# غوث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غوث

غوث  الرجل، واستغاث: صاح: واغوثاه، وتقول: ضرب فلان فغوث  تغويثا، قال: واغوثاه  ، قال شيخنا: وقد صرح أئمة النحو بأن هذا هو أصله، ثم إنهم استعملوه بمعنى صاح ونادى طلبا للغوث.  والاسم الغوث  ، بالفتح،  والغواث، بالضم  ، على الأصل،  وفتحه شاذ  ، أي وارد على خلاف القياس؛ لأنه دل على صوت، والأفعال الدالة على الأصوات لا تكون مفتوحة أبدا، بل مضمومة، كالصراخ والنباح، أو مكسورة، كالنداء والصياح، وهو قول الفراء، كما نقله الجوهري وقال العامري- وقيل: هو لعائشة بنت سعد بن أبي وقاص-:
  بعثتك مائرا فلبثـت حـولا                      متى يأتى غواثك من تغيث قال ابن برى: وصوا به بعثتك قابسا، وكان لعائشة هذه مولى يقال له: فند، وكان مخنثا من أهل المدينة، بعثته يقتبس لها نارا، فتوجه إلى مصر، فأقام بها سنة، ثم جاءها بنار وهو يعدو، فعثر فتبدد الجمر، فقال: تعست العجلة، فقالت عائشة: بعثتك... الخ، وقال بعض الشعراء:
  ما رأينا لغراب مـثـلا                      إذ بعثناه يجى بالمشملـه
  غير فند أرسلوه قابـسـا                      فثوى حولا وسب العجله  واستغاثني  فلان  فأغثته إغاثة ومغوثة  ، ويقال: استغثت فلانا فما كان لي عنده مغوثة، أي إغاثة. قال شيخنا: قالوا: الاستغاثة: طلب الغوث، وهو التخليص من الشدة والنقمة، والعون على الفكاك من الشدائد، ولم يتعد في القرآن إلا بنفسه، كقوله تعالى  إذا تستغيثون ربكم  وقد يتعدى بالحرف، كقول الشاعر:
  حتى استغاث بماء لا رشاء له                      من الأباطح في حافاته البرك

  وكذلك استعمله سيبويه، فلا عبرة بتخطئه ابن مالك للنحاة في قولهم: المستغاث له وبه، قاله الشهاب في أثناء سورة الأنفال. ويقول المضطر الواقع في بلية: أغثني، أي فرج عني، وفي الحديث:  اللهم أغثنا  بالهمزة من الإغاثة، ويقال فيه، غاثة يغيثه، وهو قليل، قال: وإنما هو من الغيث، لا الإغاثة. وقال ابن دريد: غاثه يغوثه غوثا، هو الأصل، فأميت. وقال الأزهري: ولم أسمع أحدا يقول: غاثه يغوثه بالواو. وعن ابن سيده: وأغاثه الله، وغاثه غوثا وغياثا، والأول أعلى.  والاسم الغياث، بالكسر  ، حكاه ابن الأعرابي، فهو مثلث الأول، كما في النهاية. وفي الصحاح: صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها، وهو موجود في أصول البخاري بالروايات الثلاث، وأنكر الكسر بعض أئمة اللغة؛ ولذا خلت عنه دواوين اللغة، والضم رووه عن أبي ذر، والفتح الذي هو شاذ نسبه الحافظ ابن حجر في فتح الباري للأكثر، وقال البدر الدماميني في المصابيح: به قيده ابن الخشاب وغيره، والكسر ذكره ابن قرقول في المطالع، وشيخه القاضي عياض في المشارق، وبه صدر في اليونينية، وتبعه أهل الفروع قاطبة، كذا نقله شيخنا. وفي التهذيب: الغياث: ما أغاثك الله به.  والمغاوث: المياه  ، قيل: هي من الجموع التي لا مفرد لها.  والغويث كأمير، وفي نسخة والتغويث، وهو خطأ  :شدة العدو  يقال: إنه لذو غويث. الغويث أيضا  :ما أغثت به المضطر من طعام أو نجدة  ، نقله الصاغاني. قد  سموا غوثا  ، وهو اسم يوضع موضع المصدر من أغاث،  وغياثا، بالكسر  ومغيثا  ، بالضم. والغوث: بطن من طيىء. وغوث: قبيلة من اليمن، وهو غوث بن أدد بن زيد بن كهلان بن سبإ. وفي التهذيب: غوث: حي من الأزد، ومنه قول زهير:
  وتخشى رماة الغوث من كل مرصد والغوث بن مر، في مضر. والغوث بن أنمار، في اليمن، كذا في أنساب الوزير. وغوث بن سليمان الحضرمي القاضي: مصري. ويوم أغواث: ثاني يوم من أيام القادسية، قال القعقاع بن عمرو:
  لم تعرف الخيل العراب سواءنا                      عشية أغواث بجنب القوادس

  والغواث، كسحاب: الزاد، يمانية. وغياث بن إبراهيم، متروك. وغياث بن النعمان، عن علي. وغياث بن أبي شيبة الحبراني، شيخ لبشر بن إسماعيل. وغياث بن الحكم، شيخ لحرمي بن حفص. وغياث بن عبد الحميد، عن مطر الوراق وغياث بن جعفر، مستملى ابن عيينة. وأبو غياث طلق بن معاوية، حدث. وحفيده حفص بن غياث، القاضي الحنفي، مشهور. وابنه عمر بن حفص بن غياث: شيخ البخاري ومسلم. وأبو غياث روح بن القاسم، ثقة. وحذيفة بن غياث العسكري الأصبهاني، شيخ لابن فارس. ومحمد بن غياث السرخسي، عن مالك. وغياث بن محمد بن أحمد بن محمد بن غياث العقيلي، سمع ابن ريدة. وغياث بن محمد بن غياث، عن أبي مسلم الكجي. وغياث بن فارس بن أبي الجود المقرى، مات سنة 605. وغياث بن غوث التغلبي، الشاعر المعروف بالأخطل. وبلال بن غياث، عن أبي هريرة. والأخنس بن غياث الأحمسي، شاعر في زمن الحجاج. وأبو غياث إسحاق بن إبراهيم، عن حبان بن علي. وككتان، غياث بن هباب بن غياث الأنطاكي، عن ابن رفاعة الفرضي. وأحمد بن إبراهيم بن غياث المالكي، لقن عن ابن مروان بن سراج.  والمغيثة، كمعينة: موضعان  ، بين القادسية والقرعاء، وبين معدن النقرة والعمق عند ماوان، وقيل: هما ركيتان ينزل عليهما الحاج.  والمغيثة: مدرسة ببغداد  من المدارس الشرقية.  ويغوث: صنم كان لمذحج قال ابن سيده: هذا قول الزجاج.

### Türkçe

غوث  adam, ve **استغاث**: bağırdı: “**واغوثاه**”; ve dersin ki: falan vuruldu da **غوث** etti, **تغويثا**; dedi: “**واغوثاه**”. Şeyhimiz dedi ki: Nahiv imamları bunun aslının bu olduğunu açıkça belirtmişlerdir; sonra onu, yardım istemek için bağırdı ve seslendi manasında kullanmışlardır.

İsim **الغوث**’tur, fetha ile; ve **الغواث** (dır), damme ile, asıl üzere; ve onun fethalanması şâzdır; yani kıyasa aykırı olarak vârid olmuştur; çünkü bir sese delâlet etti; seslere delâlet eden fiiller asla fethalı olmaz, bilakis dammeli olur, **الصراخ** ve **النباح** gibi; yahut kesralı, **النداء** ve **الصياح** gibi; bu, **الفراء**’ın sözüdür; **الجوهري**’nin naklettiği üzere. Ve **العامري** dedi ki –ve denildi ki: o, Sa‘d b. Ebî Vakkâs’ın kızı Âişe’nindir–:

  Seni azık getirici olarak gönderdim de bir yıl kaldın;
  Ne vakit gelecek senin **غواث**’ın, **تغيث**’ten?

İbn Berrî dedi ki: “Seni kıvılcım getirici olarak gönderdim” diye rivayet edilmiştir; ve bu Âişe’nin “Fend” denilen bir mevlâsı vardı; Medine ehlinden bir muhannesti; onu kendisine bir ateş alıntısı getirsin diye gönderdi; derken Mısır’a yöneldi, orada bir sene ikamet etti; sonra ona bir ateşle geldi, koşuyordu; sendeledi de kor dağıldı; “Acele helâk olsun” dedi; bunun üzerine Âişe: “Seni gönderdim...” ilâ âhir dedi. Ve bazı şairler dedi ki:

  Bir kargaya benzerini görmedik;
  Onu gönderdik, **المشملة** ile geliyor.
  Fend’den başka; onu kıvılcım getirici olarak gönderdiler;
  Bir yıl kaldı ve aceleye sövdü.

Ve falan bana **استغاثني** etti de ben ona **إغاثة** ve **مغوثة** ile **أغثته** ettim; ve denilir: falana **استغثت** ettim de onun yanında benim için **مغوثة** olmadı; yani **إغاثة**. Şeyhimiz dedi ki: Dediler: **الاستغاثة**: **الغوث** talebidir; o da şiddet ve intikamdan kurtarmadır; ve şiddetlerden kurtulmaya yardım etmektir. Kur’ân’da ancak kendi nefsiyle müteaddî olmuştur; Yüce Allah’ın sözü gibi: **إذا تستغيثون ربكم**. Ve harfle de müteaddî olabilir; şairin sözü gibi:

  Nihayet ipi olmayan bir su ile yardım istedi;
  **الأباطح**’tan, kenarlarında gölcükler (bulunan).

Ve Sîbeveyh de onu böyle kullanmıştır; o hâlde İbn Mâlik’in, onların “**المستغاث له** ve **به**” sözünde nahivcileri hatalı saymasına itibar yoktur; bunu Şihâb, Enfâl sûresi esnasında söylemiştir. Ve bir belâya düşmüş muztar der ki: “**أغثني**”, yani benden ferahlık ver. Hadiste: “**اللهم أغثنا**”; hemze ile, **الإغاثة**’dendir. Ve onda denilir: **غاثة** **يغيثه**; o azdır. Dedi ki: O ancak **الغيث**’tendir, **الإغاثة** değil. İbn Düreyd dedi ki: **غاثه** **يغوثه** **غوثا**; o asıldır; sonra öldürülmüştür (kullanımdan düşmüştür). Ezherî dedi ki: Vav ile “**غاثه يغوثه**” diyen hiç kimseyi işitmedim. İbn Sîde’den: Allah ona **أغاثه** etti; ve ona **غاثه** etti, **غوثا** ve **غياثا**; birincisi daha yücedir.

İsim **الغياث**’tır, kesra ile; bunu İbnü’l-A‘râbî hikâye etmiştir; o hâlde onun evveli üçlüdür; nihâyede olduğu gibi. **الصحاح**’ta: Öncesinin kesrası sebebiyle vav yâ’ya dönüştü; ve o, Buhârî’nin asıllarında üç rivayetle mevcuttur. Kesrayı bazı dil imamları inkâr etti; bu yüzden dil divanları ondan hâlî kaldı. Dammeyi Ebû Zerr’den rivayet ettiler. Şâz olan fethayı ise Hâfız İbn Hacer, **فتح الباري**’de ekseriyete nisbet etti. Bedr ed-Demâmînî **المصابيح**’ta dedi ki: İbnü’l-Haşşâb ve başkaları onu onunla kayıtladı. Kesrayı İbn Kurkûl **المطالع**’da zikretti; ve şeyhi Kadı İyâz **المشارق**’ta; ve onunla Yûnîniyye’de başlandı; ve furu‘ ehli bütünüyle ona tâbi oldu; şeyhimiz böyle nakletti. **التهذيب**’te: **الغياث**: Allah’ın seni onunla kurtardığı şeydir.

Ve **المغاوث**: sulardır; denildi ki: o, müfredi olmayan cem‘lerdendir. Ve **الغويث** (dır), **أمير** gibi; ve bir nüshada “**التغويث**” (vardır); o hatadır: koşmanın şiddeti; denilir: o, **غويث** sahibidir. **الغويث** ayrıca: muztara yiyecek yahut yardım olarak kurtardığın şeydir; bunu Sâgânî nakletti.

**غوثا** diye isimlendirmişlerdir; o, **أغاث**’tan masdarın yerine konulan bir isimdir; ve **غياثا**, kesra ile; ve **مغيثا**, damme ile. Ve **الغوث**: Tayyı’dan bir batındır. Ve غوث: Yemen’den bir kabiledir; o, Sebe’ b. Kehlan b. Zeyd b. Edd b. غوث’tur. **التهذيب**’te: غوث: Ezd’den bir hayy; ondan Züheyr’in sözü:

  Her gözetleme yerinden **الغوث** okçularından korkarsın.

Ve **الغوث** b. Murr, Mudar’dadır. Ve **الغوث** b. Enmâr, Yemen’dedir; vezirin ensâbında böyle (geçer). Ve **غوث** b. Süleyman el-Hadramî el-Kâdî: Mısırlıdır. Ve **يوم أغواث**: Kâdisiyye günlerinden ikinci gündür; Ka‘kâ‘ b. Amr dedi ki:

  Arap atları bizim gibisini tanımadı;
  **أغواث** akşamı, **القوادس** yanında.

Ve **الغواث**, **سحاب** gibi: azıktır; Yemence. Ve İbrâhîm b. **غياث**: metrûktur. Ve Nu‘mân b. **غياث**, Ali’den. Ve Hubrânî Ebû Şeybe b. **غياث**: Bişr b. İsmâ‘îl’e şeyhtir. Ve Hakem b. **غياث**: Harmî b. Hafs’a şeyhtir. Ve Abdülhamîd b. **غياث**, Matar el-Verrâk’tan. Ve Ca‘fer b. **غياث**: İbn Uyeyne’nin müstemlîsidir. Ve Ebû **غياث** Talq b. Muâviye: hadis rivayet etti. Ve onun torunu Hafs b. **غياث**, Hanefî kadı, meşhurdur. Ve onun oğlu Ömer b. Hafs b. **غياث**: Buhârî ve Müslim’in şeyhidir. Ve Ebû **غياث** Rûh b. el-Kâsım: sika. Ve Askerî İsfahânî Huzeyfe b. **غياث**: İbn Fâris’e şeyhtir. Ve Serahsî Muhammed b. **غياث**, Mâlik’ten. Ve Ukaylî **غياث** b. Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. **غياث**: İbn Rîde’yi işitti. Ve **غياث** b. Muhammed b. **غياث**, Ebû Müslim el-Kecî’den. Ve Mukrî **غياث** b. Fâris b. Ebî’l-Cevd: 605 senesinde öldü. Ve Tağlibî **غياث** b. **غوث**: **الأخطل** diye bilinen meşhur şair. Ve Bilâl b. **غياث**, Ebû Hureyre’den. Ve Ahmesî Ahnes b. **غياث**: Haccâc zamanında bir şair. Ve Ebû **غياث** İshâk b. İbrâhîm, Habbân b. Ali’den. Ve Kezâ: Antakî **غياث** b. Hebbâb b. **غياث**, İbn Rifâa el-Farazî’den. Ve Mâlikî Ahmed b. İbrâhîm b. **غياث**: İbn Mervân b. Sirâc’dan telkin aldı.

Ve **المغيثة**, **معينة** gibi: iki yerdir; Kâdisiyye ile Kar‘â arasında; ve Ma‘den en-Nukra ile el-Umk arasında, Mâvân yanında. Ve denildi ki: onlar, hacıların üzerine indiği iki kuyudur. Ve **المغيثة**: Bağdat’ta bir medrese; doğu medreselerindendir. Ve **يغوث**: Mezḥic’in bir putu idi. İbn Sîde dedi ki: Bu, Zecâc’ın sözüdür.
