما أَصْبَرَ ظَهْرَ غَنَّام
خَشِيتُ أَن تَظْهَرَ فيه أَوْرام
مِن عَوْلَكَيْنِ غَلَبا بالإِبْلام

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ن م * * الغَنَم * اسم مؤنث موضوع للجنس يقع على الذكور والإناث وعليهما جميعا وإذا صغرتها ألحقتها الهاء فقلت * غُنَيْمة * لأن أسماء الجموع التي لا واحد لها من لفظها إذا كانت لغير الآدميين فالتأنيث لها لازم يقال له خمس من الغنم ذكور فتؤنث العدد وإن عنيت الكباش إذا كان يليه الغنم لأن العدد يجري في تذكيره وتأنيثه على اللفظ لا على المعنى والإبل كالغنم في جميع ما ذكرناه و * المَغْنَم * و * الغَنِيمة * بمعنى وقد * غَنِم * بالكسر * غُنْماً * و * غَنَّمَه تَغْنيما * نفَّلَه و * اغْتَنَمَهُ وتَغَنَّمَهُ * عَدَّهُ غَنِيمة

##### Türkçe

* غ ن م * **الغَنَم**: erkeklere ve dişilere ve onların hepsine birden vâki olan, cins için konulmuş müennes bir isimdir. Onu küçülttüğünde ona **الهاء**’yı ilhak edersin; böylece **غُنَيْمة** dersin. Çünkü lafzından bir tekili olmayan cem‘ isimleri, âdemîler dışında olduklarında, müenneslik onlar için lâzımdır. “Ganimden beş (tane) erkek” denir; böylece sayıyı müennes yaparsın; koçları kastetsen bile, eğer onu **الغنم** izliyorsa. Çünkü sayı, müzekkerliğinde ve müennesliğinde, mânaya göre değil lafza göre cereyan eder. Ve **الإبل**, zikrettiklerimizin hepsinde **الغنم** gibidir. Ve **المَغْنَم** ile **الغَنِيمة** mânaca (aynıdır). Ve (kişi) kesre ile **غَنِم** etti; **غُنْماً** (olarak). Ve **غَنَّمَه تَغْنيما**: ona “nafîle” verdi. Ve **اغْتَنَمَهُ وتَغَنَّمَهُ**: onu **غَنِيمة** saydı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الغَنَمُ مُحَرَّكَةً : الشَّاءُ ، لا واحِدَ لها من | لَفْظِهَا ) ، وفي المُحْكَمِ : من لَفْظِهِ ( الواحِدَةُ : | شاةٌ . و ) قَالَ الجَوْهَرِيّ : ( هو اسْمٌ مُؤَنَّثٌ ) | مَوْضُوعٌ ( لِلجِنْسِ ، يَقَعُ على الذُّكُورِ و ) | عَلَى ( الإناثِ وعَلَيْهِمَا جَميعًا ) ، وفي بَعْضِ | النُّسَخِ : وعَلَيْها جَمِيعها : فإذا صَغَّرْتَهَا | أَلْحَقْتَهَا الهَاءَ فَقُلْتَ غُنَيْمَةٌ ؛ لأنَّ أَسْماءَ | الجُموعِ الَّتِي لا واحِدَ لَهَا من لَفْظِها إِذا | كَانَتْ لِغَيْرِ الآدَمِيِّينَ فالتَّأْنِيثُ لَهَا لازِمٌ ، | يُقالُ : خَمْسٌ من الغَنَمِ ذُكُورٌ فَتُؤَنِّثُ | العَدَدَ ، وإن عَنَيْتَ الكِباشَ إذَا كَانَ يَلِيه : |   من الغَنَم   ، لأنَّ العَدَدَ يَجْرِي في تَذْكِيرِه | وتَأْنِيثِه على اللَّفْظِ لا عَلى المَعْنَى ، والإِبلُ | كالغَنَمِ في جَميعِ ما ذَكَرْنَاه . هَذَا نَصُّ | الجَوْهَرِيّ . وقَولُه : إذا كَان يَلِيه ، هَكَذا هو | بِخَطِّ الجَوْهَرِيّ ، وفي بَعْضِ النُّسَخِ : إذَا | كَان يَلِيهِ الغَنَمُ ، وفي نُسْخَةٍ أُخرَى : إِذا | كَانَ بَيْنَه مِنَ الغَنَمِ ، وَوَجَدْتُ في الهامِشِ | ما نَصُّه : لَم افْهَمْ ذَلِكَ . ( ج : أَغْنامٌ | وغُنوم ، و ) كَسَّره أبو جُنْدَبٍ الهُذَلِيِّ أخُو | صَخْرٍ علَى ( أَغَانِمَ ) ، فقال من قَصِيدَةٍ | يذكُرُ فيها فِرارَ زُهَيْرِ بنِ الأغَرِّ اللِّحْيانِيّ : | % ( فَرَّ زُهَيْرٌ رَهْبَةً من عِقابِنَا % | فَلَيْتَكَ لَمْ تَغْدِرِ فَتُصْبِحَ نادِمَا ) % | % ( إلى صلح الغسفا فَقُنَّهِ عَاذِبٍ % | أُجَمِّعُ مِنْهُمْ جامِلاً وأغانِمَا ) % | | قَالَ ابنُ سَيدَه : وعِنْدي أَنَّه أَرادَ |   وأَغانِيمَ   فَاضْطُرّ فَحَذَف . | | ( وقَالَوا : غَنَمانِ في التَّثْنِيَةِ : ) قَالَ الشاعر : | % ( هُمَا سَيِّدانَا يَزْعُمانِ وإِنَّما % | يِسُودانِنَا إِنْ يَسَّرَتْ غَنَمَا هُمَا ) % |

| | قَالَ ابنُ سِيدَه : وعِنْدِي أَنَّهم ثَنَّوْهُ | ( عَلَى إِرادَةِ قَطِيعَيْنِ ) أو سِرْبَيْنِ ، تَقولُ | العَرَبُ : تَروحُ على فُلانٍ غَنَمانِ أَيْ : | قَطيعان ، لِكُلِّ قَطيعٍ راعٍ على حِدَةٍ . ومِنْه | الحَديثُ : ( أَعْطُوا مِن الصَّدَقَةِ مَنْ أبقَتْ | له السنَةُ غَنَمًا ، ولا تُعْطُوهَا مِنْ أَبْقَتْ له | غَنَمَيْن أَيْ : [ مَنْ أَبْقَتْ له ] قطعةً واحدةً | لا يُقَطَّعُ مِثْلُها فتكونَ قِطْعَتَيْنِ لِقِلَّتِها ، | وأَرادَ بِالسَّنَةِ الجَدْبَ قَالَ : وكَذَلِكَ تَروحُ | عَلى فُلانٍ إِبِلانِ : إِبِلٌ هَهَنا وإبلٌ هَهُنَا . | | ( و ) في التَّهْذِيبِ عن الكِسائِيّ : | ( غَنَمٌ مُغْنَمَةٌ ، كَمُكْرَمَةٍ ، ومُعَظَّمَةٍ ) ، أي : | مُجْتَمِعَةٌ . وقَالَ غَيرُه : ( كَثِيرَةٌ ) ، وقَالَ أبو | زَيْدٍ : غَنَمٌ مُغَنَّمَةٌ وإبلٌ مُؤَبَّلَة إذا أُفْرِدَ لِكُلٍّ | مِنْهما راعٍ . | | ( والمَغْنَمُ والغَنِيمُ والغَنِيمَةُ والغُنْمُ | بالضَّمِّ : الفَيءُ ) . | | وقد ( غَنِمَ ) الشَّيءَ ( بِالكَسْرِ غُنْمًا | بِالضَّمِّ ) وعَلَيه اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيّ ( و ) غَنْمًا | ( بالفَتْحِ و ) غَنَمًا ( بِالتَّحْرِيكِ ) وهما لُغَتان ، | ويقَالَ : الغُنْمُ بالضَّمِّ الاسْمُ ، وبِالفَتْحِ | المَصْدَرُ ( وغَنِيمَةً ) كَسَفِينَةٍ ( وغُنْمَانًا | بالضَّمِّ ) ، وفي الحَدِيثِ :   الرَّهْنُ لِمَنْ رَهَنَهُ ، | له غُنْمُه ، وعَليه غُرْمُه   غُنْمُهُ أَيْ : | زِيادَتُه ونَماؤُه وفاضِلُ قِيمَتِه . | | ( و ) الغُنْمُ : ( الفَوْزُ بِالشَّيءِ بِلا مَشَقَّةٍ ، | أو هَذَا الغُنْمُ والفَيءُ : الغَنِيمَةُ ) . | | قَالَ الأَزْهَرِيُّ :   الغَنِيمَةُ : ما أَوْجَفَ | عَليه المُسْلِمون بِخَيْلِهِم ورِكابِهِم من أموالِ | المُشْرِكين ، ويَجِب فيها الخُمْسُ لِمَنْ قَسَمَه | الله له ، وتُقَسَّمُ أربعَةُ أَخْماسِها بَيْنَ | المُوجِفين ، لِلفارِسِ ثَلاثَةُ أَسْهُمٍ ، وللرَّاجِلِ | سَهْمٌ واحِدٌ ، وأَمَّا الفَيءُ فهو مَا أَفاءَهُ الله | من أموالِ المُشْرِكين على المُسْلِمينِ بِلا | حَرْبٍ ولا إيجَافٍ عَلَيْهِ ، مِثْلُ جِزْيَةِ | الرّؤوس وما صُولِحُوا عَلَيه ، فَيَجِبُ فيه |

| الخُمْسُ أيضًا لِمَنْ قَسَمه الله تَعالَى له ، | والبَاقِي يُصْرَفُ فِيمَا سَدَّ الثُّغورَ من خَيلٍ | وسِلاحٍ وعُدَّةَ . | | ( وغُنَامَاك ) أَنْ تَفْعَلَ كَذَا ( بِالضَّمِّ ) ؛ | أَيْ : ( قُصَارَاكَ ) ومَبْلَغُ جُهْدِكَ ، والذي | تَتَغَنَّمُه ، كما يُقالُ : حُمادَاكَ ونُعامَاكَ ، | ومَعْنَاه كلُّه : غايَتُكَ وآخِرُ أَمْرِكَ . | | ( وغَنَّمَه كَذَا تَغْنِيمًا ) ، أَيْ : ( نَفَّلَهُ إيَّاهُ ) . | | ( واغْتَنَمَهُ وتَغَنَّمَهُ : عَدَّه غَنِيمَةً ) ، وفي | المُحْكَمِ : انْتَهَزَ غُنْمَهُ . | | ( وكَشَدَّادٍ ) غَنَّامٌ ( أَبو عِيَاضٍ ) هَكَذَا في | النُّسَخِ ، ولَم أَجِدْ له ذِكْرًا في المَعاجِمِ ، | وإنَّما هو والدُ عَبْدِ الرّحْمنِ . | | ( و ) غَنَّامُ ( بنُ أَوْسِ ) بنِ غَنَّامٍ | الخَزْرَجِيُّ ( البَيَاضَيُّ ) بَدْرِيٌّ ، قَالَه ابنُ | الكَلْبِيِّ ، والواقِدِيُّ : ( صَحَابِيَّانِ ) رَضِي الله | تَعالَى عَنهما . | | ( و ) غَنَّامٌ : اسمُ ( بَعِير ) قَالَ : | % ( * يا صَاحِ ما أَصْبَرَ ظَهْرَ غَنَّامْ * % ) % | % ( * خَشِيتُ أَنْ تَظْهَرَ فِيه أَوْرامْ * % ) % | % ( * مِن عَوْلَكَيْن غَلَبَا بِالإِبْلامْ * % ) % | ( وغَنْمٌ بِالفَتْحِ ابنُ تَغْلِبَ بنِ وائِلٍ : أَبو حَيٍّ ) | نَقَلَه الجَوْهَرِيّ ، ومِنْهم الأراقِمُ الَّذِينَ تَقَدَّم | ذِكرُهُمْ ، وَهُمْ إخوةٌ سِتَّةٌ أولادُ بَكْرِ بنِ | حَبِيبِ بنِ عَمْرِو بن غَنْمٍ هَذَا . | | ( وكَزُبَيْرٍ ، غُنَيْمُ بنُ قَيْسٍ ) المازِنيُّ | ( تابِعِيُّ ) قَدِمَ على عُمَر ، وَرَوَى عن سَعْدٍ ، | وأَبِي موسى ، وعَنْه سُليمان التَّيْمِيُّ | والجَرِيرِيُّ وجَمَاعةٌ . | | ( وغَنَّامَةُ ) بِالتَّشْدِيدِ : اسْمُ ( امْرَأَة ) . | | ويَغْنَمُ كيَمْنَعُ ابنُ سَالِمِ بنِ قَنْبَرٍ ) قَالَ | ابن حِبَّانَ : يَضَعُ الحَدِيثَ على أَنَسٍ . قلتُ : | وجَدُّه قَنْبَرٌ مَوْلَى عَلِيٍّ رَضِيَ الله تعالى عنه . | | ( وعَبدُ اللهِ بنُ مَغْنَمٍ كَمقْعَدٍ مُخْتَلَفٌ في | صُحْبَتِه ) ، وقَالَ أبو نُعَيْمٍ : هو عَبدُ اللهِ بنُ | مُعْتَمٍّ بِضَمِّ الميم وسُكُون العَيْنِ المُهْمَلَةِ | وفَتْحِ المُثَنَّاةِ الفَوْقِيَّةِ وتَشْديدِ المِيمِ ، وهكذا |

| ذَكَره الدَّارَ قُطْنِيُّ وقَبلَه التِّرْمِذِيُّ ، حَدِيثُه | عِنْدَ سُلَيْمَانَ بنِ شِهابٍ ، وقَالَ ابنُ | عَبْدِ البَرِّ : إنَّه عبدُ اللهِ بنُ المُعْتَمِرِ ، بِزِيَادة الراء | في آخِره . | | وقَالَ ابنُ نُقْطَةَ : الصَّوابُ أنه بِفَتْحِ | العَيْنِ وتَشْدِيدِ المُثَنَّاةِ وكَسْرِها ، فَتَأَمَّل | ذلك . | | ( وغُنَيْمَاتٌ بالضَّمِّ : ع ) . | | ( وغَنَمَةُ مُحَرَّكَةً ابنُ ثَعْلَبَةَ بنِ تَيْمِ اللهِ ) | من أَجْدَادِ عَمْرِو بنِ العَدَّاءِ الشِّاعِر ، ذَكَره | الذَّهَبِيُّ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | يقولون : لا آتِيكَ غَنَمَ الفِزْرِ ؛ أي : حَتَّى | تَجْتَمِعَ غَنَمُ الفِزْرِ ، فأَقَامُوا الغَنَمَ مُقَامَ الدَّهْرِ | ونَصَبُوهُ هُوَ عَلَى الظَّرْفِ ؛ على الإتِّساع . | | ويُجْمَعُ الغُنْمُ ، بالضَّمِّ على غُنُومٍ في | قَوْل ساعِدَةَ الهُذَلِيِّ : | % ( وأَلْزَمَهَا من مَعْشَرٍ يُبْغِضُونَها % | نَوافِلُ تَأْتِيها به وغُنومُ ) % | | وأَغْنَمَهُ الشَّيْءَ : جَعَلَهُ لَهُ غَنِيمَةً . | | وتَغَنَّم : اتَّخَذَ الغَنَم . | | وجَمْعُ الغَنِيمَةِ : الغَنَائِم ، وجَمْعُ المَغْنَمِ : | المَغَانِمُ . | | وهو يَتَغَنَّمُ الأَمْرَ : أي يَحْرِصُ عليه | كما يَحرِصُ على الغَنِيمَةِ . | | والغَانِمُ : آخِذُ الغَنِيمَة . | | وغُنْمُك أن تَفْعَلَ كَذَا ، بالضَّمِّ ، أي : | قُصَارَاكَ . | | ويَغْنَمُ : أبو بَطْنٍ . | | وغَنْمُ بنُ عُثْمَانَ ، وأبو سَعْدٍ الأشْعَرِيُّ : | صَحَابِيَّانِ . | | وبَنُو غَنْمٍ : بُطُونٌ كَثِيرَةٌ : فَفِي الأَزْدِ : | غَنْمُ بنُ دَوْسٍ ، وفي طَيِّئ : غَنْمُ بنُ ثَوْرٍ ، | وفي الأنصار : غَنْم بنُ سُرى ، منهم | سَهْلُ بنُ رَافِعٍ الغَنْمِيُّ الخَزْرَجِيُّ ، وفيهم | أَيْضًا : غَنْمُ بنُ مالكٍ النَّجَّارِ ، وفي | عبد القيس : غَنْمُ بنُ وَدِيعَةَ ، وفي أَسَدِ بنِ | خُزَيْمَةَ : غَنْمُ بنُ دُودَانَ ، وفي كِنْدَةَ : |

| العَمَرَّطُ بنُ غَنْمِ بنِ عَوْدِ بنِ عُبَيْدِ بنِ | رزِّ بنِ غَنْمٍ ، وفي كِنانةَ : غَنْمُ بنُ مالكِ | ابنِ كِنانةَ ، وغَنْمُ بنُ ثَعْلَبَةَ بنِ الحَارِثِ بنِ | مَالِكِ بنِ كِنَانَةَ ، وفي بَاهِلَةَ : غَنْمُ بنُ قُتَيْبَةَ ، | وغَنْمُ بنُ قُرْدُوسٍ ، وفي قَحْطَانَ : غَنْمُ | ابنُ نَجْمٍ ، كذا في المَعَارِف لابْنِ قُتَيْبَةَ . | | وغَنْم : اسمُ صَنَمٍ ذَكَره السُّهَيْلِيُّ . | | وكَشَدَّادٍ : عُبَيْدُ بنُ غَنّامٍ الكُوفِيُّ : | راويةُ أَبِي بَكْرِ بنِ أَبِي شَيْبَةَ . | | والغُنَّامِيةُ : قَريةٌ بِمِصْرَ . | | والغُنَيْمِيَّةُ ، بالضَّمِّ : أُخْرَى بِهَا . | | والغَانِمِيَّةُ : قريةٌ باليَمَنِ . | | وغُنَيْمٌ أبُو العَوَّام ، عن كَعْبِ بنِ سَعِيدِ | ابنِ غُنَيْمٍ الكلابيِّ عن عبدِ الرحمنِ بنِ غَنْمٍ ، | وابنُه عَنْبَسَةُ بنُ سَعِيدٍ عن أَبَانَ بنِ أَبي | عَيَّاشٍ . | | وابنُ غُنَيْمٍ البَعْلَبَكِّيُّ ، عن هِشامِ بنِ | الغازِ . | | وأبو غُنَيْمٍ سَعْدُ بنُ حُدَيْرٍ الحَضْرَمِيُّ . | | وغَنِيمَةُ أُمُّ سَعْدٍ بنتُ عَبْدِ اللهِ بنِ أَحمدَ | ابنِ شَيْبَانَ الأَصْبَهَانيّةُ عن ابنِ مَرْدَويْهِ | الحَافِظِ . | | وعَبْدُ الرَّحْمَنِ بنُ جَامِعِ بنِ غَنِيمَةَ ، عن | أبي الحُصَيْنِ . | | وأَبُو بَكْرٍ بنُ محمدِ بنِ مَعالِي بنِ غَنِيمةَ | ابنٍ الحَلاوِيّ شَيْخُ الحَنَابِلَةِ . | | وعبدُ العَزِيزِ وعَبْدُ الوَاحِدِ ابْنَا مَعَالِي بنِ | غَنِيمَةَ بنِ مَنِينَا : محدِّثَانِ . | | وأَبُو الْمَحَاسِنِ مَسْعُودُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ | غَانِمٍ ، الغَانِمِيُّ ، عن أَبِي القَاسِمِ الخَلِيليِّ . | | وأبو عَبْدِ اللهِ مُحَمَّدُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ محمدِ | ابنٍ غانمٍ الغَانِمِيُّ الأَصبهانيُّ ، سَمِعَ منه ابنُ | نُقْطَةَ . |

##### Türkçe

| | **الغَنَمُ** (harekeli): koyun; onun lafzından bir tekili yoktur. **المُحْكَم**’de: onun lafzından (tekil: **شاةٌ**). Ve **الجَوْهَرِيّ** dedi: (o, müennes bir isimdir), (cins için) konulmuştur; erkeklere de (dişilere de) ve (ikisinin hepsine) vâki olur. Bazı nüshalarda: ve onun hepsine: onu küçülttüğünde **الهاء**’yı ona ilhak edersin de **غُنَيْمَةٌ** dersin; çünkü lafzından tekili olmayan cem‘ isimleri, âdemoğullarından başkası için olduğunda, te’nîs onlara lâzımdır. Denir ki: **خَمْسٌ من الغَنَمِ** erkeklerdir; böylece sayıyı müennes yaparsın; ve eğer koçları kastettiysen, ardından: **من الغَنَم** geldiği zaman; çünkü sayı, müzekkerliğinde ve müennesliğinde manaya değil lafza göre cereyan eder. Ve develer, zikrettiğimizin tamamında koyun gibidir. Bu, **الجَوْهَرِيّ**’nin nassıdır. Onun “eğer ardından gelirse” sözü, **الجَوْهَرِيّ**’nin hattıyla böyledir; bazı nüshalarda: eğer ardından **الغَنَمُ** gelirse; başka bir nüshada: eğer onun arasında **من الغَنَمِ** olursa. Ve kenarda, nassı şu olanı buldum: bunu anlamadım. (Çoğulu: **أَغْنامٌ** ve **غُنوم**.) Ve onu **أبو جُنْدَبٍ الهُذَلِيِّ** (Sahr’ın kardeşi) **أَغَانِمَ** üzere kırdı; **زُهَيْرِ بنِ الأغَرِّ اللِّحْيانِيّ**’nin kaçışını andığı bir kasideden şöyle dedi:
% ( فَرَّ زُهَيْرٌ رَهْبَةً من عِقابِنَا %
فَلَيْتَكَ لَمْ تَغْدِرِ فَتُصْبِحَ نادِمَا ) %
% ( إلى صلح الغسفا فَقُنَّهِ عَاذِبٍ %
أُجَمِّعُ مِنْهُمْ جامِلاً وأغانِمَا ) %

| | **ابنُ سَيدَه** dedi: ve benim yanımda o, **وأَغانِيمَ**’i murad etti; zaruret oldu da hazfetti.

| | (Ve dediler: tesniyede **غَنَمانِ**:) şair dedi:
% ( هُمَا سَيِّدانَا يَزْعُمانِ وإِنَّما %
يِسُودانِنَا إِنْ يَسَّرَتْ غَنَمَا هُمَا ) % |

| | **ابنُ سِيدَه** dedi: ve benim yanımda, onu (iki sürü) yahut iki sürü (sürb) muradı üzere tesniye ettiler. Arap der ki: falana iki **غَنَمانِ** akşam döner; yani: iki sürü; her sürü için ayrı bir çoban. Ondandır hadis: (Sadakadan, senenin kendisine **غَنَمًا** bıraktığına verin; ve kendisine iki **غَنَمَيْن** bıraktığına onu vermeyin; yani: [kendisine bıraktığı] tek bir parça; azlığından dolayı onun benzeri parçalanıp iki parça olacak şekilde parçalanmaz. Ve **السَّنَةِ** ile kıtlığı murad etti.) Dedi: ve bunun gibi: falana iki **إِبِلانِ** akşam döner: burada bir deve sürüsü ve orada bir deve sürüsü.

| | (Ve) **التَّهْذِيب**’de **الكِسائِيّ**’den: (**غَنَمٌ مُغْنَمَةٌ**; **مُكْرَمَةٍ** ve **مُعَظَّمَةٍ** gibi), yani: toplanmış. Başkası dedi: (çok). **أبو زَيْدٍ** dedi: **غَنَمٌ مُغَنَّمَةٌ** ve **إبلٌ مُؤَبَّلَة**; her birine bir çoban tahsis edildiğinde.

| | (**المَغْنَمُ** ve **الغَنِيمُ** ve **الغَنِيمَةُ** ve **الغُنْمُ** (damme ile): **الفَيءُ**.)

| | Ve (o, şeyi) **غَنِمَ** (kesre ile) **غُنْمًا** (damme ile) ganimet aldı; **الجَوْهَرِيّ** bununla iktifa etti. (Ve) **غَنْمًا** (fetha ile) ve **غَنَمًا** (harekeli) — ikisi iki lugattır. Denir ki: **الغُنْمُ** damme ile isimdir; fetha ile masdardır. (Ve **غَنِيمَةً**) **سَفِينَةٍ** gibi; (ve **غُنْمَانًا** damme ile). Hadiste: **الرَّهْنُ لِمَنْ رَهَنَهُ ، له غُنْمُه ، وعَليه غُرْمُه**; onun **غُنْمُه**’u yani: artışı, çoğalması ve kıymetinin fazlası.

| | (Ve) **الغُنْمُ**: (şeyi meşakkatsiz elde etme; yahut bu **الغُنْمُ** ve **الفَيءُ**: **الغَنِيمَةُ**.)

| | **الأَزْهَرِيُّ** dedi: **الغَنِيمَةُ**: Müslümanların, müşriklerin mallarından, atları ve binekleriyle üzerine hızla yürüdükleri şeydir; onda, Allah’ın kendisine taksim ettiği kimse için humus vaciptir; onun dört humusu, hücum edenler arasında taksim edilir: süvariye üç hisse, piyadeye bir hisse. **الفَيءُ** ise, Allah’ın, müşriklerin mallarından Müslümanlara, savaş ve üzerine hızla yürüyüş olmaksızın iade ettiği şeydir; baş cizyesi ve üzerinde sulh yaptıkları şey gibi; onda da, Allah Teâlâ’nın kendisine taksim ettiği kimse için humus vacip olur; geri kalanı, sınırları kapatan at, silah ve teçhizat gibi şeylere sarf olunur.

| | (**وغُنَامَاك**), (damme ile) şöyle yapmandır; yani: (**قُصَارَاكَ**) ve gayretinin ulaştığı yer; ve ganimet edindiğin şey; denildiği gibi: **حُمادَاكَ** ve **نُعامَاكَ**. Bunun tamamının manası: gayen ve işinin sonudur.

| | (**وغَنَّمَه كَذَا تَغْنِيمًا**): yani: (**نَفَّلَهُ إيَّاهُ**).

| | (**واغْتَنَمَهُ وتَغَنَّمَهُ**: onu ganimet saydı.) **المُحْكَم**’de: onun **غُنْمَهُ**’unu fırsat bildi.

| | (**وكَشَدَّادٍ**) **غَنَّامٌ** (**أَبو عِيَاضٍ**): nüshalarda böyle; sözlüklerde onun için bir zikre rastlamadım; ancak o, **عَبْدِ الرّحْمنِ**’in babasıdır.

| | (Ve) **غَنَّامُ** (**بنُ أَوْسِ**) bin **غَنَّامٍ** el-Hazrecî (**البَيَاضَيُّ**) Bedrîdir; bunu **ابنُ الكَلْبِيِّ** söyledi. **الواقِدِيُّ**: (iki sahabîdir) — Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun.

| | (Ve) **غَنَّامٌ**: bir (**بَعِير**) adıdır. Dedi ki:
% ( * يا صَاحِ ما أَصْبَرَ ظَهْرَ غَنَّامْ * % ) %
% ( * خَشِيتُ أَنْ تَظْهَرَ فِيه أَوْرامْ * % ) %
% ( * مِن عَوْلَكَيْن غَلَبَا بِالإِبْلامْ * % ) %

(**وغَنْمٌ** fetha ile, **تَغْلِبَ بنِ وائِلٍ**’in oğludur: bir hayyın babasıdır.) Bunu **الجَوْهَرِيّ** nakletti. Onlardandır, zikri geçmiş olan **الأراقِمُ**; ve onlar, altı kardeştir: bu **غَنْمٍ**’in oğlu **عَمْرِو**’nun oğlu **حَبِيبِ**’in oğlu **بَكْرِ**’in oğulları.

| | (**وكَزُبَيْرٍ ، غُنَيْمُ بنُ قَيْسٍ**) el-Mâzinî (**تابِعِيُّ**): Ömer’e geldi; Sa‘d’dan ve Ebû Mûsâ’dan rivayet etti; ondan da Süleyman et-Teymî, el-Cerîrî ve bir cemaat rivayet etti.

| | (**وغَنَّامَةُ**) teşdîd ile: bir (**امْرَأَة**) adıdır.

| | **ويَغْنَمُ** (yemna‘u gibi) **ابنُ سَالِمِ بنِ قَنْبَرٍ**. **ابن حِبَّانَ** dedi: Enes üzerine hadis uydurur. Dedim ki: dedesi **قَنْبَرٌ**, Ali’nin mevlasıdır — Allah Teâlâ ondan razı olsun.

| | (**وعَبدُ اللهِ بنُ مَغْنَمٍ** **كمقْعَدٍ**: onun sahâbeliğinde ihtilaf edilmiştir.) **أبو نُعَيْمٍ** dedi: o, **عَبدُ اللهِ بنُ مُعْتَمٍّ**’dir; **الميم**’in dammesiyle, **العَيْنِ المُهْمَلَةِ**’nin sükûnu ile, **المُثَنَّاةِ الفَوْقِيَّةِ**’nin fethasıyla ve **المِيمِ**’in teşdîdiyle; ve böylece…

**الدَّارَ قُطْنِيُّ** onu zikretti ve ondan önce **التِّرْمِذِيُّ**; onun hadisi **سُلَيْمَانَ بنِ شِهابٍ**’ın yanındadır. **ابنُ عَبْدِ البَرِّ** dedi ki: Şüphesiz o, sonunda **الراء**’ın ziyadesiyle **عبدُ اللهِ بنُ المُعْتَمِرِ**’dir.

**ابنُ نُقْطَةَ** dedi ki: Doğrusu, **العَيْنِ**’in fethasıyla ve **المُثَنَّاةِ**’nin teşdîdiyle ve kesriyledir; öyleyse bunu teemmül et.

( **وغُنَيْمَاتٌ** damme ile: ع ).

( **وغَنَمَةُ** harekeli olarak: **ابنُ ثَعْلَبَةَ بنِ تَيْمِ اللهِ** ) şair **عَمْرِو بنِ العَدَّاءِ**’ın dedelerindendir; onu **الذَّهَبِيُّ** zikretti.

[ ] Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:

Derler ki: **لا آتِيكَ غَنَمَ الفِزْرِ**; yani: **غَنَمُ الفِزْرِ** toplanıncaya kadar. Böylece **الغَنَمَ**’i **الدَّهْرِ** makamına ikame ettiler ve onu zarf üzere nasbettiler; genişlik üzere.

Ve **الغُنْمُ**, damme ile, **غُنُومٍ** üzerine cem‘ olunur; **ساعِدَةَ الهُذَلِيِّ**’nin sözünde:
% ( وأَلْزَمَهَا من مَعْشَرٍ يُبْغِضُونَها %
نَوافِلُ تَأْتِيها به وغُنومُ ) %

Ve **أَغْنَمَهُ** şeyi: onu kendisi için **غَنِيمَةً** kıldı.

Ve **تَغَنَّم**: **الغَنَم** edindi.

Ve **الغَنِيمَةِ**’nin cemi: **الغَنَائِم**; **المَغْنَمِ**’in cemi: **المَغَانِمُ**.

Ve o, **يَتَغَنَّمُ الأَمْرَ**: yani ona hırs gösterir; **الغَنِيمَةِ**’ye hırs gösterdiği gibi.

Ve **الغَانِمُ**: **الغَنِيمَة**’yi alan.

Ve **غُنْمُك** ki şöyle yapasın, damme ile; yani: senin en son varacağın.

Ve **يَغْنَمُ**: bir batnın babasıdır.

Ve **غَنْمُ بنُ عُثْمَانَ** ve **أبو سَعْدٍ الأشْعَرِيُّ**: iki sahâbîdir.

Ve **بَنُو غَنْمٍ**: çok batınlardır: **الأَزْدِ** içinde: **غَنْمُ بنُ دَوْسٍ**; **طَيِّئ** içinde: **غَنْمُ بنُ ثَوْرٍ**; **الأنصار** içinde: **غَنْم بنُ سُرى**; onlardan **سَهْلُ بنُ رَافِعٍ الغَنْمِيُّ الخَزْرَجِيُّ**; ve onlarda ayrıca: **غَنْمُ بنُ مالكٍ النَّجَّارِ**; **عبد القيس** içinde: **غَنْمُ بنُ وَدِيعَةَ**; **أَسَدِ بنِ خُزَيْمَةَ** içinde: **غَنْمُ بنُ دُودَانَ**; **كِنْدَةَ** içinde:

**العَمَرَّطُ بنُ غَنْمِ بنِ عَوْدِ بنِ عُبَيْدِ بنِ رزِّ بنِ غَنْمٍ**; **كِنانةَ** içinde: **غَنْمُ بنُ مالكِ ابنِ كِنانةَ**; ve **غَنْمُ بنُ ثَعْلَبَةَ بنِ الحَارِثِ بنِ مَالِكِ بنِ كِنَانَةَ**; **بَاهِلَةَ** içinde: **غَنْمُ بنُ قُتَيْبَةَ** ve **غَنْمُ بنُ قُرْدُوسٍ**; **قَحْطَانَ** içinde: **غَنْمُ ابنُ نَجْمٍ**; **ابْنِ قُتَيْبَةَ**’nin **المَعَارِف**’inde böyledir.

Ve **غَنْم**: **السُّهَيْلِيُّ**’nin zikrettiği bir put adıdır.

Ve **كَشَدَّادٍ** gibi: **عُبَيْدُ بنُ غَنّامٍ الكُوفِيُّ**: **أَبِي بَكْرِ بنِ أَبِي شَيْبَةَ**’nin râvisidir.

Ve **الغُنَّامِيةُ**: Mısır’da bir köydür.

Ve **الغُنَيْمِيَّةُ**, damme ile: orada bir başkasıdır.

Ve **الغَانِمِيَّةُ**: Yemen’de bir köydür.

Ve **غُنَيْمٌ أبُو العَوَّام**; **كَعْبِ بنِ سَعِيدِ ابنِ غُنَيْمٍ الكلابيِّ**’den, o da **عبدِ الرحمنِ بنِ غَنْمٍ**’den; ve onun oğlu **عَنْبَسَةُ بنُ سَعِيدٍ**, **أَبَانَ بنِ أَبي عَيَّاشٍ**’dan.

Ve **ابنُ غُنَيْمٍ البَعْلَبَكِّيُّ**, **هِشامِ بنِ الغازِ**’dan.

Ve **أبو غُنَيْمٍ سَعْدُ بنُ حُدَيْرٍ الحَضْرَمِيُّ**.

Ve **غَنِيمَةُ أُمُّ سَعْدٍ بنتُ عَبْدِ اللهِ بنِ أَحمدَ ابنِ شَيْبَانَ الأَصْبَهَانيّةُ**, **ابنِ مَرْدَويْهِ الحَافِظِ**’dan.

Ve **عَبْدُ الرَّحْمَنِ بنُ جَامِعِ بنِ غَنِيمَةَ**, **أبي الحُصَيْنِ**’den.

Ve **أَبُو بَكْرٍ بنُ محمدِ بنِ مَعالِي بنِ غَنِيمةَ ابنٍ الحَلاوِيّ**: Hanbelîlerin şeyhidir.

Ve **عبدُ العَزِيزِ** ve **عَبْدُ الوَاحِدِ**: **مَعَالِي بنِ غَنِيمَةَ بنِ مَنِينَا**’nın iki oğlu; iki muhaddistir.

Ve **أَبُو الْمَحَاسِنِ مَسْعُودُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ غَانِمٍ**; **الغَانِمِيُّ**; **أَبِي القَاسِمِ الخَلِيليِّ**’den.

Ve **أبو عَبْدِ اللهِ مُحَمَّدُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ محمدِ ابنٍ غانمٍ الغَانِمِيُّ الأَصبهانيُّ**; ondan **ابنُ نُقْطَةَ** semâ etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَنِمَ
1 غَنِمَ ذ , (S, Msb, K,) aor. غَنَمَ , (Msb,) inf. n. غُنْمٌ (S, MA, Msb, * K, KL) and غَنْمٌ, (K,) or, as some say, the former is a simple subst. and the latter is an inf. n., (TA,) and غَنَمٌ and غَنِيمَةٌ and غُنْمَانٌ, (K,) He, or they, (i. e. a man, Msb, or a party of men, S,) obtained, got, or took, (Msb, K, * TK,) spoil, (K, * TK,) or a thing [as spoil]. (Msb, TA.) [And He acquired, or gained, a thing without difficulty, or trouble, or inconvenience: or in this sense the inf. n. is غُنْمٌ, which see below, voce غَنِيمَةٌ.] مَا غَنِمْتُمْ in the Kur viii. 42 means What ye take by force [in war] from the unbelievers. (Bd, Jel.) [See also 8.]

غَنَّمْتُهُ
2 غَنَّمْتُهُ ذ , inf. n. تَغْنِيمٌ, I gave him spoil, or a free and disinterested gift; syn. نَفَّلْتُهُ: (S:) or غَنَّمَهُ كَذَا, inf. n. as above, he gave him such a thing as spoil, or as a free and disinterested gift; syn. نَفَّلَهُ اـِيَّاهُ. (K.)

أَغْنَمَهُ الشَّىْءَ
4 أَغْنَمَهُ الشَّىْءَ ذ He made the thing to be to him spoil. (TA.)

5 تَغَنَّمَ see 8. ― -b2- One says also, هُوَ يَتَغَنَّمُ الأَمْرَ, meaning He eagerly desires the affair like as one eagerly desires spoil. (TA.) -A2- And تغنّم, (TA in the present art.,) or تغنّم غَنَمًا, (AZ, T and TA in art. ابل,) He took for himself, got, gained, or acquired, sheep or goats or both: like as one says تأبّل اـِبِلًا. (AZ, T and TA in art. ابل; and TA * in the present art.)

اغتنمهُ
8 اغتنمهُ ذ , as also ↓ تغنّمهُ, He reckoned it spoil: (S, K:) or both signify he took, seized, caught, or snatched, it as spoil. (KL.) ― -b2- And [hence] one says, اغتنم الفُرْصَةَ He took, or seized, or [availed himself of,] the opportunity; or he hastened to take it; syn. اِنْتَهَزَهَا. (S and A and K in art. نهز.)

غُنْمٌ
غُنْمٌ ذ : see غَنِيمَةٌ, in three places. ― -b2- It signifies also [The regaining (as is shown by an explanation of A 'Obeyd cited in the first paragraph of art. غلق), and] the increase, and growth, and excess in value, of a pledge. (O in art. غلق, and TA in the present art.) Thus in a trad., in which it is said, الرَّهْنُ لِمَنْ رَهَنَهُ لَهُ غُنْمُهُ وَعَلَيْهِ غُرْمُهُ [The pledge pertains to him who pledged it; to him pertains the regaining of it, and its increase, and growth, and excess in value, if such there be, and upon him lies the obligation to pay the debt for it, without requiring any abatement thereof if the pledge have unavoidably suffered damage or total loss: see the explanation of A 'Obeyd mentioned above]. (TA.) الغُنْمُ بِالغُرْمِ means The غُنْم is compensated (مُقَابَلٌ) by the غُرْم [i. e. the regaining of the pledge, with the increase and the growth and the excess in value thereof if such there be, is compensated by the payment of the debt for it]; for like as the owner [of the pledge] is exclusively entitled to the غُنْم, no one sharing it with him, so he bears the غُرْم, no one bearing it with him: and this is the meaning of their saying, الغُرْمُ مَجْبُورٌ بِالغُنْمِ [which may therefore be rendered The loss suffered by the payment of the debt is repaired by the regaining of the pledge; app. a phrase of the lawyers, implying that such is to be considered as the case whatever be the state of the pledge at the time of its being restored unless it have suffered damage through the fault of the pledgee]. (Msb.) [See more in the first paragraph of art. غلق.] ― -b3- See also غُنَامَاكَ. -A2- غنم [app. غُنْمٌ] is mentioned by Suh as the name of A certain idol. (TA.)

غَنَمٌ
غَنَمٌ ذ i. q. شَآءٌ, (T, Msb, K,) meaning Sheep and goats; (Msb;) [and both together;] a gen. n., (S, Msb, K,) of the fem. gender, (S, K,) applied to the males and the females, and to both together: (S, Msb, K:) it has no sing. from which it is derived, the sing. being شاة: the dual غَنَمَانِ is used as meaning two flocks or herds [of sheep or of goats or of both together]; (Msb, K;) each flock or herd having its distinct place of pasture and its pastor: (Msb, TA: *) and hence it is said in a trad. that the poor-rate [meaning a portion thereof] is to be given to him to whom the year of drought has left a غَنَم, but not to him to whom it has left غَنَمَيْنِ: (TA:) the pl. is أَغْنَامٌ, (Msb, K,) [properly a pl. of pauc.,] sometimes used, (Msb,) meaning flocks or herds of غَنَم, (Msb and TA in art. ابل,) and also غُنُومٌ and أَغَانِمُ, (K,) the last used in an ode of Aboo-Jundab El-Hudhalee: (TA:) the dim. is ↓ غُنَيْمَةٌ, with ة, because quasi-pl. ns. of the class having no sing. from which they are derived, when applied to what are not human beings, are constantly fem.; so one says خَمْسٌ مِنَ الغَنَمِ ذُكُورٌ [five of sheep, males], making the n. of number fem., though one means rams, when it is followed by مِنَ الغَنَمِ, for the n. of number is masc. and fem. accord. to the word, not accord. to the meaning. (S.) ― -b2- In the saying لَا آتِيكَ غَنَمَ الفِزْرِ i. e. حَتَّى تَجْتَمِعَ غَنَمُ الفِزْرِ [I will not come to thee until the sheep, or goats, of El-Fizr congregate], غنم [with its complement] is made to stand in the place of الدَّهْر, [the meaning being, I will not come to thee ever,] and is [therefore] put in the accus. case as though it were an adv. n. [of time]. (TA. [This saying with مِعْزَى in the place of غَنَمَ is mentioned by El-Meydلnee in his “ Proverbs, ” and thus in the S and K in art. فزر. For an explanation of its origin see Freytag's Arab. Prov. ii. 484.]) ― -b3- الأَغْنَامُ is the name of (assumed tropical:) Certain small stars between the legs of Cepheus and the star الجَدْىُ. (Kzw, in his descr. of Cepheus.) [See شَاةٌ (in art. شوه), last sentence.]

غَنِيمٌ
غَنِيمٌ ذ : see what next follows.

غَنِيمَةٌ
غَنِيمَةٌ ذ and ↓ مَغْنَمٌ (S, Msb, K) and ↓ غَنِيمٌ and ↓ غُنْمٌ all signify فَىْءٌ [as meaning Spoil, booty, or plunder]: and the acquisition of a thing without difficulty, or trouble, or inconvenience: or this is termed ↓ غُنْمٌ, and فَىْءٌ is termed غَنِيمَةٌ: (K:) or, accord. to A 'Obeyd, الغَنِيمَةُ signifies what is obtained from the believers in a plurality of gods, by force, during war; (Mgh, Msb:) and of this, a fifth is to be taken, [and applied in the manner prescribed in the Kur viii. 42,] and what remains after the fifth is for those who have obtained it, exclusively; (Mgh;) the horseman having three shares, and the foot-soldier having one share: (Az, TA:) and الفَىْءُ signifies what is obtained from them after the laying-down of arms, (Mgh, Msb,) when the country, or place, becomes a country, or place, of Islلm; and this is for all of the Muslims, and is not to be divided into fifths: (Mgh:) or the فَىْء is what God has given, or restored, of the possessions of the believers in a plurality of gods, to the Muslims, without war, such as the poll-tax, and that for which peace has been made with them; and of this also a fifth is to be applied in the manner prescribed by God, and the remainder is to be expended in the purchase of horses and weapons and other apparatus for the defence of the frontiers: (Az, TA:) and النَّفَلُ is what is given to the warrior in addition to his share; and is when the Imلm or the commander says, “ He who slays one shall have his spoil; ” or says to a detachment, “ What ye obtain shall be yours, ” or “ the quarter of it, ” or “ the half of it; ” and it is not divided into fifths; and it lies on the Imلm to fulfil the promise: or, accord. to 'Alee Ibn-'Eesà, الغَنِيمَةُ is more general in signification than النَّفَلُ; and الفَىْءُ is more so than الغَنِيمَةُ, because it is a name for everything of the possessions of the believers in a plurality of gods that becomes the property of the Muslims: accord. to the lawyers, everything that may be lawfully taken, of their possessions, is فَىْء: (Mgh:) the pl. of غَنِيمَةٌ is غَنَائِمُ; and the pl. of ↓ مَغْنَمٌ is مَغَانِمُ, (Msb, TA,) and غُنُومٌ occurs as pl. of ↓ غُنْمٌ. (TA.) غَنِيمَةٌ بَارِدَةٌ see expl. in art. برد.

غُنِيْمَةٌ
غُنِيْمَةٌ ذ dim. of غَنَمٌ, q. v. (S.)

غُنَامَاكَ أَنْ تَفَعَلَ كَذَا
غُنَامَاكَ أَنْ تَفَعَلَ كَذَا ذ (S, K, * TA) means The utmost of thy power, or ability, and of thy case, (S, * TA,) and that which thou eagerly desirest like as one desires spoil, (S, * JM, TA, *) [is, or will be, thy doing such a thing;] i. q. قُصَارَاكَ: (K, TA: [see also عُنَانَاكَ, in art. عن:]) and so ↓ غُنْمُكَ: (TA:) and [in like manner] one says, أَنْ يَفْعَلَ كَذَا ↓ غُنَيْمَاؤُهُ, like حُسَيْنَاؤُهُ, meaning قُصَارَاهُ [The utmost of his power, &c.]. (TA in art. حسن.)

غُنَيْمَاؤُهُ
غُنَيْمَاؤُهُ ذ : see what next precedes.

غَانِمٌ
غَانِمٌ ذ Taking, or a taker, of غَنِيمَة [or spoil]. (TA.) ― -b2- See also two exs. voce شَاجِبٌ.

مَغْنَمٌ
مَغْنَمٌ ذ : see غَنِيمَةٌ, in two places.

غَنَمٌ مُغْنَمَةٌ
غَنَمٌ مُغْنَمَةٌ ذ and مُغَنَّمَةٌ Sheep, or goats, collected together: (TA:) or many or numerous: (K, TA:) or, accord. to AZ, one of these two epithets, thus applied, [probably the latter, like مُؤَبَّلَةٌ applied to اـِبِلٌ, as he seems to say,] signifies [app. divided into distinct flocks or herds,] each [flock or herd] having its own pastor. (TA.)

##### Türkçe

**غَنِمَ**
1 **غَنِمَ** ذ , (S, Msb, K,) muzârîsi **غَنَمَ** , (Msb,) mastarı **غُنْمٌ** (S, MA, Msb, * K, KL) ve **غَنْمٌ**, (K,) yahut bazılarına göre birincisi basit bir isim, ikincisi ise bir mastardır, (TA,) ve **غَنَمٌ** ve **غَنِيمَةٌ** ve **غُنْمَانٌ**, (K,) O, yahut onlar (yani bir adam, Msb, yahut bir grup adam, S,) ganimet elde etti, aldı yahut ele geçirdi, (Msb, K, * TK,) ganimet, (K, * TK,) yahut [ganimet olarak] bir şey. (Msb, TA.) [Ve: zorluk, meşakkat yahut sıkıntı olmaksızın bir şeyi elde etti yahut kazandı: yahut bu mânada mastar **غُنْمٌ**dur; aşağıda **غَنِيمَةٌ** maddesinde bak.] Kur’ân viii. 42’de **مَا غَنِمْتُمْ** “kâfirlerden [savaşta] zorla aldığınız şey” demektir. (Bd, Jel.) [8’e de bak.]

**غَنَّمْتُهُ**
2 **غَنَّمْتُهُ** ذ , mastarı **تَغْنِيمٌ**, ona ganimet verdim, yahut karşılıksız ve sırf bağış olarak bir hediye verdim; eş anlamlısı **نَفَّلْتُهُ**: (S:) yahut **غَنَّمَهُ كَذَا**, mastarı yukarıdaki gibi, ona şu şeyi ganimet olarak yahut karşılıksız ve sırf bağış olarak verdi; eş anlamlısı **نَفَّلَهُ اـِيَّاهُ**. (K.)

**أَغْنَمَهُ الشَّىْءَ**
4 **أَغْنَمَهُ الشَّىْءَ** ذ O, o şeyi ona ganimet kıldı. (TA.)

5 **تَغَنَّمَ** 8’e bak. ― -b2- Şöyle de denir: **هُوَ يَتَغَنَّمُ الأَمْرَ**, yani: O, işi, ganimeti arzuladığı gibi iştahla arzular. (TA.) -A2- Ve **تغنّم**, (TA bu maddede,) yahut **تغنّم غَنَمًا**, (AZ, T ve TA **ابل** maddesinde,) O, kendisi için koyun yahut keçi yahut ikisini birden aldı, elde etti, kazandı yahut edindi: tıpkı **تأبّل اـِبِلًا** denildiği gibi. (AZ, T ve TA **ابل** maddesinde; ve TA * bu maddede.)

**اغتنمهُ**
8 **اغتنمهُ** ذ , bunun gibi ↓ **تغنّمهُ**, onu ganimet saydı: (S, K:) yahut ikisi de “onu ganimet olarak aldı, ele geçirdi, yakaladı yahut kaptı” mânasına gelir. (KL.) ― -b2- Ve [buradan] şöyle denir: **اغتنم الفُرْصَةَ** O, fırsatı aldı yahut ele geçirdi yahut [ondan yararlandı]; yahut onu almaya acele etti; eş anlamlısı **اِنْتَهَزَهَا**. (S ve A ve K, **نهز** maddesinde.)

**غُنْمٌ**
**غُنْمٌ** ذ : **غَنِيمَةٌ**’ye bak, üç yerde. ― -b2- Şu mânaya da gelir: [A ‘Obeyd’in ( **غلق** maddesinin ilk paragrafında nakledilen) açıklamasının gösterdiği üzere,] bir rehnin geri kazanılması, ve artması, ve büyümesi, ve değerce fazlalığı. (O, **غلق** maddesinde; ve TA bu maddede.) Böylece bir rivayette, içinde şöyle denilir: **الرَّهْنُ لِمَنْ رَهَنَهُ لَهُ غُنْمُهُ وَعَلَيْهِ غُرْمُهُ** [Rehin, onu rehin veren kimseye aittir; onun için onun **غُنْم**u vardır ve onun üzerinde onun **غُرْم**u vardır]. (TA.) **الغُنْمُ بِالغُرْمِ** “**غُنْم**, **غُرْم** ile karşılanır ( **مُقَابَلٌ** )” demektir [yani: rehnin geri kazanılması, onun artışı ve büyümesi ve değer fazlalığı (varsa), onun borcunun ödenmesiyle karşılanır]; zira [rehin] sahibinin **غُنْم**a tek başına hak sahibi olması gibi, kimse onunla bunu paylaşmadığı halde, o da **غُرْم**u yüklenir, kimse onunla bunu yüklenmez: ve bu, onların şu sözünün mânasıdır: **الغُرْمُ مَجْبُورٌ بِالغُنْمِ**. (Msb.) [Daha fazlası için **غلق** maddesinin ilk paragrafına bak.] ― -b3- **غُنَامَاكَ**’a da bak. -A2- **غنم** [görünüşe göre **غُنْمٌ**] Suh tarafından belirli bir putun adı olarak zikredilmiştir. (TA.)

**غَنَمٌ**
**غَنَمٌ** ذ **شَآءٌ** ile aynı mânadadır, (T, Msb, K,) yani koyun ve keçiler; (Msb;) [ve ikisi birlikte;] bir cins ismidir, (S, Msb, K,) müennes cinsiyetlidir, (S, K,) erkeklere ve dişilere ve ikisine birlikte uygulanır: (S, Msb, K:) kendisinden türetildiği bir tekili yoktur; tekil **شاة**’dır: ikili **غَنَمَانِ**, iki sürü [koyun yahut keçi yahut ikisi birlikte] mânasında kullanılır; (Msb, K;) her sürünün ayrı otlağı ve çobanı olmak üzere: (Msb, TA: *) ve bundan dolayı bir rivayette şöyle denilmiştir: kıtlık yılının kendisine bir **غَنَم** bıraktığı kimseye zekât [yani onun bir kısmı] verilir; fakat kendisine **غَنَمَيْنِ** bıraktığı kimseye verilmez: (TA:) çoğulu **أَغْنَامٌ**dur, (Msb, K,) [aslında azlık çoğulu,] bazen kullanılır, (Msb,) **غَنَم** sürüleri mânasında; (Msb ve TA **ابل** maddesinde,) ve ayrıca **غُنُومٌ** ve **أَغَانِمُ**, (K,) sonuncusu Ebû-Cundab el-Huzelî’nin bir kasidesinde kullanılmıştır: (TA:) küçültmesi ↓ **غُنَيْمَةٌ**’dir, ة ile; çünkü kendisinden türetildiği bir tekili olmayan, çoğul-vari isimler sınıfı, insan olmayanlara uygulandığında daima müennestir; bu yüzden **خَمْسٌ مِنَ الغَنَمِ ذُكُورٌ** [koyundan beş, erkekler] denir; sayı ismini müennes yaparak, her ne kadar koçlar kastedilse de; **مِنَ الغَنَمِ** ile geldiğinde; çünkü sayı ismi, mânaya göre değil, lafza göre müzekker ve müennes olur. (S.) ― -b2- **لَا آتِيكَ غَنَمَ الفِزْرِ** yani **حَتَّى تَجْتَمِعَ غَنَمُ الفِزْرِ** [El-Fizr’in koyunları yahut keçileri toplanıncaya kadar sana gelmem] sözünde, **غنم** [tamlayanı ile birlikte] **الدَّهْر**’in yerine ikame edilmiştir; [mânası: sana asla gelmemdir;] ve [bu sebeple] zaman zarfı isim gibi mansup kılınmıştır. (TA.) ― -b3- **الأَغْنَامُ**, (mecazî kabul edilen:) Keyfiyus’un bacakları ile **الجَدْىُ** yıldızı arasındaki bazı küçük yıldızların adıdır. (Kzw, Keyfiyus tasvirinde.) [**شَاةٌ**’a da bak ( **شوه** maddesinde), son cümle.]

**غَنِيمٌ**
**غَنِيمٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

**غَنِيمَةٌ**
**غَنِيمَةٌ** ذ ve ↓ **مَغْنَمٌ** (S, Msb, K) ve ↓ **غَنِيمٌ** ve ↓ **غُنْمٌ** hepsi **فَىْءٌ** mânasına gelir [ganimet, yağma]: ve bir şeyi zorluk, meşakkat yahut sıkıntı olmaksızın elde etmek: yahut buna ↓ **غُنْمٌ** denir, **فَىْءٌ**a ise **غَنِيمَةٌ** denir: (K:) yahut A ‘Obeyd’e göre **الغَنِيمَةُ**, savaş sırasında, güç kullanarak, müşriklerden elde edileni ifade eder; (Mgh, Msb:) bunun beşte biri alınır [ve Kur’ân viii. 42’de belirtilen şekilde sarf olunur], beşte birden sonra kalan ise onu elde edenlere mahsustur; (Mgh;) süvarinin üç payı, piyadenin bir payı vardır: (Az, TA:) ve **الفَىْءُ**, silahların bırakılmasından sonra onlardan elde edileni ifade eder, (Mgh, Msb,) ülke yahut yer İslâm ülkesi olduğunda; ve bu bütün Müslümanlar içindir, beşlere bölünmez: (Mgh:) yahut **فَىْء**, Allah’ın müşriklerin mallarından Müslümanlara savaşsız verdiği yahut geri çevirdiği şeydir; cizye gibi, ve onlarla sulh yapılan şey; bunun da beşte biri Allah’ın belirlediği şekilde sarf olunur, kalanı ise sınırların savunması için atlar ve silahlar ve diğer teçhizatın satın alınmasına harcanır: (Az, TA:) ve **النَّفَلُ**, savaşçıya payına ilâveten verilendir; ve bu, imam yahut kumandanın “Kim birini öldürürse onun ganimeti onundur” demesi; yahut bir birliğe “Elde ettiğiniz sizindir” yahut “onun dörtte biri” yahut “yarısı” demesidir; beşlere bölünmez; ve imamın vaadi yerine getirmesi gerekir: yahut ‘Alî İbn-‘Îsâ’ya göre **الغَنِيمَةُ**, mânaca **النَّفَلُ**den daha geneldir; **الفَىْءُ** ise **الغَنِيمَةُ**den daha geneldir; çünkü müşriklerin mallarından Müslümanların mülkü olan her şeyin adıdır: fakihlere göre, onların mallarından helâl olarak alınabilen her şey **فَىْء**dur: (Mgh:) **غَنِيمَةٌ**’nin çoğulu **غَنَائِمُ**dur; ↓ **مَغْنَمٌ**’ın çoğulu **مَغَانِمُ**dur, (Msb, TA,) ve ↓ **غُنْمٌ**’ın çoğulu olarak **غُنُومٌ** vârid olmuştur. (TA.) **غَنِيمَةٌ بَارِدَةٌ**: açıklaması için **برد** maddesine bak.

**غُنِيْمَةٌ**
**غُنِيْمَةٌ** ذ **غَنَمٌ**’ın küçültmesidir; ona bak. (S.)

**غُنَامَاكَ أَنْ تَفَعَلَ كَذَا**
**غُنَامَاكَ أَنْ تَفَعَلَ كَذَا** ذ (S, K, * TA) “gücünün yahut kudretinin en sonu, ve hâlinin [vardığı] nihayet, (S, * TA,) ve ganimet arzulandığı gibi iştahla arzuladığın şey, (S, * JM, TA, *) [şu işi yapmandır]” demektir; **قُصَارَاكَ** ile aynı mânadadır: (K, TA: [**عن** maddesinde **عُنَانَاكَ**’a da bak:]) ve bunun gibi ↓ **غُنْمُكَ**: (TA:) ve [aynı şekilde] şöyle denir: **أَنْ يَفْعَلَ كَذَا** ↓ **غُنَيْمَاؤُهُ**, **حُسَيْنَاؤُهُ** gibi, yani **قُصَارَاهُ** [onun gücünün en sonu, vb.]. (TA, **حسن** maddesinde.)

**غُنَيْمَاؤُهُ**
**غُنَيْمَاؤُهُ** ذ : hemen önce gelene bak.

**غَانِمٌ**
**غَانِمٌ** ذ **غَنِيمَة** [ganimet] alan, yahut ganimet alan kimse. (TA.) ― -b2- **شَاجِبٌ** maddesinde iki örneğe de bak.

**مَغْنَمٌ**
**مَغْنَمٌ** ذ : **غَنِيمَةٌ**’ye bak, iki yerde.

**غَنَمٌ مُغْنَمَةٌ**
**غَنَمٌ مُغْنَمَةٌ** ذ ve **مُغَنَّمَةٌ** Bir araya toplanmış koyunlar yahut keçiler: (TA:) yahut çok yahut pek çok: (K, TA:) yahut AZ’ye göre, bu iki sıfattan biri, bu şekilde kullanıldığında, [muhtemelen ikincisi, **اـِبِلٌ** için **مُؤَبَّلَةٌ** kullanıldığı gibi, onun dediği üzere,] [görünüşe göre ayrı sürülere bölünmüş olup] her [sürünün] kendine mahsus çobanı bulunması mânasına gelir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَنِمَ
غَنِمَ A ( n. ac. غَنْم 1 ,  غُنْم 3 ,  غَنَم 4 ,  غَنِيْمَة 25t ,  غُنْمَاْن 35 ),
a.  Got, obtained, acquired, won easily; carried off, made booty of.

غَنَّمَ
غَنَّمَ II ,
a.  Gave a share of the booty to.

b.  Enriched.

تَغَنَّمَ
تَغَنَّمَ V ,
a.  Seized, took, carried off.

اِغْتَنَمَ
اِغْتَنَمَ VIII ,
a.  see V .

b.  Seized, profited by, availed himself of ( an occasion ).

اِسْتَغْنَمَ
اِسْتَغْنَمَ X
a.  [ coll. ],  see VIII (b) .

غُنْم
غُنْم 3 ,
a.  see 25t .

غَنَم
غَنَم 4 , ( pl. غُنُوْم 27 ,  أَغْنَاْم 38 ),
a.  Sheep; small cattle.

مَغْنَم
مَغْنَم 17 , ( pl. مَغَاْنِمُ 44 ),
a.  see 25t .

غَاْنِم
غَاْنِم 21 ,
a.  Plundering; plunderer, spoiler, pillager.

b.  Successful, lucky.

غَنِيْم
غَنِيْم 25 ,
a.  see 25t .

غَنِيْمَة
غَنِيْمَة 25t , ( pl. غَنَاْئِمُ 46 ),
a.  Spoil, booty, plunder; prize; winnings; windfall; piece of luck.

غَنَّاْم
غَنَّاْم 28 ,
a.  Shepherd; sheep-farmer, grazier.

غَنَم مُغَنَّمَة
غَنَم مُغَنَّمَة
a.  Numerous flock.

غُنَامَاك أَن تَفْعَلَ كَذَا
غُنَامَاك أَن تَفْعَلَ كَذَا
a.  That is quite as much as you can do.

##### Türkçe

غَنِمَ
**غَنِمَ** A ( n. ac. **غَنْم** 1 , **غُنْم** 3 , **غَنَم** 4 , **غَنِيْمَة** 25t , **غُنْمَاْن** 35 ),
a. Ganimet aldı, elde etti, kazandı, kolayca kazandı; alıp götürdü, ganimet edindi.

غَنَّمَ
**غَنَّمَ** II ,
a. Ganimetten bir pay verdi.

b. Zenginleştirdi.

تَغَنَّمَ
**تَغَنَّمَ** V ,
a. Ele geçirdi, aldı, alıp götürdü.

اِغْتَنَمَ
**اِغْتَنَمَ** VIII ,
a. V’e bak.

b. Ele geçirdi, faydalandı, (bir fırsattan) yararlandı.

اِسْتَغْنَمَ
**اِسْتَغْنَمَ** X
a. [topl.], VIII (b)’ye bak.

غُنْم
**غُنْم** 3 ,
a. 25t’ye bak.

غَنَم
**غَنَم** 4 , ( pl. **غُنُوْم** 27 , **أَغْنَاْم** 38 ),
a. Koyun; küçükbaş hayvan.

مَغْنَم
**مَغْنَم** 17 , ( pl. **مَغَاْنِمُ** 44 ),
a. 25t’ye bak.

غَاْنِم
**غَاْنِم** 21 ,
a. Yağmalayan; yağmacı, talancı, çapulcu.

b. Başarılı, talihli.

غَنِيْم
**غَنِيْم** 25 ,
a. 25t’ye bak.

غَنِيْمَة
**غَنِيْمَة** 25t , ( pl. **غَنَاْئِمُ** 46 ),
a. Ganimet, yağma, talan; ödül; kazançlar; beklenmedik kazanç; şans eseri (elde edilen) şey.

غَنَّاْم
**غَنَّاْم** 28 ,
a. Çoban; koyun yetiştiricisi, otlatıcı.

غَنَم مُغَنَّمَة
**غَنَم مُغَنَّمَة**
a. Çok sayıda sürü.

غُنَامَاك أَن تَفْعَلَ كَذَا
**غُنَامَاك أَن تَفْعَلَ كَذَا**
a. Bu, yapabileceğinin tam da bu kadarıdır.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غنم
غَنِمَ - يَغْنَمُ - مَغْنَم - مَغَانِم - غَنَم
غَنِمَ - يَغْنَمُ + كائن + شيئاً: يأخذ المغانم: يأخذ المحاربُ المنتصرُ المالَ أو العرضَ الذي يملكه عدوه، ويتركه وراءه بعد أن يفر أو يهلك
مَغْنَم: اسم فعل مصدر ميمي من" غَنِمَ - يَغْنَمُ " وهو كذلك بمعنى مفعول: ما يُغْنَم بالقتال: المال أو العرض الذي يملكه عدو، ويتركه وراءه بعد أن يفر أو يهلك، فيأخذه المحارب المنتصر ويصير ملكاً له
مَغَانِم: جمع  " مَغْنَم "
غَنَم: اسم جنس الدواب المعروفة: مجموع  المعز والضأن، والضأن: ذو الصوف من العنم، والمعز: ذو الشعر من الغنم، ويبدو أنها سمبت بهذاالإسم لأن كل ما فيها مغنم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التملك واستحواذ  كائن من كائن آخر بغير جهد أو عمل يستحق به ذلك "، وهي:
غَنِمَ - يَغْنَمُ، تَرَثَ - يَتْرُثُ، ورِثَ - يَرِثُ، سَلَبَ - يَسْلُبُ، غَصَبَ - يَغْصِبُ، سَرَقَ - يَسْرِقُ
غَنِمَ - يَغْنَمُ - غنمتم
 	﴿واعلموا أنما غنمتم من شيء فأن لله خمسه وللرسول ولذي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل إن كنتم آمنتم بالله وما أنزلنا على عبدنا يوم الفرقان يوم التقى الجمعان والله على كل شيء قدير(41)﴾ الأنفال ﴿فكلوا مما غنمتم حلالا طيبا واتقوا الله إن الله غفور رحيم(69)﴾ الأنفال
مغانم
 ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا ضربتم في سبيل الله فتبينوا ولا تقولوا لمن ألقى إليكم السلام لست مؤمنا تبتغون عرض الحياة الدنيافعند الله مغانم كثيرة كذلك كنتم من قبل فمن الله عليكم فتبينوا إن الله كان بما تعملون خبيرا(94)﴾ النساء
 	﴿ومغانم كثيرة يأخذونها وكان الله عزيزا حكيما(19)﴾ الفتح ﴿وعدكم الله مغانم كثيرة تأخذونها فعجل لكم هذه وكف أيدي الناس عنكم ولتكون آية للمؤمنين ويهديكم صراطا مستقيما(20)﴾ الفتح
 	﴿سيقول المخلفون إذا انطلقتم إلى مغانم لتأخذوها ذرونا نتبعكم يريدون أن يبدلوا كلام الله قل لن تتبعونا كذلكم قال الله من قبل فسيقولون بل تحسدوننا بل كانوا لا يفقهون إلا قليلا(15)﴾ الفتح
غَنَمٌ
 ﴿وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما أو الحوايا أو ما اختلط بعظم ذلك جزيناهم ببغيهم وإنا لصادقون(146)﴾ الأنعام ﴿قال هي عصاي أتوكأ عليها وأهش بها على غنمي ولي فيها مآرب أخرى(18)﴾ طه ﴿وداوود وسليمان إذ يحكمان في الحرث إذ نفشت فيه غنم القوم وكنا لحكمهم شاهدين(78)﴾ الأنبياء
مختار الصحاح
● [غنم] غ ن م: الغَنَم اسم مؤنث موضوع للجنس يقع على الذكور والإناث وعليهما جميعا وإذا صغرتها ألحقتها الهاء فقلت غُنَيْمة لأن أسماء الجموع التي لا واحد لها من لفظها إذا كانت لغير الآدميين فالتأنيث لها لازم يقال له خمس من الغنم ذكور فتؤنث العدد وإن عنيت الكباش إذا كان يليه الغنم لأن العدد يجري في تذكيره وتأنيثه على اللفظ لا على المعنى والإبل كالغنم في جميع ما ذكرناه و المَغْنَم و الغَنِيمة بمعنى وقد غَنِم بالكسر غُنْماً و غَنَّمَه تَغْنيما نفَّلَه و اغْتَنَمَهُ وتَغَنَّمَهُ عَدَّهُ غَنِيمة
الراغب
غنم
- الغنم معروف. قال تعالى: }ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما﴿[الأنعام/146]. والغنم: إصابته والظفر به، ثم استعمل في كل مظفور به من جهة العدى وغيرهم. قال تعالى:﴾واعلموا أنما غنمتم من شيء﴿[الأنفال/ 41]،﴾فكلوا مما غنمتم حلالا طيبا﴿[الأنفال/69]، والمغنم: ما يغنم، وجمعه مغانم. قال:﴾فعند الله مغانم كثيرة{ [النساء/94].
ملخص اللسان:
1.     غَنِمت أَغْنَم: الغَنَم: الشاء لا واحد له من لفظه،
2.     وتَغَنَّم غَنَماً: اتخذها.
3.     والغُنْم: الفَوْز بالشي من غير مشقة.
4.     الغنيمة والمَغنم والغنائم، وهو ما أُصيب من أَموال أهل الحرب وأَوجَف عليه المسلمون الخيل والركاب.
لسان العرب
● - غنم: الغَنَم: الشاء لا واحد له من لفظه، وقد ثَنَّوْه فقالوا غنَمانِ؛      قال الشاعر:      هُمَا سَيِّدانا يَزْعُمانِ، وإنَّما      يَسُودانِنا إن يَسَّرَتْ غَنماهُما      قال ابن سيده: وعندي أَنهم ثنوه على إرادة القَطِيعين أو السِّرْبين؛      تقول العرب: تَرُوح على فلان غَنمانِ أي قطيعان لكل قَطِيع راع على حدة؛      ومنه حديث عمر: أَعْطُوا من الصَّدقة من أَبْقت له السنة غَنماً ولا      تُعطوها من أَبقت له غَنمَيْنِ أي من أَبقت له قِطعةً واحدة لا يُقَطَّعُ مثلها      فتكون قِطْعتين لقلتها، فلا تُعطوا من له قطعتان منها، وأَراد بالسَّنة      الجَدْب؛ قال: وكذلك تروح على فلان إبلان: إبل ههنا وإبل ههنا، والجمع      أَغْنام وغُنوم، وكسَّره أَبو جندب الهذلي أَخو خِراش على أَغانِم فقال من      قصيدة يذكر فيها فِرار زُهير بن الأَغرّ اللحياني:      فَرَّ زُهَيْرٌ رَهْبةً مِن عِقابنا،      فَلَيْتَكَ لم تَغْدِرْ فتُصْبِح نَادما      منها:      إلى صلح الفَيْفَا فَقُنَّةِ عَاذِبٍ،      أُجَمِّعُ منهم جامِلاً وأَغانِما      قال ابن سيده: وعندي أَنه أَراد وأَغانيم فاضطر فحذف كما قال:      والبَكَراتِ الفُسَّجَ العَطامِسَا      وغَنَم مُغْنَمةٌ ومُغَنَّمَة: كثيرة. وفي التهذيب عن الكسائي: غنم      مُغَنِّمة ومُغَنَّمَة أي مُجتمعة. وقال أَبو زيد: غنم مُغَنَّمة وإبل      مُؤبَّلة إذا أُفرد لكل منها راع، وهو اسم مؤنث موضوع للجنس، يقع على الذكور      وعلى الإناث وعليهما جميعاً، فإذا صغرتها أَدخلتها الهاء قلت غُنَيْمة،      لأَن أَسماء الجموع التي لا واحد لها من لفظها إذا كانت لغير الآدميين      فالتأْنيث لها لازم، يقال: له خمس من الغنم ذكور فيؤنث العدد وإن عنيت الكِباش      إذا كان يليه من الغنم لأَن العدد يجري في تذكيره وتأْنيثه على اللفظ لا      على المعنى، والإبل كالغنم في جميع ما ذكرنا، وتقول: هذه غنم لفظ      الجماعة، فإذا أَفردت الواحدة قلت شاة. وتَغَنَّم غَنَماً: اتخذها. وفي الحديث:      السَّكِينةُ في أَهل الغَنَم؛ قيل: أراد بهم أَهل اليمن لأن أَكثرهم      أَهل غنم بخلاف مُضر ورَبيعة لأَنهم أَصحاب إبل. والعرب تقول: لا آتيك      غَنَمَ الفِزْرِ أَي حتى يجتمع غنم الفزر، فأَقاموا الغنم مقام الدهر ونصبوه      هو على الظرف، وهذا اتساع. والغُنْم: الفَوْز بالشي من غير مشقة.      والاغتِنام: انتهاز الغُنم. والغُنم والغَنِيمة والمَغْنم: الفيء. يقال: غَنِمَ      القَوم غُنْماً، بالضم. وفي الحديث: الرَّهْن لمن رَهَنه له غُنْمه وعليه      غُرْمه؛ غُنَّمه: زيادته ونَماؤه وفاضل قيمته؛ وقول ساعدة بن جُؤية:      وأَلزمَهَا من مَعْشَرٍ يُبْغِضُونها،      نَوافِلُ تأْتيها به وغُنومُ      يجوز أَن يكون كسَّر غُنْماً على غُنوم. وغَنِم الشيءَ غُنْماً: فاز به.      وتَغَنَّمه واغْتَنَمه: عدّه غَنِيمة، وفي المحكم: انتهز غُنْمه.      وأَغْنَمه الشيءَ: جعله له غَنِيمة. وغَنَّمته تَغْنِيماً إذا نفَّلته. قال      الأَزهري: الغَنِيمة ما أَوجَف عليه المسلمون بخيلهم وركابهم من أَموال      المشركين، ويجب الخمس لمن قَسَمه الله له، ويُقسَم أَربعةُ أخماسها بين      المُوجِفين: للفارس ثلاثة أَسهم وللراجل سهم واحد، وأَما الفَيء فهو ما أَفاء      الله من أَموال المشركين على المسلمين بلا حرب ولا إيجاف عليه، مثل جِزية      الرؤوس وما صُولحوا عليه فيجب فيه الخمس أَيضاً لمن قسمه الله، والباقي      يصرف فيما يَسُد الثغور من خيل وسلاح وعُدّة وفي أَرزاق أَهل الفيء      وأَرزاق القضاة ومن غيرهم ومن يجري مَجراهم، وقد تكرر في الحديث ذكر الغنيمة      والمَغنم والغنائم، وهو ما أُصيب من أَموال أهل الحرب وأَوجَف عليه      المسلمون الخيل والركاب. يقال: غَنِمت أَغْنَم غُنماً وغَنيمة، والغنائم جمعها.      والمَغانم: جمع مَغْنم، والغنم، بالضم، الاسم، وبالفتح المصدر. ويقال      فلان يتغنم الأمر أي يَحرِص عليه كما يحرص على الغنيمة. والغانم: آخذ      الغنيمة، والجمع الغانمون. وفي الحديث الصوم في الشتاء الغنيمة الباردة؛ سماه      غنيمة لما فيه من الأَجر والثواب.      وغُناماك وغُنْمك أن تفعل كذا أي قُصاراك ومَبْلَغ جُهدك والذي تتغنمه      كما يقال حُماداك، ومعناه كله غايتك وآخر أَمرك.      وبنو غَنْم: قبيلة من تَغْلِب وهو غَنم بن تغلب بن وائل. ويَغْنَم: أبو      بطن. وغنّام وغانم وغُنَيم: أَسماءٌ. وغَنَّمة: اسم امرأَة. وغَنّام: اسم      بعير؛ وقال:      يا صاح، ما أَصْبَرَ ظَهْرَ غَنَّام      خَشِيتُ أَن تَظْهَرَ فيه أَوْرام      مِن عَوْلَكَيْنِ غَلَبا بالإِبْلام
مقاييس اللغة:
(غنم) الغين والنون والميم أصلٌ صحيح واحد يدلُّ على إفادة شيء لم يُملَك من قبل، ثم يختصّ به ما أُخِذ من مال المشركين بقَهْرٍ وغَلَبة. قال الله تعالى: ﴿وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيءٍ فَأَنَّ للهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ﴾ [الأنفال 41]. ويقولون: غُنَامَاكَ أنْ تفعل كذا، أي غايتُك والأمر الذي تتغنَّمه. وغَنْمٌ: قبيلة. ولعلَّ اشتقاقَ الغَنَم من هذا، وليس ببعيد.
القاموس المحيط:
الغَنَمُ، مُحرَّكةً الشاءُ، لا واحِدَ لها من لَفْظِها، الواحِدَةُ شاةٌ، وهو اسْمٌ مُؤَنَّثٌ للجِنْسِ، يَقَعُ على الذُّكورِ والإِناثِ، وعليها جَميعِها ج أغْنامٌ وغُنومٌ وأغانِمُ، وقالوا غَنَمانِ في التَّثْنِيَةِ، على إرادَةِ قَطيعَيْنِ. وغَنَمٌ مُغْنَمَةٌ، كمُكْرمةٍ ومُعَظَّمَةٍ كثيرَةٌ. والمَغْنَمُ والغَنيمُ والغَنيمَةُ والغُنْمُ، بالضم الفَيءُ، غَنِمَ، بالكسر، غُنْماً بالضم وبالفَتْح وبالتَّحْريكِ، وغَنيمَةً وغُنْماناً، بالضم، والفَوْزُ بالشَّيْءِ بلا مَشَقَّةٍ، أو هذا الغُنْمُ والفَيْءُ الغَنيمَةُ. وغُناماكَ، بالضم قُصاراكَ. وغَنَّمَهُ كذا تَغْنيماً نَفَّلَهُ إِياهُ. واغْتَنَمَهُ وتَغَنَّمَهُ عَدَّهُ غَنيمَةً. وكشَدَّادٍ أبو عِياضٍ، وابنُ أوْسٍ البَياضيُّ صَحابيَّانِ، وبَعيرٌ. وغَنْمٌ، بالفتح ابنُ تَغْلِبَ بنِ وائِلٍ، أبو حَيٍّ. وكزُبَيْرٍ غُنَيْمُ بنُ قَيْسٍ، تابِعِيٌّ.
وغَنَّامَةُ: امْرأةٌ. ويَغْنَمُ، كيَمْنَعُ: ابنُ سالِمِ بنِ قَنْبَرٍ. وعبدُ اللّهِ بنُ مَغْنَمٍ، كمَقْعَدٍ مُخْتَلَفٌ في صُحْبَتِهِ. وغُنَيْماتٌ، بالضم: ع. وغَنَمَةُ، مُحرَّكةً: ابنُ ثَعْلَبَةَ بنِ تَيْمِ اللهِ.
تاج العروس:
( الغنم محركة الشاء لا واحد لها من لفظها ) وفي المحكم من لفظه ( الواحدة شاة و ) قال الجوهري ( هو اسم مؤنث ) موضوع ( للجنس يقع على الذكور و ) على ( الاناث وعليهما جميعا ) وفي بعض النسخ وعليها جميعها فإذا صغرتها ألحقتها الهاء فقلت غنيمة لان أسماء الجموع التي لا واحد لها من لفظها إذا كانت لغير الادميين فالتأنيث لها لازم يقال خمس من الغنم ذكور فتؤنث العدد وان عنيت الكباش إذا كان يليه من الغنم لان العدد يجري في تذكيره وتأنيثه على اللفظ لا على المعنى والابل كالغنم في جميع ما ذكرناه هذا نص الجوهري وقوله إذا كان يليه هكذا هو بخط الج
هري وفي بعض النسخ إذا كان يليه الغنم وفي نسخة أخرى إذا كان بينه من الغنم ووجدت في الهامش ما نصه لم أفهم ذلك ( ج أغنام وغنوم و ) كسره أبو جندب الهذلي أخو صخر على ( أغانم ) فقال من قصيدة يذكر فيها فرار زهير بن الاغر اللحياني : فر زهير رهبة من عقابنا * فليتك لم تعذر فتصبح نادما الى صلح الغسفا فقنة عاذب * أجمع منهم جاملا وأغانما قال ابن سيده وعندي أنه أراد وأغانيم فاضطر فحذف وقالوا غنمان في التثنية ) قال الشاعر : هما سيدانا يزعمان وإنما * يسوداننا ان يسرت غنماهما قال ابن سيده وعندي أنهم ثنوه ( على إرادة قطيعين ) أو سربين تقول العرب تروح على فلان غنمان أي قطيعان لكل قطيع راع على حدة ومنه الحديث أعطوا من الصدقة من أبقت له السنة غنما ولا تعطوها من أبقت له غنمين أي قطعة واحدة لا يقطع مثلها فتكون قطعتين لقلتها وأراد بالسنة الجدب قال وكذلك تروح على فلان إبلان إبل ههنا وإبل ههنا ( و ) في التهذيب عن الكسائي ( غنم مغنمة كمكرمة ومعظمة ) أي مجتمعة وقال غيره ( كثيرة ) وقال أبو زيد غنم مغنمة وإبل مؤبلة إذا أفرد لكل منهما راع ( والمغنم والغنيم والغنيمة والغنم بالضم الفئ ) وقد ( غنم ) الشئ ( بالكسر غنما بالضم ) وعليه اقتصر الجوهري ( و ) غنما ( بالفتح و ) غنما ( بالتحريك ) وهما لغتان ويقال الغنم بالضم الاسم وبالفتح المصدر ( وغنيمة ) كسفينة ( وغنمانا بالضم ) وفي الحديث الرهن لمن رهنه له غنمه وعليه غرمه غنمه أي زيادته ونماؤه وفاضل قيمته ( و ) الغنم ( الفوز بالشئ بلا مشقة أو هذا الغنم والفئ الغنيمة ) قال الازهري
الغنيمة ما أوجف عليه المسلمون بخيلهم وركابهم من أموال المشركين ويجب فيها الخمس لمن قسمه الله له وتقسم أربعة أخماسها بين الموجفين للفارس ثلاثة أسهم وللرجل سهم واحد وأما الفئ فهو ما أفاءه الله من أموال المشركين على المسلمين بلا حرب ولا ايجاف عليه مثل جزية الرؤوس وما صولحوا عليه فيجب فيه الخمس أيضا لمن قسمه الله تعالى له والباقي يصرف فيما سد الثغور من خيل وسلاح وعدة ( وغناماك ) أن تفعل كذا ( بالضم ) أي ( قصاراك ) ومبلغ جهدك والذي تتغنمه كما يقال حماداك ونعاماك ومعناه كله غايتك وآخر أمرك ( وغنمه كذا تغنيما ) أي ( نفله إياه واغتنمه وتغنمه عده غنيمة ) وفي المحكم انتهز غنمه ( وكشداد ) غنام ( أبو عياض ) هكذا في النسخ ولم أجد له ذكرا في المعاجم وإنما هو والد عبد الرحمن ( و ) غنام ( بن أوس ) بن غنام الخزرجي ( البياضي ) بدري قاله ابن الكلبي ولواقدي ( صحابيان ) رضي الله تعالى عنهما ( و ) غنام اسم ( بعير ) قال :
يا صاح ما أصبر ظهر غنام * خشيت ان تظهر فيه أورام * من عولكين غلبابا بالابلام ( وغنم بالفتح ابن تغلب بن وائل أبو حي ) نقله الجوهري ومنهم الاراقم الذين تقدم ذكرهم وهم إخوة ستة أولاد بكر بن حبيب بن عمرو ابن غنم هذا ( وكزبير غنيم بن قيس ) المازني ( تابعي ) قدم على عمر وروى عن سعد وأبي موسى وعنه سليمان التيمي والجريري وجماعة ( وغمامة ) بالتشديد اسم ( امرأة ويغنم كيمنع ابن سالم بن قنبر ) قال ابن حبان يضع الحديث على أنس * قلت وجده قنبر مولى علي رضي الله تعالى عنه ( وعبد الله بن مغنم كمقعد مختلف في صحبته ) وقال أبو نعيم هو عبد الله بن مغنم بضم الميم وسكون الغين المهملة وفتح المثناة الفوقية وتشديد الميم وهكذا ذكره الدارقطني وقبله الترمذي حديثه عند سليمان بن شهاب وقال ابن عبد البر إنه عبد الله بن المعتمر بزيادة الراء في آخره وقال ابن نقطة الصواب أنه بفتح العين وتشديد المثناة وكسرها فتأمل ذلك ( وغنيمان بالضم ع وغنمة محركة ابن ثعلبة بن تيم الله ) من أجداد عمرو بن العداء الشاعر ذكره الذهبي * ومما يستدرك عليه يقولون لا آتيك غنم الفزر أي حتى تجتمع غنم الفزر فأقاموا الغنم مقام الدهر ونصبوه هو على الظرف على الاتساع ويجمع الغنم لتاضم على غنوم في قول ساعدة الهذلي : وألزمها من معشر يبغضونها * نوافذ تأتيها به وغنوم وأغنمه الشئ جعله غنيمة وتغنم اتخذ الغنم وجمع الغنيمة الغنائم وجمع المغنم المغانم وهو يتغنم الامر أي يحرص عليه كما يحرص على الغنيمة والغنائم آخذ الغنيمة وغنمك ان يفعل كذا بالضم أي قصاراك ويغنم أبو بطن وغنم بن عثمان وأبو سعد الاشعري صحابيان وبنو غنم بطون كثيرة ففي الازد غنم بن دوس وفي طيئ غنم بن ثور وفي الانصار غنم بن سري منهم سهل بن رافع الغنمي الخزرجي وفيهم أيضا غنم بن مالك النجار وفي عبد القيس غنم بن وديعة وفي أسد بن خزيمة غنم بن دودان وفي كندة العمرط بن غنم بن عود بن عبيد بن رز بن غنم وفي كنانة غنم بن مالك بن كنانة وغنم بن ثعلبة بن الحرث بن مالك بن كنانة وفي باهلة غنم بن قتيبة وغنم بن قردوس وفي قحطان غنم بن نجم كذا في المعارف لابن قتيبة وغنم اسم صنم ذكره السهيلي وكشداد عبيد بن غنام الكوفي راوية أبي بكر بن أبي شيبة والغنامية قرية بمصر والغنيمية بالضم أخرى بها والغانمية قرية باليمن وغنيم أبو العوام عن كعب وسعيد بن غنيم الكلابي عن عبد الرحمن بن غنم وابنه عنبسة بن سعيد عن أبان بن أبي عياش وابن غنيم البعلبكي عن هشام بن الغاز وأبو غنيم سعد بن حدير الحضرمي وغنيمة أم سعد بنت عبد الله بن أحمد بن شيبان الاصبهانية عن ابن مردويه الحافظ وعبد الرحمن بن جامع بن غنيمة عن أبي الحصين وأبو بكر بن محمد بن معالي بن غنيمة أبي الحلاوي شسخ الحنابلة وعبد العزيز وعبد الواحد ابنا معالي بن غنيمة بن منينا محدثان وأبو المحاسن مسعود بن محمد بن غانم الغانمي عن أبي القاسم الخليلي وأبو عبد الله محمد بن محمد بن محمد بن غانم الغانمي الاصبهاني سمع منه ابن نقطة

##### Türkçe

غnm
**غَنِمَ** - **يَغْنَمُ** - **مَغْنَم** - **مَغَانِم** - **غَنَم**

**غَنِمَ** - **يَغْنَمُ** + bir varlık + bir şeyi: ganimetleri alır: galip savaşçı, düşmanının sahip olduğu malı veya eşyayı alır; düşmanı kaçtıktan yahut helâk olduktan sonra onu geride bırakır.

**مَغْنَم**: isim; **" غَنِمَ - يَغْنَمُ "**’den mîmî masdar ismidir; ayrıca mef‘ûl mânasında da olur: savaşla ganimet edinilen şey: bir düşmanın sahip olduğu mal veya eşya; kaçtıktan yahut helâk olduktan sonra onu geride bırakır; galip savaşçı onu alır ve onun mülkü olur.

**مَغَانِم**: **" مَغْنَم "**’ın çoğulu.

**غَنَم**: bilinen hayvanların cins adı: keçi ve koyunun toplamı; koyun: küçükbaşın yün sahibi olanı; keçi: **غَنَم**’ın kıl sahibi olanı; görünüşe göre bu adla adlandırılmıştır; çünkü içindeki her şey ganimettir.

Ve lafız, “bir varlığın, bunu hak ettirecek bir çaba veya iş olmaksızın, başka bir varlıktan mülk edinmesi ve ele geçirmesi” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**غَنِمَ - يَغْنَمُ**، **تَرَثَ - يَتْرُثُ**، **ورِثَ - يَرِثُ**، **سَلَبَ - يَسْلُبُ**، **غَصَبَ - يَغْصِبُ**، **سَرَقَ - يَسْرِقُ**

**غَنِمَ - يَغْنَمُ - غنمتم**
﴿Ve bilin ki, herhangi bir şeyden ganimet olarak aldığınız şeyin beşte biri Allah’a, Resul’e, yakınlara, yetimlere, yoksullara ve yolcuya aittir; eğer Allah’a ve Furkan günü, iki topluluğun karşılaştığı gün, kulumuza indirdiğimize iman etmişseniz. Allah her şeye kadirdir (41)﴾ Enfâl
﴿Öyleyse ganimet olarak aldıklarınızdan helâl ve temiz olarak yiyin; Allah’tan sakının; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (69)﴾ Enfâl

**مغانم**
﴿Ey iman edenler! Allah yolunda sefere çıktığınızda iyice araştırın; size selâm verene “Sen mümin değilsin” demeyin; dünya hayatının geçici menfaatini arıyorsunuz; oysa Allah katında çok ganimetler vardır. Daha önce siz de böyleydiniz; sonra Allah size lütufta bulundu; öyleyse iyice araştırın. Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır (94)﴾ Nisâ

﴿Ve alacakları birçok ganimetler; Allah azîzdir, hakîmdir (19)﴾ Fetih
﴿Allah size alacağınız birçok ganimetler vaad etti; bunu size çabuklaştırdı ve insanların ellerini sizden çekti; müminler için bir âyet olsun ve sizi dosdoğru bir yola iletsin diye (20)﴾ Fetih

﴿Geri kalanlar, ganimetlere doğru onları almak için yola çıktığınızda diyecekler ki: “Bizi bırakın, size uyalım.” Allah’ın sözünü değiştirmek isterler. De ki: “Bize asla uymayacaksınız; Allah daha önce böyle dedi.” Sonra diyecekler ki: “Hayır, siz bizi kıskanıyorsunuz.” Hayır, onlar pek az anlarlar (15)﴾ Fetih

**غَنَمٌ**
﴿Yahudilere, her tırnaklıyı haram kıldık; sığırdan ve **غَنَم**’dan da onların ikisinin iç yağlarını haram kıldık; ancak sırtlarının taşıdığı yahut bağırsakların taşıdığı yahut kemiğe karışan müstesna. Bu, azgınlıkları sebebiyle onları cezalandırmamızdır; şüphesiz biz elbette doğru söyleyenleriz (146)﴾ En‘âm
﴿Dedi: “O benim asamdır; ona dayanırım, onunla **غنمي**’me yaprak silkelerim; benim için onda başka ihtiyaçlar da vardır” (18)﴾ Tâhâ
﴿Dâvûd ve Süleyman’ı da; ekin hakkında hükmediyorlardı; kavmin **غنم**’ı geceleyin onun içine yayıldığında; biz onların hükmüne şahit idik (78)﴾ Enbiyâ

Muhtâr es-Sıhâh
● [**غنم**] غ ن م: **الغَنَم** cins için konulmuş müennes bir isimdir; erkeklere ve dişilere ve ikisine birlikte kullanılır. Onu küçülttüğünde, ona **الهاء**’yı eklersin ve **غُنَيْمة** dersin; çünkü lafzından tekili olmayan cem‘ isimleri, âdemoğullarından başkası için olduğunda, müenneslik onlara lâzımdır. “Onun **الغنم**’dan beşi vardır, erkekler” denir; böylece sayı müennes yapılır; koçları kastetsen bile, eğer onu **الغنم** takip ediyorsa; çünkü sayı, lafza göre müzekkerliği ve müennesliği yürür, mânaya göre değil. Ve develer, zikrettiğimiz her şeyde **الغنم** gibidir. **المَغْنَم** ve **الغَنِيمة** aynı mânadadır. Ve **غَنِمَ** (kesre ile) **غُنْماً** (zamme ile) ganimet elde etti. Ve onu **غَنَّمَهُ تَغْنيماً**: ona fazladan pay verdi. Ve onu **اغْتَنَمَهُ** ve **تَغَنَّمَهُ**: onu **غَنِيمة** saydı.

er-Râgıb
غنم
- **الغنم** bilinir. Yüce Allah dedi ki: ﴿Sığırdan ve **الغنم**’dan onların ikisinin iç yağlarını haram kıldık﴾ [En‘âm/146]. Ve **الغنم**: ona erişmek ve ona galip gelmektir; sonra düşmanlar tarafından ve başkaları tarafından elde edilen her şeye kullanıldı. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve bilin ki, herhangi bir şeyden ganimet olarak aldığınız şeyin...﴾ [Enfâl/41], ﴿Öyleyse ganimet olarak aldıklarınızdan helâl ve temiz olarak yiyin﴾ [Enfâl/69]. Ve **المغنم**: ganimet edinilen şeydir; çoğulu **مغانم**’dir. Dedi ki: ﴿Allah katında çok **مغانم** vardır﴾ [Nisâ/94].

Lisân özeti:
1. **غَنِمت أَغْنَم**: **الغَنَم**: küçükbaş; lafzından tekili yoktur,
2. ve **تَغَنَّم غَنَماً**: onu edindi.
3. ve **الغُنْم**: meşakkatsiz olarak bir şeyle kazanımdır.
4. **الغنيمة** ve **المَغنم** ve **الغنائم**: savaş ehlinin mallarından elde edilen şeydir; Müslümanlar bunun üzerine atları ve binekleri koşturmuşlardır.

Lisânü’l-ʿArab
● - غنم: **الغَنَم**: küçükbaş; lafzından tekili yoktur; onu ikil yaptılar ve **غنَمانِ** dediler; şair dedi ki:
هُمَا سَيِّدانا يَزْعُمانِ، وإنَّما
يَسُودانِنا إن يَسَّرَتْ غَنماهُما
İbn Sîde dedi ki: bence onu, iki sürüyü yahut iki topluluğu kastederek ikil yaptılar; Araplar der ki: “Falana **غَنمانِ** döner” yani iki sürü; her sürü için ayrı bir çoban vardır; Ömer hadisi de bundandır: “Sadakadan, kıtlık yılının kendisine **غَنماً** bıraktığı kimseye verin; kendisine **غَنمَيْنِ** bıraktığı kimseye vermeyin” yani kendisine tek bir parça bıraktığı kimseye; onun gibisi azlığından dolayı iki parça olacak şekilde parçalanmaz; böylece ondan iki parça olur; o hâlde ondan iki parçası olana vermeyin. Ve “sene” ile kıtlığı kastetti. Dedi ki: aynı şekilde “Falana iki deve sürüsü döner”: burada bir deve sürüsü ve burada bir deve sürüsü. Çoğulu **أَغْنام** ve **غُنوم**’dur. Ebû Cündeb el-Hüzelî, Hırâş’ın kardeşi, onu **أَغانِم** üzerine kırdı; Lihyânî Züheyr b. el-Eğarr’ın kaçışını andığı bir kasideden söyledi:
فَرَّ زُهَيْرٌ رَهْبةً مِن عِقابنا،
فَلَيْتَكَ لم تَغْدِرْ فتُصْبِح نَادما
منها:
إلى صلح الفَيْفَا فَقُنَّةِ عَاذِبٍ،
أُجَمِّعُ منهم جامِلاً وأَغانِما
İbn Sîde dedi ki: bence o **وأَغانيم** kastetti; zorunluluk sebebiyle hazfetti; nitekim dedi ki:
والبَكَراتِ الفُسَّجَ العَطامِسَا
Ve **غَنَم مُغْنَمةٌ** ve **مُغَنَّمَة**: çoktur. Tehzîb’de Kisâî’den: **غنم مُغَنِّمة** ve **مُغَنَّمَة** yani toplanmış. Ebû Zeyd dedi ki: **غنم مُغَنَّمة** ve **إبل مُؤبَّلة**: her birine ayrı bir çoban ayrıldığında. O, cins için konulmuş müennes bir isimdir; erkeklere, dişilere ve ikisine birlikte kullanılır; onu küçülttüğünde **الهاء**’yı sokarsın, **غُنَيْمة** dersin; çünkü lafzından tekili olmayan cem‘ isimleri, âdemoğullarından başkası için olduğunda, müenneslik onlara lâzımdır. “Onun **الغنم**’dan beşi vardır, erkekler” denir; böylece sayı müennes yapılır; koçları kastetsen bile, eğer onu **الغنم** takip ediyorsa; çünkü sayı, lafza göre müzekkerliği ve müennesliği yürür, mânaya göre değil. Ve develer, zikrettiğimiz her şeyde **الغنم** gibidir. Ve dersin: “Bu **غنم**” cemaat lafzıdır; tekil yaptığında bir tanesine “**شاة**” dersin. Ve **تَغَنَّم غَنَماً**: onu edindi. Hadiste: “Sükûnet **أَهل الغَنَم**’dadır”; denildi ki: onlarla Yemen ehli kastedildi; çünkü onların çoğu **أَهل غنم**’dır; Mudar ve Rabîa’nın aksine; çünkü onlar deve sahipleridir. Araplar der ki: “Sana **غَنَمَ الفِزْرِ** gelmem” yani **غنم الفزر** toplanıncaya kadar; böylece **الغنم**’ı zamanın yerine koydular ve onu zarf olarak nasbettiler; bu bir genişletmedir. Ve **الغُنْم**: meşakkatsiz olarak bir şeyle kazanımdır. Ve **الاغتِنام**: **الغُنم**’u fırsat bilmedir. Ve **الغُنم** ve **الغَنِيمة** ve **المَغْنم**: fey’dir. Denir: kavim **غُنْماً** (zamme ile) ganimet elde etti. Hadiste: “Rehin, onu rehin verene aittir; onun **غُنْمه** vardır ve onun üzerinde **غُرْمه** vardır”; **غُنْمه**: onun artışı, gelişmesi ve değerinin fazlasıdır. Sâ‘ide b. Cü’eyye’nin sözü:
وأَلزمَهَا من مَعْشَرٍ يُبْغِضُونها،
نَوافِلُ تأْتيها به وغُنومُ
**غُنْماً**’ı **غُنوم** üzerine kırmış olması câizdir. Ve **غَنِم الشيءَ غُنْماً**: ona erişti. Ve **تَغَنَّمه** ve **اغْتَنَمه**: onu **غَنِيمة** saydı; Muhkem’de: onun **غُنْm**’unu fırsat bildi. Ve **أَغْنَمه الشيءَ**: onu ona **غَنِيمة** yaptı. Ve **غَنَّمته تَغْنِيماً**: ona fazladan pay verdiğimde. Ezherî dedi ki: **الغَنِيمة**, Müslümanların atları ve binekleriyle müşriklerin mallarından üzerine koşturdukları şeydir; Allah’ın kendisine paylaştırdığı kimselere beşte biri gerekir; dörtte beşi de koşturanlar arasında paylaştırılır: süvariye üç hisse, piyadeye bir hisse. **الفَيء** ise, Allah’ın müşriklerin mallarından Müslümanlara savaşsız ve üzerine koşturma olmaksızın döndürdüğü şeydir; baş cizyesi gibi ve üzerinde sulh yaptıkları şey gibi; onda da beşte bir, Allah’ın kendisine paylaştırdığı kimselere gerekir; geri kalanı, sınırları tutan şeylerde: at, silah ve teçhizat; ve **أَهل الفيء**’in rızıklarında; ve kadıların rızıklarında ve onlardan başkalarının ve onların yerinde olanların rızıklarında sarf edilir. Hadiste **الغنيمة** ve **المَغنم** ve **الغنائم** zikri tekrar etmiştir; o, savaş ehlinin mallarından elde edilen ve Müslümanların bunun üzerine atları ve binekleri koşturduğu şeydir. Denir: **غَنِمت أَغْنَم غُنماً** ve **غَنيمة**; **الغنائم** onun çoğuludur. Ve **المَغانم**: **مَغْنم**’ın çoğuludur. Ve **الغنم** (zamme ile) isimdir; (fetha ile) masdardır. Ve denir: “Falan, işi **يتغنم** eder” yani ganimete hırs ettiği gibi ona hırs eder. Ve **الغانم**: ganimet alan; çoğulu **الغانمون**. Hadiste: “Kışın oruç, soğuk ganimettir”; onu ganimet diye adlandırdı; çünkü onda ecir ve sevap vardır.
Ve **غُناماك** ve **غُنْمك**: “şunu yapmandır” yani senin en son sınırın, gücünün ulaştığı yer ve ganimet edindiğin şey; nitekim **حُماداك** denir; mânası bütünüyle: senin gayen ve işinin sonudur.
Ve **بنو غَنْم**: Tağlib’den bir kabiledir; o, Vâil b. Tağlib b. Vâil’in oğlu **غَنم**’dır. Ve **يَغْنَم**: bir batnın babasıdır. Ve **غنّام** ve **غانم** ve **غُنَيم**: isimlerdir. Ve **غَنَّمة**: bir kadının adıdır. Ve **غَنّام**: bir devenin adıdır; ve dedi ki:
يا صاح، ما أَصْبَرَ ظَهْرَ غَنَّام
خَشِيتُ أَن تَظْهَرَ فيه أَوْرام
مِن عَوْلَكَيْنِ غَلَبا بالإِبْلام

Mekâyîsü’l-luğa:
(**غنم**) **الغين** ve **النون** ve **الميم**: tek bir sahih asıldır; daha önce mülk edinilmemiş bir şeyi elde etmeye delâlet eder; sonra, müşriklerin malından zorla ve galebeyle alınan şeye tahsis olunur. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve bilin ki, herhangi bir şeyden ganimet olarak aldığınız şeyin beşte biri Allah’a aittir ve Resul’e﴾ [Enfâl 41]. Ve derler ki: **غُنَامَاكَ** “şunu yapmandır”; yani senin gayen ve **تتغنَّمه** ettiğin iş. Ve **غَنْمٌ**: bir kabiledir. Belki **الغَنَم**’ın iştikakı da bundandır; uzak değildir.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**الغَنَمُ**, harekeli olarak: küçükbaş; lafzından tekili yoktur; tekili **شاةٌ**’dır. O, cins için müennes bir isimdir; erkeklere ve dişilere ve hepsine birlikte kullanılır; çoğulu **أغْنامٌ** ve **غُنومٌ** ve **أغانِمُ**’dir. İkilde **غَنَمانِ** dediler; iki sürüyü kastederek. Ve **غَنَمٌ مُغْنَمَةٌ**: **مُكْرمةٍ** ve **مُعَظَّمَةٍ** gibi; çoktur. Ve **المَغْنَمُ** ve **الغَنيمُ** ve **الغَنيمَةُ** ve **الغُنْمُ** (zamme ile): fey’dir. **غَنِمَ** (kesre ile) **غُنْماً** (zamme ile) ve (fetha ile) ve (hareke ile), ve **غَنيمَةً** ve **غُنْماناً** (zamme ile); ve meşakkatsiz olarak bir şeyle kazanımdır; yahut bu **الغُنْمُ** ve **الفَيْءُ**: **الغَنيمَةُ**’dır. Ve **غُناماكَ** (zamme ile): senin en son sınırın. Ve **غَنَّمَهُ** şunu **تَغْنيماً**: onu ona fazladan pay verdi. Ve **اغْتَنَمَهُ** ve **تَغَنَّمَهُ**: onu **غَنيمَةً** saydı. Ve **كشَدَّادٍ**: Ebû İyâd; ve İbn Evs el-Beyâzî: iki sahâbî; ve bir deve. Ve **غَنْمٌ** (fetha ile): Vâil b. Tağlib’in oğlu; bir hayy’ın babası. Ve **كزُبَيْرٍ**: **غُنَيْمُ** b. Kays; tâbiîdir.
Ve **غَنَّامَةُ**: bir kadındır. Ve **يَغْنَمُ**, **كيَمْنَعُ** gibi: Sâlim b. Kanber’in oğludur. Ve **عبدُ اللّهِ بنُ مَغْنَمٍ**, **كمَقْعَدٍ** gibi: sahâbîliği hakkında ihtilâf vardır. Ve **غُنَيْماتٌ** (zamme ile): a. Ve **غَنَمَةُ** (harekeli): Sa‘lebe b. Teymullâh’ın oğludur.

Tâcü’l-ʿarûs:
( **الغنم** harekeli olarak küçükbaş; lafzından tekili yoktur ) ve Muhkem’de: lafzından. ( Tekili **شاة**’dır ve ) Cevherî dedi ki: ( o, müennes bir isimdir ) konulmuş ( cins için; erkeklere ve ) ( dişilere ve ikisine birlikte ) kullanılır. Bazı nüshalarda “ve hepsine birlikte”; onu küçülttüğünde ona **الهاء**’yı eklersin ve **غنيمة** dersin; çünkü lafzından tekili olmayan cem‘ isimleri, âdemoğullarından başkası için olduğunda, müenneslik onlara lâzımdır. “**الغنم**’dan beş, erkekler” denir; böylece sayı müennes yapılır; koçları kastetsen bile, eğer onu **الغنم** takip ediyorsa; çünkü sayı, lafza göre müzekkerliği ve müennesliği yürür, mânaya göre değil. Ve develer, zikrettiğimiz her şeyde **الغنم** gibidir. Bu, Cevherî’nin metnidir. Ve onun “eğer onu takip ediyorsa” sözü: Cevherî’nin hattında böyledir; bazı nüshalarda “eğer onu **الغنم** takip ediyorsa”; başka bir nüshada “eğer onunla **الغنم** arasında varsa”; ve kenarda metni şöyle olanı buldum: “Bunu anlamadım.” ( Çoğulu **أغنام** ve **غنوم** ve ) Ebû Cündeb el-Hüzelî, Sahr’ın kardeşi, onu ( **أغانم** ) üzerine kırdı; Lihyânî Züheyr b. el-Eğarr’ın kaçışını andığı bir kasideden söyledi:
فر زهير رهبة من عقابنا * فليتك لم تعذر فتصبح نادما
الى صلح الغسفا فقنة عاذب * أجمع منهم جاملا وأغانما
İbn Sîde dedi ki: bence o **وأغانيم** kastetti; zorunluluk sebebiyle hazfetti. ( Ve ikilde **غنمان** dediler ) şair dedi ki:
هما سيدانا يزعمان وإنما * يسوداننا ان يسرت غنماهما
İbn Sîde dedi ki: bence onu ikil yaptılar ( iki sürüyü kastederek ) yahut iki topluluğu; Araplar der ki: “Falana **غنمان** döner” yani iki sürü; her sürü için ayrı bir çoban. Ve Ömer hadisi bundandır: “Sadakadan, kıtlık yılının kendisine **غنما** bıraktığı kimseye verin; kendisine **غنمين** bıraktığı kimseye vermeyin” yani tek bir parça; onun gibisi azlığından dolayı parçalanmaz; böylece iki parça olur; o hâlde ondan iki parçası olana vermeyin. Ve “sene” ile kıtlığı kastetti. Dedi ki: aynı şekilde “Falana iki deve sürüsü döner”: burada bir deve sürüsü ve burada bir deve sürüsü. ( Ve ) Tehzîb’de Kisâî’den: ( **غنم مغنمة كمكرمة ومعظمة** ) yani toplanmış; başkası dedi ki: ( çok ). Ebû Zeyd dedi ki: **غنم مغنمة** ve **إبل مؤبلة**: her birine ayrı bir çoban ayrıldığında. ( Ve **المغنم** ve **الغنيم** ve **الغنيمة** ve **الغنم** (zamme ile) fey’dir ) ve ( **غنم** ) şeyi ( kesre ile **غنما** (zamme ile) ) ve Cevherî bununla yetindi; ( ve ) **غنما** (fetha ile) ve ( **غنما** (hareke ile) ) ikisi de iki lehçedir. Ve denir: **الغنم** (zamme ile) isimdir; (fetha ile) masdardır. ( Ve **غنيمة** ) **كسفينة** gibi; ( ve **غنمانا** (zamme ile) ). Hadiste: “Rehin, onu rehin verene aittir; onun **غنمه** vardır ve onun üzerinde **غرمه** vardır”; **غنمه**: onun artışı, gelişmesi ve değerinin fazlasıdır. ( Ve **الغنم**: meşakkatsiz olarak bir şeyle kazanımdır; yahut bu **الغنم** ve **الفئ**: **الغنيمة**’dır ) Ezherî dedi ki:
**الغنيمة**, Müslümanların atları ve binekleriyle müşriklerin mallarından üzerine koşturdukları şeydir; onda beşte bir, Allah’ın kendisine paylaştırdığı kimselere gerekir; dörtte beşi de koşturanlar arasında paylaştırılır: süvariye üç hisse, piyadeye bir hisse. **الفئ** ise, Allah’ın müşriklerin mallarından Müslümanlara savaşsız ve üzerine koşturma olmaksızın döndürdüğü şeydir; baş cizyesi gibi ve üzerinde sulh yaptıkları şey gibi; onda da beşte bir, Allah Teâlâ’nın kendisine paylaştırdığı kimselere gerekir; geri kalanı, sınırları tutan şeylerde: at, silah ve teçhizat. ( Ve **غناماك** ) “şunu yapmandır” ( zamme ile ) yani ( senin en son sınırın ) ve gücünün ulaştığı yer ve **تتغنمه** ettiğin şey; nitekim **حماداك** ve **نعاماك** denir; mânası bütünüyle: senin gayen ve işinin sonudur. ( Ve **غنمه** şunu **تغنيما** ) yani ( ona fazladan pay verdi; ve **اغتنمه** ve **تغنمه**: onu ganimet saydı ) Muhkem’de: onun **غنمه**’unu fırsat bildi. ( Ve **كشداد** ) **غنام** ( **أبو عياض** ): nüshalarda böyledir; onun için sözlüklerde bir anma bulmadım; o ancak Abdurrahman’ın babasıdır. ( Ve ) **غنام** ( b. Evs ) b. **غنام** el-Hazrecî ( el-Beyâzî ): Bedrî; İbnü’l-Kelbî ve Vâkıdî söyledi. ( İki sahâbîdir ) Allah Teâlâ onlardan razı olsun. ( Ve ) **غنام** bir ( devenin ) adıdır; dedi ki:
يا صاح ما أصبر ظهر غنام * خشيت ان تظهر فيه أورام * من عولكين غلبابا بالابلام
( Ve **غنم** (fetha ile) Vâil b. Tağlib’in oğlu; bir hayy’ın babasıdır ) Cevherî nakletti. Onlardan, daha önce zikri geçen **الاراقم** vardır; onlar, Bekr b. Habîb b. Amr b. **غنم**’ın altı oğlundan kardeşlerdir. ( Ve **كزبير**: **غنيم بن قيس** ) el-Mâzinî ( tâbiî ): Ömer’e geldi; Sa‘d ve Ebû Mûsâ’dan rivayet etti; ondan Süleyman et-Teymî ve el-Cerîrî ve bir topluluk rivayet etti. ( Ve **غمامة** ) şeddeli olarak: bir ( kadının ) adıdır. Ve **يغنم** **كيمنع**: Sâlim b. Kanber’in oğludur; İbn Hibbân dedi ki: Enes üzerine hadis uydurur. * Dedim ki: Kanber’i, Ali’nin mevlası olarak buldu; Allah Teâlâ ondan razı olsun. ( Ve **عبد الله بن مغنم** **كمقعد**: sahâbîliği hakkında ihtilâf vardır ) Ebû Nu‘aym dedi ki: o, **عبد الله بن مغنم**’dır; **الميم** zammeli, **الغين** sâkin, üstten ikili harf fethalı, **الميم** şeddeli; Dârakutnî onu böyle zikretti; ondan önce Tirmizî; hadisi Süleyman b. Şihâb’dadır. İbn Abdilberr dedi ki: o, sonunda **الراء** ziyadesiyle **عبد الله بن المعتمر**’dir. İbn Nukta dedi ki: doğrusu, **العين** fethalı ve üstten ikili harf şeddeli ve kesrelidir; öyleyse buna dikkat et. ( Ve **غنيمان** (zamme ile): a. Ve **غنمة** harekeli: Sa‘lebe b. Teymullâh’ın oğludur ) şair Amr b. el-‘Addâ’nın atalarındandır; Zehebî zikretti. * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: derler ki: “Sana **غنم الفزر** gelmem” yani **غنم الفزر** toplanıncaya kadar; böylece **الغنم**’ı zamanın yerine koydular ve onu zarf olarak nasbettiler; genişletme üzere. Ve **الغنم**’ı, Sâ‘ide el-Hüzelî’nin sözünde **غنوم** üzerine kırarak çoğul yapar:
وألزمها من معشر يبغضونها * نوافذ تأتيها به وغنوم
Ve **أغنمه** şeyi: onu ganimet yaptı. Ve **تغنم**: **الغنم**’ı edindi. Ve **الغنيمة**’nin çoğulu **الغنائم**’dir. Ve **المغنم**’in çoğulu **المغانم**’dir. Ve o, işi **يتغنم** eder: ganimete hırs ettiği gibi ona hırs eder. Ve **الغنائم**: ganimet alan. Ve **غنمك** “şunu yapmandır” (zamme ile) yani senin en son sınırın. Ve **يغنم**: bir batnın babasıdır. Ve **غنم بن عثمان** ve **أبو سعد الاشعري**: iki sahâbîdir. Ve **بنو غنم**: birçok batındır; Ezd’de **غنم بن دوس**; Tayy’da **غنم بن ثور**; Ensâr’da **غنم بن سري**; onlardan Sehl b. Râfi‘ el-Ğanmî el-Hazrecî; onlarda ayrıca **غنم بن مالك النجار**; Abdülkays’ta **غنم بن وديعة**; Esed b. Huzeyme’de **غنم بن دودان**; Kinde’de **العمرط بن غنم بن عود بن عبيد بن رز بن غنم**; Kinâne’de **غنم بن مالك بن كنانة** ve **غنم بن ثعلبة بن الحرث بن مالك بن كنانة**; Bâhile’de **غنم بن قتيبة** ve **غنم بن قردوس**; Kahtân’da **غنم بن نجم**; İbn Kuteybe’nin **المعارف**’inde böyledir. Ve **غنم**: bir put adıdır; Süheylî zikretti. Ve **كشداد**: Ubeyd b. Ğannâm el-Kûfî; Ebû Bekr b. Ebî Şeybe’nin râvisidir. Ve **الغنامية**: Mısır’da bir köydür; ve **الغنيمية** (zamme ile): orada bir başkası; ve **الغانمية**: Yemen’de bir köy. Ve **غنيم**: Ebü’l-‘Avvâm; Ka‘b’dan. Ve Sa‘îd b. Ğuneym el-Kilâbî: Abdurrahman b. Ğanm’dan; ve onun oğlu Anbese b. Sa‘îd: Ebân b. Ebî İyyâş’tan. Ve İbn Ğuneym el-Ba‘lebekkî: Hişâm b. el-Gâz’dan. Ve Ebû Ğuneym Sa‘d b. Hudeyr el-Hadramî. Ve Ğuneyme Ümm Sa‘d: Ahmed b. Şeybân’ın kızı Abdullah’ın kızı; İsfahânî; İbn Merdûye el-Hâfız’dan. Ve Abdurrahman b. Câmi‘ b. Ğuneyme: Ebü’l-Hasîn’den. Ve Ebû Bekr b. Muhammed b. Me‘âlî b. Ğuneyme Ebü’l-Halâvî: Hanbelîlerin şeyhi. Ve Abdülazîz ve Abdülvâhid: Me‘âlî b. Ğuneyme b. Menînâ’nın iki oğlu: iki muhaddistir. Ve Ebü’l-Mehâsin Mes‘ûd b. Muhammed b. Gânim el-Ğânimî: Ebü’l-Kâsım el-Halîlî’den. Ve Ebû Abdullah Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Gânim el-Ğânimî el-İsfahânî: İbn Nukta ondan semâ‘ etti.
