# غوص (غ-و-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Dalgıçlık yaparlar

- Harfler: غ - و - ص
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَغَوَّاصٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/siga/%D9%88%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B5%D9%8D.md) | وَفَعَّالٍ | Ve dalgıç | 1 | 1 | [38:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/ayet/38:37.md) |
| [يَغُوصُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%88%D8%B5%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Dalgıçlık yaparlar | 1 | 1 | [21:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/ayet/21:82.md) |

## Mücavir kökler — 6 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
2. [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yapı demektir
3. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hafız çanta demektir
4. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dane, inek yavrusuna denir
5. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
6. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غوص |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md), [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md), [ولج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [طفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir derinliğe, özellikle suyun altına iradi ve maksatlı olarak nüfuz etme, dibe inme |
| Çekirdek Özet 2 | Sıradan güçlerin ulaşamadığı gizli, örtülü ve derin imkânları/cevherleri açığa çıkarma cehdi |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi teshiyre boyun eğen kuvvetlerin derin ve kapalı tabiat katmanlarında tasarruf icrası |
| Kritik Hata Riski | Anlamı yalnızca ilkel bir inci avcılığına indirgeyip kökün taşıdığı derin nüfuz, teknik istihraç ve ilmi istinbat boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غو | Dibe inme, çökme, görünmez olma veya derin bir boşluğa yönelme; nitekim [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md) suyun dibe çekilmesini, [غوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7.md) çukur ve alçak vadiyi, [غول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84.md) ansızın yutmayı ve kaybetmeyi, [غوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%8A.md) ise cehalet veya sapkınlık çukuruna batmayı ifade eder. | ص | Çekirdeğin genel alçalma veya çökme hareketine, sert ve hedef odaklı bir tutunma, kapanma ve gizli bir nesneyi arayıp çıkarma iradesi eklenerek anlam suyun veya derin bir engelin altına maksatlı ve teknik giriş boyutuna dönüştürülmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz / gizlenme ve örtünme (ikiz harfi ع göz imgesinden türetme; buğulanma ve perdelenme boyutu) | Görüşün kaybolduğu, nesnelerin bakıştan gizlendiği derin ve karanlık ortamı imler. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dikey yönde aşağıya doğru iniş sürecinde irtibatı ve kesintisiz yönelişi temsil eder. |
| ص | Olta, av aleti, yan yatan beden; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Gizlenmiş veya derinde yatan nesneyi yakalama, hedefleyip dışarı çıkarma çabasını gösterir. |
| غوص | Görünmezlik alanına nüfuz edip hedeflenen cevheri yakalama | Görünür sathın altına (örtülü alana) iradi biçimde girerek oradaki gizli bir nesneyi ele geçirmek üzere derinliğe yönelme hareketini kurar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dalgıcın inci veya deniz kabuklusu çıkarmak amacıyla suyun dibine dalması; su altına inme ve bir şeyi dipten çekip çıkarma eylemi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şairlerinin şiirlerinde sedef ve inci çıkarmak için denizin dibine inen dalgıç (el-gāıs/el-gavvās) tasvirlerinde kök, inci avcılığı mesleğini ve denizin derinliklerine nüfuz etmeyi anlatır. |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer’in derin fıkhi ve tefsiri meseleleri çözen İbn Abbâs’a hitaben söylediği «Dal ey dalgıç!» (غص يا غواص) ifadesinde kök, zihnin kapalı ve ince anlamların derinliğine inip hakikati çıkarması manasında kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça غوص kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle suyun dibine dalma, derinliğe girme ve derindeki nesneyi araştırıp çıkarma fiilini temsil eden özelleşmiş bir semantik çekirdeğe sahiptir. Kökün ilk iki konsonantı olan غو birimi, Güney ve Kuzeybatı Sami dillerinde alçak tabana inme, çukurlaşma ve gözden kaybolma matrisini yansıtır; nitekim İbranicede alçak yer ve batma kavramlarıyla ilişkili formlar ve genel Afro-Asyatik katmandaki derinlik/batkınlık çağrışımları bu zemini destekler. Arapçada üçüncü seslem olarak ص foneminin eklenmesiyle eylem, kontrolsüz bir boğulma veya pasif bir batma olmaktan çıkmış; derinlikte gizlenmiş cevheri arayan hedef odaklı ve teknik bir nüfuz hareketine (dalış/istihraç) dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lane's Arabic-English Lexicon, Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غ و ص kökünden türeyen fiil ve meslek isimleri | Suyun altına inmek, denizin dibinden sedef/inci çıkarmak ve mecazen anlaşılması güç bir ilmin derinliklerine nüfuz edip incelikleri çekip çıkarmak. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami çukurlaşma/batma kökleri | Suyun altına batma, gizlenme ve alçalma anlam alanında fonetik denkliği bulunan derinlik tasvirleri. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dip/çukur ve gömülme kökleri | Bir kütlenin içerisine ya da altına doğru girerek kaybolma hareketini ifade eden ilksel kök formları. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha ve David Cohen etimoloji sözlüğü.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غوص | Anlamlı | Suya dalmak, dibe inmek | Bir derinliğin altına girip gizli bir şeyi aramak veya çıkarmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| غصو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [وغص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%BA%D8%B5.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| وصغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [صغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88.md) | Anlamlı | Meyletmek, eğilmek | Bir tarafa doğru eğilmek, bir söze dikkatle kulak vermek. | Kalb/harf dönüşümü; Kur'an'da geçer. |
| [صوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA.md) | Anlamlı | Kalıba dökmek, şekil vermek | Madeni veya bir maddeyi eritip belirli bir ölçü ve biçime kavuşturmak. | Anlamlı kardeş kök; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غوص | Merkez | Suya dalma, derinliğe inme | İradi, maksatlı ve bir şeyi bulup çıkarmak amacıyla derinliğe nüfuz etme. | Derinlikteki gizli cevhere ulaşma yönü esastır. |
| [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Suya batma, boğulma | Kontrol dışı, pasif ve genellikle helak veya yok oluşla sonuçlanan batış. | غوص iradi ve kazanç amaçlı iken, [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) irade dışı ve felaket boyutludur. |
| [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) | Komşu | Yüzme, süzülme | Sıvı veya feza yüzeyinde batmadan dengeli bir akışla yer değiştirme. | غوص dikey ve derinlemesine iniş iken, [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) yatay veya akışkan yüzeyde harekettir. |
| [ولج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AC.md) | Komşu | İçeri girme, dahil olma | Dar bir geçitten veya kapıdan bir mekanın ya da cismin içerisine girme. | [ولج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AC.md) genel mekan/boyut geçişi iken, غوص dikey derinlik ve sıvı/örtü altına giriştir. |
| [طفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%88.md) | Zıt | Suyun yüzüne çıkma, batmama | Sıvının yüzeyinde asılı kalma, dibe inememe veya dipten yukarı fırlama. | Derinliğe nüfuz etmenin ve dibe dalmanın doğrudan fiziksel karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غوص | Suya dalma, derine inme | Fiziksel olarak suyun dibine inme ve mecazen derin anlamları çıkarma. | Kesin |
| Latince | Urinare, immergere | Suya dalmak, batırmak | Su altına inmeyi ve derinliğe daldırmayı ifade eder; ancak cevher çıkarma zanaatını her zaman içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Dive, plunge, delve | Dalmak, derinlemesine araştırmak | Fiziksel dalışı (dive) ve soyut derin araştırmayı (delve into) karşılar; istihraç nüansı bağlamla tamamlanır. | Kesin |
| Almanca | Tauchen, ergründen | Dalmak, dibine inmek, kavramak | Hem fiziksel suya dalmayı hem de bir hakikatin kökenine/dibine inmeyi (ergründen) açıkça yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | Plonger, sonder | Dalmak, derinliğini ölçmek | Suyun altına inişi ve derinliklerin içini yoklayıp araştırmayı karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَغُوصُونَ / İradi dalış eylemi | Sıradan insanların inemeyeceği derinliklere nüfuz edip harika nesneleri çıkarma | Süleyman aleyhisselamın emrine verilen şeytanların/cinlerin denizin derinliklerinden cevher çıkarma ve derinlik gerektiren ağır işleri yapma bağlamı (Enbiyâ [21:82](https://lisan.digital/tr/ayet/21:82.md)). |
| غَوَّاصٍ / Nitelik ve meslek ismi | Derinlik uzmanı, dalgıçlık ve dip kaynaklarını işletme kabiliyeti olan güç | Hz. Süleyman'ın tasarrufuna verilen ve bina yapımı ile deniz diplerinin işletilmesi arasında uzmanlaşmış varlıklar bağlamı (Sâd [38:37](https://lisan.digital/tr/ayet/38:37.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gayb, teshiyr ve mucize bahisleri | İnsan dışı güçlerin (şeytanlar/cinler) maddi alemde fiziki tesir icra etmesi ve peygamber emrine amade kılınması. | Tabiat kuvvetlerinin ve görünmez varlıkların ilahi iradeye tabi kılınarak derinliklerde istihdam edilmesi. |
| Fıkıh | Akitler ve maden/deniz hukuku | Garar içeren belirsiz satışların yasaklanması kapsamında «dalgıcın dalış satışı» (darbetü’l-gāıs) yasağı ve denizden çıkarılan malların zekatı/humusu. | Belirsizlik taşıyan potansiyel ürünün satılamayacağı kuralıyla anlamın risk ve çıkarılan cevher ekseninde daralması. |
| Tefsir | Süleyman kıssası ve istinbat usulü | Ayetlerdeki dalgıçlık ifadesinin gerçek anlamda inci/mercan çıkarmak mı yoksa kapalı hakikatleri keşfetmek mi olduğu. | Lafzın hem somut dip madenciliğini hem de aklın derin hikmetleri çıkarmasını (istinbat) kuşatması. |
| Hadis | Ticari yasaklar ve ilmi teşvik | Dalgıcın çıkaracağı bilinmeyen şey üzerine yapılan akdin nehyedilmesi ve derin ilmi kavrayışın övülmesi. | Hukuki zeminde belirsizlik yasağı, ahlaki/ilmi zeminde ise hakikatin künhüne vakıf olma yeteneği. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi kudret ve teshiyr | Tabiat derinliklerinin fethi | İnsanın sınırlı fiziki yapısını aşan derinliklerin peygambere boyun eğdirilmesi | İnsanın tek başına ulaşamayacağı deniz diplerinin ilahi lütuf ile insanlığın hizmetine sunulması. | Güçlü |
| İlmi | Metodoloji ve usul | İstinbat ve derin araştırma | Zahiri nassların ve tabiat olaylarının arka planındaki gizli illetleri keşfetme | Yüzeysel bakışla yetinmeyip meselenin köküne ve görünmeyen ilkelerine nüfuz etme kabiliyeti. | Kesin |
| Siyasi | Egemenlik ve güç yönetimi | İleri operasyonel kapasite | Devletin ve yönetimin olağanüstü güç ve kaynakları organize edebilme kudreti | Sıradan yönetimin erişemediği zorlu ve tehlikeli sahaların merkezi irade tarafından yönetilmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve madencilik | Derin dip kaynaklarının istihracı | Deniz tabanındaki zenginliklerin ve stratejik emtianın iktisadi dolaşıma sokulması | Yalnızca yüzey zenginlikleriyle yetinilmeyip derin tabiat rezervlerinin iktisada kazandırılması. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Veri madenciliği ve derin katman analizi (Data mining / Deep penetration) | Yüzeyde görünmeyen, karmaşık ve yoğun veri tabanlarının en alt katmanlarına inilerek değerli enformasyon örüntülerinin çekilip çıkarılması süreciyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Niteliksel derinlemesine analiz ve bilinçdışı incelemesi | Sosyolojik veya psikolojik olguların yüzeydeki tezahürleriyle yetinmeyip toplumsal bilinçdışının veya örtük yapıların derinliğine inerek gizil sebepleri aydınlatma yöntemi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tarihsel çağlardaki ilkel inci avcılığına veya mitolojik şeytan tasvirlerine indirgeyerek okumak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | غوص, bilinmeyen, erişilmesi güç ve tehlikeli olan derin tabiat ve bilgi katmanlarına iradi, teknik ve planlı bir müdahaleyle girip ordan fayda devşirme prensibidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerin teknolojik ve zihinsel derinlik vizyonunu ıskalayarak, peygamberi mucizeleri rasyonel ve medeni inşa süreçlerinden kopuk masalsı anlatılar derekesine düşürmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan aklına ve peygamberi yönetime sunduğu ufkun sadece yerin üstüyle sınırlı olmadığını, denizlerin altı ve görünmeyen derinliklerin de imar ve istifade sahası kılındığını gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Süleyman’a bahşedilen iktidar modelini, tabiat kuvvetlerinin ve insan dışı varlıkların insanlığın medeni inşasında istihdamını anlatan ayetlerde (Enbiyâ [21:82](https://lisan.digital/tr/ayet/21:82.md) ve Sâd [38:37](https://lisan.digital/tr/ayet/38:37.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeytanların veya cinlerin yalnızca kötülük ve vesvese üreten soyut varlıklar olduğu zannını yıkarak, meşru bir siyasi ve peygamberi otoritenin kontrolünde maddi ve teknik inşa süreçlerinde çalıştırılabileceğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Suyun altına iradi ve dikey olarak inip denizin dibindeki gizli inci ve sedefleri arayıp çıkarma eylemi.
- Soyut anlam: Zahiri engelleri ve örtüleri aşarak bir meselenin, ilmin ya da tabiat katmanının en dipteki saklı hakikatine nüfuz etme cehdi.
- Sistematik karşılık: İleri teknoloji, güçlü irade ve merkezi nizam altında en zorlu ve derin tabiat rezervlerinin iktisadi ve medeni üretime dahil edilmesi.
- LaTeX modeli: $$V(t) = \int_{0}^{D} \left( \nabla \Phi(z) - R(z) \right) dz \quad \text{ve} \quad \kappa = \sup_{z \in [0, D]} \{ \Omega(z) \}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $D$ derinlik sınırını, $z$ dikey dalış eksenini, $\nabla \Phi(z)$ derine inme iradesi ve nüfuz kuvvetini, $R(z)$ derin ortamın uyguladığı direnç ve basıncı temsil eder; net dalış hacmi $V(t)$ bu iki kuvvetin farkının integraliyle oluşur. $\kappa$ ise ulaşılan derinlikteki gizli cevher veya verinin ($\Omega$) açığa çıkarılıp yüzeye taşınmasını simgeler. Model, kökün somut dikey nüfuzunu ve dipten cevher istihraç etme hareketini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D8%B5/occurrences?meal=IK

### [Enbiya 21:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/ayet/21:82.md) — يَغُوصُونَ

وَمِنَ الشَّيَاطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ

Meal (IK): Denize dalacak ve bundan başka işler görecek şeytanları da onun emrine verdik. Onları gözetenler de Bizdik.

### [Sad 38:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/ayet/38:37.md) — وَغَوَّاصٍ

وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ

Meal (IK): Şeytanları da. Her bina ustasını ve dalgıcı da.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والصاد
غ وص، ص ي غ، ص غ ي، ص و غ مستعملات غوص: الغَوْصُ: الدخول تحت الماء.
والغَوْصُ: موضع يخرج منه اللؤلؤ، ويقال: هو المَغاصُ، والغَاصَةُ مستخرجوه.
والهاجم على الشيء غائصٌ.
صيغ: الصِّياغَةُ: حرفة الصّائِغ، وصَاغَ يَصُوغُ صَوْغاً، والشيء مَصُوغٌ.
والصِّيغةُ: سِهامٌ من صَنعةِ رجلٍ.
صوغ: وهذا صَوْغُ هذا أي على قدره.
صغو:
والصَّغَا: ميل في الحنك وفي إحدى الشفتين، ورجل أَصْغَى وامرأة صَغْواءُ.
وقد صَغِيَ يَصْغَى صَغاً.
وصَغَا يَصْغُو فؤاده إلى كذا أي مال.
وصَغْوُكَ إليه أي ميلك.
وأَصْغَيْتُ إليه: استمعت.
والإصغاءُ: الإمالة، وصَغَتِ النُّجومُ: مالت للغروبِ، قال:
قِراعٌ تَكْلَحُ الرُّوقاءُ منه		ويعْتَدِلُ الصِّغَا منه سَوِيّا

##### Türkçe

باب **الغين** والصاد
**غ وص**، **ص ي غ**، **ص غ ي**، **ص و غ** kullanımdadır. **غوص**: **الغَوْصُ**: suyun altına girmek.
Ve **الغَوْصُ**: incinin çıktığı yer; ve denilir ki: o **المَغاصُ**tur; **الغَاصَةُ** ise onu çıkaranlardır.
Ve bir şeyin üzerine saldıran **غائصٌ**tur.

**صيغ**: **الصِّياغَةُ**: **الصّائِغ**ın zanaatı; ve **صَاغَ يَصُوغُ صَوْغاً**; ve şey **مَصُوغٌ**dur.
Ve **الصِّيغةُ**: bir adamın yapımından oklar.

**صوغ**: Ve bu, bunun **صَوْغُ**udur; yani onun ölçüsünce.

**صغو**:
Ve **الصَّغَا**: damakta ve dudaklardan birinde bir eğrilik; ve erkek **أَصْغَى**, kadın **صَغْواءُ**.
Ve muhakkak **صَغِيَ يَصْغَى صَغاً**.
Ve **صَغَا يَصْغُو**: onun gönlü şuna meyletti; yani meyletti.
Ve **صَغْوُكَ** ona: yani senin meylin.
Ve **أَصْغَيْتُ** ona: dinledim.
Ve **الإصغاءُ**: eğme; ve **صَغَتِ النُّجومُ**: batışa meyletti; dedi ki:
قِراعٌ تَكْلَحُ الرُّوقاءُ منه		ويعْتَدِلُ الصِّغَا منه سَوِيّا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَوْصُ: النزول تحت الماء. وقد غاصَ في الماء. والهاجمُ على الشيء غائِصٌ. والغَوَّاصُ: الذي يَغوصُ في البحر على اللؤلؤ. وفِعْلُهُ الغِياصةُ.

##### Türkçe

**الغَوْصُ**: suyun altına iniş. Ve suya **غاصَ** etti. Ve bir şeyin üzerine saldıran **غائِصٌ**dur. Ve **الغَوَّاصُ**: inci üzerine denizde **يَغوصُ** eden kimsedir. Ve onun fiili **الغِياصةُ**dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والصاد
غوص ، صوغ ، صغا ، صغي .
غوص : قال الليث : الغَوْصُ : الدخول تحت الماء ، والغَوْصُ : موضع يخرج منه اللُّؤلؤُ ، والغاصَةُ : مُستخرجُوه ، والهاجم على الشيء : غائصٌ .
قلت : ويقال للذي يغوصُ على الأصداف في البحر فيستخرجها : غائصٌ وغَوَّاصٌ ، وقد غاصَ يغوصُ غوصاً ، وذلك المكان يقال له : المَغَاصُ ، والغَوْصُ : فِعْلُ الغائصِ ، ولم أسمع الغوصَ بمعنى المَغاصِ غير ما قاله الليث .
صوغ : ابن شميل : صاغ الأدمُ في الطعام يصوغُ أي : رسبَ ، وصاغَ الماء في
الأرض : أي : رسبَ فيها ، وصَيَّغَ فلانٌ طعامنا : أي أنقعهُ في الأُدم حتى تريَّغَ وقد روَّغه بالسَّمن وريَّغهُ وصيَّغه بمعنى واحد .
وقال الليث : الصَّوْغُ : مصدر صاغَ يصوغُ والصِّياغةُ : الحرفةُ ، والشيء مَصوغٌ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الصِّيغَةُ : السِّهام من عمل رجلٍ واحدٍ .
وقال العجاج :
بِصِيغةٍ قد راشَها وركَّبا
قال : وقال أبو عمرو : هذا صَوْغُ هذا : إذا كان على قدره ، وهذا سَوْغُ هذا : إذا وُلِدَ على أثره .
وقال ابن بُزرج : هو سَوْغُ أخيه : ولد في أثره ، وصَوْغُهُ من فوقه ، وصَوْغُهُ من تحته ، كلٌّ يقال .
وقال آخر : هو صَوْغُ أخيه : طريده وُلِدِ في إثره مثل سَوْغِهِ .
وقال غيره : هذا شيءٌ حسن الصِّيغَةِ : أي : حسن العمل ، وفلان حسن الصِّيغَةِ : أي حسن الخِلْقَةِ ، والقَدِّ ، وصاغَ الله الخلْق يَصُوغُهم ، وصاغَ فلانٌ زُوراً وكذباً : إذا اختلَقهُ .
وفي الحديث : ( هذه كَذبة صاغَها الصَّوَّاغُون ) أي : اختلَقها الكذَّابون .
صغا : الليث : الصَّغا : مَيْلٌ في الْحَنَكِ أو إحدى الشَّفتين ، ورجلٌ أصْغَى ، وامرأة صَغْواءُ ، وقد صَغِيَ يَصْغَى ، وأنشد :
قِرَاعٌ تَكْلَحُ الرَّوقاءُ منه
ويعتدلُ الصَّغا منه سَوِيَّا
أبو عبيد عن الكسائي : صَغَوْتُ وصَغَيْتُ .
وقال شمر : صَغوتُ وصَغَيتُ وصَغِيتُ وأكثره صَغِيت .
وقال ابن السكيت : صَغَيْتُ إلى الشيء أصغى صُغِيّاً إذا مِلْتَ ، وصغوتُ أصغو صُغُوّاً .
قال : وقال الله : ( وَلِتَصْغَى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ ) ( الأنعام : 113 ) ، أي : ولِتَمِيلَ ، وأصْغَيْتُ الإناء : إذا أمَلْتُهُ ، وأنشد :
فإنَّ ابنَ أُخْتِ القومِ مُصَغًى إناؤُهُ
إذا لم يُمارس خالَهُ بأَبٍ جَلْدِ
ويقال : فلانٌ يُكْرِمُ فلاناً في صاغِيَتِهِ ، وهم الذين يميلُون إليه ويَغْشَوْنَهُ .
قال : والصَّغا : كتابتهُ بالألِفِ ، وأصغى رأْسَهُ ، ورأيت الشَّمس صَغْواء ، يريد حين مالت ، وأنشد :
صَغْواءُ قد مالت ولما تفعلِ
وقال الأعشى يصف ناقةً :
ترى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِهَا
تُراقِبُ كَفِّي والقطيع المُحرَّما
وقال الليث : صَغا إلى كذا يصغا : إذا مال ، وأصغيتُ إليه سَمْعي ، والإصغاءُ : الاستماع ، وصَغَتِ النُّجوم : إذا مالت للغروب .
وقال الأصمعي : صَغَا يَصْغُو صَغْواً وصغاً .
وسمع أبو نصر : صَغِيَ يَصْغَى : إذا مال ، وأصْغَى إليه رأسهُ وسمعهُ : أماله إليه ، ويقال للناقة : قد أصْغَتْ تُصْغِي ، وذلك إذا أمالت رأسها إلى الرَّجل كأنها تستمع شيئاً حين يَشُدُّ عليها الرحْلَ .
قال ذو الرُّمة يصف ناقته :
تُصْغِي إذا شدَّها بالكَوْرِ جانِحةً
حتى إذا ما استوى في غَرْزِها تَثِبُ
ويقال : صِغْوُ فلانٍ مع فلانٍ ، أي : ميله معه .
وأما أبو زيد فيقول : صَغْوُه وصَغاهُ وصِغْوُهُ معه ، ويقال : أصْغَى فلانٌ إناءَ فلان : إذا أماله ونقصه من حظِّه ، وكذلك أصْغَى حظَّه : إذا نقصه ، وصِغْوُ المِغْرَفَةِ : جوفُها ، وصِغْوُ البئر : ناحيتها ، وصِغْوُ الدَّلو ما تثنَّى من جوانبها .
قال ذو الرُّمة :
فجاءت بِمُدَ نصفهُ الدِّمْنُ آجن
كَماءِ السَّلَى في صِغْوِها يترقرقُ
وقال ابن الأعرابي :
يُعطين من فضل الإله الأسْبَغِ
آذِيَّ دُفّاعٍ كَسَيْلِ الأصْيَغِ
قال : الأصيغُ : الماء العام الكثير .
وقال غيره : الأصْيَغُ : واد ، ويقال : نهرٌ .

##### Türkçe

باب **الغين** ve **الصاد**
**غوص** , **صوغ** , **صغا** , **صغي** .

**غوص** : Leys dedi: **الغَوْصُ**: suyun altına girmektir; **الغَوْصُ**: incinin çıktığı yerdir; **والغاصَةُ**: onu çıkaranlardır; bir şeye saldıran: **غائصٌ**’tır.

Dedim: Denizde kabukların üzerine dalıp onları çıkarana: **غائصٌ** ve **غَوَّاصٌ** denir; ve **غاصَ** **يغوصُ** **غوصاً**; o yere: **المَغَاصُ** denir; **والغَوْصُ**: **الغائصِ**’ın fiilidir; Leys’in söylediği dışında **الغوصَ**’u **المَغاصِ** anlamında işitmedim.

**صوغ** : İbn Şümeyl: **صاغ** **الأدمُ** yemekte **يصوغُ**; yani: çöktü; ve **صاغَ** su yerde: yani: onda çöktü; ve falan bizim yemeğimizi **صَيَّغَ**: yani onu **الأُدم** içinde ıslattı, ta ki **تريَّغَ** oluncaya kadar; ve onu içyağıyla **روَّغه** ve onu **ريَّغهُ** ve onu **صيَّغه**; (bunlar) tek bir anlamdadır.

Leys dedi: **الصَّوْغُ**: **صاغَ** **يصوغُ**’un mastarıdır; **والصِّياغةُ**: zanaattır; ve şey **مَصوغٌ**’dur.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الصِّيغَةُ**: tek bir adamın işinden olan oklardır.

A‘câc dedi:
بِصِيغةٍ قد راشَها وركَّبا

Dedi: Ebû Amr dedi: “Bu, bunun **صَوْغُ**’udur”: eğer onun ölçüsünce ise; ve “Bu, bunun **سَوْغُ**’udur”: eğer onun ardından doğmuş ise.

İbn Büzurc dedi: O, kardeşinin **سَوْغُ**’udur: onun ardından doğdu; ve onun **صَوْغُهُ** üstündendir, ve onun **صَوْغُهُ** altındandır; hepsi söylenir.

Bir başkası dedi: O, kardeşinin **صَوْغُ**’udur: onun ardılıdır; onun izinde doğdu; tıpkı onun **سَوْغِهِ** gibi.

Bir başkası dedi: Bu, **حسن الصِّيغَةِ** bir şeydir: yani iyi işçilik; ve falan **حسن الصِّيغَةِ**’dir: yani iyi yaratılışlı ve boy-poslu; ve Allah yaratılmışı **صاغَ**; onları **يَصُوغُ**; ve falan **زُوراً** ve yalan **صاغَ**: onu uydurduğu zaman.

Hadiste: “( هذه كَذبة صاغَها الصَّوَّاغُون )” yani: onu yalancılar uydurdu.

**صغا** : Leys: **الصَّغا**: damakta yahut iki dudaktan birinde bir eğriliktir; ve adam **أصْغَى**; ve kadın **صَغْواءُ**; ve **صَغِيَ** **يَصْغَى**; ve okudu:
قِرَاعٌ تَكْلَحُ الرَّوقاءُ منه
ويعتدلُ الصَّغا منه سَوِيَّا

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **صَغَوْتُ** ve **صَغَيْتُ**.

Şemmer dedi: **صَغوتُ** ve **صَغَيتُ** ve **صَغِيتُ**; ve onun çoğu **صَغِيت**’tir.

İbn Sikkît dedi: **صَغَيْتُ** şeye, **أصغى** **صُغِيّاً**: eğdiğin zaman; ve **صغوتُ** **أصغو** **صُغُوّاً**.

Dedi: Allah dedi: “( وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ )” (En‘âm: 113); yani: ve eğilsin diye; ve kabı **أصْغَيْتُ**: onu eğdiğim zaman; ve okudu:
فإنَّ ابنَ أُخْتِ القومِ مُصَغًى إناؤُهُ
إذا لم يُمارس خالَهُ بأَبٍ جَلْدِ

Ve denir: falan, falanı onun **صاغِيَتِهِ** içinde ikram eder; ve onlar, ona meyleden ve ona gelen kimselerdir.

Dedi: ve **الصَّغا**: onun elif ile yazılmasıdır; ve başını **أصغى**; ve güneşi **صَغْواء** gördüm; yani eğildiği vakit; ve okudu:
صَغْواءُ قد مالت ولما تفعلِ

A‘şâ, bir dişi deveyi vasfederek dedi:
ترى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِهَا
تُراقِبُ كَفِّي والقطيع المُحرَّما

Leys dedi: **صَغا** şuna **يصغا**: eğildiği zaman; ve ona kulağımı **أصغيتُ**; ve **الإصغاءُ**: dinlemedir; ve yıldızlar **صَغَتِ**: batmaya meylettiği zaman.

Asma‘î dedi: **صَغَا** **يَصْغُو** **صَغْواً** ve **صغاً**.

Ebû Nasr işitti: **صَغِيَ** **يَصْغَى**: eğildiği zaman; ve ona başını ve işitmesini **أصْغَى**: onu ona doğru eğdi; ve dişi deveye: **قد أصْغَتْ تُصْغِي** denir; bu, başını adama doğru eğdiği zamandır; sanki, üzerine semeri bağlarken bir şey dinliyormuş gibi.

Zü’r-Rumme, dişi devesini vasfederek dedi:
تُصْغِي إذا شدَّها بالكَوْرِ جانِحةً
حتى إذا ما استوى في غَرْزِها تَثِبُ

Ve denir: falanın falanla **صِغْوُ**: yani onunla beraber meyli.

Ebû Zeyd’e gelince, der ki: onun **صَغْوُه**’u ve onun **صَغاهُ**’ı ve onunla beraber **صِغْوُهُ**; ve denir: falan, falanın kabını **أصْغَى**: onu eğdiği ve onun payından eksilttiği zaman; ve yine onun payını **أصْغَى**: onu eksilttiği zaman; ve kepçenin **صِغْوُ**’su: onun iç boşluğudur; ve kuyunun **صِغْوُ**’su: onun yanıdır; ve kovanın **صِغْوُ**’su: yanlarından bükülen şeydir.

Zü’r-Rumme dedi:
فجاءت بِمُدَ نصفهُ الدِّمْنُ آجن
كَماءِ السَّلَى في صِغْوِها يترقرقُ

İbnü’l-A‘râbî dedi:
يُعطين من فضل الإله الأسْبَغِ
آذِيَّ دُفّاعٍ كَسَيْلِ الأصْيَغِ

Dedi: **الأصيغُ**: çok, bol genel sudur.

Bir başkası dedi: **الأصْيَغُ**: bir vadidir; ve denir: bir nehirdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والواو وما يثلثهما)
(غوي) الغين والواو والحرف المعتلّ بعدهما أصلانِ: أحدهما يدلُّ على خِلاف الرُّشد وإظلام الأَمْر، والآخرُ على فسادٍ في شيء.
فالأوَّل الغَيّ، وهو خلاف الرُّشد، والجَهلُ بالأمر، والانهماكُ في الباطل. يقال غَوى يَغْوي غَيَّاً([1]) . قال:
فمن يَلْقَ خَيراً يَحمَدِ النّاسُ أمرَه *** ومَن يَغْوَ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما([2])
وذلك عندنا مشتقٌّ من الغَيَاية، وهي الغُبْرة والظلمةُ تَغشيان، كأنَّ ذا الغَيِّ قد غَشِيه ما لا يرى معه سبيلَ حقّ. ويقال: تغايَا([3]) القومُ فوق رأس فلانٍ بالسُّيوف، كأنَّهم أظلّوه بها. ويقال: وقَعَ القوم في أُغْوِيّة، أي داهية وأمرٍ مظلم. والتَّغاوي: التجمُّع، ولا يكون ذلك في سبيلِ رُشْدٍ. والمُغَوَّاة: حُفرةُ الصَّائد، والجمع مُغَوَّيات. وفي الحديث: "يحبّون أن يكونوا مُغَوَّياتٍ([4]) "، يراد أنَّهم يحتّجِنون الأموال، كالصَّائد الذي يَصيد.
فأمَّا الغَايَة فهي الرَّاية، وسمِّيت بذلك لأنّها تُظِلُّ مَن تحتَها. قال:
قد بِتُّ سامِرَها وغايَةِ تاجرٍ *** وافيتُ إِذْ رُفِعَت وعَزَّ مُدامُها([5])
ثم سميِّت نهايةُ الشَّيء غايةً. وهذا من المحمول على غيرِه، إِنِّما سميت غايةً بغاية الحرب، وهي الرّاية، لأنَّه يُنْتَهَى إليها كما يَرجِع القومُ إلى رايَتِهم في الحرب.
والأصل الآخر: قولهم: غَوِيَ الفَصيلُ، إذا أكثر من شُربِ اللّبَن ففَسَد جوفُه. والمصدر الغَوَى. قال:
مُعطَّفةُ الأثناء ليس فصيلُها *** بَرازِئِها دَرّاً ولا ميِّتٍ غَوَى([6])
(غوث) الغين والواو والثاء كلمةٌ واحدة، وهي الغوث من الإغاثة، وهي الإغاثة والنُّصرة عند الشِّدة. وغَوْثٌ: قبيلة.
(غوج) الغين والواو والجيم كلمةٌ واحدة، وهي الفَرَس الغَوج. إذا كان عريضَ الصَّدر. وربَّما سمَّوا كلَّ ليِّنٍ غَوْجاً.
(غور) الغين والواو والراء أصلانِ صحيحان: أحدهما خُفوضٌ في الشَّيء وانحطاطٌ وتطامن، والأصل الآخر إقدامٌ على أخذِ مالٍ قَهْراً أو حَرَباً.
فالأوَّل قولهم لقَعْر الشيء: غَوره. ويقال: غَارَ الماءُ غَوْراً، وغارت عينُه غُؤوراً([7]). قال الله تعالى: ﴿قُلْ أَرَأَيْتُمْ إنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْراً﴾  [الملك 30]. ويقال: غارَت الشَّمْسُ غِياراً: غابت. قال الهُذَلِيّ([8]) :
هل الدّهْرُ إِلاَّ ليلةٌ ونَهَارُها  *** وإلاّ طُلوع الشَّمس ثمَّ غِيَارُها
والغَوْر: تِهَامَةُ وما يلي اليَمن، سمِّيت بذلك لأنَّها خِلافُ النَّجْد. والنَّجْد: مرتَفِعٌ من الأرض. يقال: غَارَ الرّجُل، إذا أتَى الغَوْر، وأغار. قال:
نبيٌّ يرَى ما لا تَرَوْنَ وذكرُه  *** أغارَ لَعَمْري في البلادِ وأنْجَدَا([9])
وغَوّر الرّجُل، إذا نزَلَ للقائلة، كأنَّه [نزل] مكاناً هابطاً. ولا يكادون يفعلون إلاّ كذا. وغَوْرُ القُرْحَةِ من هذا أيضاً.
والأصل الآخَر الإغارة. يقال: أَغارَ بنو فلانٍ على بني فلان إغارةً وغارة. وإغارة الثَّعلب: عَدْوه. وهو *من هذا أيضاً.
(غوص) الغين والواو والصاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على هجومٍ على أمرٍ متسفِّلٍ من ذلك الغَوْص: الدُّخول تحتَ الماء. [والهاجم([10]) ] على الشيء غائص. وغاصَ على العلمِ الغامِضِ حتى استنبطه.
(غوط) الغين والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على اطمئنانٍ وغَور. من ذلك الغائط: المطمئِنُّ من الأرض، والجمع غِيطان وأغواط. وغُوطَة دِمَشْقَ يقالُ إنها مِن هذا، كأنها أرضٌ منخفضة. وربما قالوا: انغاطَ العُودُ([11]) ، إذا تثَنَّى، وإذا تثنى فقد انخفَضَ، وقياسُه صحيح.
(غول) الغين والواو واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على خَتْل وأخْذٍ من حيث لا يدري. يقال: غالَهُ يَغُوله: أخَذَهُ من حيث لم يدرِ. قالوا: والغَوْل: بُعْدُ المَفَازَة، لأنَّه يغتالُ من مَرَّ به. قال:
* به تمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَهِ([12]) *
والغُول من السَّعالي سمِّيت لأنها تغتال. والغِيلة: الاغتيال، والياء واوٌ في الأصل. والمِغْوَل: سيفٌ دقيق له قَفَاً؛ وأظنه سمِّي مِغْوَلاً لأنَّهُ يُسْتَرُ بقرابٍ حتى لا يُدرى ما فيه. والله أعلم.
(غود) الغين والواو والدال([13]) أُصَيلٌ يدلُّ على لينِ شيءٍ وتثنٍّ. فالأغْيَد: الوَسنانُ المائل العُنُق، والجمع غِيدٌ. والغَيْداء: الفتاةُ النَّاعمة، كأنَّها تتثنَّى. والمصدر الغَيَد.
--------------ــــ
([1]) يقال غوى يغوي: من بابي رمى وفرح.
([2]) البيت لمرقش الأصغر في المفضليات (2: 47) واللسان (غوى) وإصلاح المنطق 227. وسبق في (عير).
([3]) في الأصل: "غايا"، صوابه في المجمل واللسان.
([4]) في اللسان: "روي عن عمر رضي الله عنه أنه قال: إن قريشاً تريد أن تكون مغويات لمال الله. قال أبو عبيد: هكذا روي بالتخفيف وكسر الواو. قال: وأما الذي تكلمت به العرب فالمغويات بالتشديد وفتح الواو".
([5]) البيت للبيد في معلقته المشهورة.
([6]) البيت في صفة قوس، كما في اللسان (غوى) واصلاح المنطق 213، 327 والمخصص (7: 41، 180/ 15: 162).
([7]) في الأصل: "غوراً"، صوابه في المجمل واللسان.
([8])هو أبو ذؤيب الهذلي. ديوان الهذليين (1: 21) واللسان (غور).
([9])ديوان الأعشى 103 واللسان (غور).
([10]) هذه التكملة من المجمل واللسان (غوص).
([11]) وردت في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([12]) لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (مطا، غول، وله).
([13]) أجمعت المعاجم على أنها (غيد)، ولكن كذا وردت.

ـ

##### Türkçe

(غayn, vav ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**غوي**) **الغين** ve **الواو** ve onların ardından gelen illetli harf iki asıldır: birisi rüşdün zıddına ve işin kararmasına delâlet eder; diğeri ise bir şeyde bozulmaya.
Birincisi **الغَيّ**’dir; o, rüşdün zıddıdır, işte cehâlet ve bâtılda aşırı dalmadır. Denir: **غَوى يَغْوي غَيَّاً**([1]). Dedi:
فمن يَلْقَ خَيراً يَحمَدِ النّاسُ أمرَه *** ومَن يَغْوَ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما([2])
Bu, bizim katımızda **الغَيَاية**’den türemiştir; o, toz ve karanlıktır; ikisi kaplar; sanki **الغَيّ** sahibi, onunla birlikte hak yolunu göremeyeceği bir şey tarafından kaplanmıştır. Ve denir: **تغايَا**([3]) kavim, falanın başı üzerinde kılıçlarla; sanki onu onlarla gölgelemişlerdir. Ve denir: Kavim **أُغْوِيّة** içine düştü; yani bir musibet ve karanlık bir iş. Ve **التَّغاوي**: toplanmadır; bu, rüşd yolunda olmaz. Ve **المُغَوَّاة**: avcının çukurudur; çoğulu **مُغَوَّيات**. Hadiste: “**مُغَوَّياتٍ**([4]) olmayı severler”; murad, onların malları biriktirmeleridir; avcının avladığı gibi.
أما **الغَايَة** ise bayraktır; bununla adlandırıldı, çünkü altındakini gölgeler. Dedi:
قد بِتُّ سامِرَها وغايَةِ تاجرٍ *** وافيتُ إِذْ رُفِعَت وعَزَّ مُدامُها([5])
Sonra bir şeyin sonu **غاية** diye adlandırıldı. Bu, başkasına hamledilendir; ancak **غاية** diye adlandırıldı, savaşın **غاية**’siyle; o da bayraktır; çünkü ona varılır; tıpkı kavmin savaşta bayraklarına dönmesi gibi.
Diğer asıl: onların sözü: **غَوِيَ الفَصيلُ**, yani süt içmeyi çoğalttığında, içi bozuldu. Masdar **الغَوَى**’dır. Dedi:
مُعطَّفةُ الأثناء ليس فصيلُها *** بَرازِئِها دَرّاً ولا ميِّتٍ غَوَى([6])

(**غوث**) **الغين** ve **الواو** ve **الثاء** tek bir kelimedir; o, **الغوث**’tur, **الإغاثة**’dendir; o da şiddet anında yardım ve nusrettir. Ve **غَوْثٌ**: bir kabiledir.

(**غوج**) **الغين** ve **الواو** ve **الجيم** tek bir kelimedir; o, **الفَرَس الغَوج**’dur; göğsü geniş olduğunda. Bazen her yumuşağa **غَوْجاً** adını verirler.

(**غور**) **الغين** ve **الواو** ve **الراء** iki sahih asıldır: birisi şeyde alçalma, aşağı inme ve çökmedir; diğer asıl ise bir malı zorla yahut savaşla almaya girişmektir.
Birincisi, onların bir şeyin dibine söyledikleri: **غَوره**. Ve denir: **غَارَ الماءُ غَوْراً**; ve gözü **غُؤوراً**([7]) çekildi. Allah Teâlâ dedi: ﴿قُلْ أَرَأَيْتُمْ إنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْراً﴾ [الملك 30]. Ve denir: **غارَت الشَّمْسُ غِياراً**: battı. **الهُذَلِيّ**([8]) dedi:
هل الدّهْرُ إِلاَّ ليلةٌ ونَهَارُها  *** وإلاّ طُلوع الشَّمس ثمَّ غِيَارُها
Ve **الغَوْر**: **تِهَامَةُ** ve Yemen’e bitişik olan yerlerdir; bununla adlandırıldı, çünkü **النَّجْد**’in zıddıdır. **النَّجْد**: yerden yüksek olandır. Denir: Adam **غَارَ**, yani **الغَوْر**’a geldi; ve **أغار**. Dedi:
نبيٌّ يرَى ما لا تَرَوْنَ وذكرُه  *** أغارَ لَعَمْري في البلادِ وأنْجَدَا([9])
Ve adam **غَوّر**, yani kaylûle için indi; sanki [indiği] yer alçak bir yerdir. Neredeyse ancak şöyle yaparlar. Ve **غَوْرُ القُرْحَةِ** da bundandır.
Diğer asıl: **الإغارة**. Denir: Falan oğulları falan oğullarına **إغارةً** ve **غارة** olarak baskın yaptı. Ve tilkinin **إغارة**’si: koşmasıdır. O da bundan(*).

(**غوص**) **الغين** ve **الواو** ve **الصاد** sahih bir asıldır; aşağıda olan bir işe saldırmaya delâlet eder; bundan **الغَوْص**: suyun altına girmektir. Ve [**والهاجم**([10])] bir şeye saldıran **غائص**’tır. Ve gizli ilme daldı, ta onu çıkardı.

(**غوط**) **الغين** ve **الواو** ve **الطاء** sahih bir asıldır; yerleşmeye ve çukurluğa delâlet eder. Bundan **الغائط**: yerin alçak olanıdır; çoğulu **غِيطان** ve **أغواط**. Ve **غُوطَة دِمَشْقَ**’ın bundan olduğu söylenir; sanki o, alçak bir arazidir. Bazen derler: **انغاطَ العُودُ**([11]), yani büküldüğünde; bükülürse alçalmış olur; kıyası sahihdir.

(**غول**) **الغين** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; hileye ve kişinin bilmediği yerden almaya delâlet eder. Denir: **غالَهُ يَغُوله**: onu, bilmediği yerden aldı. Dediler: ve **الغَوْل**: çölün uzaklığıdır; çünkü ondan geçen kimseyi gizlice alır. Dedi:
* به تمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَهِ([12]) *
Ve **الغُول** cin taifesinden olanlardandır; gizlice aldıkları için böyle adlandırıldılar. Ve **الغِيلة**: gizlice öldürmedir; **الياء** aslında **واو**’dur. Ve **المِغْوَل**: arkası olan ince bir kılıçtır; ve zannederim **مِغْوَلاً** diye adlandırıldı, çünkü bir kınla örtülür; ta içinde ne olduğu bilinmesin. Allah daha iyi bilir.

(**غود**) **الغين** ve **الواو** ve **الدال**([13]) bir asılcık olup bir şeyin yumuşaklığına ve bükülmesine delâlet eder. Böylece **الأغْيَد**: uykulu, boynu eğik olandır; çoğulu **غِيدٌ**. Ve **الغَيْداء**: yumuşak kızdır; sanki o bükülür. Masdar **الغَيَد**’dir.

--------------ــــ
([1]) Denir: **غوى يغوي**: **رمى** ve **فرح** bâblarındandır.
([2]) Beyit, **مرقش الأصغر**’ındır; **المفضليات** (2: 47) ve **اللسان** (**غوى**) ve **إصلاح المنطق** 227’dedir. Daha önce (**عير**)’de geçti.
([3]) Asılda: “**غايا**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([4]) **اللسان**’da: “Ömer’den, Allah ondan razı olsun, rivayet olundu ki dedi: Şüphesiz Kureyş, Allah’ın malı için **مُغَوَّيات** olmayı istiyor. Ebû Ubeyd dedi: Böylece hafifletmeyle ve **الواو**’u kesreli olarak rivayet olundu. Dedi: Arapların konuştuğu ise şeddeli ve **الواو**’u fethalı olarak **المغويات**’tır.”
([5]) Beyit, meşhur muallakasında **لبيد**’indir.
([6]) Beyit, yay vasfındadır; **اللسان** (**غوى**) ve **إصلاح المنطق** 213, 327 ve **المخصص** (7: 41، 180/ 15: 162)’de olduğu gibi.
([7]) Asılda: “**غوراً**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([8]) O, **أبو ذؤيب الهذلي**’dir. **ديوان الهذليين** (1: 21) ve **اللسان** (**غور**).
([9]) **ديوان الأعشى** 103 ve **اللسان** (**غور**).
([10]) Bu tamamlama **المجمل** ve **اللسان** (**غوص**)’tandır.
([11]) **القاموس**’ta geçti; **اللسان**’da geçmedi.
([12]) **رؤبة**’nindir; divanında 167 ve **اللسان** (**مطا**، **غول**، **وله**).
([13]) Sözlükler, onun (**غيد**) olduğunda ittifak ettiler; fakat böylece vârid olmuştur.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغوص: الدخول تحت الماء، وإخراج شيء منه، ويقال: لكل من انهجم على غامض فأخرجه له: غائص، عينا كان أو علما. والغواص: الذي يكثر منه ذلك، قال تعالى: ﴿والشياطين كل بناء وغواص﴾ [ص/37]، ﴿ومن الشياطين من يغوصون له﴾ [الأنبياء/82]، أي: يستخرجون له الأعمال الغربية والأفعال البديعة، وليس يعني استنباط الدر من الماء فقط.

##### Türkçe

- **الغوص**: suyun altına girme ve ondan bir şeyi çıkarma; ve denilir ki: her kim gizli/derin bir şeye dalıp da onu onun için çıkarırsa ona **غائص** (denir); ister gözle (görülen) olsun ister ilim olsun. **الغواص** ise: bu (iş) kendisinden çokça olan kimsedir. Yüce Allah dedi ki: ﴿والشياطين كل بناء وغواص﴾ [ص/37]، ﴿ومن الشياطين من يغوصون له﴾ [الأنبياء/82]؛ yani: onun için garip işleri ve hayret verici fiilleri çıkarırlar; yalnızca sudan inci çıkarmayı kastetmez.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ و ص
هذا مغاص اللؤلؤ وهو من الغوّاص والغاصة‏.‏
وغاص في الماء وغوّصه غيره‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان يغوص على حقائق العلم وما أحسن غوصه عليها‏.‏
وما غاص غوصة إلا أخرج درّة‏.‏
وخير ما يغاص عليه فوائد العلم‏.‏
وتقول‏:‏ هو من صاغة الفقر وغاصة الدرر‏.‏
وقال عمر لابن عبّاس رضي الله عنهما‏:‏ غص يا غوّاص‏.‏

##### Türkçe

غ و ص
Bu, inci **مغاص**’ıdır; o da **الغوّاص** ve **الغاصة**’dendir.
Suda **غاص** etti; başkası onu **غوّصه** etti.
Mecazdandır: Falan kimse ilmin hakikatleri üzerine **يغوص** eder; onların üzerine **غوصه**’u ne güzeldir.
Bir **غوصة** etmedi ki bir **درّة** çıkarmış olmasın.
Üzerine **يغاص** edilen şeylerin en hayırlısı ilmin faydalarıdır.
Ve dersin ki: O, fakirliğin **صاغة**’sındandır ve incilerin **غاصة**’sıdır.
Ömer, İbn Abbâs’a (Allah ikisinden de razı olsun) dedi ki: **غص** ey **غوّاص**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَوْصُ: النُّزولُ تحت الماء، وقيل: الغَوْصُ الدخولُ في الماء، غاصَ في الماء غَوْصاً، فهو غائصٌ وغَوّاصٌ، والجمع غاصَة وغَوّاصُون. الليث: والغَوْصُ موضع يُخْرَج منه اللؤلؤ.
والغَوّاصُ: الذي يَغُوصُ في البحر على اللؤلؤ، والغاصةُ مُسْتخرجُوه، وفعله الغِياصة. قال الأَزهري: يقال للذي يَغُوصُ على الأَصداف في البحر فيستخرجها غائصٌ وغَوّاصٌ، وقد غاصَ يغُوصُ غَوْصاً، وذلك المكان يقال له المَغاصُ، والغَوْصُ فعل الغائص، قال: ولم أَسمع الغَوْصَ بمعنى المَغاصِ إِلا لليث. وفي الحديث: إِنه نَهَى عن ضَرْبةِ الغائص، هو أَن يقول له أَغُوصُ في البحر غَوْصةً بكذا، فما أَخْرَجْتُه فهو لك، وإِنما نَهَى عنه لأَنه غَرَرٌ. والغَوْصُ: الهجوم على الشيء، والهاجِمُ عليه غائصٌ. والغائصة: الحائضُ التي لا تُعْلِم أَنها حائض. والمُتَغَوِّصةُ: التي لا تكون حائضاً فتخبر زوجها أَنها حائض. وفي الحديث: لُعِنَت الغائصةُ والمُتَغَوِّصة، وفي رواية: والمُغَوِّصة، فالغائصة الحائض التي لا تُعْلِم زَوْجَها أَنها حائض ليجتَنِبَها فيُجامِعُها وهي حائض، والمُغَوِّصة التي لا تكون حائضاً فتكذِبُ فتقول لزوجها إِني حائض.

##### Türkçe

**الغَوْصُ**: suyun altına inmek; ve denildi ki: **الغَوْصُ** suya girmektir.
**غاصَ** suda **غَوْصاً**; o hâlde o **غائصٌ** ve **غَوّاصٌ**tur; çoğulu **غاصَة** ve **غَوّاصُون**dur.

**الليث**: ve **الغَوْصُ** inci çıkarılan bir yerdir.

Ve **الغَوّاصُ**: denizde inci üzerine dalan kimsedir; **الغاصةُ** onun çıkaranlarıdır; onun fiili **الغِياصة**dır. **الأَزهري** dedi: Denizde **الأَصداف** üzerine dalan kimseye, onları çıkarır da, **غائصٌ** ve **غَوّاصٌ** denir; ve muhakkak **غاصَ** **يغُوصُ** **غَوْصاً**; ve o yere **المَغاصُ** denir; ve **الغَوْصُ** **الغائص**in fiilidir. Dedi: **الغَوْصَ**u **المَغاصِ** manasında, **الليث**ten başka işitmedim.

Ve hadiste: Muhakkak o, **ضَرْبةِ الغائص**ten nehyetti; o, ona “Denizde şu kadara bir **غَوْصةً** dalarım; çıkardığımı senindir” demesidir; ancak ondan nehyetti, çünkü o bir **غَرَرٌ**dür.

Ve **الغَوْصُ**: bir şeyin üzerine hücum etmektir; onun üzerine hücum eden **غائصٌ**tur.

Ve **الغائصة**: hayızlı olduğu hâlde hayızlı olduğunu bildirmeyen hayızlı kadındır. Ve **المُتَغَوِّصةُ**: hayızlı olmadığı hâlde kocasına hayızlı olduğunu haber veren kadındır.

Ve hadiste: **الغائصةُ** ve **المُتَغَوِّصة** lânetlendi; ve bir rivayette: ve **المُغَوِّصة**; artık **الغائصة** hayızlı olup kocasına hayızlı olduğunu bildirmeyen kadındır ki ondan sakınsın da onunla cima etmesin; hâlbuki o hayızlı iken onunla cima eder; ve **المُغَوِّصة** hayızlı olmayan, sonra yalan söyleyip kocasına “Muhakkak ben hayızlıyım” diyen kadındır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ و ص * * الغَوْصُ * النزول تحت الماء وقد * غَاصَ * في الماء من باب قال و * الغَوَّاصُ * بالتشديد الذي يغوص في البحر على اللؤلؤ وفعله * الغِيَاصة

##### Türkçe

* غ و ص * * **الغَوْصُ** * suyun altına iniştir; ve “**غَاصَ**” suya daldı (fiili) **قال** bâbındandır. Ve * **الغَوَّاصُ** * (şeddeli) denizde inci üzerine dalan kimsedir; onun fiili * **الغِيَاصة** *dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغوص، والمغاص، والغياصة والغياص  ، كالعوذ، والمعاذ، والعياذة، والعياذ، صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها:  النزول تحت الماء  ، كما في الصحاح. وقيل: هو الدخول في الماء. غاص فيه يغوص، فهو غائص وغواص، والجمع غاصة وغواصون.  والمغاص: موضعه. وأعلى الساق  أيضا، نقله الصاغاني. من المجاز:  غاص على الأمر  غوصا:  علمه  . قال الأعشى:
  أعلقم قد حكمتني فوجـدتـنـي                      بكم عالما على الحكومة غائصا

   والغواص: من يغوص في البحر على اللؤلؤ  ، كما في الصحاح. وقال الأزهري: يقال للذي يغوص على الأصداف في البحر فيستخرجها: غائص وغواص.  وفي الحديث  الذي لا طرق له  لعنت الغائصة المغوصة  . هكذا في الأصول الموجودة بحذف واو العطف، ووجد في بعض النسخ بواو العطف، وهو الصواب. ومثله في النهاية، واللسان، والعباب، والتكملة، وفي بعض الروايات: المتغوصة،  أي التي لا  تعلم زوجها أنها حائض فيجامعها، وهذا تفسير الغائصة. وقالوا: المغوصة: هي التي لا  تكون حائضا  وتكذب  فتقول لزوجها أنا حائض  وقد جاء كذلك في زوائد بعض نسخ الصحاح، وكلام المصنف لا يخلو عن نظر وتأمل. ومما يستدرك عليه: الغائص: الهاجم على الشيء، نقله الجوهري وتركه المصنف قصورا. والغوص: المغاص، قاله الليث. وقال الأزهري: لم أسمع ذلك إلا له. والغواص، كرمان، جمع غائص. وغوصه في الماء: غطه. ومن المجاز: هو يغوص على حقائق العلم، وما أحسن غوصه عليها. وما غاص غوصة إلا أخرج درة. ويقال: هو من صاغة الفقر، وغاصة الدرر. وقال عمر لابن عباس، رضي الله تعالى عنهم:  غص يا غواص  كل ذلك نقله الزمخشري. والغواص: المحتال في تدبير المعيشة، وهو كناية.

##### Türkçe

**الغوص**، ve **المغاص**، ve **الغياصة** ve **الغياص**; **العوذ** ve **المعاذ** ve **العياذة** ve **العياذ** gibi; kendisinden öncekinin kesreli oluşundan dolayı **الواو** **ياء** oldu: suyun altına iniş; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi ki: o, suya girmektir. **غاص** onda **يغوص**; o hâlde o **غائص** ve **غواص**tur; çoğulu **غاصة** ve **غواصون**dur. Ve **المغاص**: onun yeri. Ve baldırın üstü de; **الصاغاني** onu nakletti. Mecazdan: **غاص على الأمر** **غوصا**: onu bildi. **الأعشى** dedi ki:
  **أعلقم** bana hükmettin de beni buldun                      hüküm üzerine sizinle bilen, dalan

Ve **الغواص**: denizde inci üzerine dalan kimse; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الأزهري** dedi: denizde sedefler üzerine dalan, onları çıkaran kimseye denir: **غائص** ve **غواص**. Ve hadiste: “kendisine yol bulunmayan” (rivayette): **لعنت الغائصة المغوصة**. Mevcut asıllarda, atıf **واو**’su hazfedilerek böyledir; bazı nüshalarda atıf **واو**’su ile bulundu; ve o doğrudur. Ve bunun benzeri **النهاية**’de, **اللسان**’da, **العباب**’da ve **التكملة**’dedir; ve bazı rivayetlerde: **المتغوصة**; yani, kocasına hayızlı olduğunu bildirmeyen de o onunla cima eder; ve bu, **الغائصة**’nın tefsiridir. Ve dediler ki: **المغوصة**: hayızlı olmayan ve yalan söyleyen, kocasına “ben hayızlıyım” diyen kadındır. Bu da, **الصحاح**’ın bazı nüshalarının zevâidinde böyle gelmiştir; ve musannifin sözü, nazar ve teemmülden hâlî değildir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الغائص**: şeye saldıran; **الجوهري** onu nakletti, musannif ise kusurla onu terk etti. Ve **الغوص**: **المغاص**; **الليث** onu söyledi. Ve **الأزهري** dedi: onu ancak ondan işittim. Ve **الغواص**; **كرمان** gibi; **غائص**’ın cem‘idir. Ve onun suda dalması: onu batırmasıdır. Mecazdan: o, ilmin hakikatleri üzerine dalar; onun onlar üzerine dalışı ne güzeldir. Ve bir dalış dalmadı ki bir inci çıkarmış olmasın. Ve denilir: o, fakirliğin kuyumcularındandır; ve incilerin dalgıçlarıdır. Ve **عمر** **ابن عباس**’a, Allah Teâlâ onlardan razı olsun, dedi: **غص يا غواص**. Bunların hepsini **الزمخشري** nakletti. Ve **الغواص**: geçimin tedbirinde hile yapan; ve o bir kinayedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَاصَ فِى المَآءِ
1 غَاصَ فِى المَآءِ ذ , aor. يَغُوصُ, (S, A, Msb,) inf. n. غَوْصٌ (S, A, K) and مَغَاصٌ and غِيَاصَةٌ and غِيَاصٌ, (K,) He dived in, or descended beneath, the water; (S, A, K;) or entered into the water; (TA;) to fetch out what was in it. (Msb [in my copy of which, the particle فى is omitted, app. by a slip of the transcriber].) ― -b2- غِيَاصَةٌ [also] signifies The diving in the sea for pearls; (S;) and غَوْصٌ signifies [the same: or both signify] the fetching out pearls from beneath the water. (Mgh.) ― -b3- [Hence,] you say also, غَاصَ عَلَى الأَمْرِ, (K,) inf. n. غَوْصٌ, (TA,) (tropical:) [He dived for the thing, or affair, so as to elicit it; or] he knew the thing, or affair. (K, TA.) And غَاصَ عَلَى المَعَانِى حَتَّى بَلَغَ أَقْصَاهَا وَاسْتَخْرَجَ مَا بَعُدَ مِنْهَا وَدَقَّ فَهْمُهُ (tropical:) [He dived for the meanings so that he reached the uttermost of them, and elicited what was remote of them, and the understanding whereof was subtile]. (Msb.) And فُلَانٌ يَغُوصُ عَلَى حَقَائِقِ العِلْمِ (tropical:) [Such a one dives for the verities of science]. (A, TA.) And مَا أَحْسَنَ غَوْصَهُ عَلَيْهَا (tropical:) [How good is his diving for them!]. (A, TA.) And مَا غَاصَ غَوْصَةً اـِلَّا أَخْرَجَ دُرَّةً (tropical:) [He did not dive a single diving but he fetched out what was like a pearl, or a large pearl]. (A, TA.) ― -b4- You say also, غَاصَ عَلَى الشَّىْءِ, aor. يَغُوصُ, inf. n. غَوْصٌ, He pounced, or came suddenly, or at unawares, upon the thing. (Msb.)

غوّصهُ فِى المَآءِ
2 غوّصهُ فِى المَآءِ ذ He made him to dive in, or descend beneath, the water; (A;) he immersed, immerged, dipped, plunged, or sunk, him therein. (TA.)

غَوْصٌ
غَوْصٌ ذ [originally an inf. n.]: see مَغَاصٌ, in two places.

غَوْصَةٌ
غَوْصَةٌ ذ [A single diving in, or descent beneath, water: see 1, last sentence but one]. (A.)

غَوَّاصٌ
غَوَّاصٌ ذ : see the next paragraph, in four places.

غَائِصٌ
غَائِصٌ ذ One who dives in, or descends beneath, or enters into, water; as also ↓ غَوَّاصٌ [which, however, has an intensive signification, or implies the habit of so doing]: (TA:) and ↓ the latter, (S, A, K,) or both, (Az, TA,) particularly one who dives in the sea for pearls, (S, A, K,) or for pearl-shells, and fetches them out: (Az, TA:) pl. غُوَّاصٌ, (A, TA,) of the former, (TA,) and غَاصَةٌ, (A, TA,) [also of the former,] and [of the latter] غَوَّاصُونَ. (TA.) ― -b2- [Hence the saying,] هَوَ مِنْ صَاغَةِ الفِقَرِ وَغَاصَةِ الدُّرَرِ (tropical:) [He is of the moulders of فِقَر, lit., as thus used, ornaments fashioned in the form of the vertebrو of the back, but here meaning choice phrases or sentences; and of the divers for, and producers of, (expressions like) pearls, or large pearls]. (A, TA.) ― -b3- [Hence likewise,] ↓ غَوَّاصٌ also signifies (tropical:) One who exercises art, craft, cunning, or skill, in ordering the means of obtaining subsistence. (TA.) ― -b4- And غَائِصٌ also signifies One who pounces, or comes suddenly, or at unawares, upon a thing; (JK, S, Msb;) as also, (JK, Msb,) but in an intensive sense, (Msb,) ↓ غَوَّاصٌ: (JK, Msb:) pl. of the former غَاصَةٌ. (Msb.)

مَغَاصٌ
مَغَاصٌ ذ A place where one dives in, or descends beneath, water; (Lth, A, K;) as also ↓ غَوْصٌ: (Lth, Mgh:) or ↓ the latter signifies particularly a place [where one dives and] whence pearls are fetched out. (JK, Mgh. *) You say also, هٰذَا مَغَاصُ اللُّؤْلُؤِ This is the diving-place for pearls. (A.) ― -b2- Also The upper part of the سَاق [or shank, &c.]. (JK, Sgh, K.)

##### Türkçe

غَاصَ فِى المَآءِ
1 **غَاصَ فِى المَآءِ** ذ, muzâri‘i **يَغُوصُ**, (S, A, Msb,) mastar **غَوْصٌ** (S, A, K) ve **مَغَاصٌ** ve **غِيَاصَةٌ** ve **غِيَاصٌ**, (K,) O, suda daldı, yahut suyun altına indi; (S, A, K;) yahut suya girdi; (TA;) içindekini çıkarmak için. (Msb [benim nüshamda edat **فِى** hazfedilmiştir; görünüşe göre müstensihin bir sürçmesiyle].) ― -b2- **غِيَاصَةٌ** [ayrıca] denizde inci için dalmak mânâsına gelir; (S;) ve **غَوْصٌ** [aynı şeyi: yahut ikisi de] suyun altından incileri çıkarmak mânâsına gelir. (Mgh.) ― -b3- [Bundan dolayı,] sen ayrıca **غَاصَ عَلَى الأَمْرِ**, (K,) mastar **غَوْصٌ**, (TA,) (mecaz:) [şeyi yahut işi ortaya çıkarmak için ona daldı; yahut] şeyi yahut işi bildi, dersin. (K, TA.) Ve **غَاصَ عَلَى المَعَانِى حَتَّى بَلَغَ أَقْصَاهَا وَاسْتَخْرَجَ مَا بَعُدَ مِنْهَا وَدَقَّ فَهْمُهُ** (mecaz:) [mânâlara daldı; nihayetine ulaştı ve onlardan uzak olanı çıkardı; ve onun anlayışı inceldi]. (Msb.) Ve **فُلَانٌ يَغُوصُ عَلَى حَقَائِقِ العِلْمِ** (mecaz:) [falanca ilmin hakikatlerine dalar]. (A, TA.) Ve **مَا أَحْسَنَ غَوْصَهُ عَلَيْهَا** (mecaz:) [onlara dalışı ne güzeldir!]. (A, TA.) Ve **مَا غَاصَ غَوْصَةً اـِلَّا أَخْرَجَ دُرَّةً** (mecaz:) [bir dalış dalmadı ki mutlaka bir **دُرَّةً** çıkarmış olmasın]. (A, TA.) ― -b4- Sen ayrıca **غَاصَ عَلَى الشَّىْءِ**, muzâri‘i **يَغُوصُ**, mastar **غَوْصٌ**, O, şeyin üzerine atıldı, yahut ansızın, yahut habersizce geldi, dersin. (Msb.)

غوّصهُ فِى المَآءِ
2 **غوّصهُ فِى المَآءِ** ذ O, onu suda daldırdı, yahut suyun altına indirdi; (A;) onu oraya batırdı, suya gömdü, daldırdı, içine soktu, dibe bastırdı, yahut batırdı. (TA.)

غَوْصٌ
**غَوْصٌ** ذ [aslında bir mastar]: **مَغَاصٌ**’a bak, iki yerde.

غَوْصَةٌ
**غَوْصَةٌ** ذ [suda tek bir dalış, yahut suyun altına tek bir iniş: 1’e bak, sondan bir önceki cümle]. (A.)

غَوَّاصٌ
**غَوَّاصٌ** ذ : sonraki paragrafa bak, dört yerde.

غَائِصٌ
**غَائِصٌ** ذ Suda dalan, yahut suyun altına inen, yahut suya giren kimse; bunun gibi ↓ **غَوَّاصٌ** [ancak bu, mübalağa mânâsına sahiptir, yahut bunu âdet edinmeyi gerektirir]: (TA:) ve ↓ ikincisi, (S, A, K,) yahut ikisi, (Az, TA,) özellikle denizde inci için dalan, (S, A, K,) yahut sedef için dalan ve onları çıkaran kimse: (Az, TA:) cem‘i **غُوَّاصٌ**, (A, TA,) birincinin, (TA,) ve **غَاصَةٌ**, (A, TA,) [yine birincinin,] ve [ikincinin] **غَوَّاصُونَ**. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı şu söz,] **هَوَ مِنْ صَاغَةِ الفِقَرِ وَغَاصَةِ الدُّرَرِ** (mecaz:) [o, **فِقَر**’in sâikleri/kalıplayıcılarındandır; lafzen, bu kullanımda, sırtın omurları şeklinde yapılmış süsler; fakat burada seçkin ibareler yahut cümleler mânâsındadır; ve inciler (yahut büyük inciler) gibi (ifadeler) için dalanlardan ve çıkaranlardandır]. (A, TA.) ― -b3- [Yine bundan dolayı,] ↓ **غَوَّاصٌ** ayrıca (mecaz:) geçim elde etme yollarını düzenlemede sanat, zanaat, hile, yahut maharet icra eden kimse mânâsına gelir. (TA.) ― -b4- Ve **غَائِصٌ** ayrıca bir şeyin üzerine atılan, yahut ansızın, yahut habersizce gelen kimse mânâsına gelir; (JK, S, Msb;) bunun gibi, (JK, Msb,) fakat mübalağalı bir mânâ ile, (Msb,) ↓ **غَوَّاصٌ**: (JK, Msb:) birincinin cem‘i **غَاصَةٌ**. (Msb.)

مَغَاصٌ
**مَغَاصٌ** ذ Suda dalınan, yahut suyun altına inilen yer; (Lth, A, K;) bunun gibi ↓ **غَوْصٌ**: (Lth, Mgh:) yahut ↓ ikincisi özellikle incilerin çıkarıldığı yer mânâsına gelir. (JK, Mgh. *) Sen ayrıca **هٰذَا مَغَاصُ اللُّؤْلُؤِ**: Bu, incinin dalma yeridir, dersin. (A.) ― -b2- Ayrıca **سَاق**’ın üst kısmı. (JK, Sgh, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَاصَ
غَاصَ ( w )  U ( n. ac. غَوْص 1 ,  مَغَاص [ 17A ] ,

غِيَاص
غِيَاص [ 23I ] ,  غِيَاصَة [ 23tI ] )
a.  [ Fī ], Plunged, dived into.

b.  [ 'Ala ], Mastered, got to the bottom of; investigated.

غَوَّصَ
غَوَّصَ II ,
a.  Immersed, dipped, immerged.

غَوْص
غَوْص 1 ,
a.  see 17A .

غَوْصَة
غَوْصَة 1t ,
a.  Plunge, dive. - ( مَغْوَص 17A , Diving-place. - ( غَاْوِص 21 ), ( pl.

غَاصَة
غَاصَة [ 1tA ] ,  غُوَّاص [ 29 ] ),
a.  Diving, plunging; diver, plunger.

غَوِيْص
غَوِيْص 25
a.  [ coll. ], Deep, recondite, abstruse ( speech ).

غَوَّاْص
غَوَّاْص 28 ,
a.  Diver, plungeon ( bird ).

b.  Diver, pearl-fisher.

##### Türkçe

**غَاصَ**
**غَاصَ** ( w ) U ( n. ac. **غَوْص** 1 , **مَغَاص** [ 17A ] ,

**غِيَاص**
**غِيَاص** [ 23I ] , **غِيَاصَة** [ 23tI ] )
a. [ Fī ], içine daldı, içine daldı (dalgıçlık etti).

b. [ 'Ala ], iyice kavradı, en dibine ulaştı; araştırdı.

**غَوَّصَ**
**غَوَّصَ** II ,
a. batırdı, daldırdı, suya gömdü.

**غَوْص**
**غَوْص** 1 ,
a. bkz. 17A .

**غَوْصَة**
**غَوْصَة** 1t ,
a. dalış, dalma. - ( **مَغْوَص** 17A , dalış yeri. - ( **غَاْوِص** 21 ), ( çoğ.

**غَاصَة**
**غَاصَة** [ 1tA ] , **غُوَّاص** [ 29 ] ),
a. dalma, dalış; dalıcı, dalan.

**غَوِيْص**
**غَوِيْص** 25
a. [ topluluk ], derin, gizli, anlaşılması güç (söz).

**غَوَّاْص**
**غَوَّاْص** 28 ,
a. dalıcı, dalan (kuş).

b. dalıcı, inci avcısı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غوص
غَاصَ - يَغُوصُ - غَوّاص
غَاصَ - يَغُوْصُ + الكائن: يدخل ويلج في داخل شيء، وخاصة تحت الماء، لعمل شيء أو استخراج شيء من تحت الماء
غَاصَ - يَغُوْصُ + كائن + لـِ  كائن آخر: يغوص لأجله: يعمل له بالغوص لاستخراج شيء مثلاً
غَوّاص: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعّال " من " غَاصَ - يَغُوْصُ ": من يغوص بكثرة وفعالية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول والولوج من مكان خارج شيء إلى مكان داخل شيء"، وهي:
دَخَلَ - يَدْخُلُ، وَلَجَ - يَلِجُ، غَاصَ - يَغُوْصُ، وَقَبَ - يَقِبُ، دَهِمَ - يَدْهَمُ (دَهَمَ - يَدْهَمُ)، عَسْعَسَ - يُعَسْعِسُ (عَسَّ - يَعُسُّ)
غاص - يغوص
 	﴿ومن الشياطين من يغوصون له ويعملون عملا دون ذلك وكنا لهم حافظين(82)﴾ الأنبياء
غواص
 ﴿والشياطين كل بناء وغواص(37)﴾ ص
مختار الصحاح
● [غوص] غ و ص: الغَوْصُ النزول تحت الماء وقد غَاصَ في الماء من باب قال و الغَوَّاصُ بالتشديد الذي يغوص في البحر على اللؤلؤ وفعله الغِيَاصة
الراغب
غوص
- الغوص: الدخول تحت الماء، وإخراج شيء منه، ويقال: لكل من انهجم على غامض فأخرجه له: غائص، عينا كان أو علما. والغواص: الذي يكثر منه ذلك، قال تعالى: }والشياطين كل بناء وغواص﴿[ص/37]،﴾ومن الشياطين من يغوصون له{ [الأنبياء/82]، أي: يستخرجون له الأعمال الغربية والأفعال البديعة، وليس يعني استنباط الدر من الماء فقط.
ملخص اللسان:
1. غاصَ يغُوصُ غَوْصاً: الغَوْصُ: النُّزولُ تحت الماء، وقيل: الغَوْصُ الدخولُ في الماء،
2. والغَوّاصُ: الذي يَغُوصُ في البحر على اللؤلؤ،
3. والغَوْصُ: الهجوم على الشيء،
4. والغائصة: الحائضُ التي لا تُعْلِم أَنها حائض.
5. والمُتَغَوِّصةُ: التي  لا تكون حائضاً فتخبر زوجها أَنها حائض.
لسان العرب
● - غوص: الغَوْصُ: النُّزولُ تحت الماء، وقيل: الغَوْصُ الدخولُ في الماء،  غاصَ في الماء غَوْصاً، فهو غائصٌ وغَوّاصٌ، والجمع غاصَة وغَوّاصُون.  الليث: والغَوْصُ موضع يُخْرَج منه اللؤلؤ.  والغَوّاصُ: الذي يَغُوصُ في البحر على اللؤلؤ، والغاصةُ مُسْتخرجُوه،  وفعله الغِياصة. قال الأَزهري: يقال للذي يَغُوصُ على الأَصداف في البحر  فيستخرجها غائصٌ وغَوّاصٌ، وقد غاصَ يغُوصُ غَوْصاً، وذلك المكان يقال له  المَغاصُ، والغَوْصُ فعل الغائص، قال: ولم أَسمع الغَوْصَ بمعنى المَغاصِ  إِلا لليث. وفي الحديث: إِنه نَهَى عن ضَرْبةِ الغائص، هو أَن يقول له  أَغُوصُ في البحر غَوْصةً بكذا، فما أَخْرَجْتُه فهو لك، وإِنما نَهَى عنه  لأَنه غَرَرٌ. والغَوْصُ: الهجوم على الشيء، والهاجِمُ عليه غائصٌ.  والغائصة: الحائضُ التي لا تُعْلِم أَنها حائض. والمُتَغَوِّصةُ: التي  لا تكون حائضاً فتخبر زوجها أَنها حائض. وفي الحديث: لُعِنَت الغائصةُ  والمُتَغَوِّصة، وفي رواية: والمُغَوِّصة، فالغائصة الحائض التي لا تُعْلِم  زَوْجَها أَنها حائض ليجتَنِبَها فيُجامِعُها وهي حائض، والمُغَوِّصة  التي لا تكون حائضاً فتكذِبُ فتقول لزوجها إِني حائض.
مقاييس اللغة:
(غوص) الغين والواو والصاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على هجومٍ على أمرٍ متسفِّلٍ من ذلك الغَوْص: الدُّخول تحتَ الماء. [والهاجم([10]) ] على الشيء غائص. وغاصَ على العلمِ الغامِضِ حتى استنبطه.
القاموس المحيط:
الغَوْصُ والمَغاصُ والغِياصَةُ والغِياصُ النُّزولُ تحتَ الماءِ. والمَغاصُ مَوْضِعُهُ، وأعْلَى الساقِ. وغاصَ على الأمرِ عَلِمَهُ. والغَوَّاصُ من يَغُوصُ في البَحْرِ على اللُّؤْلُؤِ. وفي الحديثِ " لُعِنَتِ الغائِصَةُ والمُغَوِّصَةُ " أي التي لا تكونُ حائِضاً، فتقول لزَوْجِهَا أنا حَائِضٌ.
تاج العروس:
غوص
" الغَوْصُ والمَغَاصُ والغيَاصَةُ والغِيَاصُ " كالعَوْذِ والمَعَاذِ والعِيَاذَةِ والعِيَاذ صَارَت الوَاوُ يَاءً لانْكِسَار ما قَبْلَهَا : " النُّزُولُ تَحْتَ الماءِ " كما في الصّحاحِ . وقِيلَ : هو الدُّخُول في الماءِ . غَاصَ فيه يَغُوصُ فهو غائِصٌ وغَوَّاصٌ والجَمْعُ غَاصَةٌ وغَوَّاصُون . " والمَغَاصُ : مَوْضِعُه . وأَعْلَى السَّاقِ " أَيضاً نَقَلَه الصَّاغَانِيّ . من المَجَاز : " غَاصَ عَلَى الأَمْرِ " غَوْصاً : " عَلِمَهُ " . قال الأَعْشَى :
أَعَلْقَمُ قد حَكَّمْتَنِي فَوَجَدْتَنِي ... بِكُمْ عَالِماً عَلَى الحُكُومَةِ غائِصَا
" والغَوَّاصُ : مَنْ يَغُوصُ في البَحْرِ عَلَى اللُّؤْلُؤِ " كما في الصّحاح . وقال الأَزْهَرِيّ : يُقَالُ للّذي يَغُوصُ على الأَصْدَافِ في البَحْرِ فيَسْتَخْرِجُها : غَائصٌ وغَوَّاصٌ . " وفي الحَدِيثِ " الَّذي لا طُرُقَ له " لُعنَتِ الغَائصَةُ المُغُوِّصَةُ " . هكَذَا في الأُصُولِ المَوْجودة بحَذْفِ واو العَطْف ووُجدَ في بَعْض النُّسَخِ بِواوِ العَطْف وهو الصَّواب . ومِثْلهُ في النِّهَايَة واللِّسَان والعُبابِ والتَّكْمِلَة وفي بعض الرّوَايَات : المُتَغَوِّصَةُ " أَي الَّتِي لا " تُعْلِمُ زَوْجَها أَنَّهَا حَائِضٌ فيُجَامعُهَا وهذا تَفْسِيرُ الغَائِصَةِ . وقَالُوا : المُغَوِّصَةُ : هي الّتِي لا " تَكُونُ حَائِضاً " وتَكْذِبُ " فَتَقُولُ لزَوْجها أَنا حائضٌ " وقد جَاءَ كَذلِك في زَوَائِدِ بَعْضِ نُسَخ الصّحاح وكَلامُ المُصَنِّفِ لا يَخْلُو عن نَظَرٍ وتأَمُّلٍ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : الغَائصُ : الهَاجِمُ عَلَى الشَّيء نَقَلَه الجَوْهَرِيّ وتَركه المُصَنِّفُ قُصوراً . والغَوْصُ : المَغَاصُ قاله اللَّيْثُ . وقال الأَزْهَرِيُّ : لم أَسْمَعَ ذلِكَ إِلاّ لَهُ . والغُوَّاصُ كرُمَّان جَمْعُ غائِص . وغَوَّصَهُ في الماءِ : غَطَّهُ . ومن المَجَاز : هو يَغُوصُ على حَقَائِقِ العلْم وما أَحْسَنَ غَوْصَه عليها . وما غَاصَ غَوْصَةً إِلاَّ أَخْرَجَ دُرَّةً . ويُقَال : هُو من صَاغَةِ الفِقَرِ وغَاصَةِ الدُّرَرِ . وقَال عُمَرُ لابْنِ عَبَّاس رَضِيَ اللهُ تَعَالَى عَنْهُم : " غُصْ يَا غَوَّاصُ " كُلّ ذلِك نَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيّ . والغَوَّاصُ : المُحْتَالُ في تَدْبِيرِ المَعِيشَةِ وهو كِنَايَةٌ

##### Türkçe

غوص
**غَاصَ - يَغُوصُ - غَوّاص**
**غَاصَ - يَغُوْصُ** + varlık: bir şeyin içine girer ve nüfuz eder; özellikle suyun altına, bir şey yapmak veya suyun altından bir şey çıkarmak için.
**غَاصَ - يَغُوْصُ** + varlık + **لـِ** başka bir varlık: onun için dalar: meselâ bir şeyi çıkarmak için dalışla onun için iş yapar.
**غَوّاص**: **غَاصَ - يَغُوْصُ**’tan, “**فعّال**” vezninde mübalağa ism-i fâil: çokça ve etkin biçimde dalan kimse.
Ve lafız, “bir şeyin dışındaki bir yerden bir şeyin içindeki bir yere girme ve nüfuz etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**دَخَلَ - يَدْخُلُ**، **وَلَجَ - يَلِجُ**، **غَاصَ - يَغُوْصُ**، **وَقَبَ - يَقِبُ**، **دَهِمَ - يَدْهَمُ** (**دَهَمَ - يَدْهَمُ**)، **عَسْعَسَ - يُعَسْعِسُ** (**عَسَّ - يَعُسُّ**)

**غاص - يغوص**
	﴿Ve şeytanlardan, onun için dalanlar ve bunun dışında bir iş yapanlar vardır; ve biz onlar için koruyucular idik(82)﴾ **الأنبياء**

**غواص**
﴿Ve şeytanlar: her bina yapan ve dalgıç(37)﴾ **ص**

مختار الصحاح
● [**غوص**] غ و ص: **الغَوْصُ** suyun altına iniştir; ve **غَاصَ** suda, **قال** bâbındandır; ve **الغَوَّاصُ** (şeddeli) denizde inci için dalan kimsedir; ve onun fiili **الغِيَاصة**’dır.

الراغب
غوص
- **الغوص**: suyun altına girmek ve ondan bir şey çıkarmaktır; ve her kim bir gizliye saldırıp onu onun için çıkarırsa ona **غائص** denir; ister göz olsun ister ilim. Ve **الغواص**: bu kendisinden çokça olan kimsedir. Yüce Allah’ın sözü: }**والشياطين كل بناء وغواص**﴿[**ص**/37]،﴾**ومن الشياطين من يغوصون له**{ [**الأنبياء**/82]، yani: onun için garip işleri ve hayret verici fiilleri çıkarırlar; ve yalnızca sudan inci çıkarma demek değildir.

ملخص اللسان:
1. **غاصَ** **يغُوصُ** **غَوْصاً**: **الغَوْصُ**: suyun altına iniştir; ve denildi ki: **الغَوْصُ** suya girmektir.
2. Ve **الغَوّاصُ**: denizde inci için dalan kimsedir.
3. Ve **الغَوْصُ**: şeye saldırmaktır.
4. Ve **الغائصة**: hayızlı olduğu hâlde hayızlı olduğunu bildirmeyen hayızlı kadın.
5. Ve **المُتَغَوِّصةُ**: hayızlı olmadığı hâlde kocasına hayızlı olduğunu haber veren kadın.

لسان العرب
● - **غوص**: **الغَوْصُ**: suyun altına iniştir; ve denildi ki: **الغَوْصُ** suya girmektir. **غاصَ** suda **غَوْصاً**; o hâlde o **غائصٌ** ve **غَوّاصٌ**tur; çoğulu **غاصَة** ve **غَوّاصُون**dur. el-Leys: ve **الغَوْصُ** incinin çıkarıldığı yerdir. Ve **الغَوّاصُ**: denizde inci için dalan kimsedir; ve **الغاصةُ** onun çıkaranlarıdır; ve onun fiili **الغِياصة**’dır. el-Ezherî dedi: denizde kabuklar üzerine dalıp onları çıkarana **غائصٌ** ve **غَوّاصٌ** denir; ve muhakkak **غاصَ** **يغُوصُ** **غَوْصاً**; ve o yere **المَغاصُ** denir; ve **الغَوْصُ** dalanın fiilidir. Dedi: ve ben **الغَوْصَ**’u **المَغاصِ** mânasında yalnızca el-Leys’ten işitmişimdir. Ve hadiste: muhakkak o, **ضَرْبةِ الغائص**’tan nehyetti; o, ona şöyle demesidir: denizde şu kadara bir **غَوْصةً** dalarım; ne çıkarırsam o senindir; ancak ondan nehyetti; çünkü o bir **غَرَرٌ**dür. Ve **الغَوْصُ**: şeye saldırmaktır; ona saldıran **غائصٌ**tır. Ve **الغائصة**: hayızlı olduğu hâlde hayızlı olduğunu bildirmeyen hayızlı kadın. Ve **المُتَغَوِّصةُ**: hayızlı olmadığı hâlde kocasına hayızlı olduğunu haber veren kadındır. Ve hadiste: **لُعِنَت الغائصةُ والمُتَغَوِّصة**; ve bir rivayette: **والمُغَوِّصة**; o hâlde **الغائصة** hayızlı olup kocasına hayızlı olduğunu bildirmeyen kadındır ki ondan sakınsın; böylece o, hayızlı iken onunla cinsel ilişkiye girer; ve **المُغَوِّصة** hayızlı olmadığı hâlde yalan söyleyip kocasına “ben hayızlıyım” diyen kadındır.

مقاييس اللغة:
(**غوص**) **الغين** ve **الواو** ve **الصاد**; doğru bir asıldır; aşağıda olan bir işe saldırmayı gösterir; bundan **الغَوْص**: suyun altına girmektir. Ve şeye saldıran ([10]) **غائص**tır. Ve **غاصَ** gizli ilim üzerine, onu çıkarıncaya kadar.

القاموس المحيط:
**الغَوْصُ** ve **المَغاصُ** ve **الغِياصَةُ** ve **الغِياصُ**: suyun altına iniştir. Ve **المَغاصُ**: onun yeri; ve bacağın üst kısmı. Ve **غاصَ** iş üzerine: onu bildi. Ve **الغَوَّاصُ**: denizde inci için dalan kimsedir. Ve hadiste: “**لُعِنَتِ الغائِصَةُ والمُغَوِّصَةُ**” yani: hayızlı olmayan, sonra kocasına “ben hayızlıyım” diyen.

تاج العروس:
غوص
“**الغَوْصُ والمَغَاصُ والغيَاصَةُ والغِيَاصُ**” tıpkı “**العَوْذِ والمَعَاذِ والعِيَاذَةِ والعِيَاذ**” gibi; kendisinden öncekinin kesreli olmasından dolayı **الواو** **ياء** olmuştur: “suyun altına iniş”tir; **الصّحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi ki: o, suya girmektir. **غَاصَ** onda **يَغُوصُ**; o hâlde o **غائِصٌ** ve **غَوَّاصٌ**tur; çoğulu **غَاصَةٌ** ve **غَوَّاصُون**dur. “Ve **المَغَاصُ**: onun yeri; ve bacağın üst kısmı” ayrıca; bunu es-Sâgânî nakletti. Mecazdan: “**غَاصَ عَلَى الأَمْرِ**” **غَوْصاً**: “onu bildi”. el-A‘şâ dedi:
أَعَلْقَمُ قد حَكَّمْتَنِي فَوَجَدْتَنِي ... بِكُمْ عَالِماً عَلَى الحُكُومَةِ غائِصَا
“Ve **الغَوَّاصُ**: denizde inci için dalan kimse” **الصّحاح**’ta olduğu gibi. el-Ezherî dedi: denizde kabuklar üzerine dalıp onları çıkarana: **غَائصٌ** ve **غَوَّاصٌ** denir. “Ve hadiste” “kendisine yolları olmayan” (kimse hakkında): “**لُعنَتِ الغَائصَةُ المُغُوِّصَةُ**”. İşte böyle, mevcut asıllarda atıf **واو**’su hazfedilerek; ve bazı nüshalarda atıf **واو**’su ile bulundu; ve o doğrudur. Ve bunun benzeri **النِّهَايَة** ve **اللِّسَان** ve **العُباب** ve **التَّكْمِلَة**’dedir. Ve bazı rivayetlerde: **المُتَغَوِّصَةُ**: yani, kocasına onun hayızlı olduğunu bildirmeyen; böylece onunla cinsel ilişkiye girer; ve bu, **الغَائِصَةِ**’nin tefsiridir. Ve dediler ki: **المُغَوِّصَةُ**: hayızlı olmayan, sonra yalan söyleyip kocasına “ben hayızlıyım” diyen kadındır. Ve bu şekilde **الصّحاح**’ın bazı nüshalarının zevâidinde gelmiştir; ve musannifin sözü, nazar ve teemmülden hâlî değildir. Ve kendisine istidrâk olunan şeylerdendir: **الغَائِصُ**: şeye saldıran; bunu el-Cevherî nakletti; musannif ise kusurla onu terk etti. Ve **الغَوْصُ**: **المَغَاصُ**; bunu el-Leys söyledi. el-Ezherî dedi: bunu yalnızca ondan işitmişimdir. Ve **الغُوَّاصُ** (رُمَّان gibi): **غائِص**’ın cem‘idir. Ve **غَوَّصَهُ** suda: onu batırdı. Mecazdan: o, ilmin hakikatleri üzerine dalar; ve onun üzerine dalışı ne güzeldir. Ve bir **غَوْصَةً** dalmadı ki bir inci çıkarmış olmasın. Ve denir: o, fıkraların kuyumcularındandır ve incilerin dalgıçlarındandır. Ve Ömer, İbn Abbâs’a (Allah Teâlâ onlardan razı olsun) dedi: “**غُصْ يَا غَوَّاصُ**”; bunların hepsini ez-Zemahşerî nakletti. Ve **الغَوَّاصُ**: geçimi tedbir etmede hilekâr olan; ve o bir kinayedir.
