# غوث — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%AB/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D8%AB/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%AB.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: غوث

باب الغين والثاء
غثا ، غيث ، غوث ، ثغا ، وثغ : مستعملة .
غثا : الحراني عن ابن السكيت :
غَثَتْ نفسه تَغثَى غَثْياً وغثيَاناً ، قلتُ : وهكذا رواه أبو عبيد عن أبي زيد وغيره ، وأما الليثُ فإنه زعم في كتابه أنه غَثِيَتْ نَفْسُه تَغْثَى غَثاً وغَثَياناً ، قلت : وكلامُ العرب عَلَى ما قال أبو زَيدٍ ، وما رواه الليث فمن كلامِ المولّدِينَ .
وقال ابن السكيت : غثا السّيلُ المرْتعَ : إذَا جَمَعَ بعضه إلى بعضٍ وأَذْهَبَ حَلاوتهُ .
قال : وقال أبو زيد : غثا الماءُ يَغثُو غثواً
وغُثاءً : إذا كَثُرَ فيه البعرُ والورقُ والقَصَبُ .
وقال أبو إسحاق النَّحويُّ في قول الله جل وعز : ( ) ( فَهَدَى وَالَّذِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَخْرَجَ الْمَرْعَى فَجَعَلَهُ غُثَآءً أَحْوَى ) ( الأعلى : 4 ، 5 ) .
قال : جعلَه غُثاءً : جَفَّفهُ حتى صيرهُ هَشيماً جافّاً كالغثاء الذي تراه فوق السيلِ ، وقيل معناه : أَخْرَجَ المرْعَى أَحْوَى : أي : أَخْضَرَ ، فجعلهُ غثاءً : أي يابساً بعد خُضْرَتهِ .
غيث غوث : الحراني عن ابن السكيت : اسْتغاثني فُلانٌ فأَغَثْتهُ ، وقد غاثَ الله البلادَ يغيثُها غَيْثاً : إذا أنزل بها الغيثَ ، وقد غِيثَتِ الأرض تُغاثُ غَيْثاً ، وهي أرضٌ مَغِيثَةٌ ومَغيوثَةٌ .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : أخبرني أبو عمرو بن العلاء أنه سمع ذا الرُّمَّةَ يقول : قاتل الله أمةَ بني فلانٍ ما أفصحها ، قلت لها : كيفَ كان المطرُ عِندكم ؟ فقالت : غِثْنا ما شِئْنَا .
وقال الليث : الغيث : المطر ، يقال : غاثهم الله ، وأصابهمْ غَيثٌ .
قال : والغيث : الكلأُ ينبتُ من ماء السماء ، ويُجمعُ عَلَى الغيوثِ ، والغياثُ : ما أغاثكَ الله به ، ويقول الواقع في بَلِيَّةٍ : أَغِثني : أي فرِّج عَنِّي ، وتقول : ضُربَ فلانٌ فَغوَّثَ تغويثاً : أي : قال : واغوثاهُ ، قلت : ولم أسمع أحداً يقول : غاثهُ يَغوثهُ بالواوِ ، وغوثٌ : حَيٌّ من الأزْدِ ، ومنه قول زُهَيْرٍ :
وتخشى رُماةَ الغوثِ من كل مَرصَدٍ
ويقال : اسْتَغثْتُ فلاناً فما كان لي عنده مَغُوثَةٌ ولا غَوْثٌ : أيْ إغاثةٌ ، ومَغوثَةٌ وغَوْثٌ : اسْمانِ يُوْضَعانِ مَوضع الإغاثة ، وبين مَعْدنِ النَّقْرَةِ والرَّبَذَةِ ماءٌ يعرف بِمُغِيثِ ماوَانَ ، وماؤه شَرُوبٌ ، ومَغيثة : رَكِيّةٌ أخرى عَذبةُ الماءِ بين القادسيةِ والعُذيْبِ .
أبو عبيد عن الأصمعي : بئرٌ ذاتُ غَيِّثٍ أي : ذاتُ مَادَّةٍ .
وقال رُؤبةُ :
نغْرفُ من ذِي غَيِّثٍ وَنُؤْزِي
وفرسٌ ذُوغَيِّثٍ : إذا أَتى بِجري بعد جَرْيٍ ، والغَواثُ : الإغَاثةُ ، ومنه قوله :
متى يَرجو غَواثك مَنْ تُغيثُ
عمرو عن أبيهِ قال : التغَيُّث : السِّمَنُ ، يقال للناقة : ما أحْسَنَ تَغَيُّثَها : أي : سمنها .
ثغا : قال الليث : الثُّغاءُ من أصوات الغَنم : والفعلُ : ثَغَا يَثْغُو ، ويقال : سمعت ثَواغِي الشَّاء أي ثُغَاءَهَا ، الواحدة : ثَاغِيَةٌ ، وكذلك سمعت راغِيَةَ الإبل ورَوَاغيَها وصَواهلَ الخيلِ .
ويقال : أتيتُ فلاناً فما أثغَى ولا أرغَى :
أي : ما أعطى شاةً تَثْغُو وَلا بَعِيراً يَرْغُو ، ويقال : أَثغَى شاتَهُ وَأرْغَى بَعيرهُ ، إذا فَعَل بهما فعلاً يستدعي الرُّغَاءَ والثُّغَاءَ منهما ، ويقال : ما لفلانٍ ثَاغيَةٌ ولا رَاغية : أي ما له شاةٌ ولا بعيرٌ .
وثغ : الحراني عن ابن السكيت ، وأبو العباس عن ابن الأعرابيِّ قالا : الْوَثيغَةُ : الدُّرْجةُ التي تتخذُ للناقةِ إذا ظُئرتْ على ولد غيرها ، وقد وَثَغهَا الظَّائرُ يَثِغُها ، وسمعت العربَ تقول : لما الْتفَّ من أجناسِ العشبِ أيام الربيع وثِيغةٌ ووثِيخَة .

### Türkçe

باب **الغين** والثاء
**غثا** ، **غيث** ، **غوث** ، **ثغا** ، و**ثغ** : kullanımdadır.

**غثا** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten:
**غَثَتْ** nefsi **تَغثَى** **غَثْياً** ve **غثيَاناً**; dedim ki: Ebû Ubeyd bunu Ebû Zeyd’den ve başkalarından işte böyle rivayet etmiştir. أما **الليثُ** ise, kitabında onun **غَثِيَتْ نَفْسُه** **تَغْثَى** **غَثاً** ve **غَثَياناً** olduğunu iddia etti; dedim ki: Arapların sözü Ebû Zeyd’in dediği üzeredir; **الليث**’in rivayet ettiği ise müvelledlerin sözündendir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **غثا** sel, merte‘ı: bazılarını bazısına topladığı ve onun tatlılığını giderdiği zaman.
Dedi: Ebû Zeyd dedi: **غثا** su **يَغثُو** **غثواً**
ve **غُثاءً**: onda tezek, yaprak ve kamış çok olduğu zaman.

Ebû İshâk en-Nahvî, Allah جل وعز’in sözü hakkında: ( ) ( فَهَدَى وَالَّذِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 **أَخْرَجَ الْمَرْعَى فَجَعَلَهُ غُثَآءً أَحْوَى** ) ( الأعلى : 4 ، 5 ) .
Dedi: onu **غُثاءً** kıldı: onu kuruttu; ta ki onu, selin üstünde gördüğün **الغثاء** gibi kuru bir kırıntı (هشيم) yaptı. Ve “manası: **أَخْرَجَ المرْعَى أَحْوَى**: yani yeşertti; sonra onu **غثاءً** kıldı: yani yeşilliğinden sonra kuru” denildi.

**غيث غوث** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Falanca benden **اسْتغاثني** etti de ben onu **أَغَثْتهُ**; Allah beldeleri **غاثَ** eder, onları **يغيثُها** **غَيْثاً**: onlara yağmuru indirdiği zaman. Yer **غِيثَتِ** edilir, **تُغاثُ** **غَيْثاً**; o, **مَغِيثَةٌ** ve **مَغيوثَةٌ** bir yerdir.

Ebû Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi: Ebû Amr b. el-Alâ’dan haber verdi; o, Zü’r-Rumme’nin şöyle dediğini işitmiş: “Allah falanca oğullarının ümmetine kahretsin; ne kadar fasih!” Dedim ki: “Sizde yağmur nasıldı?” O da dedi ki: “**غِثْنا** dilediğimiz kadar.”

**الليث** dedi: **الغيث**: yağmur; “Allah onlara **غاثهم** etti” denir; ve “onlara bir **غَيثٌ** isabet etti.”
Dedi: **الغيث**: gök suyundan biten otlaktır; **الغيوثِ** üzere cem‘ olunur. **الغياثُ**: Allah’ın seni onunla imdada yetiştirdiği şeydir. Bir belâya düşen kimse: “**أَغِثني**” der; yani: benden sıkıntıyı gider. Ve dersin ki: “Falanca dövüldü de **فَغوَّثَ** **تغويثاً**”; yani: “**واغوثاهُ**” dedi. Dedim ki: “Onu vav ile **غاثهُ يَغوثهُ** diyen hiçbir kimse işitmedim.” **غوثٌ**: Ezd’den bir kabiledir; ondan Züheyr’in sözü:
وتخشى رُماةَ **الغوثِ** من كل مَرصَدٍ

Ve denir: “Falancadan **اسْتَغثْتُ** de onun yanında benim için ne bir **مَغُوثَةٌ** vardı ne de bir **غَوْثٌ**”; yani: bir imdat. **مَغوثَةٌ** ve **غَوْثٌ**: imdat yerinde konulan iki isimdir. **مَعْدنِ النَّقْرَةِ** ile **الرَّبَذَةِ** arasında **مُغِيثِ ماوَانَ** diye bilinen bir su vardır; suyu içimliktir. **مَغيثة**: **القادسيةِ** ile **العُذيْبِ** arasında, suyu tatlı başka bir kuyudur.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **غَيِّثٍ** sahibi bir kuyu; yani: madde (kaynak) sahibi.
Rü’be dedi:
نغْرفُ من ذِي **غَيِّثٍ** وَنُؤْزِي

**ذُوغَيِّثٍ** bir at: bir koşudan sonra koşu getirdiği zaman. **الغَواثُ**: imdattır; ondan onun sözü:
متى يَرجو **غَواثك** مَنْ تُغيثُ

Amr, babasından dedi: **التغَيُّث**: semizliktir. Deve için: “Onun **تَغَيُّثَها**’sı ne güzeldir”; yani: semizliği, denir.

**ثغا** : **الليث** dedi: **الثُّغاءُ** koyunun seslerindendir; fiil: **ثَغَا يَثْغُو**. Ve denir: “Koyunun **ثَواغِي**’sini işittim”; yani: onun **ثُغَاءَهَا**’sını. Tekili: **ثَاغِيَةٌ**. Yine bunun gibi: develerin **راغِيَةَ**’sini ve **رَوَاغيَها**’sını ve atların **صَواهلَ**’ini işittim.

Ve denir: “Falancaya geldim de ne **أثغَى** etti ne de **أرغَى**”:
yani: ne **تَثْغُو** eden bir koyun verdi ne de **يَرْغُو** eden bir deve. Ve denir: “Koyununu **أَثغَى** etti ve devesini **أرْغَى** etti”; onlarla, onlardan **الرُّغَاءَ** ve **الثُّغَاءَ**’yı gerektiren bir fiil yaptığı zaman. Ve denir: “Falancanın ne bir **ثَاغيَةٌ**’si vardır ne de bir **رَاغية**”; yani: onun ne koyunu vardır ne de devesi.

**وثغ** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten; ve Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den; ikisi dedi: **الْوَثيغَةُ**: başka birinin yavrusu üzerine emzirici kılındığı zaman deve için yapılan basamaktır; emziren onu **وَثَغهَا** eder, onu **يَثِغُها**. Ve Arapların şöyle dediğini işittim: bahar günlerinde ot cinslerinden sarılan şey: **وثِيغةٌ** ve **وثِيخَة**.
