# غنن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%86%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غنن

: ( *!الغُنَّةُ ، بالضمِّ : جَرَيانُ الكَلامِ في اللَّهاةِ ) ، وهي أَقَلّ مِن الخُنَّة .
وقالَ المبرّدُ . هو أنْ يُشْرَبَ الحَرْفُ صَوْتَ الخَيْشومِ ، والخُنَّة أَشَدّ منها ، والتَّرخِيم حَذْف الكَلامِ .
( واسْتَعْمَلَها يَزيدُ بنُ الأَعْوَرِ ) الشّنِّيُّ ( في تَصْوِيتِ الحِجارَةِ ) ، فقالَ :
إذا عَلا صَوَّانُهُ أَرَنَّايَرْمَعَها والجَنْدَلَ *!الأَغَنَّا ( *!غَنَّ *!يَغَنُّ ، بالفتحِ ) ؛ قالَ شيْخُنا ، رحِمَه اللهاُ تعالَى : وهو يوهم أَنَّه بالفتْح فيهما وليسَ كذلِكَ ، بل المَاضِي مَكْسُور والآتي مَفْتُوح على القِياسِ فلا اعْتِدادَ بظاهِرِه ؛ ( فهو *!أَغَنُّ ( .
( قالَ أَبو زيْدٍ : *!الأَغَنُّ : الذي يُحْرِجُ كَلامَه في لَهاتِه .
( وقالَ غيرُهُ : من خياشِيمِه .
( و ) مِن المجازِ : *!غَنَّ ( الوادِي : كثُرَ شَجَرُه .
( و ) غَنَّ ( النَّخْلُ : أَدْرَكَ ، *!كأَغَنَّ فيهما ) .
وقيلَ : وادٍ *!مُغِنٌّ إذا كثُرَ ذُبابُه لالْتِفافِ عُشْبِه حتى تسْمَعَ لطَيرَانِها *!غُنَّة .
( وظَبْيٌ أَغَنُّ : يَخْرُجُ صَوْتُه مِن خَياشِيمِه ) ؛ قالَ :
فقد أَرَنِّي ولقد أَرَنِّيغُرّاً كأَرْآم الصَّريمِ *!الغُنِّ وفي قَصِيد كعْبِ بنِ زهيرٍ ، رضِي

اللهُ تعالى عنه :
إلاَّ أَغَنّ غَضِيض الطَّرْفِ مكْحولُ ( وقولُ الجوهرِيِّ : طَيْرٌ أَغَنُّ غَلَطٌ ) .
قلْتُ : وإذا أُرِيدَ بالطَّيرِ الذّبابَ فلا غَلَط ، فإنَّه يُوصَفُ به .
قالَ ابنُ الأثيرِ : وادٍ *!مُغِنٌّ : كَثُرَتْ أَصْواتُ ذُبابِه ، جعلَ الوَصْف له ، وهو للذُّبَابِ .
( *!وغَنَّنَهُ *!تَغْنيناً جَعَلَهُ أَغَنَّ ) ، يقالُ : ما أَدْرِي ما غَنَّنَهُ ، أَي جَعَلَه أَغَنَّ .
( و ) مِن المجازِ : ( *!الغَنَّاءُ من القُرَى : الجَمَّةُ الأَهْلِ والبُنْيانِ ) والعُشْبِ .
( و ) الغَنَّاءُ ( مِن الرّياضِ : الكَثيرَةُ العُشْبِ ) ، وإذا كانتْ كذلِكَ أَلِفَها الذِّبَّانُ ، وفي أَصْواتِها *!غُنَّة . ( أَو ) التي ( تَمُرُّ الرِّياحُ فيها غيْرَ صافِيَةِ الصَّوْتِ لكَثافَةِ عُشْبِها ) والْتِفافِهِ .
( *!وأَغَنَّ الذُّبابُ : صَوَّتَ ؛ والاسمُ : كغُرابٍ ) ؛ قالَ :
حتى إذا الوادِي أَغَنَّ *!غُنانُه ( و ) مِن المجازِ : أَغَنَّ ( اللهاُ غُصْنَهُ ) : أَي ( جَعَلَهُ ناضِراً .
( و ) مِن المجازِ : أَغَنَّ ( السِّقاءُ : امْتَلَأَ ) ماءً .
( *!والأَغَنُّ : رَجُلٌ من أَصْحابِ طُلَيْحَةَ ) الذي كانَ قد ادَّعَى النُّبوَّةَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
حَرْفٌ أَغَنُّ : تحْدُثُ عنه *!الغُنَّة .
قالَ الخليلُ : النُّونُ أَشَدّ الحُروفِ غُنَّة .
*!وأَغَنَّتِ الأرضُ : اكْتَهَلَ عُشْبُها ؛ وعُشْبٌ أَغَنُّ ؛ وقولُ الشاعِرِ :
فظَلْنَ يَخْبِطْنَ هَشِيمَ الثِّنِّبعدَ عَمِيمِ الرَّوْضَةِ *!المُغِن ِّيجوزُ أن يكونَ من نَعْتِ العَمِيمِ ،

وأن يكونَ من نَعْتِ الرَّوْضَةِ ، كما قالوا : امْرأَةٌ مُرْضِعٌ .
قالَ ابنُ سِيْدَه : وليسَ هذا بقوِيّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

### Türkçe

: ( **الغُنَّةُ** , zamme ile: sözün küçük dilde cereyan etmesi ) , ve o, **الخُنَّة**’den daha azdır .
Ve el-Muberrad dedi . O, harfin geniz sesini içmesi(=yutması)dır; **الخُنَّة** ondan daha şiddetlidir; ve **التَّرخِيم** sözün hazfıdır .
( Onu Yezîd b. el-A‘ver ) eş-Şennî ( taşların seslendirilmesinde ) kullanmıştır; şöyle dedi :
Eğer çakmaktaşı yükselirse, onu ve iri taşı **الأَغَنَّا**’ya atar, inler. * **غَنَّ** **يَغَنُّ** , fetha ile ) ; şeyhimiz, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi ki: ve o, ikisinde de fetha ile olduğunu vehmettirir, hâlbuki öyle değildir; bilakis mâzî meksûr, âtî ise kıyasa göre meftûhtur; zâhirine itibar yoktur; ( o hâlde o **أَغَنُّ**’dur ( .
( Ebû Zeyd dedi: **الأَغَنُّ**: sözünü küçük dilinde sıkıştıran kimsedir .
( Ve başkası dedi: genizlerinden .
( Ve ) mecazdandır: **غَنَّ** ( vadi: ağacı çok oldu .
( Ve ) **غَنَّ** ( hurma: olgunlaştı, ikisinde de **كأَغَنَّ** gibi ) .
Ve denildi: otu dolaşıp sıklaştığı için sineği çok olunca vadi **مُغِنٌّ**’dür; ta ki uçuşlarının **غُنَّة**’sini işitirsin .
( Ve **ظَبْيٌ أَغَنُّ**: sesi genizlerinden çıkar ) ; dedi ki:
Gerçekten beni inletti, gerçekten beni inletti; aklar, kesilmiş sürünün **الغُنِّ** geyikleri gibi . Ve Ka‘b b. Zuheyr’in kasidesinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun:
Ancak **أَغَنّ** , bakışı kısık, sürmeli . ( el-Cevherî’nin sözü: **طَيْرٌ أَغَنُّ** yanlıştır ) .
Dedim: eğer kuş ile sinek kastedilirse yanlış yoktur; çünkü onunla vasıflanır .
İbnü’l-Esîr dedi: vadi **مُغِنٌّ**: sineğinin sesleri çoğaldı; vasfı ona yaptı, hâlbuki o sineğindir .
( **وغَنَّنَهُ** **تَغْنيناً** onu **أَغَنَّ** yaptı ) , denir: onun neyi **غَنَّنَهُ** ettiğini bilmiyorum; yani onu **أَغَنَّ** yaptı .
( Ve ) mecazdandır: ( köylerden **الغَنَّاءُ**: halkı ve bina(ları) çok olan ) ve ot(ları çok olan) .
( Ve ) **الغَنَّاءُ** ( bahçelerden: otu çok olan ) ; ve böyle olunca sinekler ona ülfet eder; ve onların seslerinde **غُنَّة** vardır . ( Veya ) o ki ( rüzgârlar onda, otunun kesifliği ) ve dolaşıklığı sebebiyle sesi saf olmayan olarak geçer .
( **وأَغَنَّ الذُّبابُ**: ses çıkardı; isim: **كغُرابٍ** gibidir ) ; dedi ki:
Ta ki vadi ses çıkarınca, onun **غُنانُه**’u ( .
( Ve ) mecazdandır: **أَغَنَّ** ( Allah onun dalını ) : yani ( onu taze yaptı .
( Ve ) mecazdandır: **أَغَنَّ** ( kırba: su ile doldu ) .
( **والأَغَنُّ**: Tuleyha’nın ashabından bir adamdır ) ; o, nübüvvet iddia etmişti .
Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır:
**حَرْفٌ أَغَنُّ**: ondan **الغُنَّة** meydana gelir .
el-Halîl dedi: **النُّونُ** harflerin en şiddetli **غُنَّة**’lisidir .
**وأَغَنَّتِ الأرضُ**: otu orta yaşa erdi; ve **عُشْبٌ أَغَنُّ**; ve şairin sözü:
Böylece, **المُغِنِّ** çayırın gürlüğünden sonra, **الثِّنِّ**’in kırıntısını dövüp durdular
Gür’ün sıfatından olması caizdir,
ve çayırın sıfatından olması da; “**امْرأَةٌ مُرْضِعٌ**” dedikleri gibi .
İbn Sîde dedi: bu kuvvetli değildir .
Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır:
