# غن (غ-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والنون
غن ، نغ : مستعملان .
غن : قال الليثُ : الغُنَّةُ : صَوْتٌ فيه تَرْخِيْمٌ ، نحوَ الخَياشِيمِ ، تكونُ من نَفْسِ الأَنْفِ .
قالَ : وقالَ الخَليل : النُّونُ أشَدُّ الحُروفِ غُنَّةً . وأَخْبَرَني المُنْذري عن المُبَرِّدِ ، أنَّهُ قَالَ : الغُنَّةُ : أَن يَشْرَبَ الحَرْفُ صَوْتَ
الخَيْشُومِ ، والخُنّةُ : أشَدُّ منها .
قالَ : وَالتَّرْخِيمُ : حَذْفُ الكَلاَمِ .
وقال الليثُ : قَرْيَةٌ غَنّاءُ : الأَهْلِ والبُنْيانِ .
وقال غيرُهُ : وادٍ مُغِنٌّ ، إذَا كَثُرَ ذُبَابُه : لالتِفَافِ عُشْبِهِ ، حَتَّى تَسْمَعَ لِطَيَرَانِهَا غُنَّةٍ . وَقَدْ أَغَنَّ إغْنَاناً .
شِمْر : أَرضٌ غَنّاءُ ، قَدِ الْتَجَّ عُشْبُهَا وَاعْتَمَّ وَعُشْبٌ أَغَنُّ . وَيُقَالُ للقَرْيَةِ الكَثِيرَةِ الأَهْلِ : غَنَّاءُ ، وَأَغَنَّ الله غُصْنَهُ ، أيْ : جَعَل غُصْنَهُ نَاضِراً أَغَنَّ .
قالَ : وإنما قِيلَ : وادٍ مُغِنٌّ ، إذا أَعْشَبَ فكَثُرَ ذِبانُه ؛ حتى تَسْمَعَ لأَصْواتِها غُنَّةً ، وهي شَبِيهَةٌ بالبُجَّةِ ؛ ولذلك قيل قَرْيَةٌ غَنّاءُ .
أبو زيدٍ : الأَغَنُّ : الّذي يَجْرِي كَلاَمُهُ في لَهَاتِهِ ، والأخَنُّ : السّادُّ الخَياشِيمِ .
نغ : قال الليثُ : النُّغْنُغَةُ : موضعٌ بينَ اللَّهَاةِ وَشَوارِبِ الحُنْجُورِ ، فإِذا عَرَضَ فيه داءٌ قيل : تَنَغْنَغَ فُلانُ .
وقال أبو عبيد : النَّغَانِغُ : لحَماتٌ ، تكونُ عِنْدَ اللَّهَواتِ ، واحِدُها : نُغْنُغٌ ، وهيَ : اللّغَانِينُ ، واحدُها لُغْنونٌ .

##### Türkçe

باب **الغين** و**النون**
**غن** ، **نغ** : ikisi de kullanılandır.

**غن** : Leys dedi: **الغُنَّةُ**: içinde **تَرْخِيْمٌ** bulunan bir sestir; **الخَياشِيمِ** gibi; **الأَنْفِ**in nefesinden olur.
Dedi: Ve Halîl dedi: **النُّونُ** harflerin en şiddetli **غُنَّةً** olanıdır. Münzirî bana Müberred’den haber verdi ki o dedi: **الغُنَّةُ**: harfin **الخَيْشُومِ** sesini içmesidir; **الخُنّةُ** ise ondan daha şiddetlidir.
Dedi: Ve **التَّرْخِيمُ**: sözün hazf edilmesidir.
Ve Leys dedi: **قَرْيَةٌ غَنّاءُ**: ahali ve bina(ları çok olan).
Ve başkası dedi: **وادٍ مُغِنٌّ**; **ذُبَابُه** çoğaldığı zaman: otunun dolaşıklığından dolayı; ta ki onun uçuşu için bir **غُنَّةٍ** işitesin. Ve gerçekten **أَغَنَّ** **إغْنَاناً**.

Şimr: **أَرضٌ غَنّاءُ**: otu birbirine dolaşmış ve sıklaşmış; ve **عُشْبٌ أَغَنُّ**. Ve ahalisi çok olan köye denilir: **غَنَّاءُ**. Ve “Allah onun dalını **أَغَنَّ** etti”, yani: dalını taze, **أَغَنَّ** kıldı.
Dedi: Ancak **وادٍ مُغِنٌّ** denildi; otlandığı zaman, böylece **ذِبانُه** çoğaldığı vakit; ta ki onların sesleri için bir **غُنَّةً** işitesin; ve o **البُجَّةِ**ye benzer; bunun için **قَرْيَةٌ غَنّاءُ** denildi.

Ebû Zeyd: **الأَغَنُّ**: sözü **لَهَاتِهِ**nde akan kimsedir; **الأخَنُّ**: **الخَياشِيمِ**i tıkalı olan.

**نغ** : Leys dedi: **النُّغْنُغَةُ**: **اللَّهَاةِ** ile **شَوارِبِ الحُنْجُورِ** arasında bir yerdir; onda bir hastalık arız olursa “falanca **تَنَغْنَغَ**” denilir.
Ve Ebû Ubeyd dedi: **النَّغَانِغُ**: et parçalarıdır; **اللَّهَواتِ** yanında olur; onun teki: **نُغْنُغٌ**; ve onlar: **اللّغَانِينُ**dir; onun teki **لُغْنونٌ**dur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(غين ve onunla birlikte olanlar babı, ikizlenmiş ve mutabıkta([1]))
(غف) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden **غُفَّة** denir. Dedi ki:
* Ve geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Ve atlar, bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan doyum elde ettiklerinde ve çoğaltmadıklarında. Dedi ki:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّراتِ** talipleri soyunur, istenen (şey) istenir([3])

(غق) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla, kaynayan ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(غل) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabit olmasına delalet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ** şeyi şeyin içine (soktum), onu onda sabitlediğim zaman; sanki onu saplamışsın gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir çukurluk, bir çıkıntı vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpikler **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sanki sıcaklıkla iç boşluğa nüfuz eden bir şey olduğu için olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]) vardır; o da, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve babdan **الغِلُّ** vardır; o, göğüste nüfuz eden kindir.
Nebi’nin (aleyhisselâm) “**لا إغْلالَ ولا إسلال**” sözüne gelince: **الإغلال** hıyanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, bize **جمرة ابنةَ نوفلٍ**’den  *** emanete hıyanet eden yalancının cezası gibi ceza versin([7])
Ve hadise gelince: “**ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن**”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**dandır; o da hıyanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kin’dendir.
Ve babdan **الغُلاَّنُ**: kapalı vadilerdir; tekili **غَالّ**’dır; bu, onun yolcusunun onda nüfuz etmesi sebebiyledir. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen iç giysi; ve zırhın altında giyilen astardır.
Ve babdan **الغُلّة** vardır; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**’dır; çoğulu **غُلَل**. **لَبيد** dedi:
Onun için, **رازِقيّ** ve pamuktan **غُلَل** vardır  *** konuşanları yarılayan acemlerin sağ elleriyle([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Ve bu kıyastır; çünkü o, beldelerin içine girer ve onlarda nüfuz eder. Dedi ki:
Benden **أبا مالكٍ**’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve azarlamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve babdan **الغَليل**: **النَّوَى**’dır; **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilir, onunla karıştırılır; develere yem yapılır. Dedi ki:
**سُلاّءةٌ**; **النَّهدِيِّ**’nin asası gibi; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [**ذو فيئةٍ**] **قُرَّانَ** çekirdeklerinden; ezilmiş([10])

(غم) **الغين** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delalet eder. Dersin ki: **غَمَمتُ** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَمُ**: saçın, yapısında enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi ki:
Zaman bizi ayırırsa sakın evlenme  *** ensesi **أغمَّ** ve yüzü; **أنْزعا** değildir([11])
Ve babdan: **الغمام**; **غَمامةٍ**’nin çoğuludur. Ve kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامةُ**; o, devenin burnuna, rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bezdir. Bir kavim dedi ki: burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve hilal **غُمَّ** edildi; görülmediği zaman. Hadiste: “**فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له**”. Yani hilal örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; karanlık olduklarında. Ve iş onu **غمَّهُ**; onu **غمّاً** ile kaplar; o, kalbi örten bir şeydir; bilinir. **الغَمغمة** ise, korku anında boğaların sesleridir; ve yiğitlerin *savaşta. Biz, bu taklitlerin neredeyse kıyası olmayacağını söylemiştik.
(غن) **الغين** ve **النون** köklü bir sahih (asıl)dır; karışıklığından yahut ona eşlik eden bir arızadan dolayı, sanki anlaşılmayan bir sese delalet eder. Bundan, onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi dolaşık (vadi); böylece rüzgârın onda aktığını görürsün ve onun bir **غُنَّة**si vardır; bu, sineğinin çokluğundan olur. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**’de **الغُنَّة**; o, sözünün çıkışıdır; sanki burnundandır.
(غي) şeddeli yahut ikizlenmiş **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin başkasına gölge etmesine delalet eder([12]). Hadiste: “**تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان**”. Çoğulu **غَيايات**. **لبيد** dedi:
Üzerine dönerken ona sarktım  *** ve yer üzerinde çocukluğun **غيايات**’ı vardı([13])
(غب) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; içinde zaman ve bir fetreye delalet eder. Bundan **الغِبُّ**: develerin bir gün suya gelip bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: bir gün sağılıp bir gün bırakılan koyundur. Ve ziyareti de **الغِبِّ**den **أغبَبْتُ**. Ve ondan da onların sözü: işte **غبَّبَ** etti; onda aşırıya gitmediği zaman; sanki ona, içine düşürdüğü bir fetre artırılmıştır([14]).
Ve babdan onların sözü: “**رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ**”; bu, onun inşadının, üzerinden bir vakit gelinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler ki: iş **غَبَّ** etti; sonuna ulaştığı zaman([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**: vaktinde yenmediği, bilakis bir vakit ve fetre bırakıldığı zaman.
(غت) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**’dan **تاء**’nın بدل edilmesidir. Dersin ki: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit yolunda yürüyen bir şey vardır. Gülmede **غَتَّ** denir; gizlice güldüğü zaman. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe ekledi.
(غث) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyde bir bozulmaya delalet eder. Bundan onların sözü: onda bulunan bir **غَثيثة** üzerine falanı giydim; yani akıl ve görüş bozukluğu üzerine. Ve **الغَثيثة**: yarada irin. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: semiz değildir. Ve derler ki: **أغَثَّ الحَدِيثُ**; yani bozuk, **غثّ** oldu. Dedi ki:
Bir genç kız; sustuğu müddetçe söz **يُغِثُّ** eder  *** ve onun ağzında, lezzet sahibi, taze (bir şey) vardır([16])
Ve denir ki: falana karşı hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden çekinmez; hatta **الغثُّ** onun yanında semizdir.
**الغَثغَثَة** ise taklit yolunda yürür; **غَثْغَثْتُ** elbiseyi denir; onu yıkadığın ve ellerinde tekrar tekrar çevirdiğin zaman. Ve denir ki: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; elbise yıkanırkenki **غَثْغثة**’ye benzetilmiştir.
(غد) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**’dir; bilinir.
**الرّاجز** dedi:
* Ona, **مِغدَادَا** bir eş bağışla([17]) *
Dediler ki: o, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** vardır.
(غذ) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**’ıdır. Bu, onda ne gevşeklik ne de fetre olmamasıdır. Ve ondan: yara **غَذَّ** etti ve **أغذَّ**; iyileştiği ve ıslaklığı durulmadığı zaman; o, daima ıslanır.
(غر) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi misal, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik, beyazlık ve kerem.
Birincisi: **الغِرار**; okların üzerine basıldığı misaldir. Ve denir ki: falanca, çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları bir misal üzere birbiri ardınca getirdi. Ve bunun aslı **الغُرُّ**’dur; o, elbisedeki kırıştır. Elbiseyi **غَرِّهِ** üzerine katla denir; yani onun kırığı ve ilk misali üzerine. Ve **الغُرَّة**: insanın **سُنَّة**’sidir; o, yüzüdür; sonra onunla bütün beden ifade edilir. Bundan: “**في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ**”; yani onun diyeti içinde bir **نَسَمَةٌ** vardır: bir köle yahut bir cariye. Dedi ki:
**كُليبٍ**’de her öldürülenin **غرَّهْ**’si  *** ta ki öldürme, **آلُِ مُرَّهْ**’ye erişsin([18])

Ve babdan: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**’dir; “ben falandan sana **غريرُك**’um” denir; yani kefilinim. Ancak ona **غرير** denmiştir; çünkü o, hakkında garanti verilenin misalidir; mal ile, hakkında garanti verilenden alındığı gibi alınır. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; yani onun keskin yanı, bundan olsun. Ve her şeyin bir sınırı varsa, onun sınırı **غِرَار**’dır; çünkü o, kılıcın tab’ının ve misalinin kendisine vardığı bir şeydir.
Eksilmeye gelince: denir ki: deve **غارّت**; **تُغارُّ غِراراً**; sütü eksildiği zaman. Hadiste: “**لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم**”. Namazda **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamasıdır. Selamda **الغِرار**: “**السَّلام عليك**” demesi; yahut karşılık verip “**وعليك**” demesidir. Ve ondan **الغِرار**; o, az uykudur. Şair([19]) dedi:
Şüphesiz **ثقيف**’ten musibet helak edicidir  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**’dur([20])
Ve **جرير** dedi:
Yatağında uykun neden **غِرارا**  *** kalbin gücü yetseydi uçardı([21])
Ve babdan: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu, eksiktir; onda satış asla tamam olmaz. Ve kuş, yavrusunu **غَرَّ** etti; onu gagasıyla beslediği zaman; bu, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliği sebebiyledir.
Üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غرَّة**si: onun en kerim olanıdır. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Her beyaz **أغرُّ**’dur. Ve ayın başından üç geceye **غُرّة** denir.
Ve babdan: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlıya: onun **غَريرهُ** geriledi ve onun **هريرُه** ilerledi derler.
Ve buna yakın olanlardan: **الغَرارة**; o, gaflet gibidir; bu, huy keremindendir; her kerimde bulunabilir. Ama bunun yerilen olanı, bundan önceki asıldandır; çünkü o, zekânın eksilmesindendir.
Bu asıllardan şâz olanlardan, sahih ise: **الشَّيبانيُّ**’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر** Habeş tavuğudur; tekili **غِرْغرة**. Ve şu beyiti okudu:
Onları kılıçla her yandan sararım  *** tıpkı kartalların **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**’yı sarması gibi([22])
(غز) **الغين** ve **الزاء**’da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(غس) **الغين** ve **السين**’de, onların “**رجل غُسٌّ**” sözünden başka bir şey yoktur; zayıf olduğu zaman. Ve ondan **أوس**’un sözü:
Geri bırakılmışlardır; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسُّو**’ları; **صُنْبُورٌ** da **صنبورُ**([23])
(غش) **الغين** ve **الشين**; şeyde bir zayıflığa ve onda acele etmeye([24]) delalet eden asıllardır. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler ki: **الغِشُّ**: nasihatin saf olmamasıdır([25]). Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktinde.
(غص) **الغين** ve **الصاد**’da, yemekte **الغَصَص**’tan başka bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi ki:
Boğazım su dışında bir şeyle **شَرِقٌ** olsaydı  *** suyla sıkışmada **الغَصَّانِ** gibi olurdum([26])
(غض) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; birisi kısma ve eksilmeye, diğeri tazeliğe delalet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Kıstığın her şeyi **غَضَضْته** etmiş olursun. Ve ondan onların sözü: onda bir **غَضَاضةٌ** ona yetişir; yani ona bakışını kısmayı gerektiren bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “**لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض**([27])”. Ve derler ki: o, **بحرٌ لا يُغَضْغَض**’dır. Ve **غَضْغَضْت** kırbayı: onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin tazesi. Ve **الطَّلْع** çıktığı zaman ona **غَضيض** denir.
(غط) **الغين** ve **الطاء** köklü bir sahih (asıl)dır; onda iki anlam vardır: birisi ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**. Ve ondan **الغَطاط**; o, **القَطا**’dır; sesinden dolayı ona **غَطاطاً** adı verilmiştir. Dedi ki:
Onların öncüsü, çökmüş bir **غَطَاطاً** kaldırdı  *** sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**’tır. Bir kavim dedi ki: o, sabah vaktidir. Ve şu beyiti okudular:
* **الغطَاطِ**’ta **حمراءَ**’ya kalktı([29]) *
Ve başkaları dedi ki: o, karanlığın **سَدَف**’idir. Ve **ابن أحمر**([30])’in beytinde dediler ki:
* İlk **الوَعَاوِعِ**; gelen **الغُطاط** gibi([31]) *
Açan (okuyan), onları **القَطَا**’ya benzetti; ve damme yapan ise, onları **السّدَف**’in siyahlığına, çokluk sebebiyle benzetti. Ve “onu suda **غَطَطْتُه**”ya gelince: bu, onun yanında sudan meydana gelen o ses olabilir; ve karanlığın **سَدَف**’inden de olabilir; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَنَّ
1 غَنَّ ذ , (MA, Msb, K,) originally غَنِنَ, (Msb, MF,) [sec. pers. غَنِنْتَ,] aor. يَغِنُّ, (Msb, K,) inf. n. غُنَّةٌ (MA, KL) and غَنَنٌ, (MA, [and the same seems to be indicated in the Msb by its being said that the verb is of the class of تَعِبَ,]) or غَنٌّ, (TK, [but this I think a mistake,]) He spoke (MA, Msb, KL) in, (MA,) or from, (Msb, KL,) or [rather] through, (KL,) his nose, (MA, KL,) or his خَيَاشِيم [app. here meaning the innermost parts of the air-passages of the nose]. (Msb.) [The author of the K gives no indication of the proper signification of this verb but that of its implying what he states to be meant by غُنَّةٌ, which see below.] ― -b2- See also 4, in two places.

غنّنهُ
2 غنّنهُ ذ , inf. n. تَغْنِينٌ, It rendered him أَغَنّ [q. v.]. (K.) One says, مَا أَدْرِى مَا غَنَّنَهُ I know not what rendered him, or has rendered him أَغَنّ. (TA.) ― -b2- And غنّن صَوْتَهُ He made his voice to have in it a غُنَّة [q. v.]. (Mughnee, art. حَرْفُ النُّونِ. [See مُغَنٍّ, voce غَنَّآءٌ, in art. غنى.])

اغنّ
4 اغنّ ذ said of a man, He made one to hear his ↓ غُنَّة, i. e. soft, or gentle, plaintive, and melodious, voice, in singing. (Har p. 645.) ― -b2- اغنّ الذُّبَابُ The flies made a sound [or humming]. (K.) ― -b3- اغنّ الوَادِى (tropical:) The valley had in it the sound [or humming] of flies, [or resounded therewith,] being abundant in herbs, or herbage: (S:) or abounded with trees; as also ↓ غَنَّ. (K, TA.) ― -b4- اغنّت الأَرْض (assumed tropical:) The land had its herbs, or herbage, tall, full-grown, or of full height, and in blossom. (TA.) ― -b5- اغنّ النَّخْلُ (tropical:) The palm-trees attained to maturity; as also ↓ غَنَّ. (K, TA.) ― -b6- And اغنّ السِّقَآءُ (tropical:) The skin became filled (S, K, TA) with water. (S, TA.) -A2- And [it is also trans.:] one says, اغنّ اللّٰهُ غُصْنَهُ (tropical:) God made its branch beautiful and bright. (K, TA.)

غُنَّةٌ
غُنَّةٌ ذ [mentioned above as an inf. n. of غَنَّ but generally expl. as a simple subst. signifying A sort of nasal sound, or twang:] a sound that comes forth from the nose; (Ham p. 339;) a sound (S, Msb) in, (S,) or that comes forth from, (Msb,) the خَيْشُوم [app. here meaning the innermost part of the air-passages of the nose]: (S, Msb:) or a sound from the لَهَاة [q. v., app. here meaning the arches, or pillars, of the soft palate, or the furthest part of the mouth,] and the nose, like [that which is heard in the utterance of] the ن of مِنْكَ and عَنْكَ, for the tongue has not part in it: (Mgh:) or the flowing [or passage] of the speech in the لَهَاة [app. here also meaning as expl. above]: (K:) or a mixture of the sound of the خَيْشُوم [expl. above] in the pronunciation of a letter: (Mbr, TA:) ن is that one of the letters in which it is greatest in degree: (Kh, Mgh, Msb, TA:) خُنَّةٌ is [a sound] greater in degree than غُنَّةٌ. (TA.) ― -b2- [Also The roughness of the voice, of a boy, consequent upon the attaining to puberty; or, as Mtr says,] الغُنَّةُ signifies also what is incident to the boy on the occasion of his attaining to puberty, when his voice becomes rough. (Mgh.) ― -b3- And A soft, or gentle, plaintive, and melodious, voice, in singing. (Har p. 645.) See 4. ― -b4- And The sound [or humming] produced by the flying of flies; (TA;) and ↓ غُنَانٌ [likewise] signifies the sound of flies. (K, TA.) [See مُغِنٌّ and أَغَنُّ. And see also an ex. voce ثُنَّةٌ: and another voce عُنَّةٌ.] ― -b5- And the poet Yezeed Ibn-El-Aawar has used it in relation to the sounding of stones: (K:) [or rather] he has so used the epithet ↓ أَغَنّ. (TA.)

عُنَانٌ
عُنَانٌ ذ : see the next preceding paragraph, near the end.

أَغَنُّ
أَغَنُّ ذ One who speaks [with a nasal sound, or twang, i. e.] in [or rather through] his nose; (TA;) who speaks from his خَيَاشِيم [app. here meaning (as expl. before) the innermost parts of the airpassages of the nose]: (S, Msb:) or, accord. to AZ, (Mgh, TA,) whose speech flows, (Mgh, K, *) or passes forth, (TA,) in his لَهَاة [app. (as expl. voce غُنَّةٌ) the arches, or pillars, of the soft palate, or the furthest part of the mouth]: (Mgh, K, TA:) fem. غَنَّآءُ, applied to a woman. (Msb.) ― -b2- It is also applied to a gazelle (ظَبْىٌ), meaning Whose cry issues from his خَيَاشِيم [expl. above]: J has erred in saying that it is applied to طَيْر [i. e. birds, or flying things]: (K:) or if by طير he mean flies (ذُبَابٌ), his saying thus is not a mistake, for it is applied to them [as meaning making a humming sound]. (TA.) ― -b3- [Hence,] وَادٍ أَغَنُّ (assumed tropical:) A valley abounding with herbs or herbage: for to such the flies constantly keep, and in their sounds is a غُنَّة. (S. [See also مُغِنٌّ.]) And (for this reason, TA) one says رَوْضَةٌ غَنَّآءُ i. e. (assumed tropical:) [A meadow, or garden,] abounding with herbs or herbage: or in which the winds pass with a sound that is not clear, [i. e. with a confused, humming, or murmuring, sound,] by reason of the denseness of its herbs or herbage. (K, TA.) And [for the same reason one says] عُشْبٌ أَغَنُّ (assumed tropical:) Herbs, or herbage, tall, full-grown, or of full height, and in blossom. (TA.) ― -b4- And (hence also, S) قَرْيَةٌ غَنَّآءُ (tropical:) [A town, or village,] abounding with inhabitants (S, K, TA) and buildings (K, TA) and herbs or herbage [so that in it is heard the hum of men and women and of flies &c.]. (S, TA.) ― -b5- حَرْفٌ أَغْنُّ means A letter from [the utterance of] which results what is termed غُنَّة [i. e. the nasal sound thus termed]. (TA.) ― -b6- See also غُنَّةٌ, last sentence.

وَادٍ مُغِنٌّ
وَادٍ مُغِنٌّ ذ (tropical:) A valley in which is [heard] the sound [or humming] of flies; these not being in any valley but such as abounds with herbs or herbage; (S;) a valley of which the flies are abundant, by reason of the denseness, or luxuriance, of its herbs or herbage, so that a غُنَّة [or humming] is heard, produced by their flying: the epithet being applied to it, but being properly applicable to the flies. (TA.) [See also أَغَنُّ.]

##### Türkçe

**غَنَّ**
1 **غَنَّ** ذ , (MA, Msb, K,) aslında **غَنِنَ**, (Msb, MF,) [ikinci şahıs **غَنِنْتَ**,] muzâri‘i **يَغِنُّ**, (Msb, K,) mastarı **غُنَّةٌ** (MA, KL) ve **غَنَنٌ**, (MA, [ve Msb’de fiilin **تَعِبَ** babından olduğu söylenmesiyle aynı şeyin kastedildiği anlaşılıyor,]) yahut **غَنٌّ**, (TK, [fakat bunun bir hata olduğunu düşünüyorum,]) O, (MA, Msb, KL) içinde, (MA,) yahut -den, (Msb, KL,) yahut [daha doğrusu] vasıtasıyla, (KL,) burnuyla, (MA, KL,) yahut **خَيَاشِيم**’iyle [burada görünüşe göre burnun hava geçitlerinin en iç kısımları anlamında] konuştu. (Msb.) [K’nin müellifi bu fiilin doğru anlamına, onun **غُنَّةٌ** ile kastedildiğini söylediği şeyden başka bir işaret vermez; aşağıda ona bak.] ― -b2- 4’e de bak; iki yerde.

**غنّنهُ**
2 **غنّنهُ** ذ , mastarı **تَغْنِينٌ**, Onu **أَغَنّ** yaptı [bk.]. (K.) Şöyle denir: **مَا أَدْرِى مَا غَنَّنَهُ** Onu neyin **أَغَنّ** yaptığını, yahut **أَغَنّ** yapmış olduğunu bilmiyorum. (TA.) ― -b2- Ve **غنّن صَوْتَهُ**: Sesini, içinde bir **غُنَّة** [bk.] olacak şekilde yaptı. (Mughnee, md. **حَرْفُ النُّونِ**. [**غنى** maddesinde **غَنَّآءٌ** lafzı altında **مُغَنٍّ**’e bak.])

**اغنّ**
4 **اغنّ** ذ bir adam hakkında söylenir: Şarkı söylemede, yumuşak yahut nazik, hüzünlü ve nağmeli ses olan ↓ **غُنَّة**’sini birine işittirdi. (Har s. 645.) ― -b2- **اغنّ الذُّبَابُ** Sinekler bir ses [yahut vızıltı] çıkardı. (K.) ― -b3- **اغنّ الوَادِى** (mecaz:) Vadi, otların yahut çayırın bol oluşu sebebiyle, içinde sineklerin sesi [yahut vızıltısı] vardı, [yahut bununla çınladı]: (S:) yahut ağaçça bol oldu; bunun gibi ↓ **غَنَّ** da. (K, TA.) ― -b4- **اغنّت الأَرْض** (varsayılan mecaz:) Arazi, otları yahut çayırı uzun, tam büyümüş yahut tam boyunda ve çiçeklenmiş halde oldu. (TA.) ― -b5- **اغنّ النَّخْلُ** (mecaz:) Hurma ağaçları olgunluğa erişti; bunun gibi ↓ **غَنَّ** da. (K, TA.) ― -b6- Ve **اغنّ السِّقَآءُ** (mecaz:) Kırba su ile doldu. (S, K, TA) (S, TA.) -A2- Ve [bu aynı zamanda geçişli olarak da gelir:] şöyle denir: **اغنّ اللّٰهُ غُصْنَهُ** (mecaz:) Allah onun dalını güzel ve parlak yaptı. (K, TA.)

**غُنَّةٌ**
**غُنَّةٌ** ذ [yukarıda **غَنَّ**’ın mastarı olarak zikredildi; fakat genellikle, burundan gelen bir çeşit ses yahut geniz tınısı anlamında yalın bir isim olarak açıklanır:] burundan çıkan bir ses; (Ham s. 339;) **خَيْشُوم**’da bulunan bir ses (S, Msb), (S,) yahut **خَيْشُوم**’dan çıkan bir ses: (Msb,) (S, Msb:) yahut **لَهَاة**’dan [bk., burada görünüşe göre yumuşak damağın kemerleri yahut sütunları, yahut ağzın en uzak kısmı anlamında] ve burundan gelen bir ses; **مِنْكَ** ve **عَنْكَ**’daki **ن**’nin [telaffuzunda] işitilen gibi; çünkü dilin bunda payı yoktur: (Mgh:) yahut sözün **لَهَاة**’da akması [yahut geçişi]: (K:) yahut bir harfin telaffuzunda **خَيْشُوم** sesinin [yukarıda açıklanan] karışması: (Mbr, TA:) **ن** derecesi en büyük olan harflerden odur: (Kh, Mgh, Msb, TA:) **خُنَّةٌ**, derece bakımından **غُنَّةٌ**’dan daha büyüktür. (TA.) ― -b2- [Ayrıca, ergenliğe ulaşmanın sonucu olarak bir oğlanın sesindeki pürüzlülük; yahut Mtr’nin dediği gibi,] **الغُنَّةُ** ayrıca, oğlanın ergenliğe erişmesi sırasında, sesi pürüzlüleştiğinde, ona arız olan şeyi de ifade eder. (Mgh.) ― -b3- Ve Şarkı söylemede yumuşak yahut nazik, hüzünlü ve nağmeli bir ses. (Har s. 645.) 4’e bak. ― -b4- Ve Sineklerin uçuşunun meydana getirdiği ses [yahut vızıltı]; (TA;) ve ↓ **غُنَانٌ** [keza] sineklerin sesi anlamına gelir. (K, TA.) [**مُغِنٌّ** ve **أَغَنُّ**’e bak. Ve ayrıca **ثُنَّةٌ** lafzı altında bir örneğe; ve **عُنَّةٌ** lafzı altında bir başkasına bak.] ― -b5- Ve şair Yezeed İbn-El-Aawar onu taşların ses çıkarmasıyla ilgili olarak kullanmıştır: (K:) [yahut daha doğrusu] o, sıfat ↓ **أَغَنّ**’ı böyle kullanmıştır. (TA.)

**عُنَانٌ**
**عُنَانٌ** ذ : bir önceki paragrafın sonlarına yakın yere bak.

**أَغَنُّ**
**أَغَنُّ** ذ Burnunda [yahut daha doğrusu burnu vasıtasıyla] konuşan kimse; (TA;) **خَيَاشِيم**’inden [burada görünüşe göre (daha önce açıklandığı üzere) burnun hava geçitlerinin en iç kısımlarından] konuşan: (S, Msb:) yahut AZ’ye göre, (Mgh, TA,) sözü **لَهَاة**’sında [burada ( **غُنَّةٌ** lafzı altında açıklandığı üzere) yumuşak damağın kemerleri yahut sütunları, yahut ağzın en uzak kısmı] akan, (Mgh, K, *) yahut çıkan: (TA,) (Mgh, K, TA:) müennesi, bir kadına uygulandığında, **غَنَّآءُ**’dur. (Msb.) ― -b2- Ayrıca bir ceylana (**ظَبْىٌ**) da uygulanır; anlamı: feryadı **خَيَاشِيم**’inden [yukarıda açıklanan] çıkan: J, bunun **طَيْر**’e [yani kuşlara yahut uçan şeylere] uygulandığını söylemekle hata etmiştir: (K:) yahut **طير** ile sinekleri (**ذُبَابٌ**) kastediyorsa, böyle demesi hata değildir; çünkü onlara [vızıltı çıkaran anlamında] uygulanır. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **وَادٍ أَغَنُّ** (varsayılan mecaz:) Otlar yahut çayır bakımından bol bir vadi: çünkü sinekler böyle yerlere sürekli gelir; ve onların seslerinde bir **غُنَّة** vardır. (S. [Ayrıca **مُغِنٌّ**’e bak.]) Ve (bu sebeple, TA) şöyle denir **رَوْضَةٌ غَنَّآءُ** yani (varsayılan mecaz:) otlar yahut çayır bakımından bol [bir çayır yahut bahçe]: yahut otlarının yahut çayırının sık oluşu sebebiyle, rüzgârların içinde açık olmayan bir sesle, [yani karışık, vızıltılı yahut mırıltılı bir sesle] geçtiği yer. (K, TA.) Ve [aynı sebeple şöyle denir] **عُشْبٌ أَغَنُّ** (varsayılan mecaz:) Uzun, tam büyümüş yahut tam boyunda ve çiçeklenmiş otlar yahut çayır. (TA.) ― -b4- Ve (buradan da, S) **قَرْيَةٌ غَنَّآءُ** (mecaz:) Sakinleri (S, K, TA) ve binaları (K, TA) ve otları yahut çayırı bakımından bol [öyle ki onda erkeklerin ve kadınların ve sineklerin vb. uğultusu işitilir] bir kasaba yahut köy. (S, TA.) ― -b5- **حَرْفٌ أَغْنُّ**: [telaffuzundan] **غُنَّة** denilen şeyin (yani bu şekilde adlandırılan geniz sesinin) meydana geldiği bir harf demektir. (TA.) ― -b6- **غُنَّةٌ**’ye de bak; son cümle.

**وَادٍ مُغِنٌّ**
**وَادٍ مُغِنٌّ** ذ (mecaz:) İçinde sineklerin sesi [yahut vızıltısı] bulunan bir vadi; çünkü sinekler, ancak otlar yahut çayır bakımından bol olan vadide bulunur; (S;) otlarının yahut çayırının sık yahut gür oluşu sebebiyle sinekleri bol olan bir vadi; öyle ki onların uçuşunun meydana getirdiği bir **غُنَّة** [yahut vızıltı] işitilir: sıfat ona uygulanmıştır; fakat aslında sineklere uygulanması uygundur. (TA.) [Ayrıca **أَغَنُّ**’e bak.]
