# غوط (غ-و-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Çukur

- Harfler: غ - و - ط
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْغَائِطِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%B7%D9%90.md) | الْفَاعِلِ | Çukur | 2 | 2 | [4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/ayet/4:43.md) |

## Mücavir kökler — 41 mücavir (55 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 31 · Su bitkisi
2. [لمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 29 · Birbirinize dokundunuz
3. [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 27 · Bayır, yokuş yer demektir
4. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 26 · Büyük akarsu
5. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · “Sufur” süpürgedir
6. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · Mesih
7. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 23 · “Bürde” gocuk demektir
8. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · Yan demektir
9. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 20 · İyi
10. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Kadınlar
11. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Su
12. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Yüz demektir
13. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Namaz
14. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Su birikintisidir
15. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · El ve kol demektir
16. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
17. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
18. [كعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Topuk demektir
19. [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
20. [سكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Sükker seyrek taneli üzüm salkımı demektir
21. [عبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
22. [حرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
23. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Evye kuş yuvası demektir
24. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Baş demektir
25. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
26. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
27. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Akar temiz sudur
28. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Affetti
29. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kevn, tepe demektir
30. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Rical ayak demektir
31. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sütle dolu memedir
32. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
33. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
34. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
35. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
36. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Biribirini kesen yoldur
37. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
38. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
39. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
40. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
41. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غوط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md), [حفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B1.md), [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [شرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yeryüzünde etrafına göre alçakta kalan, gözden saklayan geniş ve basık çukurluk |
| Çekirdek Özet 2 | İnsani tabii ihtiyacın giderildiği mahrem ve örtülü alanın kinayeli ifadesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bedenin arınma eşiğini ve ibadet öncesi necaset/hades halini belirleyen fıkhi sınır |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin asıl fiziksel anlamı olan çukurluk ve saklanma boyutunu yok sayıp doğrudan kaba bir maddesel pislik lafzına indirgenmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غو | Görünür alandan derine, alta veya gizliliğe doğru çekilme, gözden kaybolma ve batma | ط | Çekirdekteki derine çekilme ve gizlenme eğilimini, yeryüzünde kuşatılmış, oturaklı, etrafı yüksekçe bir çukurluk ve basıklık zeminine sabitleyerek somutlaştırır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin ses perdelenmesiyle örtülen hali (türetme harf) | Görünür alanın perdelenmesi, ışığın veya bakışın kesildiği gizli ve alçak alan. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Düşüş veya iniş hareketinin zemine tutunması, boşluğun derinlikle rabıtalanması. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Çevresi kapalı, korunaklı, içine alan çukur formun kuşatıcılığı. |
| غوط | Kuşatıcı bir çukurluğa inerek dışarıdan gelen bakışlardan ve gözden perdelenme hareketi | Açık arazide etrafı yükseltiyle çevrili çukur bir yere inip görünmez ve mahrem hale gelme. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl ve kır hayatında yeryüzünün düzlüğüne nazaran alçakta ve çukurda kalan, içine girildiğinde uzaktan bakanın gözünden insanı saklayan geniş çukurluk veya vadi tabanı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-Mütenahhil el-Hüzelî bir beytinde ıssız ve çukur arazileri anlatırken kökü çoğul biçimiyle zikreder: وخرق تحشر الركبان فيه / بعيد الجوف أغبر ذي غياط |
| Erken Arapça kullanım | Su ve ağacı bol çukur vadi tabanları için de bu kök kullanılmış, Şam civarındaki verimli ve basık vadiye bu morfolojik yapıdan hareketle Gûta adı verilmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde غوط kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Arap yarımadası morfolojik coğrafyasında belirginleşen, alçalma, çökme, basıklaşma ve zemin oyuntusu bildiren bir çekirdek yapıya işaret eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan غ-و-ط kök denkliği sınırlı kalmakla birlikte, benzer semantik alanı karşılayan ve çökme/batma ifade eden köklerle (örneğin Aramicede alçalma ve batma bildiren yapılar) paralel bir semantik gelişim izler. Arapçada kökün asıl karakteristiği, sadece boş bir çukuru değil, bedenin içine sığarak ufuk çizgisinden kaybolmasını sağlayan bir topoğrafik sığınağı imlemesidir. Bu topoğrafik sığınak, göçebe yaşamında tabii mahremiyet alanı olarak işlev görmüş, oradan da insan dışkısının yapıldığı yer ve neticesinde dışkılama eyleminin bizzat kendisine doğru semantik bir daralma ve kinaye yoluyla genişleme yaşamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çukur arazi anlamından eylemin mekanına kinaye | İnsanın ihtiyacını gidermek üzere açık alandan çukura inmesi eylemi zamanla mekân adından eylemin adına dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çökme, oyulma ve derine çekilme kökleriyle semantik akrabalık | Çekirdeğin alçalma ve gözden kaybolma boyutu Güney Sami havzasında morfolojik çukurluklarla eşleşir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli bir izomorph kök tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غوط | Anlamlı | Çukur, alçak zemin | Açık ovada gözden saklayan çukurluk; ihtiyacın giderildiği korunaklı yer. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [غطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%88.md) | Anlamlı | Örtmek, bürümek | Bir şeyin üzerini perde veya örtüyle kapatıp görünmez kılmak. | Ortak örtünme ve gizlenme çekirdeği taşır; Kur'an'da geçmez. |
| وغط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir. |
| وطغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir. |
| [طغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88.md) | Anlamlı | Taşmak, haddi aşmak | Suyun veya insanın kendi sınırını aşıp yukarıya doğru kabarması. | Hedef kökün alçalma anlamına zıt yönde dikey kabarma bildirir; Kur'an'da geçer. |
| [طوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%BA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غوط | Merkez | Alçak yer, tabii sığınak | Doğal olarak alçakta bulunup insanı saklayan zemin çukurluğu. | İnsanın gözden kaybolarak tabii ihtiyacını gördüğü basık alan. |
| [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Dibe batma, içeri çekilme | [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md) suyun veya gözün derine kaçmasını anlatırken, غوط arazinin oturaklı çukurluğunu bildirir. | Maddenin dikey yönde derinliğe kayboluş hareketi. |
| [حفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Kazılmış çukur | [حفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B1.md) insan veya alet eliyle sonradan oyulmuş yapay çukurdur; غوط ise doğal arazidir. | İrade ve aletle toprağı oyup açma eylemi. |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Örtünme, gizlenme | [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) yapay bir perde veya engel ile örtmeyi ifade ederken, غوط topoğrafik seviye ile gizler. | Görünmeyi engelleyen her türlü fiziki perdeleme. |
| [شرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81.md) | Zıt | Yükseklik, tepe | [شرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81.md) arazinin etrafına nazaran yükselip görünür hale gelmesidir; غوط ise çökmesidir. | Ufukta beliren, yüksek ve aşikar olan mekan boyutu. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غوط | Geniş ve korunaklı çukurluk; hacet yeri | Hem doğal topoğrafik basıklığı hem de örtülü tabii ihtiyacı karşılar. | Kesin |
| Latince | Depressio, latrina | Alçak zemin; mahrem temizlik yeri | Depressio topoğrafik çukurluğu karşılarken latrina eylemin yöneldiği hijyenik alanı verir. | Güçlü |
| İngilizce | Hollow, low ground; privy | Çöküntü, basık zemin; hela | Hollow topoğrafik çukurluğu verir; privy mahrem olarak saklanılan yeri ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | Senke, Vertiefung; Abtritt | Çökek, basık arazi; hela | Senke arazideki doğal alçalmayı karşılar; kaba pislik anlamını doğrudan taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | Dépression, creux; lieu d'aisance | Alçak arazi; abdesthane | Dépression çukurluk formunu, lieu d'aisance ise ihtiyacın giderildiği rahatlama yerini verir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْغَائِطِ | İnsani tabii ihtiyacın giderilmesi (abdest bozma hali) | Namaz ve ibadet öncesinde abdesti bozan hallerin sayıldığı fıkhi temizlik bağlamı; Nisâ [4:43](https://lisan.digital/tr/ayet/4:43.md), Mâide [5:6](https://lisan.digital/tr/ayet/5:6.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hitap ahlakı ve ilahi edep | Kur'an'ın doğrudan biyolojik atık lafızları yerine kinayeli mekan adı kullanmasındaki nezaket ilkesi. | Edep ve kinaye vasıtasıyla ilahi hitabın yüceliği. |
| Fıkıh | Hükmi temizlik (hades ve taharet) | Abdesti bozan durumların belirlenmesi, bedenden çıkan şeylerin namaza mâni sınırları. | Hades-i asgar hali ve taharetin vücubiyet sebebi. |
| Tefsir | Kinaye ve istiâre tahlili | Kelimenin aslen 'alçak ve düz arazi' iken insan fıtratının mahremiyet örtüsüyle özdeşleşmesi süreci. | Lafzi mekan anlamından manevi/amelî hükme geçiş. |
| Hadis | Âdâb-ı muâşeret ve istinca | Kaza-i hacet için insanların gözünden uzaklaşma, açık arazide çukur ve kuytu yerleri tercih etme sünneti. | Mahremiyeti koruma ve tabii örtünme disiplini. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet öncesi arınma nizamı | Mahremiyet eşiği ve hades hali | İbadete mani durumu saptama | Bedenin tabii kirlenme sonrasında arınma sürecine girmesini sağlayan sınır taşını oluşturur. | Kesin |
| İlmi | Dilsel nezaket ve sosyolinguistik | Kinayeli terminoloji | Doğrudan kaba ifadeyi örtme | Düşünce ve iletişimde insan onurunu koruyan örtük anlatım mekanizmasını işletir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal alan ve mahremiyet hukuku | Kamusal görünürlükten çekilme | Bireysel mahremiyeti güvenceye alma | Bireyin toplum gözünden saklanma hakkını ve kamusal hijyen standartlarını belirler. | Muhtemel |
| İktisadi | Altyapı ve atık yönetimi organizasyonu | Arıtma ve sanitasyon sahası | Yaşam alanını kirlilikten ayrıştırma | İktisadi üretimin ve yerleşim planlamasının sürdürülebilir atık tahliyesiyle korunması gereği. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu (potential well / lokal minimum) | Sistemin enerjisinin düşerek dış etkenlerden korunduğu, bir eşik aşılmadıkça dışarıya kapalı olan çöküntü alanı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mahremiyet alanı (privacy / mahrem bölge) | Bireyin toplumsal denetim ve gözlemden uzaklaşarak sadece kendi varlığıyla baş başa kaldığı dokunulmaz alan. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca biyolojik dışkı veya doğrudan pislik anlamına hapsedilerek kaba ve vulgar bir dille tercüme edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'ın yüksek üslubunun gereği olarak, insanın tabiaten mahcubiyet duyduğu bir eylemi, o eylemin gerçekleştiği korunaklı çukurlukla örterek nezih bir kinaye kılması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın edep, mahremiyet ve nezaket ufkunu gözden kaçırıp ilahi hitabın kullandığı terbiye edici kinaye estetiğini sıradanlaştırma ve metnin ahlaki derinliğini tahrip etme yanılgısı. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın biyolojik süreçleri bile ifade ederken kullandığı yüksek terbiye dilini, kinaye metodunu ve insani mahremiyete verdiği yapısal değeri kavramak için anahtar bir örnektir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Taharet, namaz hazırlığı ve teyemmüm ruhsatını düzenleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini metinlerin doğrudan ve çiğ ifadelerle biyolojik dışkıyı andığı yönündeki yüzeysel önyargıyı kırar; ilahi hitaptaki nezahetin zihni terbiye edici rolünü gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Çevresine göre alçakta kalan, içine inildiğinde insanı dışarıdaki gözlerden saklayan geniş, basık ve tabii çukurluk.
- Soyut anlam: İnsani kusur, zaaf ve biyolojik ihtiyaçların kamusal alandan gizlenmesi, örtülmesi ve arınma ihtiyacının doğduğu mahremiyet hali.
- Sistematik karşılık: İbadet ve manevi yükseliş öncesinde bedenin fıtri ihtiyaç sınırına inmesi, bu sınırın farkına varılarak temizlik yoluyla yeniden başlangıç noktasına yükselme zorunluluğu.
- LaTeX modeli: $$M = \{x \in A \mid z(x) < z_0 \land f(x) = 0\}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $A$ yüzey veya arazi kümesini, $x$ belirli bir konumu temsil eder. $z(x)$ fonksiyonu bu konumun düşey irtifasını, $z_0$ ise genel zemin düzlemini gösterir; $z(x) < z_0$ şartı noktanın bir çukurlukta (alçakta) bulunduğunu ifade eder. $f(x)$ ise dışarıdan bakan gözlemcinin görüş fonksiyonu olup, değerinin sıfıra eşitlenmesi ($f(x) = 0$) çukurluk sayesinde tam bir perdelenme ve mahremiyet alanının ($M$) meydana geldiğini simgeler.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/ayet/4:43.md) — الْغَائِطِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا

Meal (IK): Ey iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.

### [Maide 5:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/ayet/5:6.md) — الْغَائِطِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والطاء
غ و ط، غ ط ي، غ ط و، ط غ و، ط غ ي مستعملات غوط: الغُوطةُ: موضع بالشام، كثير الماء والشجر.
والغُوطةُ: مدينة دمشق.
والغَائِطُ: المطمئن من الأرض، وجمعه غِيطانٌ وأَغواطٌ.
والتَّغَوُّطُ: كلمة كناية لفعله.
غطي، غطو: والغِطاءُ: ما غَطَّيْتَ به أو تَغَطَّيْتَ به، ويجمع أَغطِيةً وغَطَا اللَّيلُ يَغْطُو غُطُوّاًأي غسا.
ويقال: غَطَّى عليهم البلاد ونحوه.
طغو، طغي: الطُّغْيان: الواوُ لغةٌ فيه، وقد طَغَوْتِ وطَغْيتُ، والاسم الطَّغْوَى.
وكل شيء يجاوز القدر فقد طَغَى مثلَ ما طَغَى الماءُ على قَوْمِ نُوْحٍ، وكَمَّا طغتِ الصَّيحةُ على ثَمُودَ.
والطَّاغِيةُ الجبار العنيد.
والطَّاغُوتُ على أوجه هي قوله تعالى " "يُريدونَ أن يَتَحاكَموا إلى الطّاغوتِ" هو اسم الواحد.
واجتَنِبْوا الطَّاغُوت اسم تأنيث يعني اللاّت والعُزَّى.
وقوله: "فمَن يَكفُرْ بالطاغُوتِ" وتاؤه زائدة مشتق من طَغَى.
وأَطْغاه اللهُ فهو طاغٍ وهم طَاغُونَ.
والطَّغْيَةُ: المكان المشرف من الجبل.
ويقال: سمعت طَغْيَهُ أي صوته، هذلية.

##### Türkçe

غayn ve طاء babı
غ و ط، غ ط ي، غ ط و، ط غ و، ط غ ي kullanılagelenlerdir. **غوط**: **الغُوطةُ**: Şam’da bir yer; suyu ve ağacı çoktur.
Ve **الغُوطةُ**: Dımaşk şehri.
Ve **الغَائِطُ**: yerin alçak (çukur) olanı; çoğulu **غِيطانٌ** ve **أَغواطٌ**’dur.
Ve **التَّغَوُّطُ**: onun fiili için kinayeli bir kelimedir.

**غطي**، **غطو**: ve **الغِطاءُ**: onunla örttüğün yahut onunla örtündüğün şeydir; **أَغطِيةً** diye çoğul yapılır. Ve “**غَطَا** gece **يَغْطُو** **غُطُوّاً**” yani örttü (bürüdü).
Ve denir ki: “**غَطَّى** onların üzerine beldeleri ve benzerini.”

**طغو**، **طغي**: **الطُّغْيان**: **الواوُ** onda bir dildir (lehçedir); “**طَغَوْتِ**” ve “**طَغْيتُ**” demişsindir; isim **الطَّغْوَى**’dır.
Ve her şey ölçüyü aşarsa, Nûh kavmi üzerine suyun azdığı gibi **طَغَى** olur; ve Semûd üzerine çığlığın azdığı gibi.
Ve **الطَّاغِيةُ**: inatçı zorbadır.
Ve **الطَّاغُوتُ** çeşitli vecihler üzeredir: Yüce Allah’ın sözü: “يُريدونَ أن يَتَحاكَموا إلى الطّاغوتِ”; o, birin ismidir.
Ve “اجتَنِبْوا الطَّاغُوت” müennes isimdir; **اللاّت** ve **العُزَّى**’yı kasteder.
Ve O’nun sözü: “فمَن يَكفُرْ بالطاغُوتِ”; onun **تاء**’sı ziyadedir; **طَغَى**’dan türemiştir.
Ve Allah onu azdırdı; o **طاغٍ**’dir; onlar **طَاغُونَ**’dur.
Ve **الطَّغْيَةُ**: dağın yüksekçe (müşrif) olan yeri.
Ve denir ki: “Onun **طَغْيَهُ**’sini işittim” yani sesini; Huzeyl lehçesidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غاطَ في الشيء يَغوطُ ويَغيطُ: دخل فيه. يقال: هذا رملٌ تَغوطُ فيه الأقدام. وقولهم: أتى فلانٌ الغائِطَ، وأصل الغائِطِ المطمئنُّ من الأرض الواسع، والجمع غوطٌ وأغْواطٌ وغْيطانٌ، صارت الواو ياءً لإنكار ما قبلها. وكان الرجل منهم إذا أراد أن يقضيَ الحاجةَ أتى الغائِطَ فقضى حاجتَه: فقيل لكل من قضى حاجته: قد أتى الغائِطَ، فكنيَ به عن العَذِرَةِ. وقد تغَوَّطَ وبالَ.

##### Türkçe

**غاطَ** şeyin içinde **يَغوطُ** ve **يَغيطُ**: onun içine girdi.

Denilir: Bu, ayakların içinde **تَغوطُ** ettiği bir kumdur.

Onların sözü: Falan **الغائِطَ**’a geldi. **الغائِطِ**’ın aslı, yerden geniş olan alçak (çukur) yerdir; çoğulu **غوطٌ** ve **أغْواطٌ** ve **غْيطانٌ**’dır; kendisinden öncekini inkâr sebebiyle **الواو** **ياءً** oldu.

Onlardan adam, ihtiyacını gidermek istediğinde **الغائِطَ**’a gelir, ihtiyacını giderirdi; böylece ihtiyacını gideren her kimse için: “**الغائِطَ**’a geldi” denildi; onunla **العَذِرَةِ**’den kinaye yapıldı.

Ve **تغَوَّطَ** etti ve idrar yaptı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والطاء
غوط ، غطي ، طغا .
غوط : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للرجل غُطْ غُطْ : إذا أمَرْتُهُ أن يكونَ مع الجماعةِ إذا جاءتِ الفِتَنُ وهم الغاطُ . يقال : ما
في الغاطِ مثله ، أي : في الجماعة .
وقال الليث : الغُوطَةُ : موضعٌ بالشام كثيرُ الماءِ والشجر . قال : والغائِطُ : المُطْمَئِنُّ من الأرض ، وجمعه الغيطانُ ، والأغواط .
قال : والتَّغْوِيطُ : كِنايةٌ عن الحَدَث .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( أَوْ جَآءَ أَحَدٌ مِّنْكُمْ مِّن الْغَآئِطِ ) ( النساء : 43 ) ، وكان الرجلُ إذا أرادَ التَّبَرُّزَ ارْتاد غائِطاً من الأرض يغيبُ فيه عن أَعيُنِ الناس ، ثم قيلَ للبَرَازِ نفسه وهو الحدثُ غائِطٌ كِنايةً عن النجو ، إذ كان سبباً له ، وقد تَغَوَّطَ الرجلُ : إذا أحْدَثَ ، فهو مُتَغَوِّطٌ ، وغاطَ الرجلُ في الوادي يَغوطُ : إذا غابَ فيه .
وقال الطِّرِمَّاح يذكرُ ثوراً :
غاطَ حتى اسْتَبَاثَ من شَيَمِ الأرض سفاةً من دونها ثَأَدُهْ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الغُوطَةُ : مجتمعُ النَّباتِ والماء ، ويقال : ضربَ فلانٌ الغائِطَ : إذا تبرَّزَ ، وغاطَ فلانٌ في الماءِ يَغُوطُ إذا انغمسَ فيه ، وهما يتغاوطانِ في الماء : أي : يَتغامسانِ ، ويتغاطَّانِ فيه .
سلمة عن الفراء يقال : أَغْوِطْ بِئْرَكَ : أي أَبْعِدْ قَعْرَها وهي بئرٌ غويطَةٌ : بعيدةُ القَعْرِ .
وقال أبو عمرو : غاطَ : أي : حفر ودخل ، وغاطَ الرجلُ في الطين .
وقال ابن شميل : الغُوطَةُ : الوَهْدَةُ في الأرضِ المطمئنَّة ، وذهبَ فلانٌ يضربُ الغائِطَ : أي : يضربُ الخلاءَ .
ويقال : غاطَتِ الأنْسَاعُ في دَفِّ الناقة إذا تبين آثارها فيه .
وقال الأصمعيُّ : غاطَ في الأرضِ يَغيطُ ، ويغُوطُ : إذا غابَ .
وقال ابن شميل : الغائِطُ : الأرضُ الواسعةُ الدَّعوة ، سُمِّيَ غائِطاً لأنه غاط في الأرضِ أي دخلَ فيها ، وليس بالشديد التَّصَوُّب ، ولبعضها أسنادٌ .
غطي : قال الليث : الغِطَاءُ : ما تغطيت به أو غَطَّيْتَ به شيئاً ، والجميعُ الأغطيةُ ، وغطَا الليلُ يَغْطو غَطْواً : إذا غَسَا ، وليلٌ غاط وغاضٍ : مظلمٌ ، ويقال : غَطَا عليهم البلاء .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : إذا امتلأ الرجُلُ شباباً ، قيل : غَطَا يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً ، قال : وأنشدنا :
يحْمِلْن سِرْباً غَطَى فيه الشبابُ معاً
وأخطأتهُ عيونُ الجنِّ والحَسَدُ
ثعلب عن ابن الأعرابي عن المفَضَّلِ ، قال : يقال : للكَرْمَةِ الكثيرةِ النَّوامي : غاطِيَةٌ .
قال : ويقال : غَطَى وأَغْطَى وغَطَّى بمعنى واحدٍ ، والنَّوامِي : الأغصانُ ، والواحدةُ : نامِيَة .
وأنشد غيره :
رُبَّ حِلمٍ أضاعهُ عَدَمُ المال وجَهْلٍ غَطَى عليه النعيمُ
وفلان مَغْطِيُّ القِناعِ إذا كان خامِلَ الذِّكر .
وأنشد الفراء :
أنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ فَمَنْ يكُنْ
قِنَاعُهُ مَغْطِيّاً فإني لَمُجْتَلِي
وماءٌ غاطٍ : كثيرٌ ، وقد غَطَى يَغْطِي ، وأنشد :
يَمُرُّ كَمُزْبِدِ الأعرافِ غاطِ
طغا : قال الليث : الطُّغْيانُ ، والطُّغْوانُ لغة فيه ، والفعلُ : طَغَوْتُ وطَغَيْتُ ، والاسمُ الطَّغوَى ، وكلُّ شيءٍ جاوزَ القدْرَ فقد طغا كما طغا الماءُ على قومِ نوح ، وكما طغتِ الصَّيْحَةُ على ثَمُودَ ، والرِّيحُ على قومِ عادٍ ، وتقول : سمعتُ طَغْيَ فلان : أي : صوته ، هُذَليَّة .
أبو عبيد عن الكسائي : طغوتُ وطغيْتُ لُغتانِ .
وفي ( النوادر ) : سمعتُ طَغْيَ القومِ وطَهْيَهُمْ ووغْيهُمْ : أي صوتَهم .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للبقرةِ : الخائِرَةُ والطَّغْيا .
وقال المُفَضَّلُ : طُغْيا .
وفتح الأصمعيُّ طاءَ طَغيَا .
وقال الفراء في قول الله : ( دَسَّاهَا كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَآ ) ( الشمس : 11 ) .
قال : أرادَ بطغيانها ، وهما مصدرانِ إلا أن الطَّغوى أشكلُ برُؤوسِ الآياتِ فاختيرَ لذلك ، ألا تراه قال : ( وَءَاخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ للَّهِ ) ( يونس : 10 ) ، معناه : وآخِرُ دُعائهم .
وقال الزَّجَّاج : أصل طغواها طغياها ، وفَعْلَى إذا كانت من ذواتِ الياءِ أُبْدِلَتْ في الاسمِ واواً لِيُفْصَل بين الاسمِ والصِّفةِ ، تقول : هي التقوى ، وإنما هي من تَقَيْتُ ، وهي البَقْوَى ، من بقيتُ ، وقالوا : امرأةٌ خَزْيا ، لأنه صفة ، قلت : والطَّغْيَةُ : الصَّفاةُ المَلْساءُ .
قال الهُذلِيُّ :
صَبَّ اللَّهيفُ لها السُّبُوبَ بِطَغيَةٍ
تُنْبِي العُقَابَ كما يُلَطُّ المِجْنَبُ
اللهيف : مُشْتار العسل .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ ) ( النساء : 51 ) قال الليث : الطاغوتُ تاؤُها زائدة ، وهي مُشتَقَّة من طغا .
وقال أبو إسحاق : كلُّ معبودٍ من دون الله جِبْتٌ وطاغوتٌ .
قال : وقيل : الجبتُ والطاغوتُ : الكَهَنة والشياطين .
وقيل في بعض التفسير : الجبت والطاغوت : حُيَيُّ بن أخطب وكعب بن
الأشرفِ اليهوديَّانِ وهذا غيرُ خارج مما قال أهلُ اللغةِ لأنهم إذا اتَّبعوا أمرهما فقد أطاعوهما من دونِ الله .
وقال الشَّعْبيُّ وعطاءٌ ومجاهدٌ وأبو العالية : الجبت : السِّحر ، والطاغوت : الشيطان .
وقال الكسائي : الطاغوت واحد . وجماع .
قال الله تعالى : ( أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم ) ( البقرة : 257 ) ، فَجَمَعَ .
وقال ابن السكيت : هو مثل الفُلك يذكَّر ويؤنَّث .
قال : ( فَاتَّقُونِ وَالَّذِينَ اجْتَنَبُواْ الطَّاغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ ) ( الزمر : 17 ) .
وقال الأخفش : الطاغوت تكون الأصنامَ ، وتكون من الجنِّ والإنس ، وتكون جماعةً وواحداً .
وقال الليث : الطّاغِيَةُ : الجَبَّار العنيد .
وقال شمر : الطّاغيةُ الذي لا يبالي ما أتَى ، يأكل الناسَ ويقهرهم ، لا يثنيهِ تَحَرُّج ولا فَرَقٌ .
وقال ابن شميلٍ : الطاغيةُ : الأحمق المستكبر الظالم .
قال : وطغا البحر والماء : إذا علا كل شيءٍ فاجترفه .
وقال الله تعالى : ( ثَمُودُ فَأُهْلِكُواْ ) ( الحاقة : 5 ) .
وقال قتادة : بَعث الله عليهم صيحة ، وقيل : معنى أُهلِكوا بالطّاغية : أي بطغيانهم مصدر على فاعلةٍ .

##### Türkçe

باب **الغين** والطاء
**غوط** ، **غطي** ، **طغا** .

**غوط** : Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: erkeğe **غُطْ غُطْ** denir: fitneler geldiği vakit onun cemaatle olmasını emrettiğimde; onlar **الغاطُ**’tır. Denir: **ما في الغاطِ مثله**, yani: cemaat içinde.
Leys dedi: **الغُوطَةُ**: Şam’da suyu ve ağacı çok olan bir yer. Dedi: **الغائِطُ**: yerden alçak (çukur) olan; çoğulu **الغيطانُ** ve **الأغواط**.
Dedi: **التَّغْوِيطُ**: **الحَدَث** hakkında bir kinayedir.
Allah (azze ve celle) dedi: ( **أَوْ جَآءَ أَحَدٌ مِّنْكُمْ مِّن الْغَآئِطِ** ) (Nisâ: 43); adam, dışkılamak istediği zaman, insanların gözlerinden kaybolacağı yerden bir **غائِط** arardı; sonra bizzat dışkı (ki o **الحدث**’tir) için, **النجو** hakkında kinaye olarak **غائِط** denildi; çünkü ona sebep idi. Ve adam **تَغَوَّطَ** etmiştir: **أحْدَثَ** ettiği zaman; o hâlde o **مُتَغَوِّط**’tur. Ve adam vadide **غاطَ** eder, **يَغوطُ**: onda kaybolduğu zaman.
Tırimmâh bir boğayı anarak dedi:
غاطَ حتى اسْتَبَاثَ من شَيَمِ الأرض سفاةً من دونها ثَأَدُهْ

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الغُوطَةُ**: bitki ve suyun toplandığı yer. Ve denir: falan **الغائِطَ** vurdu: dışkıladığı zaman. Ve falan suda **غاطَ** eder, **يَغُوطُ**: içine daldığı zaman. Ve ikisi suda **يتغاوطانِ**: yani: suda birbirine dalarlar; ve onda **يتغاطَّانِ**.
Seleme, Ferrâ’dan: denir: **أَغْوِطْ بِئْرَكَ**: yani dibini uzaklaştır; ve o, dibi uzak olan bir kuyu olan **غويطَة** bir kuyudur.
Ebû ʿAmr dedi: **غاطَ**: yani kazdı ve girdi; ve adam çamurda **غاطَ** etti.
İbn Şümeyl dedi: **الغُوطَةُ**: alçak (çukur) olan yerdeki çukur yer. Ve falan **يضربُ الغائِطَ** gitti: yani helâyı vurur (helâya gider).
Ve denir: devenin yan kayışları, izleri onda belirdiği vakit, devenin göğüs kısmında **غاطَتِ الأنْسَاعُ**.
Asmaʿî dedi: yerde **غاطَ** eder, **يَغيطُ** ve **يغُوطُ**: kaybolduğu zaman.
İbn Şümeyl dedi: **الغائِطُ**: geniş, daveti (yayvanlığı) olan yer; ona **غائِط** adı verildi; çünkü yerde **غاط** etti, yani içine girdi; ve şiddetli bir iniş değildir; ve onun bir kısmının yamaçları vardır.

**غطي** : Leys dedi: **الغِطَاءُ**: onunla örtündüğün yahut onunla bir şeyi örttüğün şey; hepsi **الأغطيةُ**’dir. Ve gece **غطَا** eder, **يَغْطو** **غَطْواً**: karardığı zaman. Ve **ليلٌ غاط** ve **غاضٍ**: karanlık. Ve denir: belâ onların üzerine **غَطَا** etti.
Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿUbeyde’den: adam gençlikle dolduğu zaman, **غَطَا يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً** denir. Dedi: ve bize okuttu:
يحْمِلْن سِرْباً غَطَى فيه الشبابُ معاً
وأخطأتهُ عيونُ الجنِّ والحَسَدُ

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den, Mufaḍḍal’den: dedi: çok filizlenen asmaya **غاطِيَةٌ** denir.
Dedi: ve denir: **غَطَى** ve **أَغْطَى** ve **غَطَّى** bir mânâdadır. Ve **النَّوامِي**: dallardır; teki: **نامِيَة**.
Bir başkası okudu:
رُبَّ حِلمٍ أضاعهُ عَدَمُ المال وجَهْلٍ غَطَى عليه النعيمُ

Ve falan, zikri sönük olduğu vakit, **مَغْطِيُّ القِناعِ**’dır.
Ferrâ okudu:
أنا ابنُ كِلابٍ وابنُ أَوْسٍ فَمَنْ يكُنْ
قِنَاعُهُ مَغْطِيّاً فإني لَمُجْتَلِي

Ve **ماءٌ غاطٍ**: çok (bol)dur; ve **غَطَى يَغْطِي** etmiştir. Ve okudu:
يَمُرُّ كَمُزْبِدِ الأعرافِ غاطِ

**طغا** : Leys dedi: **الطُّغْيانُ**; ve **الطُّغْوانُ** onda bir lehçedir. Fiil: **طَغَوْتُ** ve **طَغَيْتُ**; isim: **الطَّغوَى**. Ve her şey ölçüyü aştıysa, Nûh kavmi üzerine suyun **طغا** ettiği gibi, Semûd üzerine çığlığın **طغت** ettiği gibi, Âd kavmi üzerine rüzgârın (öyle) olduğu gibi, **طغا** etmiştir. Ve dersin: falanın **طَغْيَ**’sini işittim: yani sesini; Hüzeyl lehçesidir.
Ebû ʿUbeyd, Kisâî’den: **طغوتُ** ve **طغيْتُ** iki lehçedir.
( **النوادر** )’de: kavmin **طَغْيَ**’sini ve **طَهْيَهُمْ**’ini ve **وغْيهُمْ**’ini işittim: yani seslerini.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: ineğe **الخائِرَةُ** ve **الطَّغْيا** denir.
Mufaḍḍal dedi: **طُغْيا**.
Asmaʿî, **طَغيَا**’nın **طاءَ**’sını fetha ile okudu.
Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında: ( **دَسَّاهَا كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَآ** ) (Şems: 11).
Dedi: onunla **طغيانها**’yı murad etti; ve ikisi iki mastardır; ancak **الطَّغوى**, âyet başlarının sonlarıyla daha uygun düştü de bunun için seçildi. Görmüyor musun, dedi: ( **وَءَاخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ للَّهِ** ) (Yûnus: 10); mânâsı: ve dualarının sonu.
Zeccâc dedi: **طغواها**’nın aslı **طغياها**’dır. Ve **فَعْلَى**, **الياءِ** sahibi olanlardan olduğu vakit, isimde **واواً**a çevrilir; isim ile sıfatın arasını ayırmak için. Dersin: o **التقوى**’dır; hâlbuki o **تَقَيْتُ**’dendir. Ve o **البَقْوَى**’dır, **بقيتُ**’dendir. Ve “**امرأةٌ خَزْيا**” dediler; çünkü o sıfattır. Dedim: ve **الطَّغْيَةُ**: düz, kaygan kaya (safâ)dır.
Hüzeylî dedi:
صَبَّ اللَّهيفُ لها السُّبُوبَ بِطَغيَةٍ
تُنْبِي العُقَابَ كما يُلَطُّ المِجْنَبُ

**اللهيف**: balı arayan (isteyen)dir.
Allah (azze ve celle) dedi: ( **يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ** ) (Nisâ: 51). Leys dedi: **الطاغوتُ**’un **تاؤُها**’sı ziyadedir; ve o, **طغا**’dan türetilmiştir.
Ebû İshâk dedi: Allah’tan başka her ma‘bûd **جِبْتٌ** ve **طاغوتٌ**tur.
Dedi: ve denildi: **الجبتُ** ve **الطاغوتُ**: kâhinler ve şeytanlardır.
Ve bazı tefsirde denildi: **الجبت** ve **الطاغوت**: Huyey b. Aḫṭab ve Yahudi olan Kaʿb b. el-Eşref’tir; ve bu, dil ehlinin söylediğinden dışarı değildir; çünkü onlar, ikisinin emrine uydukları vakit, Allah’tan başka ikisine itaat etmiş olurlar.
Şaʿbî, ʿAtâ, Mücâhid ve Ebû’l-ʿÂliye dedi: **الجبت**: sihirdir; **الطاغوت**: şeytandır.
Kisâî dedi: **الطاغوت** bir (tekil)dir; ve bir cem‘dir.
Allah تعالى dedi: ( **أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم** ) (Bakara: 257); böylece cem‘ etti.
İbnü’s-Sikkît dedi: o, **الفُلك** gibidir; müzekker de yapılır, müennes de.
Dedi: ( **فَاتَّقُونِ وَالَّذِينَ اجْتَنَبُواْ الطَّاغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ** ) (Zümer: 17).
Ahfeş dedi: **الطاغوت** putlar olur; ve cin ve insten olur; ve cemaat ve bir (tek) olur.
Leys dedi: **الطّاغِيَةُ**: inatçı zorba.
Şemmer dedi: **الطّاغيةُ**: ne getirdiğine aldırmayan; insanları yiyen ve onları kahreden; onu ne bir sakınma ne de bir korku geri çevirir.
İbn Şümeyl dedi: **الطاغيةُ**: ahmak, kibirli, zalim.
Dedi: ve deniz ve su **طغا** etti: her şeyin üzerine yükseldiği ve onu süpürüp aldığı zaman.
Allah تعالى dedi: ( **ثَمُودُ فَأُهْلِكُواْ** ) (Hâkka: 5).
Katâde dedi: Allah onların üzerine bir çığlık gönderdi. Ve denildi: **أُهلِكوا بالطّاغية**’nin mânâsı: yani azgınlıklarıyla; **فاعلةٍ** üzerine bir mastardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والواو وما يثلثهما)
(غوي) الغين والواو والحرف المعتلّ بعدهما أصلانِ: أحدهما يدلُّ على خِلاف الرُّشد وإظلام الأَمْر، والآخرُ على فسادٍ في شيء.
فالأوَّل الغَيّ، وهو خلاف الرُّشد، والجَهلُ بالأمر، والانهماكُ في الباطل. يقال غَوى يَغْوي غَيَّاً([1]) . قال:
فمن يَلْقَ خَيراً يَحمَدِ النّاسُ أمرَه *** ومَن يَغْوَ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما([2])
وذلك عندنا مشتقٌّ من الغَيَاية، وهي الغُبْرة والظلمةُ تَغشيان، كأنَّ ذا الغَيِّ قد غَشِيه ما لا يرى معه سبيلَ حقّ. ويقال: تغايَا([3]) القومُ فوق رأس فلانٍ بالسُّيوف، كأنَّهم أظلّوه بها. ويقال: وقَعَ القوم في أُغْوِيّة، أي داهية وأمرٍ مظلم. والتَّغاوي: التجمُّع، ولا يكون ذلك في سبيلِ رُشْدٍ. والمُغَوَّاة: حُفرةُ الصَّائد، والجمع مُغَوَّيات. وفي الحديث: "يحبّون أن يكونوا مُغَوَّياتٍ([4]) "، يراد أنَّهم يحتّجِنون الأموال، كالصَّائد الذي يَصيد.
فأمَّا الغَايَة فهي الرَّاية، وسمِّيت بذلك لأنّها تُظِلُّ مَن تحتَها. قال:
قد بِتُّ سامِرَها وغايَةِ تاجرٍ *** وافيتُ إِذْ رُفِعَت وعَزَّ مُدامُها([5])
ثم سميِّت نهايةُ الشَّيء غايةً. وهذا من المحمول على غيرِه، إِنِّما سميت غايةً بغاية الحرب، وهي الرّاية، لأنَّه يُنْتَهَى إليها كما يَرجِع القومُ إلى رايَتِهم في الحرب.
والأصل الآخر: قولهم: غَوِيَ الفَصيلُ، إذا أكثر من شُربِ اللّبَن ففَسَد جوفُه. والمصدر الغَوَى. قال:
مُعطَّفةُ الأثناء ليس فصيلُها *** بَرازِئِها دَرّاً ولا ميِّتٍ غَوَى([6])
(غوث) الغين والواو والثاء كلمةٌ واحدة، وهي الغوث من الإغاثة، وهي الإغاثة والنُّصرة عند الشِّدة. وغَوْثٌ: قبيلة.
(غوج) الغين والواو والجيم كلمةٌ واحدة، وهي الفَرَس الغَوج. إذا كان عريضَ الصَّدر. وربَّما سمَّوا كلَّ ليِّنٍ غَوْجاً.
(غور) الغين والواو والراء أصلانِ صحيحان: أحدهما خُفوضٌ في الشَّيء وانحطاطٌ وتطامن، والأصل الآخر إقدامٌ على أخذِ مالٍ قَهْراً أو حَرَباً.
فالأوَّل قولهم لقَعْر الشيء: غَوره. ويقال: غَارَ الماءُ غَوْراً، وغارت عينُه غُؤوراً([7]). قال الله تعالى: ﴿قُلْ أَرَأَيْتُمْ إنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْراً﴾  [الملك 30]. ويقال: غارَت الشَّمْسُ غِياراً: غابت. قال الهُذَلِيّ([8]) :
هل الدّهْرُ إِلاَّ ليلةٌ ونَهَارُها  *** وإلاّ طُلوع الشَّمس ثمَّ غِيَارُها
والغَوْر: تِهَامَةُ وما يلي اليَمن، سمِّيت بذلك لأنَّها خِلافُ النَّجْد. والنَّجْد: مرتَفِعٌ من الأرض. يقال: غَارَ الرّجُل، إذا أتَى الغَوْر، وأغار. قال:
نبيٌّ يرَى ما لا تَرَوْنَ وذكرُه  *** أغارَ لَعَمْري في البلادِ وأنْجَدَا([9])
وغَوّر الرّجُل، إذا نزَلَ للقائلة، كأنَّه [نزل] مكاناً هابطاً. ولا يكادون يفعلون إلاّ كذا. وغَوْرُ القُرْحَةِ من هذا أيضاً.
والأصل الآخَر الإغارة. يقال: أَغارَ بنو فلانٍ على بني فلان إغارةً وغارة. وإغارة الثَّعلب: عَدْوه. وهو *من هذا أيضاً.
(غوص) الغين والواو والصاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على هجومٍ على أمرٍ متسفِّلٍ من ذلك الغَوْص: الدُّخول تحتَ الماء. [والهاجم([10]) ] على الشيء غائص. وغاصَ على العلمِ الغامِضِ حتى استنبطه.
(غوط) الغين والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على اطمئنانٍ وغَور. من ذلك الغائط: المطمئِنُّ من الأرض، والجمع غِيطان وأغواط. وغُوطَة دِمَشْقَ يقالُ إنها مِن هذا، كأنها أرضٌ منخفضة. وربما قالوا: انغاطَ العُودُ([11]) ، إذا تثَنَّى، وإذا تثنى فقد انخفَضَ، وقياسُه صحيح.
(غول) الغين والواو واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على خَتْل وأخْذٍ من حيث لا يدري. يقال: غالَهُ يَغُوله: أخَذَهُ من حيث لم يدرِ. قالوا: والغَوْل: بُعْدُ المَفَازَة، لأنَّه يغتالُ من مَرَّ به. قال:
* به تمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَهِ([12]) *
والغُول من السَّعالي سمِّيت لأنها تغتال. والغِيلة: الاغتيال، والياء واوٌ في الأصل. والمِغْوَل: سيفٌ دقيق له قَفَاً؛ وأظنه سمِّي مِغْوَلاً لأنَّهُ يُسْتَرُ بقرابٍ حتى لا يُدرى ما فيه. والله أعلم.
(غود) الغين والواو والدال([13]) أُصَيلٌ يدلُّ على لينِ شيءٍ وتثنٍّ. فالأغْيَد: الوَسنانُ المائل العُنُق، والجمع غِيدٌ. والغَيْداء: الفتاةُ النَّاعمة، كأنَّها تتثنَّى. والمصدر الغَيَد.
--------------ــــ
([1]) يقال غوى يغوي: من بابي رمى وفرح.
([2]) البيت لمرقش الأصغر في المفضليات (2: 47) واللسان (غوى) وإصلاح المنطق 227. وسبق في (عير).
([3]) في الأصل: "غايا"، صوابه في المجمل واللسان.
([4]) في اللسان: "روي عن عمر رضي الله عنه أنه قال: إن قريشاً تريد أن تكون مغويات لمال الله. قال أبو عبيد: هكذا روي بالتخفيف وكسر الواو. قال: وأما الذي تكلمت به العرب فالمغويات بالتشديد وفتح الواو".
([5]) البيت للبيد في معلقته المشهورة.
([6]) البيت في صفة قوس، كما في اللسان (غوى) واصلاح المنطق 213، 327 والمخصص (7: 41، 180/ 15: 162).
([7]) في الأصل: "غوراً"، صوابه في المجمل واللسان.
([8])هو أبو ذؤيب الهذلي. ديوان الهذليين (1: 21) واللسان (غور).
([9])ديوان الأعشى 103 واللسان (غور).
([10]) هذه التكملة من المجمل واللسان (غوص).
([11]) وردت في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([12]) لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (مطا، غول، وله).
([13]) أجمعت المعاجم على أنها (غيد)، ولكن كذا وردت.

ـ

##### Türkçe

(غayn ile **الواو** ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**غوي**) **الغين** ve **الواو** ve onlardan sonra gelen illetli harf iki asıldır: birisi rüşdün zıddına ve işin kararmasına delâlet eder; diğeri ise bir şeyde bozulmaya.
Birincisi **الغَيّ**’dir; o, rüşdün zıddıdır; işte cehalet ve bâtılda aşırı dalmadır. Denir: **غَوى يَغْوي غَيَّاً**([1]). Dedi:
فمن يَلْقَ خَيراً يَحمَدِ النّاسُ أمرَه *** ومَن يَغْوَ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما([2])
Ve bu, bizim katımızda **الغَيَاية**’den türemiştir; o, toz ve karanlıktır; ikisi kaplar; sanki **الغَيّ** sahibi, onunla beraber hak yolunu göremeyeceği bir şey tarafından kaplanmıştır. Ve denir: **تغايَا**([3]) kavim, falanın başının üstünde kılıçlarla; sanki onu onlarla gölgelemişlerdir. Ve denir: kavim **أُغْوِيّة** içine düştü; yani bir musibet ve karanlık bir iş. Ve **التَّغاوي**: toplanmadır; ve bu, rüşd yolunda olmaz. Ve **المُغَوَّاة**: avcının çukuru; çoğulu **مُغَوَّيات**. Ve hadiste: “**مُغَوَّياتٍ**([4]) olmayı severler”; murad, onların malları biriktirmeleridir; avcının avladığı gibi.
أما **الغَايَة** ise o, bayraktır; ve bununla adlandırıldı; çünkü altındakini gölgeler. Dedi:
قد بِتُّ سامِرَها وغايَةِ تاجرٍ *** وافيتُ إِذْ رُفِعَت وعَزَّ مُدامُها([5])
Sonra şeyin sonu **غاية** diye adlandırıldı. Bu, başkasına taşınmış olandır; ancak **غاية** diye adlandırıldı, savaşın **غاية**’siyle, o da bayraktır; çünkü ona varılır; tıpkı kavmin savaşta bayraklarına dönmesi gibi.
Diğer asıl: onların sözü: **غَوِيَ الفَصيلُ**; yani süt içmeyi çoğalttığında, karnı bozuldu. Masdar **الغَوَى**’dır. Dedi:
مُعطَّفةُ الأثناء ليس فصيلُها *** بَرازِئِها دَرّاً ولا ميِّتٍ غَوَى([6])

(**غوث**) **الغين** ve **الواو** ve **الثاء** tek bir kelimedir; o, **الغوث**’tur, **الإغاثة**’dendir; o da şiddet anında yardım ve nusrettir. Ve **غَوْثٌ**: bir kabiledir.

(**غوج**) **الغين** ve **الواو** ve **الجيم** tek bir kelimedir; o, **الفَرَس الغَوج**’dur; göğsü geniş olduğunda. Ve bazen her yumuşağı **غَوْجاً** diye adlandırdılar.

(**غور**) **الغين** ve **الواو** ve **الراء** iki sahih asıldır: birisi şeyde alçalma ve aşağı inme ve çökme; diğer asıl ise bir malı zorla yahut savaşla almaya girişmektir.
Birincisi: onların şeyin dibine söyledikleri: **غَوره**. Ve denir: **غَارَ الماءُ غَوْراً**; ve gözü **غُؤوراً**([7]) battı. Allah Teâlâ dedi: ﴿قُلْ أَرَأَيْتُمْ إنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْراً﴾ [الملك 30]. Ve denir: **غارَت الشَّمْسُ غِياراً**: battı. **الهُذَلِيّ**([8]) dedi:
هل الدّهْرُ إِلاَّ ليلةٌ ونَهَارُها  *** وإلاّ طُلوع الشَّمس ثمَّ غِيَارُها
Ve **الغَوْر**: **تِهَامَةُ** ve Yemen’e bitişik olan yerlerdir; bununla adlandırıldı; çünkü o, **النَّجْد**’in zıddıdır. Ve **النَّجْد**: yerden yüksek olandır. Denir: **غَارَ الرّجُل**; yani **الغَوْر**’a geldi; ve **أغار**. Dedi:
نبيٌّ يرَى ما لا تَرَوْنَ وذكرُه  *** أغارَ لَعَمْري في البلادِ وأنْجَدَا([9])
Ve **غَوّر** adam; yani kaylûle için indi; sanki [indi] alçak bir yere. Ve neredeyse ancak şöyle yaparlar. Ve **غَوْرُ القُرْحَةِ** de bundan.
Diğer asıl: **الإغارة**. Denir: falanoğulları falanoğullarına **إغارةً** ve **غارة** ile baskın yaptı. Ve tilkinin **إغارة**’si: koşmasıdır. Ve o da bundan(*).

(**غوص**) **الغين** ve **الواو** ve **الصاد** sahih bir asıldır; aşağıda olan bir işe saldırmaya delâlet eder; bundan **الغَوْص**: suyun altına girmektir. Ve [**والهاجم**([10])] bir şeye saldıran, **غائص**’tır. Ve gizli ilme daldı; ta ki onu çıkardı.

(**غوط**) **الغين** ve **الواو** ve **الطاء** sahih bir asıldır; sükûnete ve çukurluğa delâlet eder. Bundan **الغائط**: yerin alçak olanıdır; çoğulu **غِيطان** ve **أغواط**. Ve **غُوطَة دِمَشْقَ**’ın bundan olduğu söylenir; sanki o, alçak bir arazidir. Ve bazen dediler: **انغاطَ العُودُ**([11]); yani büküldüğünde; ve büküldüğünde alçalmış olur; ve kıyası sahihtir.

(**غول**) **الغين** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; hileye ve kişinin bilmediği yerden almaya delâlet eder. Denir: **غالَهُ يَغُوله**: onu, bilmediği yerden aldı. Dediler: ve **الغَوْل**: çölün uzaklığıdır; çünkü ondan geçen kimseyi gizlice alır. Dedi:
* به تمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَهِ([12]) *
Ve **الغُول** cin taifesindendir; gizlice aldığı için böyle adlandırıldı. Ve **الغِيلة**: gizlice öldürme/kaçırmadır; ve **الياء** aslında **واو**’dur. Ve **المِغْوَل**: arkası (kabzası/arka kısmı) olan ince bir kılıçtır; ve zannederim ki **مِغْوَلاً** diye adlandırıldı; çünkü bir kınla örtülür; ta ki içinde ne olduğu bilinmesin. Ve Allah daha iyi bilir.

(**غود**) **الغين** ve **الواو** ve **الدال**([13]) küçük bir asıldır; bir şeyin yumuşaklığına ve bükülmesine delâlet eder. O hâlde **الأغْيَد**: uykulu, boynu eğik olandır; çoğulu **غِيدٌ**. Ve **الغَيْداء**: yumuşak kızdır; sanki o bükülür. Masdar **الغَيَد**’dir.
--------------ــــ
([1]) Denir: **غوى يغوي**: **رمى** ve **فرح** bâblarındandır.
([2]) Beyit, Muraḳḳiş el-Asgar’ındır; el-Mufaḍḍaliyyât’ta (2: 47), Lisân’da (**غوى**) ve Iṣlâḥu’l-Manṭıḳ 227’dedir. Daha önce (**عير**)’de geçti.
([3]) Asılda: “**غايا**”; doğrusu el-Mucmel ve Lisân’dadır.
([4]) Lisân’da: “Ömer’den (Allah ondan razı olsun) rivayet olundu ki dedi: Şüphesiz Kureyş, Allah’ın malı için **مُغَوَّيات** olmayı istiyor. Ebû Ubeyd dedi: Hafifletme ile ve **الواو**’u kesreli olarak böyle rivayet olundu. Dedi: Arapların konuştuğu ise şeddeli ve **الواو**’u fethalı olarak **المغويات**’tır.”
([5]) Beyit, meşhur muallakasında Lebîd’indir.
([6]) Beyit, Lisân’da (**غوى**) ve Iṣlâḥu’l-Manṭıḳ 213, 327 ve el-Muḫaṣṣaṣ’ta (7: 41, 180/ 15: 162) olduğu üzere, bir yayın vasfındadır.
([7]) Asılda: “**غوراً**”; doğrusu el-Mucmel ve Lisân’dadır.
([8]) O, Ebû Züeyb el-Hüzelî’dir. Dîvânu’l-Hüzeliyyîn (1: 21) ve Lisân (**غور**).
([9]) Dîvânu’l-A‘şâ 103 ve Lisân (**غور**).
([10]) Bu tamamlama el-Mucmel ve Lisân’dan (**غوص**).
([11]) el-Kâmûs’ta geçti; Lisân’da geçmedi.
([12]) Ru’be’nindir; dîvânında 167 ve Lisân’da (**مطا**، **غول**، **وله**).
([13]) Sözlükler, onun (**غيد**) olduğunda ittifak etti; fakat böylece vârid oldu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ و ط
تقول‏:‏ إذا نمنم في قرطاسه المشق فكأنا في غوطة دمشق‏.‏

##### Türkçe

غ و ط
Şöyle dersin: Eğer **نمنم** (yani) yırtık kâğıdının içinde olursa, sanki biz **غوطة دمشق**’teyiz.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَوْطُ: الثَّريدةُ. والتَّغْوِيطُ: اللَّقْمُ منها، وقيل: التغويط عِظَمُ اللَّقْمِ. وغاطَ يَغُوط غَوْطاً: حَفَر، وغاطَ الرجلُ في الطِّين. ويقال: اغْوِطْ بئرك أَي أَبْعِدْ قَعْرَها، وهي بئر غَوِيطة: بعيدة القعر. والغَوْطُ والغائطُ: المُتَّسِعُ من الأَرض مع طُمَأْنينةٍ، وجمعه أَغْواطٌ وغُوطٌ وغِياطٌ وغِيطاتٌ، صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها، قال المتنخل الهذلي:
وخَرْقٍ تُحْشَرُ الرُّكْبانُ فيه،
بَعِيدِ الجَوْفِ، أَغْبَرَ ذِي غِياطِ
وقال:
وخَرْقٍ تَحَدَّثُ غِيطانُه،
حَدِيثَ العَذارى بأَسْرارِها
إِنما أَرادَ تَحَدَّثُ الجِنُّ فيها أَي تَحَدَّثُ جِنُّ غِيطانِه كقول الآخر:
تَسْمَعُ للجنِّ بهِ زيزِيزَها
هَتامِلاً مِن رِزِّها وهَيْنَما
قال ابن بري: أَغْواطٌ جمع غَوْطٍ بالفتح لغة في الغائط، وغِيطانٌ جمع له أَيضاً مثل ثَوْرٍ وثِيرانٍ، وجمع غائطٍ أَيضاً مثل جانٍّ وجِنَّانٍ، وأَما غائطٌ وغوطٌ فهو مثل شارِفٍ وشُرْفٍ؛ وشاهد الغَوط، بفتح الغين، قول الشاعر:
وما بينَها والأَرضِ غَوْطٌ نَفانِف
ويروى: غَوْلٌ، وهو بمعنى البُعْد. ابن شميل: يقال للأَرضِ الواسعةِ الدَّعْوةِ: غائطٌ لأَنه غاطَ في الأَرض أَي دخَل فيها، وليس بالشديد التصَوُّبِ ولبَعْضِها أَسنادٌ، وفي قصة نوح، على سيدنا محمد وعليه الصلاة والسلام: وانْسَدَّتْ يَنابِيعُ الغَوْطِ الأَكبرِ وأَبوابُ السماء؛ الغَوْطُ: عُمْقُ الأَرضِ الأَبْعدُ، ومنه قيل للمطْمَئنّ من اَلأَرض غائطٌ، ولموضع قَضاء الحاجة غائط، لأَنَّ العادة أَن يَقْضِيَ في المُنْخَفِض من الأَرض حيث هو أَستر له ثم اتُّسَعَ فيه حتى صار يطلق على النجْوِ نفْسِه. قال أَبو حنيفة: من بواطن الأَرض المُنْبِتةِ الغِيطانُ، الواحد منها غائطٌ، وكلُّ ما انْحَدَرَ في الأَرض فقد غاطَ، قال: وقد زعموا أَنَّ الغائط ربما كان فَرْسخاً وكانت به الرِّياضُ. ويقال: أَتى فلان الغائطَ، والغائطُ المطمئن من الأَرض الواسعُ. وفي الحديث: تنزِل أُمّتي بغائطٍ يسمونه البَصْرةَ أَي بَطْنٍ مُطْمَئِنٍّ من الأَرض. والتغْوِيطُ: كناية عن الحدَثِ. والغائطُ: اسم العَذِرة نفْسها لأَنهم كانوا يُلْقُونها بالغِيطان، وقيل: لأَنهم كانوا إِذا أَرادوا ذلك أَتوا الغائط وقضوا الحاجة، فقيل لكل مَن قضى حاجتَه: قد أَتى الغائط، يُكنَّى به عن العذرة. وفي التنزيل العزيز: أَو جاء أَحد منكم من الغائط؛ وكان الرجل إِذا أَراد التَّبَرُّزَ ارْتادَ غائطاً من الأَرض يَغِيبُ فيه عن أَعين الناس، ثم قيل للبِرازِ نَفْسِه، وهو الحدَثُ: غائط كناية عنه، إِذ كان سبباً له. وتَغَوَّط الرجل: كناية عن الخِراءة إِذا أَحدث، فهو مُتَغَوِّط. ابن جني: ومن الشاذّ قراءة من قرأَ: أَو جاء أَحد منكم من الغَيْطِ؛ يجوز أَن يكون أَصله غَيِّطاً وأَصله غَيْوِطٌ فخفف؛ قال أَبو الحسن: ويجوز أَن يكون الياء واواً للمُعاقبةِ. ويقال: ضرب فلان الغائطَ إِذا تبَرَّزَ. وفي الحديث: لا يذهَب الرَّجلانِ يَضْرِبان الغائطَ يتحدَّثانِ أَي يَقْضِيانِ الحاجةَ وهما يتحدَّثان؛ وقد تكرر ذكر الغائط في الحديث بمعنى الحدَث والمكان. والغَوْطُ أَغْمَضُ من الغائطِ وأَبعَدُ. وفي الحديث: أَنَّ رجلاً جاءه فقال: يا رسولَ اللّه، قل لأَهْلِ الغائط يُحْسِنوا مُخالَطتي؛ أَراد أَهل الوادي الذي يَنْزِلُه.
وغاطَت أَنْساعُ الناقةِ تَغُوطُ غَوْطاً: لَزِقَتْ ببطنها فدخلت فيه؛ قال قيس بن عاصم:
سَتَخْطِمُ سَعْدٌ والرِّبابُ أُنُوفَكم،
كما غاطَ في أَنْفِ القَضِيبِ جَرِيرُها
ويقال: غاطَتِ الأَنْساعُ في دَفِّ الناقةِ إِذا تبينت آثارُها فيه. وغاطَ في الشيء يَغُوطُ ويَغِيطُ: دخل فيه. يقال: هذا رمل تَغُوطُ فيه الأَقْدامُ. وغاطَ الرجلُ في الوادي يَغُوطُ إِذا غاب فيه؛ وقال الطِّرِمّاحُ يذكر ثَوْراً:
غاطَ حتى اسْتَثارَ مِن شِيَمِ الأَر
ضِ سَفاه من دُونِها باده
(* قوله «باده» هو هكذا في الأصل على هذه الصورة.)
وغاطَ فلانٌ في الماء يَغُوطُ إِذا انغمَسَ فيه. وهما يتَغاوَطان في الماء أَي يتَغامَسانِ ويتَغاطَّانِ. الأَصمعي: غاطَ في الأَرض يَغُوطُ ويَغِيطُ بمعنى غابَ. ابن الأَعرابي: يقال غُطْ غُطْ إِذا أَمرته أَن يكون مع الجماعة. يقال: ما في الغاطِ مثله أَي في الجماعة.
والغَوْطةُ: الوَهْدةُ في الأَرض المُطْمَئنَّةُ، وذهب فلان يَضْرِب الخَلاء. وغُوطةُ: موضع بالشام كثير الماء والشجر وهو غُوطةُ دِمَشْق، وذكرها الليث معرّفة بالأَلف واللام. والغُوطةُ: مجتمَعُ النباتِ والماء، ومدينة دِمَشْقَ تسمى غُوطةَ، قال: أُراه لذلك. وفي الحديث: أَنَّ فُسطاطَ المسلمين يوم المَلْحمةِ بالغُوطةِ إِلى جانب مدينةٍ يقال لها دِمَشْقُ؛ الغُوطة: اسم البساتين والمياه التي حولَ دمشقَ، صانها اللّه تعالى، وهي غُوطَتُها.

##### Türkçe

**الغَوْطُ**: **الثَّريدةُ**. Ve **التَّغْوِيطُ**: ondan lokma almak; ve denildi ki: **التغويط** lokmanın büyüklüğüdür. Ve **غاطَ يَغُوط غَوْطاً**: kazdı; ve adam çamura battı. Ve denilir: **اغْوِطْ** kuyunu, yani dibini uzaklaştır; ve o, dibi uzak olan bir kuyu: **بئر غَوِيطة**. Ve **الغَوْطُ** ve **الغائطُ**: yerden geniş olan, bir alçaklıkla birlikte; çoğulu **أَغْواطٌ** ve **غُوطٌ** ve **غِياطٌ** ve **غِيطاتٌ**; kendisinden öncekinin kesreli oluşundan dolayı **الواو** **ياء** oldu. **المتنخل الهذلي** dedi:

وخَرْقٍ تُحْشَرُ الرُّكْبانُ فيه،
بَعِيدِ الجَوْفِ، أَغْبَرَ ذِي غِياطِ

Ve dedi:

وخَرْقٍ تَحَدَّثُ غِيطانُه،
حَدِيثَ العَذارى بأَسْرارِها

Ancak o, “orada cinler konuşur”u kastetti; yani, “onun **غِيطان**’ının cinleri konuşur”; başkasının sözü gibi:

تَسْمَعُ للجنِّ بهِ زيزِيزَها
هَتامِلاً مِن رِزِّها وهَيْنَما

İbn Berrî dedi: **أَغْواطٌ**, **الغائط** hakkında bir lehçe olarak fetha ile **غَوْطٍ**’un çoğuludur; ve **غِيطانٌ** da onun çoğuludur; **ثَوْرٍ** ve **ثِيرانٍ** gibi; ve **غائطٍ**’ın çoğulu da **جانٍّ** ve **جِنَّانٍ** gibi. **غائطٌ** ve **غوطٌ** ise **شارِفٍ** ve **شُرْفٍ** gibidir. **الغَوط**’un (ğayn fethalı) şahidi şairin sözüdür:

وما بينَها والأَرضِ غَوْطٌ نَفانِف

Ve rivayet olunur: **غَوْلٌ**; o da uzaklık manasındadır. İbn Şümeyl: Geniş, düz (yayvan) araziye **غائطٌ** denilir; çünkü o, yere **غاطَ** etti, yani ona girdi; ve şiddetli bir iniş değildir; ve onun bir kısmının yamaçları vardır. Ve Nûh kıssasında, efendimiz Muhammed’in üzerine salât ve selâm olsun: “Ve **الغَوْطِ الأَكبرِ**’in pınarları ve göğün kapıları tıkandı”; **الغَوْطُ**: yerin en uzak derinliğidir; bundan dolayı yerin alçak olanına **غائطٌ** denildi; ve ihtiyaç giderme yerine de **غائط** (denildi); çünkü âdet, kişinin yerin alçak kısmında, kendisi için daha örtülü olan yerde gidermesidir; sonra bu hususta genişletildi de, dışkının kendisine de ıtlak olunur oldu. Ebû Hanîfe dedi: Bitki bitiren yerin iç kısımlarından **الغِيطانُ** vardır; onun teki **غائطٌ**’tır. Ve yere doğru her ne aşağı inerse, muhakkak **غاطَ** etmiştir. Dedi: Ve zannettiler ki **الغائط** bazen bir fersah olurdu ve onda çayırlar bulunurdu. Ve denilir: Falan **الغائطَ**’a geldi; **الغائطُ** yerin geniş alçak kısmıdır. Hadiste: “Ümmetim **غائطٍ**’a iner; ona **البَصْرةَ** derler”; yani yerden alçak bir karın (çukur). Ve **التغْوِيطُ**: hades için kinayedir. Ve **الغائطُ**: dışkının kendisinin adıdır; çünkü onlar onu **الغِيطان**’a atarlardı. Ve denildi: Çünkü onlar bunu istedikleri zaman **الغائط**’a gelir ve ihtiyacı giderirlerdi; böylece ihtiyacını gideren her kimse için “**الغائط**’a geldi” denildi; onunla dışkıdan kinaye yapılır. Ve aziz tenzilde: **أَو جاء أَحد منكم من الغائط**; adam, dışarı çıkıp abdest bozmak istediği zaman, insanların gözlerinden kaybolacağı yerden bir **غائط** arardı; sonra bizzat dışkının kendisine—ki o hadestir—onunla kinaye olarak **غائط** denildi; zira o, onun sebebiydi. Ve **تَغَوَّط** adam: hades ettiğinde dışkılama için kinayedir; o hâlde o, **مُتَغَوِّط**tur. İbn Cinnî: Şâz olanlardandır; “**أَو جاء أَحد منكم من الغَيْطِ**” diye okuyan kimsenin kıraati. Aslı **غَيِّطاً** olabilir; ve aslı **غَيْوِطٌ**tur; sonra hafifletildi. Ebû’l-Hasen dedi: Ve **الياء**’ın, karşılıklı dönüşüm için **واواً** olması da caizdir. Ve denilir: Falan **الغائطَ**’ı vurdu; yani dışarı çıkıp abdest bozdu. Hadiste: “İki adam **الغائطَ** vurup konuşarak gitmesin”; yani konuşurlarken ihtiyaçlarını gidermesinler. Ve hadiste **الغائط**’ın zikri, hades ve mekân manasıyla tekrar etmiştir. **الغَوْطُ**, **الغائط**’tan daha kapalı ve daha uzaktır. Hadiste: Bir adam ona geldi de dedi ki: “Ey Allah’ın elçisi, **أَهْلِ الغائط**’a söyle, benimle iyi geçinsinler”; onunla, indiği vadinin halkını kastetti.

Ve devenin bağları **غاطَت** eder, **تَغُوطُ غَوْطاً**: karnına yapıştı da onun içine girdi. Kays b. Âsım dedi:

سَتَخْطِمُ سَعْدٌ والرِّبابُ أُنُوفَكم،
كما غاطَ في أَنْفِ القَضِيبِ جَرِيرُها

Ve denilir: Bağlar devenin göğüs kısmına **غاطَت** ettiğinde, onun izleri onda belirginleşti. Ve **غاطَ** şeyin içine, **يَغُوطُ** ve **يَغِيطُ**: onun içine girdi. Denilir: Bu, ayakların içinde battığı bir kumdur. Ve adam vadide **غاطَ** eder, **يَغُوطُ**: onda kaybolduğunda. Ve **الطِّرِمّاحُ**, bir boğayı anarak dedi:

غاطَ حتى اسْتَثارَ مِن شِيَمِ الأَر
ضِ سَفاه من دُونِها باده

(* “**باده**” sözü, asılda bu suret üzere böyledir.)

Ve falan suda **غاطَ** eder, **يَغُوطُ**: onda daldığında. Ve ikisi suda **يتَغاوَطان**: yani birbirleriyle dalışırlar ve birbirlerini batırırlar. el-Asma‘î: Yerde **غاطَ** eder, **يَغُوطُ** ve **يَغِيطُ**, “kayboldu” manasındadır. İbnü’l-A‘râbî: **غُطْ غُطْ** denilir; onu cemaatle beraber olmasını emrettiğinde. Denilir: **الغاطِ** içinde onun gibisi yoktur; yani cemaat içinde.

Ve **الغَوْطةُ**: yerin alçak, çukur olan kısmıdır; ve falan gitti, boşluğu (tenhayı) vuruyor (yani dışarı çıkıp abdest bozuyor). Ve **غُوطةُ**: Şam’da suyu ve ağacı çok olan bir yerdir; o, **غُوطةُ دِمَشْق**’tır; ve Leys onu **الأَلف واللام** ile marife olarak zikretti. Ve **الغُوطةُ**: bitkinin ve suyun toplandığı yer; ve **دِمَشْقَ** şehri **غُوطةَ** diye adlandırılır; dedi: Onun için olduğunu sanıyorum. Hadiste: “Melhame gününde Müslümanların otağı **بالغُوطةِ**’dedir; **دِمَشْقُ** denilen bir şehrin yanında”; **الغُوطة**: Dımaşk’ın etrafındaki bahçelerin ve suların adıdır—Allah Teâlâ onu korusun—ve o, onun **غُوطَتُها**’sıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ و ط * قولهم أتى فلان * الغائِطَ * أصل الغائط المطمئن من الأرض الواسع وكان الرجل منهم إذا أراد أن يقضي الحاجه أتى الغائط وقضى حاجته فقيل لكل من قضى حاجته قد أتى الغائط يكنى به عن العِذرة وقد * تَغَوَّط * وبال و * الغُوطَةُ * بالضم موضع بالشام كثير الماء والشجر وهي * غُوطة * دمشق

##### Türkçe

* غ و ط * Onların sözü: falan kimse **الغائِطَ**’a geldi. **الغائط**’ın aslı, yerin geniş olan alçak (çukur) kısmıdır. Onlardan bir adam, ihtiyacını gidermek istediğinde **الغائط**’a gelir ve ihtiyacını giderirdi; böylece, ihtiyacını gideren her kimse için “**الغائط**’a geldi” denildi; onunla **العِذرة**’den kinaye edilir. Ve o, **تَغَوَّط** etti; bevletti. Ve **الغُوطَةُ** (damme ile), Şam’da suyu ve ağacı çok olan bir yerdir; o, **غُوطة** Dımaşk’tır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغوط: الثريدة. والغوط: الحفر، عن أبي عمرو: غاط يغوط غوطا، أي حفر. وغاط الرجل في الطين. والغوط: دخول الشيء في الشيء، كالغيط، يقال: غاط في الشيء يغوط ويغيط: دخل فيه. وهذا رمل تغوط فيه الأقدام. والغوط: المطمئن الواسع من الأرض، كالغاط والغائط. وقال ابن دريد: الغوط أشد انخفاضا من الغائط وأبعد. وفي قصة نوح، على سيدنا محمد وعليه الصلاة والسلام:  وانسدت ينابيع الغوط الأكبر وأبواب السماء  وقال ابن شميل: يقال للأرض الواسعة الدعوة: غائط، لأنه غاط في الأرض، أي دخل فيها، وليس بالشديد التصوب،ولبعضها أسناد. وفي الحديث:  أن رجلا جاء فقال: يا رسول الله، قل لأهل الغائط يحسنوا مخالطتي  أراد أهل الوادي الذي ينزله، ج: غوط، بالضم، وأغواط، قال ابن بري: أغواط: جمع غوط، بالفتح، لغة في الغائط، وغيطان جمع له أيضا، مثل ثور وثيران، وجمع غائط أيضا، مثل جان وجنان. وأما غائط وغوط، فهو مثل شارف وشرف. وشاهد الغوط، بفتح الغين، قول الشاعر:
  وما بينها والأرض غوط نفانف ويروى غول وهو بمعنى البعد، وغياط، بكسرهما، صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها، قال المتنخل الهذلي:
  وخرق تحسر الركبان فـيه                      بعيد الجوف أغبر ذي غياط ويروى: ذي غواط، وذي نياط. وقال آخر:
  وخرق تحدث غيطـانـه                      حديث العذارى بأسرارها

  وفي الحديث: تنزل أمتي بغائط يسمونه البصرة: أي بطن مطمئن من الأرض  . والغائط: كناية عن العذرة نفسها؛ لأنهم كانوا يلفونها بالغيطان وقيل لأنهم كانوا إذا أرادوا ذلك أتوا الغائط وقضوا الحاجة، فقيل لكل من قضى حاجته: قد أتى الغائط، يكنى به عن العذرة. وفي التنزيل العزيز  أو جاء أحد منكم من الغائط  وكان الرجل إذا أراد التبرز ارتاد غائطا من الأرض يغيب فيه عن أعين الناس، ثم قيل للبراز نفسه، وهو الحدث غائط، كناية عنه، إذا كان سببا له. وقال ابن شميل: الغوطة، بالفتح: الوهدة من الأرض المطمئنة. وقال أبو محمد الأعرابي: الغوطة: برث أبيض لبني أبي بكر بن كلاب يسير فيه الراكب يومين لا يقطعه، به مياه كثيرة وغيطان وجبال. وقال غيره: الغوطة: د: بأرض طيئ لبني لأم منهم، قريب من جبال صبح لبني فزارة، وهما غوطتان، والأخرى: ماء ملح رديء، لبني عامر بن جوين الطائي. والغوطة، بالضم: مدينة دمشق، أو كورتها، وهي إحدى جنان الدنيا الأربع، والثانية: أبلة البصرة، والثالثة: شعب بوان، والرابعة: سغد سمرقند، قال عبيد الله بن قيس الرقيات يمدح عبد العزيز ابن مروان:
  أحلك الله والخلـيفة بـال                      غوطة دارا بها بنو الحكم وقال أيضا يذكر الملوك:
  أقفرت منهم الفراديس فالغـو                      طة ذات القرى وذات الظلال وفي الحديث:  أن فسطاط المسلمين يوم الملحمة بالغوطة إلى جانب مدينة يقال لها: دمشق  . والتغويط: اللقم، من الغوط، وهو الثريد. أو التغويط: تعظيمه، أي اللقم. والتغويط: إبعاد قعر البئر. وتغوط الرجل، إذا أبدى، أي أحدث، كناية عن الخراءة، فهو متغوط. وانغاط العود: تثنى، نقله الصاغاني. وتغاوطا في الماء: تغامسا وتغاطا، وهما يتغاوطان، ويتغاطان. والغاط: الجماعة، يقال: ما في الغاط مثله، وقال ابن الأعرابي: يقال  غط غط، إذا أمرته أن يكون مع الغاط، أي مع الجماعة إذا جاءت الفتن. ومما يستدرك عليه: بئر غويطة، كسفينة: بعيدة القعر. وقال الفراء: يقال: أغوط بئرك، أي أبعد قعرها. ويقال لموضع قضاء الحاجة: غائط، مجاز؛ لأن العادة أن يقضي في المنخفض من الأرض حيث هو أستر له. وكل ما انحدر في الأرض فقد غاط. قال أبو حنيفة: وقد زعموا أن الغائط ربما كان فرسخا، وكانت به الرياض.
 قال ابن جني: ومن الشاذ قراءة من قرأ:  أو جاء أحد منكم من الغيط  يجوز أن يكون أصله غيطا، وأصله غيوط، فخفف، قال أبو الحسن: ويجوز أن تكون الياء واوا للمعاقبة. ويقال: ضرب فلان الغائط، إذا تبرز، وفي الحديث:  لا يذهب الرجلان يضربان الغائط يتحدثان  ، أي يقضيان الحاجة وهما يتحدثان. وقد تكرر ذكر الغائط في الحديث بمعنى الحدث والمكان. وغاطت أنساع الناقة تغوط غوطا: لزقت ببطنها فدخلت فيه، قال قيس بن عاصم:
  ستحطم سعد والربـاب أنـوفـكـم                      كما غاط في أنف القضيب جريرها

  ويقال: غاطت الأنساع في دف الناقة: إذا تبينت آثارها فيه. وغاط الرجل في الوادي يغوط، إذا غاب فيه. وغاط فلان في الماء يغوط، إذا انغمس فيه. والغيط، بالفتح: البستان. والنجم محمد بن أحمد السكندري الغيطي، منسوب إلى غيط العدة بمصر؛ لأنه كان سكن بها، حدث عن شيخ الإسلام زكريا بن محمد الأنصاري. ومعجم شيوخه يتضمن سبعا وعشرين شيخا، وهو عندي. قال الشعراني في الذيل: توفي يوم الأربعاء 17 صفر سنة 981.

##### Türkçe

**الغوط**: tirid (ekmek ufalanıp et suyuna katılan yemek). Ve **الغوط**: kazma; Ebû Amr’dan: **غاط يغوط غوطا**, yani: kazdı. Ve adam çamura **غاط** etti. Ve **الغوط**: şeyin şeyin içine girmesi; **الغيط** gibi; denir: **غاط في الشيء يغوط ويغيط**: onun içine girdi. Ve bu, ayakların içinde battığı bir kumdur. Ve **الغوط**: yerden geniş çukur (alçak) yer; **الغاط** ve **الغائط** gibi. İbn Düreyd dedi: **الغوط** **الغائط**’tan daha şiddetli alçalmadır ve daha uzaktır. Nûh kıssasında, efendimiz Muhammed’e ve ona salât ve selâm olsun:
 وانسدت ينابيع **الغوط** الأكبر وأبواب السماء
İbn Şümeyl dedi: geniş, düz (yayvan) araziye **غائط** denir; çünkü o, yere **غاط** etmiştir, yani onun içine girmiştir; ve şiddetli inişli değildir; ve onun bir kısmının yamaçları vardır. Hadiste:
 أن رجلا جاء فقال: يا رسول الله، قل لأهل **الغائط** يحسنوا مخالطتي
Onunla, indiği vadi halkını kastetti; çoğulu: **غوط**, damme ile; ve **أغواط**. İbn Berrî dedi: **أغواط**: fetha ile **غوط**’un çoğuludur; **الغائط** hakkında bir dildir; ve **غيطان** da onun çoğuludur; tıpkı **ثور** ve **ثيران** gibi; ve **غائط**’ın da çoğulu; tıpkı **جان** ve **جنان** gibi. Ama **غائط** ve **غوط**, o, **شارف** ve **شرف** gibidir. **الغوط**’a, ğayn fetha ile, şairin sözü şahitlik eder:
  وما بينها والأرض **غوط** نفانف
Ve **غول** diye rivayet olunur; o, uzaklık manasındadır. Ve **غياط**, ikisi de kesra ile: kendisinden öncekinin kesralı olmasından dolayı vav yâ’ya dönüştü. Mütenahhil el-Hüzelî dedi:
  وخرق تحسر الركبان فـيه                      بعيد الجوف أغبر ذي **غياط**
Ve **ذي غواط** ve **ذي نياط** diye rivayet olunur. Bir başkası dedi:
  وخرق تحدث **غيطـانـه**                      حديث العذارى بأسرارها

Hadiste: **تنزل أمتي بغائط يسمونه البصرة**: yani yerden alçak, düz bir karın (çukur) yer. Ve **الغائط**: bizzat dışkının kendisine kinayedir; çünkü onlar onu **الغيطان** ile sararlardı; ve denildi ki: çünkü onlar bunu istediklerinde **الغائط**’a gelirler ve ihtiyacı giderirlerdi; böylece ihtiyacını gideren her kimse için: “**قد أتى الغائط**” denildi; onunla dışkıya kinaye yapılır. Aziz tenzilde:
 أو جاء أحد منكم من **الغائط**
Adam, büyük abdest bozmak istediğinde, insanların gözlerinden kaybolacağı bir yerden **غائطا** arardı; sonra bizzat dışkının kendisine—ki o hadestir—**غائط** denildi; ona kinaye olarak; eğer o, ona sebep ise. İbn Şümeyl dedi: **الغوطة** fetha ile: yerin düz çukur yeridir. Ebû Muhammed el-A‘râbî dedi: **الغوطة**: Benî Ebî Bekr b. Kilâb’a ait beyaz bir kumluktur; binekli onda iki gün yürür, onu kesip bitiremez; onda çok sular, **غيطان** ve dağlar vardır. Başkası dedi: **الغوطة**: **د**: Tayy diyarında, onlardan Benî Le’em’e aittir; Benî Fezâre’ye ait Cibâl Subh’a yakındır; ve onlar iki **غوطتان**’dır; ve diğeri: kötü bir tuzlu sudur; Tayy’lı Benî Âmir b. Cüveyn’e aittir. Ve **الغوطة** damme ile: Dımaşk şehri, yahut onun kûrası; ve o, dünyanın dört cennetinden biridir; ikincisi: Basra’nın **أبلة**’si; üçüncüsü: Şi‘b Buvvân; dördüncüsü: Semerkand’ın **سغد**’u. Ubeydullah b. Kays er-Rukayyât, Abdülazîz b. Mervân’ı överken dedi:
  أحلك الله والخلـيفة بـال                      **غوطة** دارا بها بنو الحكم
Ve kralları anarak da dedi:
  أقفرت منهم الفراديس فالغـو                      طة ذات القرى وذات الظلال
Hadiste:
 أن فسطاط المسلمين يوم الملحمة بالغوطة إلى جانب مدينة يقال لها: دمشق
Ve **التغويط**: lokmalar; **الغوط**’tan, o da tiriddir. Yahut **التغويط**: onu büyütmek; yani lokmalar. Ve **التغويط**: kuyunun dibini uzaklaştırmak (derinleştirmek). Ve adam **تغوط** etti; eğer açığa çıkardıysa, yani hades ettiyse; dışkılamaya kinaye olarak; o hâlde o **متغوط**’tur. Ve **انغاط العود**: büküldü; Sâğânî onu nakletti. Ve suda **تغاوطا**: daldılar ve **تغاطا**; ve onlar **يتغاوطان** ve **يتغاطان**. Ve **الغاط**: cemaat; denir: **ما في الغاط مثله**. İbnü’l-A‘râbî dedi: denir: **غط غط**; ona, fitneler geldiğinde cemaatle, yani cemaatle beraber olmasını emrettiğinde. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **بئر غويطة**; **سفينة** vezninde: dibi uzak (derin) olan. Ferrâ dedi: denir: **أغوط بئرك**; yani onun dibini uzaklaştır (derinleştir). Ve ihtiyacın giderildiği yere **غائط** denir; mecaz olarak; çünkü âdet, yerin alçak kısmında gidermektir; orası onun için daha örtücüdür. Yerde her ne alçalırsa, muhakkak **غاط** etmiştir. Ebû Hanîfe dedi: ve onlar iddia ettiler ki **الغائط** bazen bir fersah olurdu; ve onda çayırlar vardı.
İbn Cinnî dedi: şâz olanlardandır, şu okuyuşu okuyan kimsenin kıraati:
 أو جاء أحد منكم من **الغيط**
Caizdir ki aslı **غيطا** olsun; ve aslı **غيوط**’tur; sonra hafifletildi. Ebû’l-Hasen dedi: ve caizdir ki yâ, muâkabe yoluyla vav olsun. Ve denir: falan **ضرب الغائط** etti; büyük abdest bozduğunda. Hadiste:
 لا يذهب الرجلان يضربان **الغائط** يتحدثان
Yani ihtiyacı giderirlerken konuşurlar. Hadiste **الغائط**’ın zikri, hades ve mekân manasıyla tekrar etmiştir. Ve devenin kayışları **غاطت** eder: **تغوط غوطا**; karnına yapıştı da onun içine girdi. Kays b. Âsım dedi:
  ستحطم سعد والربـاب أنـوفـكـم                      كما غاط في أنف القضيب جريرها

Ve denir: kayışlar devenin hörgücünde **غاطت** etti; eğer onun izleri onda belirgin olduysa. Ve adam vadide **غاط** etti: **يغوط**; eğer onda kaybolduysa. Ve falan suda **غاط** etti: **يغوط**; eğer onda daldıysa. Ve **الغيط**, fetha ile: bostan. Ve Necm Muhammed b. Ahmed es-Sekenderî el-**غيطي**: Mısır’da **غيط العدة**’ye nispetlidir; çünkü orada oturmuştu; Şeyhü’l-İslâm Zekeriyyâ b. Muhammed el-Ensârî’den rivayet etti. Şeyhlerinin mu‘cemi yirmi yedi şeyhi ihtiva eder; ve o, benim yanımdadır. Şa‘rânî zeylde dedi: 981 senesi Safer’in 17’si Çarşamba günü vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَاطَ
1 غَاطَ ذ , aor. يَغُوطُ, (S, Msb, TA,) inf. n. غَوْطٌ, (S, Msb, K,) It entered, or sank, (S, Msb, K, TA,) into (فِى) a thing; (S, K, TA;) as, for instance, the foot into sand; (S, TA;) and a man into mud, (TA,) or into water; (Msb;) and into a valley; (TA, in this art. and in art. غيط; in the former expl. by اِنْغَمَسَ;) and غَاطَ, aor. يَغِيطُ, (S, TA,) inf. n. غَيْطٌ, (K,) signifies the same: (S, K:) both also signify he, or it, became hidden, (As, and K in art. غيط,) in the ground. (As.) You say also, غَاطَتْ أَنْسَاعُ النَّاقَةِ, aor. and inf. n. as above, The plaited thongs of the she-camel clave to her belly, and so entered, or sank, therein. (TA.) And غَاطَتِ الأَنْسَاعُ فِى دَفِّ النَّاقَةِ The plaited thongs caused their impressions to be visible in the side of the she-camel. (TA.) ― -b2- It (a place) sank, or became depressed, in the ground. (ISh.) And It (anything) descended, or sloped downwards, in the ground. (TA.) ― -b3- Also, aor. and inf. n. as above, He dug, excavated, or hollowed out. (TA: and in some copies of the K, الغَوْطُ is expl. by الحَفْرُ; but the reading given in the TA, in that instance, is الحُفْرَةُ.) -A2- غُطْ غُطْ means Be thou with the جَمَاعَة [i. e. the mass, or main body], (IAar, O, K,) who are termed the غَاط, (O,) [be thou with them, not with the factious,] when فِتَن [i. e. factions, &c.,] come. (IAar, O, K.)

غوّط
2 غوّط ذ , inf. n. تَغْوِيطٌ, He gobbled [food]: (Ibn-'Abbلd, O, K: *) or gobbled largely, or in large mouthfuls: (K, * TA:) from غَوْطٌ meaning ثَرِيد. (TA.) -A2- And تَغْوِيطٌ signifies also The making a well deep. (K. [See also 4.])

أَغْوَطَ
4 أَغْوَطَ ذ He made deep a well. (Fr, O, TA. [See also 2.])

تغوّط
5 تغوّط ذ (tropical:) He voided excrement, or ordure. (S, Msb, K, TA. [In the CK, اَنْدىٰ is put by mistake for ابدى.])

تَغَاوَطَا فِى المَآءِ
6 تَغَاوَطَا فِى المَآءِ ذ They two vied, or contended, each with the other, in plunging, or diving, in the water. (K, * TA.)

انغاط
7 انغاط ذ It (a branch, or twig, or the like,) bent. (O, K.)

غَاطٌ
غَاطٌ ذ : see غَائِطٌ. -A2- الغَاطُ signifies also الجَمَاعَةُ [meaning The mass, or main body, of the people]. (O, K.) One says, مَا فِى الغَاطِ مِثْلُهُ [There is not in the mass, or main body, of the people, the like of him]. (O, TA.)

غَوْطٌ
غَوْطٌ ذ A hollow, cavity, pit, or the like, dug, or excavated, in the ground; syn. حُفْرَةٌ. (So in the K, accord. to the TA, on the authority of AA: but in some copies of the K, الغَوْطُ in this instance is expl. by الحَفْرُ: see 1, last sentence.) See also غَائِطُ. -A2- And i. q. ثَرِيدٌ [Crumbled bread moistened with broth]. (O: in the K ثَرِيدَة.)

غَيْطٌ
غَيْطٌ ذ : see غَائِطٌ, latter half.

غَوْطَةٌ
غَوْطَةٌ ذ A [low, or depressed, place, or hollow, such as is called] وَهْدَة, in the ground. (ISh, K.) [See also غَائِطٌ.]

غُوطَةٌ
غُوطَةٌ ذ A place comprising water and herbage: whence غُوطَةُ دِمَشْقَ, (Har pp. 130, et seq.,) i. e. the city, or district, of Damascus, (K,) which is a place abounding with water and trees. (S.)

بِئْرٌ غَوِيطَةٌ
بِئْرٌ غَوِيطَةٌ ذ A deep well. (TA.)

غَائِطٌ
غَائِطٌ ذ A wide, depressed piece of ground or land, (ISh, S, O, Msb, K,) but not much depressed, and in some instances having acclivities [bordering it]; (ISh;) sometimes, as they assert, a league (فَرْسَخ) in extent, and having in it meadows; (AHn;) and ↓ غَاطٌ and ↓ غَوْطٌ signify the same; (O, K;) or the last is more depressed than the غائط: (IDrd, O:) and غائط is also applied to a valley: (TA:) the pl. [of pauc.] is أَغْوَاطٌ, (S, Msb, K,) or this is pl. of غَوْطٌ, (IB,) and [of mult.] غِيطَانٌ, (S, Msb, K,) which is pl. of both these sings., (IB,) and غُوطٌ (S, Msb, K) and غِيَاطٌ. (K.) ― -b2- Hence, (tropical:) A place in which one satisfies a want of nature; the custom being to do so in a depressed place, where one is concealed. (S, * Msb, * TA.) In the Kur [iv. 46, or v. 9], accord. to an extraordinary reading, it is written ↓ غَيْط, [a form now commonly used, and signifying a garden, but there meaning a privy place,] the original form of which may be غَيْوِط, and then غَيِّط, [and then غَيْط,] it being contracted; or, accord. to Abu-l- Hasan, the ى may be originally و, these two letters being in this instance interchangeable. (IJ.) You say, أَتَى الغَائِطَ, (S, TA,) and ضَرَبَ الغَائِطَ, (TA,) (tropical:) He satisfied a want of nature; (S, TA;) voided excrement, or ordure. (TA.) ― -b3- And hence, (S, TA,) (tropical:) Human excrement, or ordure: (S, K, TA:) because they used to cast it away in a غائط: or because they used to go thither to satisfy a want of nature. (TA.)

##### Türkçe

غَاطَ
1 **غَاطَ** ذ , muzâri‘ **يَغُوطُ**, (S, Msb, TA,) mastar ismi **غَوْطٌ**, (S, Msb, K,) (bir şeye) girdi, yahut battı, (S, Msb, K, TA,) (فِى) bir şeyin içine; (S, K, TA;) meselâ ayağın kuma; (S, TA;) ve bir adamın çamura, (TA,) yahut suya; (Msb;) ve bir vadiye; (TA, bu maddede ve **غيط** maddesinde; birincisinde **اِنْغَمَسَ** ile açıklanmıştır;) ve **غَاطَ**, muzâri‘ **يَغِيطُ**, (S, TA,) mastar ismi **غَيْطٌ**, (K,) aynı mânâya gelir: (S, K:) ikisi de ayrıca, onun yahut onun (şeyin) gizlendiğini, (As, ve K **غيط** maddesinde,) yerde. (As.) Yine dersin: **غَاطَتْ أَنْسَاعُ النَّاقَةِ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, dişi devenin örülü kayışları karnına yapıştı ve böylece onun içine girdi, yahut battı. (TA.) Ve **غَاطَتِ الأَنْسَاعُ فِى دَفِّ النَّاقَةِ** Dişi devenin yan tarafında örülü kayışlar izlerini görünür kıldı. (TA.) ― -b2- O (bir yer) yerde battı, yahut çökük oldu. (ISh.) Ve o (herhangi bir şey) yerde indi, yahut aşağıya doğru meyletti. (TA.) ― -b3- Yine, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, kazdı, oydu, yahut içini boşalttı. (TA: ve K’nin bazı nüshalarında, **الغَوْطُ** **الحَفْرُ** ile açıklanmıştır; fakat TA’da, o yerde verilen okunuş **الحُفْرَةُ**’dir.) -A2- **غُطْ غُطْ** demektir: **الجَمَاعَة** ile ol [yani halkın yığını, yahut ana gövdesi], (IAar, O, K,) ki onlara **غَاط** denir, (O,) [fitneci olanlarla değil, onlarla ol,] **فِتَن** [yani fırkalar vb.] geldiği zaman. (IAar, O, K.)

غوّط
2 **غوّط** ذ , mastar ismi **تَغْوِيطٌ**, (yemeği) tıkındı: (Ibn-‘Abbād, O, K: *) yahut çokça tıkındı, yahut büyük lokmalarla tıkındı: (K, * TA:) **غَوْطٌ**’tan; **ثَرِيد** mânâsında. (TA.) -A2- Ve **تَغْوِيطٌ** ayrıca, bir kuyuyu derin yapma mânâsına gelir. (K. [Bkz. ayrıca 4.])

أَغْوَطَ
4 **أَغْوَطَ** ذ Bir kuyuyu derin yaptı. (Fr, O, TA. [Bkz. ayrıca 2.])

تغوّط
5 **تغوّط** ذ (mecaz:) dışkı çıkardı, yahut pislik çıkardı. (S, Msb, K, TA. [CK’de, yanlışlıkla **اَنْدىٰ** **ابدى** yerine konmuştur.])

تَغَاوَطَا فِى المَآءِ
6 **تَغَاوَطَا فِى المَآءِ** ذ İkisi, suda dalma yahut suya dalıp çıkma hususunda birbirleriyle yarıştı, yahut çekişti. (K, * TA.)

انغاط
7 **انغاط** ذ O (bir dal, yahut çubuk, yahut benzeri) eğildi. (O, K.)

غَاطٌ
**غَاطٌ** ذ : bkz. **غَائِطٌ**. -A2- **الغَاطُ** ayrıca **الجَمَاعَةُ** mânâsına gelir [yani halkın yığını, yahut ana gövdesi]. (O, K.) Denir ki: **مَا فِى الغَاطِ مِثْلُهُ** [halkın yığını, yahut ana gövdesi içinde onun benzeri yoktur]. (O, TA.)

غَوْطٌ
**غَوْطٌ** ذ Yerde kazılmış, yahut oyulmuş, bir çukur, oyuk, kuyu gibi şey; eş anlamlısı **حُفْرَةٌ**. (K’de böyledir, TA’ya göre, AA’nın rivayetine göre: fakat K’nin bazı nüshalarında, bu yerde **الغَوْطُ** **الحَفْرُ** ile açıklanmıştır: bkz. 1, son cümle.) Bkz. ayrıca **غَائِطُ**. -A2- Ve **ثَرِيدٌ** ile aynı mânâdadır [et suyuyla ıslatılmış ufalanmış ekmek]. (O: K’de **ثَرِيدَة**.)

غَيْطٌ
**غَيْطٌ** ذ : bkz. **غَائِطٌ**, ikinci yarı.

غَوْطَةٌ
**غَوْطَةٌ** ذ Yerde bir **وَهْدَة** [denilen türden] alçak yahut çökük yer, yahut çukur. (ISh, K.) [Bkz. ayrıca **غَائِطٌ**.]

غُوطَةٌ
**غُوطَةٌ** ذ Su ve ot barındıran bir yer: buradan **غُوطَةُ دِمَشْقَ**, (Har s. 130 vd.,) yani Şam şehri yahut bölgesi, (K,) ki su ve ağaçça bol olan bir yerdir. (S.)

بِئْرٌ غَوِيطَةٌ
**بِئْرٌ غَوِيطَةٌ** ذ Derin bir kuyu. (TA.)

غَائِطٌ
**غَائِطٌ** ذ Geniş, çökük bir yer yahut arazi parçası, (ISh, S, O, Msb, K,) fakat pek çok çökük olmayan; ve bazı durumlarda onun kenarında yamaçlar bulunan; (ISh;) bazen, onların iddia ettiklerine göre, bir fersah (فَرْسَخ) genişliğinde, ve içinde çayırlar bulunan; (AHn;) ve ↓ **غَاطٌ** ve ↓ **غَوْطٌ** aynı mânâya gelir; (O, K;) yahut sonuncusu **غائط**’tan daha çok çöküktür: (IDrd, O:) ve **غائط** ayrıca bir vadiye de söylenir: (TA:) azlık çoğulu **أَغْوَاطٌ**’dur, (S, Msb, K,) yahut bu **غَوْطٌ**’un çoğuludur, (IB,) ve çokluk çoğulu **غِيطَانٌ**’dır, (S, Msb, K,) ki bu, bu iki tekilin de çoğuludur, (IB,) ve **غُوطٌ** (S, Msb, K) ve **غِيَاطٌ**. (K.) ― -b2- Buradan, (mecaz:) kişinin tabiat ihtiyacını giderdiği yer; âdetin, bunu çökük bir yerde yapması sebebiyle, orada kişi gizlenir. (S, * Msb, * TA.) Kur’ân’da [iv. 46, yahut v. 9], şâz bir kıraate göre, ↓ **غَيْط** diye yazılır, [şimdi yaygın kullanılan bir şekil olup bahçe mânâsına gelir; fakat orada helâ yeri mânâsındadır,] bunun aslî şekli **غَيْوِط** olabilir, sonra **غَيِّط**, [sonra **غَيْط**], kısaltılmış olmak üzere; yahut Ebu-l-Hasan’a göre, **ى** aslında **و** olabilir; bu iki harf bu yerde birbirinin yerine geçer. (IJ.) Dersin: **أَتَى الغَائِطَ**, (S, TA,) ve **ضَرَبَ الغَائِطَ**, (TA,) (mecaz:) tabiat ihtiyacını giderdi; (S, TA;) dışkı çıkardı, yahut pislik çıkardı. (TA.) ― -b3- Ve buradan, (S, TA,) (mecaz:) insan dışkısı, yahut pislik: (S, K, TA:) çünkü onu bir **غائط**’a atarlardı; yahut tabiat ihtiyacını gidermek için oraya giderlerdi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَاطَ
غَاطَ ( w )  U ( n. ac. غَوْط 1 ),
a.  Dug, excavated, hollowed out; deepened.

b.  [ Fī ], Entered, penetrated into, sank into.

غَوَّطَ
غَوَّطَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Gobbled.

تَغَوَّطَ
تَغَوَّطَ V ,
a.  Voided excrement, went to stool.

تَغَاْوَطَ
تَغَاْوَطَ VI
a.  [ Fī ], Vied in plunging.

اِنْغَوَطَ
اِنْغَوَطَ VII ,
a.  Was bent.

غَوْط
غَوْط 1 , ( pl. غُوْط 3 ,  غِيَاط
a.  [ 23I ],  غِيْطان [ 34I ] ,  أَغْوَاط [ أَغْوَاْط 38 ]), Hollow, cavity; pit; trench.

b.  see 21 .

غَوْطَة
غَوْطَة 1t ,
a.  see 1 (a) &  21 .

غُوْطَة
غُوْطَة 3t ,
a.  Fertile valley.

b.  The environs, the suburbs of Damascus.

غَاْوِط
غَاْوِط 21 ,
a.  Level plain; champaign. - ( غَوِيْطَة 25t , Deep ( well ).

غَاط
غَاط [ 1A ],
a.  see 21 .

##### Türkçe

غَاطَ
غَاطَ ( w ) U ( n. ac. **غَوْط** 1 ),
a. Kazdı, kazıp çıkardı; oydu; derinleştirdi.

b. [ Fī ], içine girdi, nüfuz etti; içine battı.

غَوَّطَ
غَوَّطَ II ,
a. I (a)’ya bak.

b. Tıkındı.

تَغَوَّطَ
تَغَوَّطَ V ,
a. Dışkı çıkardı, büyük abdestini yaptı.

تَغَاْوَطَ
تَغَاْوَطَ VI
a. [ Fī ], dalmada yarıştı.

اِنْغَوَطَ
اِنْغَوَطَ VII ,
a. Eğildi.

غَوْط
غَوْط 1 , ( pl. **غُوْط** 3 , **غِيَاط**
a. [ 23I ], **غِيْطان** [ 34I ] , **أَغْوَاط** [ **أَغْوَاْط** 38 ]), oyuk, boşluk; çukur; hendek.

b. 21’e bak.

غَوْطَة
غَوْطَة 1t ,
a. 1 (a) ve 21’e bak.

غُوْطَة
غُوْطَة 3t ,
a. Verimli vadi.

b. Şam’ın çevresi, varoşları.

غَاْوِط
غَاْوِط 21 ,
a. Düz ova; düzlük. - ( **غَوِيْطَة** 25t , Derin (kuyu).

غَاط
غَاط [ 1A ],
a. 21’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غوط
غَاطَ- يَغُوْطُ (غَاطَ - يَغِيْطُ)- غَائِط
غَاطَ- يَغُوْطُ (غَاطَ - يَغِيْطُ) + الشيء أو المكان: انخفض وغار وعمق، حتى أنه يستر ويخفي من يكون فيه عن نظر المراقب
غائِط: اسم فاعل صفة مشبهة من " غَاطَ- يَغُوْطُ ": المكان الغائر المنخفض العميق الذي يخفي ويستر من فيه عن نظر المراقب
﴿أو جاء أحدٌ منكم من الغائط﴾: جاء مكاناً منخفضاً غائراً يستره، وهو اصطلاحاً: المكان المخصص للبول والبراز
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ألفاظ العمق والغور مع الترتيب من الأعلى نحو الأسفل", هي:
رَذُلَ - يَرْذُلُ، سَفُلَ - يَسْفُلُ (سَفَلَ - يَسْفَلُ)، عَمُقَ - يَعْمُقُ، قَاعَ - يَقُوْعُ، قَعُرَ - يَقْعُرُ (قَعَرَ - يَقْعَرُ)، غَاطَ- يَغُوْطُ (غَاطَ - يَغِيْطُ)
الغائط - جاء من الغائط
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحدٌ منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحدٌ منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [غوط] غ و ط: قولهم أتى فلان الغائِطَ أصل الغائط المطمئن من الأرض الواسع وكان الرجل منهم إذا أراد أن يقضي الحاجه أتى الغائط وقضى حاجته فقيل لكل من قضى حاجته قد أتى الغائط يكنى به عن العِذرة وقد تَغَوَّط وبال و الغُوطَةُ بالضم موضع بالشام كثير الماء والشجر وهي غُوطة دمشق
ملخص اللسان
1.     غاطَ في الأَرض يَغُوطُ  ويَغِيطُ بمعنى غابَ
2.     وغاطَ يَغُوط غَوْطاً: حَفَر، وغاطَ الرجلُ في  الطِّين.
3.     ويقال: اغْوِطْ بئرك أَي أَبْعِدْ قَعْرَها، وهي بئر غَوِيطة: بعيدة  القعر
4.     يقال للأَرضِ الواسعةِ  الدَّعْوةِ: غائطٌ لأَنه غاطَ في الأَرض أَي دخَل فيها
5.     والغائطُ المطمئن من الأَرض الواسعُ.
6.      والتغْوِيطُ: كناية عن  الحدَثِ.
7.      والغائطُ: اسم العَذِرة نفْسها لأَنهم كانوا يُلْقُونها بالغِيطان،  وقيل: لأَنهم كانوا إِذا أَرادوا ذلك أَتوا الغائط وقضوا الحاجة، فقيل لكل  مَن قضى حاجتَه: قد أَتى الغائط، يُكنَّى به عن العذرة
لسان العرب
● - غوط: الغَوْطُ: الثَّريدةُ. والتَّغْوِيطُ: اللَّقْمُ منها، وقيل:  التغويط عِظَمُ اللَّقْمِ. وغاطَ يَغُوط غَوْطاً: حَفَر، وغاطَ الرجلُ في  الطِّين. ويقال: اغْوِطْ بئرك أَي أَبْعِدْ قَعْرَها، وهي بئر غَوِيطة: بعيدة  القعر. والغَوْطُ والغائطُ: المُتَّسِعُ من الأَرض مع طُمَأْنينةٍ،  وجمعه أَغْواطٌ وغُوطٌ وغِياطٌ وغِيطاتٌ، صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها،  قال المتنخل الهذلي:  وخَرْقٍ تُحْشَرُ الرُّكْبانُ فيه،  بَعِيدِ الجَوْفِ، أَغْبَرَ ذِي غِياطِ  وقال:  وخَرْقٍ تَحَدَّثُ غِيطانُه،  حَدِيثَ العَذارى بأَسْرارِها  إِنما أَرادَ تَحَدَّثُ الجِنُّ فيها أَي تَحَدَّثُ جِنُّ غِيطانِه كقول  الآخر:  تَسْمَعُ للجنِّ بهِ زيزِيزَها  هَتامِلاً مِن رِزِّها وهَيْنَما  قال ابن بري: أَغْواطٌ جمع غَوْطٍ بالفتح لغة في الغائط، وغِيطانٌ جمع  له أَيضاً مثل ثَوْرٍ وثِيرانٍ، وجمع غائطٍ أَيضاً مثل جانٍّ وجِنَّانٍ،  وأَما غائطٌ وغوطٌ فهو مثل شارِفٍ وشُرْفٍ؛ وشاهد الغَوط، بفتح الغين، قول  الشاعر:  وما بينَها والأَرضِ غَوْطٌ نَفانِف  ويروى: غَوْلٌ، وهو بمعنى البُعْد. ابن شميل: يقال للأَرضِ الواسعةِ  الدَّعْوةِ: غائطٌ لأَنه غاطَ في الأَرض أَي دخَل فيها، وليس بالشديد  التصَوُّبِ ولبَعْضِها أَسنادٌ، وفي قصة نوح، على سيدنا محمد وعليه الصلاة  والسلام: وانْسَدَّتْ يَنابِيعُ الغَوْطِ الأَكبرِ وأَبوابُ السماء؛  الغَوْطُ: عُمْقُ الأَرضِ الأَبْعدُ، ومنه قيل للمطْمَئنّ من اَلأَرض غائطٌ،  ولموضع قَضاء الحاجة غائط، لأَنَّ العادة أَن يَقْضِيَ في المُنْخَفِض من  الأَرض حيث هو أَستر له ثم اتُّسَعَ فيه حتى صار يطلق على النجْوِ نفْسِه.  قال أَبو حنيفة: من بواطن الأَرض المُنْبِتةِ الغِيطانُ، الواحد منها  غائطٌ، وكلُّ ما انْحَدَرَ في الأَرض فقد غاطَ، قال: وقد زعموا أَنَّ الغائط  ربما كان فَرْسخاً وكانت به الرِّياضُ. ويقال: أَتى فلان الغائطَ،  والغائطُ المطمئن من الأَرض الواسعُ. وفي الحديث: تنزِل أُمّتي بغائطٍ يسمونه  البَصْرةَ أَي بَطْنٍ مُطْمَئِنٍّ من الأَرض. والتغْوِيطُ: كناية عن  الحدَثِ. والغائطُ: اسم العَذِرة نفْسها لأَنهم كانوا يُلْقُونها بالغِيطان،  وقيل: لأَنهم كانوا إِذا أَرادوا ذلك أَتوا الغائط وقضوا الحاجة، فقيل لكل  مَن قضى حاجتَه: قد أَتى الغائط، يُكنَّى به عن العذرة. وفي التنزيل  العزيز: أَو جاء أَحد منكم من الغائط؛ وكان الرجل إِذا أَراد التَّبَرُّزَ  ارْتادَ غائطاً من الأَرض يَغِيبُ فيه عن أَعين الناس، ثم قيل للبِرازِ  نَفْسِه، وهو الحدَثُ: غائط كناية عنه، إِذ كان سبباً له. وتَغَوَّط الرجل:  كناية عن الخِراءة إِذا أَحدث، فهو مُتَغَوِّط. ابن جني: ومن الشاذّ  قراءة من قرأَ: أَو جاء أَحد منكم من الغَيْطِ؛ يجوز أَن يكون أَصله  غَيِّطاً وأَصله غَيْوِطٌ فخفف؛ قال أَبو الحسن: ويجوز أَن يكون الياء واواً  للمُعاقبةِ. ويقال: ضرب فلان الغائطَ إِذا تبَرَّزَ. وفي الحديث: لا يذهَب  الرَّجلانِ يَضْرِبان الغائطَ يتحدَّثانِ أَي يَقْضِيانِ الحاجةَ وهما  يتحدَّثان؛ وقد تكرر ذكر الغائط في الحديث بمعنى الحدَث والمكان. والغَوْطُ  أَغْمَضُ من الغائطِ وأَبعَدُ. وفي الحديث: أَنَّ رجلاً جاءه فقال: يا  رسولَ اللّه، قل لأَهْلِ الغائط يُحْسِنوا مُخالَطتي؛ أَراد أَهل الوادي  الذي يَنْزِلُه.  وغاطَت أَنْساعُ الناقةِ تَغُوطُ غَوْطاً: لَزِقَتْ ببطنها فدخلت فيه؛  قال قيس بن عاصم:  سَتَخْطِمُ سَعْدٌ والرِّبابُ أُنُوفَكم،  كما غاطَ في أَنْفِ القَضِيبِ جَرِيرُها  ويقال: غاطَتِ الأَنْساعُ في دَفِّ الناقةِ إِذا تبينت آثارُها فيه.  وغاطَ في الشيء يَغُوطُ ويَغِيطُ: دخل فيه. يقال: هذا رمل تَغُوطُ فيه  الأَقْدامُ. وغاطَ الرجلُ في الوادي يَغُوطُ إِذا غاب فيه؛ وقال الطِّرِمّاحُ  يذكر ثَوْراً:  غاطَ حتى اسْتَثارَ مِن شِيَمِ الأَر  ضِ سَفاه من دُونِها باده  (* قوله «باده» هو هكذا في الأصل على هذه الصورة.)  وغاطَ فلانٌ في الماء يَغُوطُ إِذا انغمَسَ فيه. وهما يتَغاوَطان في  الماء أَي يتَغامَسانِ ويتَغاطَّانِ. الأَصمعي: غاطَ في الأَرض يَغُوطُ  ويَغِيطُ بمعنى غابَ. ابن الأَعرابي: يقال غُطْ غُطْ إِذا أَمرته أَن يكون مع  الجماعة. يقال: ما في الغاطِ مثله أَي في الجماعة.  والغَوْطةُ: الوَهْدةُ في الأَرض المُطْمَئنَّةُ، وذهب فلان يَضْرِب  الخَلاء. وغُوطةُ: موضع بالشام كثير الماء والشجر وهو غُوطةُ دِمَشْق،  وذكرها الليث معرّفة بالأَلف واللام. والغُوطةُ: مجتمَعُ النباتِ والماء،  ومدينة دِمَشْقَ تسمى غُوطةَ، قال: أُراه لذلك. وفي الحديث: أَنَّ فُسطاطَ  المسلمين يوم المَلْحمةِ بالغُوطةِ إِلى جانب مدينةٍ يقال لها دِمَشْقُ؛  الغُوطة: اسم البساتين والمياه التي حولَ دمشقَ، صانها اللّه تعالى، وهي  غُوطَتُها.
مقاييس اللغة:
(غوط) الغين والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على اطمئنانٍ وغَور. من ذلك الغائط: المطمئِنُّ من الأرض، والجمع غِيطان وأغواط. وغُوطَة دِمَشْقَ يقالُ إنها مِن هذا، كأنها أرضٌ منخفضة. وربما قالوا: انغاطَ العُودُ([11]) ، إذا تثَنَّى، وإذا تثنى فقد انخفَضَ، وقياسُه صحيح.
القاموس المحيط:
الغَوْطُ الثَّريدَةُ، والحَفْرُ، ودُخولُ الشيء في الشيء، كالغَيْطِ، والمُطْمَئِنُّ الواسِعُ من الأرضِ،
كالغاطِ والغائِطِ ج: غوطٌ، بالضم، وأغْواطٌ وغِيطانٌ وغِياطٌ بكسرهما. والغائِطُ: كِنَايَةٌ عن العَذِرَةِ. والغَوْطَةُ: الوَهْدَةُ في الأرضِ، وبَرْثٌ أبيضُ لبني أبي بَكْرٍ، يسيرُ فيه الراكِبُ يَوْمَيْنِ لا يَقْطَعُهُ، ود بأرض طَيِّىء، وماءٌ مِلْحٌ لبني عامر بنِ جُوَيْنٍ، وبالضم: مدينةُ دِمَشْقَ، أو كُورَتُها.
والتَّغْويطُ: اللَّقْمُ، أو تعظيمُهُ، وإبْعادُ قَعْرِ البِئْرِ. وتَغَوَّطَ: أبْدَى. وانْغَاطَ العُودُ: تَثَنَّى. وتَغاوطَا في الماء: تَغامَسَا. والغاطُ: الجماعَةُ. ويقالُ: غُطْ غُطْ: إذا أمَرْتَهُ أن يكونَ مع الجَماعَةِ إذا جاءت الفِتَنُ.
غاطَ فيه يَغيطُ ويَغُوطُ دَخَلَ وغابَ. وبينهما مُغايَطَةٌ كلامٌ مُخْتَلِفٌ.
تاج العروس:
غ و ط
الغَوْطُ : الثَّريدَةُ . والغَوْطُ : الحَفْرُ عن أَبي عمرٍو : غَاطَ يَغُوطُ غَوْطاً أَي حَفَر . وغاطَ الرَّجُلُ في الطِّين . والغَوْطُ : دُخُولُ الشَّيءِ في الشَّيْءِ كالغَيْطِ يُقالُ : غاطَ في الشَّيْءِ يَغُوطُ ويَغِيطُ : دَخَلَ فيه . وهذا رملٌ تَغُوطُ فيه الأَقْدامُ . والغَوْطُ : المُطْمَئِنُّ الواسِعُ من الأَرْضِ كالغَاطِ والغائِطِ . وقال ابنُ دُرَيْدٍ : الغَوْطُ أَشَدُّ انْخِفاضاً من الغَائِطِ وأَبْعَدُ . وفي قِصَّةِ نُوحٍ على سيِّدِنا محمَّدٍ وعليه الصَّلاةُ والسَّلام : " وانْسَدَّت يَنابيعُ الغَوْطِ الأَكْبَرِ وأَبْوابُ السَّماءِ " وقال ابنُ شُمَيْلٍ : يقال للأرْضِ الواسِعَةِ الدَّعْوَةِ : غائِطٌ لأَنَّه غاطَ في الأَرْضِ أَي دَخَلَ فيها وليس بالشَّديدِ التَّصَوُّبِ ولبَعْضِها أَسْنادٌ . وفي الحديثِ : " أَنَّ رجلاً جاءَ فقال : يا رَسُولَ اللهِ قُلْ لأَهْلِ الغائطِ يُحْسِنوا مُخَالَطَتي " أَرادَ أَهْلَ الوادي الَّذي يَنْزِلُه ج : غُوطٌ بالضَّمِّ وأَغْواطٌ قال ابنُ بَرِّيّ : أَغْواطٌ : جمعُ غَوْطٍ بالفَتْحِ لُغَةٌ في الغائطِ وغِيطَانٌ جمعٌ له أَيضاً مثل ثَوْرٍ وثِيرانٍ وجمعُ غائِطٍ أيضاً مثلُ جَانٍّ وجِنّانٍ . وأَمَّا غائطٌ وغُوطٌ فهو مثلُ شارِفٍ وشُرْفٍ . وشاهِدُ الغَوْطِ بفَتْحِ الغَيْنِ قولُ الشَّاعِر :
" وما بَيْنَها والأَرْضِ غَوْطٌ نَفَانِفُ ويُروى غَوْلٌ وهو بمعنى البُعْدِ وغِيَاطٌ بكسرِهما صارت الواوُ ياءً لانْكِسارِ ما قبلَها قال المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيُّ :
وخَرْقٍ تَحْسِرُ الركْبَانُ فيه ... بَعيدِ الجَوْفِ أَغْبَرَ ذِي غِيَاطِ ويُروى : ذِي غِوَاطِ وذي نِيَاطِ . وقالَ آخرُ :
وخَرْقٍ تُحَدِّثُ غِيطَانُهُ ... حَديثَ العَذَارَى بأَسْرَارِها
وفي الحَديثِ : تَنْزِلُ أُمَّتِي بغائطٍ يُسَمُّونَهُ البَصْرَةَ : أَي بَطْنٍ مُطْمَئِنٍّ من الأَرْضِ " . والغائطُ : كِنايةٌ عن العَذِرَةِ نفسِها ؛ لأَنَّهم كانوا يلفونها بالغيطان وقيل لأنهم كانوا إِذا أَرادوا ذلِكَ أَتَوا الغائطَ وقَضَوا الحاجَةَ فقيل لكلِّ مَن قَضَى حاجَتَه : قَدْ أَتَى الغائِطَ يُكْنى به عن العَذِرَةِ . وفي التَّنْزيلِ العَزيزِ " أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الغائطِ " وكان الرَّجُلُ إِذا أَرادَ التَّبَرُّزَ ارْتادَ غائِطاً من الأَرْضِ يَغيبُ فيهِ عن أَعْيُنِ النَّاسِ ثمَّ قيلَ للبَرَازِ نفسِهِ وهو الحَدَثُ غائطٌ كِنايَة عنه إِذا كانَ سَبَباً له . وقالَ ابنُ شُمَيْلٍ : الغَوْطَةُ بالفَتْحِ : الوَهْدَةُ من الأَرْضِ المُطْمَئِنَّة . وقالَ أَبو محمَّدٍ الأَعْرابِيُّ : الغَوْطَةُ : بَرْثٌ أَبْيَضُ لِبَني أَبي بكرٍ بنِ كِلابٍ يَسيرُ فيه الرَّاكِبُ يومَيْنِ لا يُقْطَعُه بهِ مِياهٌ كَثيرةٌ وغِيطانٌ وجِبالٌ . وقالَ غيرُه : الغَوْطَةُ : د : بأَرْضِ طَيِّئٍ لبَني لأْمٍ مِنْهُم قَريبٌ من جِبالِ صُبْحٍ لبَني فَزَارَةَ وهما غَوْطَتَانِ والأُخْرى : ماءٌ مِلْحٌ رَديءٌ لبَني عامرِ بن جُوَيْنٍ الطَّائيِّ . والغُوطَةُ بالضَّمِّ : مدينَةُ دِمَشْقَ أَو كُورَتُها وهي إحْدى جِنانِ الدُّنيا الأَرْبَعِ والثَّانيَةُ : أُبُلَّةُ البصرَةِ والثَّالثَةُ : شِعْبُ بَوَّان والرَّابِعَةُ : سُغْدُ سَمَرْقَنْدَ قال عُبَيْدُ اللهِ بنُ قَيْسِ الرُّقَيَّاتِ يمدَحُ عبدَ العزيز ابنَ مَرْوانَ :
أَحَلَّكَ اللهُ والخَليفَةُ بالْ ... غُوطَةِ دَاراً بها بَنُو الحَكَمِ وقالَ أَيْضاً يذْكُر المُلُوك :
أَقْفَرَتْ منهُم الفَرَادِيسُ فالغُو ... طَةُ ذاتُ القُرَى وذاتُ الظِّلالِ وفي الحديث : " أَنَّ فُسْطاطَ المُسْلِمينَ يومَ المَلْحَمَةِ بالغُوطَةِ إِلى جانِبِ مَدينةٍ يُقالُ لها : دِمَشْقُ " . والتَّغْويطُ : اللَّقْمُ من الغَوْطِ وهو الثَّريدُ . أَو التَّغْويطُ : تَعْظِيمُه أَي اللَّقْم . والتَّغْويطُ : إِبْعادُ قَعْرِ البِئْرِ . وتَغَوَّطَ الرَّجُلُ إِذا أَبْدى أَي أَحْدَثَ كِناية عن الخِراءةِ فهُو مُتَغَوِّطٌ . وانْغاطَ العُودُ : تَثَنَّى نَقَلَهُ الصَّاغَانِيّ . وتَغَاوَطَا في الماءِ : تَغَامَسَا وتَغَاطَّا وهما يَتَغَاوَطَانِ ويَتَغَاطَّانِ . والغَاطُ : الجَماعَةُ يقال : ما في الغَاطِ مثلُه وقال ابنُ الأَعْرابِيِّ : يُقالُ " غُطْ غُطْ إِذا أَمَرْتَهُ أَنْ يَكونَ مع الغَاطِ أَي مع الجَماعَةِ إِذا جاءَت الفِتَنُ . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : بِئْرٌ غَوِيطةٌ كسَفِينةٍ : بَعيدَةُ القَعْرِ . وقال الفرَّاءُ : يُقال : أَغْوِطْ بِئْرَكَ أَي أَبْعِدْ قَعْرَها . ويُقالُ لموضِعِ قَضاءِ الحاجَةِ : غائطٌ مَجازٌ ؛ لأَنَّ العادَة أَنْ يَقْضِي في المُنْخَفِضِ من الأَرْض حيثُ هو أَسْتَرُ له . وكلُّ ما انْحَدَرَ في الأَرْضِ فقد غاطَ . قال أَبو حَنِيفَةَ : وقد زَعَموا أَنَّ الغَائِطَ ربَّما كانَ فَرْسَخاً وكانتْ به الرِّيَاضُ
قال ابنُ جِنِّي : ومن الشَّاذِّ قِراءةُ من قَرَأَ : " أَو جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الغَيْطِ " يَجوزُ أَنْ يكونَ أَصْلُه غَيِّطاً وأَصْلُه غَيْوِطٌ فخُفِّف قال أَبو الحَسَن : ويَجوز أَنْ تكونَ الياءُ واواً للمُعاقَبَةِ . ويُقال : ضَرَبَ فُلانٌ الغَائِطَ إِذا تَبَرَّز وفي الحديثِ : " لا يَذْهَبُ الرَّجُلانِ يَضْرِبانِ الغَائِطَ يَتَحَدَّثانِ " أَي يَقْضِيانِ الحاجَةَ وهُما يَتَحَدَّثانِ . وقد تكَرَّرَ ذِكْرُ الغَائِطِ في الحديثِ بمعنى الحَدَثِ والمَكانِ . وغَاطَتْ أَنْساعُ النَّاقَةِ تَغُوطُ غَوْطاً : لَزِقَتْ ببَطْنِها فدَخَلَتْ فيه قال قَيْسُ بنُ عاصمٍ :
سَتَحْطِمُ سَعْدٌ والرِّبَابُ أُنُوفَكُمْ ... كما غَاطَ في أَنْفِ القَضِيبِ جَريرُها
ويُقال : غَاطَتِ الأَنْساعُ في دَفِّ النَّاقَةِ : إِذا تَبَيَّنَتْ آثارُها فيه . وغَاطَ الرَّجُلُ في الوادي يَغُوطُ إِذا غابَ فيه . وغَاطَ فلانٌ في الماءِ يَغُوطُ إِذا انْغَمَسَ فيه . والغَيْطُ بالفَتْحِ : البُسْتانُ . والنَّجْمُ محمَّدُ بنُ أَحمدَ السَّكَنْدَرِيُّ الغَيْطِيُّ منْسوبٌ إِلى غَيْط العِدَّةِ بمِصْرَ ؛ لأَنَّه كانَ سَكَنَ بها حدَّث عن شيخِ الإِسْلامِ زَكَرِيَّا بنِ محمَّدٍ الأَنْصارِيّ . ومُعْجَمُ شُيُوخِه يَتَضَمَّنُ سَبْعاً وعِشْرينَ شَيْخاً وهو عندي . قال الشَّعْرانِيُّ في الذَّيْلِ : تُوُفِّي يومَ الأَرْبِعاءِ 17 صفر سنة 981
غ ي ط
غَاطَ فيه أَي في الوادي يَغِيطُ وكذلكَ يَغُوطُ واوِيَّةٌ يائِيَّةٌ : دَخَلَ . وقال الأَصْمَعِيّ : غَاطَ في الأَرْضِ يَغُوطُ ويَغِيطُ بمعنى غَابَ . وقال ابنُ الأَعْرابِيِّ : يُقال : بَيْنَهُما مُغَايَطَةٌ ومُهَايَطَةٌ ومُمَايَطَةٌ ومُشَايَطَةٌ أَي كلامٌ مُخْتَلِفٌ . ثمَّ إِنَّ هذه المادَّةَ مَكْتوبَةٌ عندَنَا بالسَّوادِ وكذا في سائِرِ أُصُولِ القامُوسِ والجَوْهَرِيّ لم يذْكُرْها إِلاَّ اسْتِطْراداً في غ و ط فإنَّه قال هُناك : غَاطَ في الشَّيْءِ يَغُوطُ فيه ويَغِيطُ بمعنى دَخَلَ ولم يُفْرِد لغيط تَرْكيباً وعادَةُ المُصَنِّفِ أَنَّ هذا وأَمْثالَهُ يكْتُبها بالحُمْرَةِ مُسْتَدْرِكاً بها عليه فتأَمَّلْ

##### Türkçe

غوط
**غَاطَ- يَغُوْطُ** (**غَاطَ - يَغِيْطُ**)- **غَائِط**
**غَاطَ- يَغُوْطُ** (**غَاطَ - يَغِيْطُ**) + **الشيء** veya **المكان**: alçaldı, çöktü ve derinleşti; öyle ki, içinde bulunan kimseyi gözetleyenin bakışından örter ve gizler.
**غائِط**: **" غَاطَ- يَغُوْطُ "**dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe; gözetleyenin bakışından içinde olanı gizleyen ve örten, çukur, alçak, derin yer.
﴿**أو جاء أحدٌ منكم من الغائط**﴾: onu örten, çukur alçak bir yere geldi; ve o, ıstılahta: idrar ve dışkı için ayrılmış yer.
Ve lafız, " **ألفاظ العمق والغور مع الترتيب من الأعلى نحو الأسفل**" lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**رَذُلَ - يَرْذُلُ**، **سَفُلَ - يَسْفُلُ** (**سَفَلَ - يَسْفَلُ**)، **عَمُقَ - يَعْمُقُ**، **قَاعَ - يَقُوْعُ**، **قَعُرَ - يَقْعُرُ** (**قَعَرَ - يَقْعَرُ**)، **غَاطَ- يَغُوْطُ** (**غَاطَ - يَغِيْطُ**)

**الغائط** - **جاء من الغائط**
﴿**ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحدٌ منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾** النساء ﴿**ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحدٌ منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾** المائدة

مختار الصحاح
● [**غوط**] **غ و ط**: onların sözü: falan kimse **الغائِطَ**a geldi; **الغائط**ın aslı: yerden geniş, alçak (çukur) olandır. Onlardan adam, ihtiyacını gidermek istediğinde **الغائط**a gelir ve ihtiyacını giderirdi; böylece ihtiyacını gideren her kimse için “**الغائط**a geldi” denildi; onunla **العِذرة**den kinaye edilir. Ve **تَغَوَّط** etti, idrar yaptı. Ve **الغُوطَةُ** (ضم ile): Şam’da suyu ve ağacı çok olan bir yer; o, Dımaşk’ın **غُوطة**sıdır.

ملخص اللسان
1. **غاطَ** yerde **يَغُوطُ** ve **يَغِيطُ**, **غابَ** manasındadır.
2. Ve **غاطَ يَغُوط غَوْطاً**: kazdı; ve adam çamurda **غاطَ** etti.
3. Ve denir: **اغْوِطْ بئرك** yani onun dibini uzaklaştır; ve o, **غَوِيطة** kuyu: dibi uzak olan.
4. Geniş, düz (alçak) araziye **غائطٌ** denir; çünkü o, yerde **غاطَ** etti, yani ona girdi.
5. Ve **الغائطُ**: yerden geniş olan alçak (çukur) yer.
6. Ve **التغْوِيطُ**: **الحدَثِ** hakkında kinayedir.
7. Ve **الغائطُ**: **العَذِرة**nin bizzat kendisinin adıdır; çünkü onlar onu **الغِيطان**lara atarlardı; ve denildi: çünkü onlar bunu istediklerinde **الغائط**a gelirler ve ihtiyacı giderirlerdi; böylece ihtiyacını gideren her kimse için “**الغائط**a geldi” denildi; onunla **العذرة**den kinaye edilir.

لسان العرب
● - **غوط**: **الغَوْطُ**: **الثَّريدةُ**. Ve **التَّغْوِيطُ**: ondan lokma almak; ve denildi: **التغويط** lokmanın büyüklüğüdür. Ve **غاطَ يَغُوط غَوْطاً**: kazdı; ve adam çamurda **غاطَ** etti. Ve denir: **اغْوِطْ بئرك** yani onun dibini uzaklaştır; ve o, **غَوِيطة** kuyu: dibi uzak olan. Ve **الغَوْطُ** ve **الغائطُ**: yerden geniş olan, alçaklıkla birlikte olan; çoğulu **أَغْواطٌ** ve **غُوطٌ** ve **غِياطٌ** ve **غِيطاتٌ**dur; kendinden öncekinin kesreli oluşundan dolayı **الواو** **ياء** oldu. **المتنخل الهذلي** dedi ki:
وخَرْقٍ تُحْشَرُ الرُّكْبانُ فيه،
بَعِيدِ الجَوْفِ، أَغْبَرَ ذِي غِياطِ
Ve dedi:
وخَرْقٍ تَحَدَّثُ غِيطانُه،
حَدِيثَ العَذارى بأَسْرارِها
O ancak şunu murad etti: orada cinler konuşur; yani onun **غِيطان**ının cinleri konuşur; başkasının sözü gibi:
تَسْمَعُ للجنِّ بهِ زيزِيزَها
هَتامِلاً مِن رِزِّها وهَيْنَما
İbn Berrî dedi: **أَغْواطٌ**, **غَوْطٍ**un (فتح ile) çoğuludur; **الغائط**ta bir lugattır. Ve **غِيطانٌ** onun da çoğuludur; **ثَوْرٍ** ve **ثِيرانٍ** gibi. Ve **غائطٍ**ın da çoğulu; **جانٍّ** ve **جِنَّانٍ** gibi. Ama **غائطٌ** ve **غوطٌ** ise **شارِفٍ** ve **شُرْفٍ** gibidir. Ve **الغَوط**un (غين’in فتح’ıyla) şahidi, şairin sözü:
وما بينَها والأَرضِ غَوْطٌ نَفانِف
Rivayet olunur: **غَوْلٌ**; o, uzaklık manasındadır. İbn Şümeyl: geniş, düz araziye **غائطٌ** denir; çünkü o, yerde **غاطَ** etti, yani ona girdi; ve şiddetli inişli değildir; ve bazısının yükseltileri vardır. Ve Nûh kıssasında, efendimiz Muhammed’e ve ona salât ve selâm üzerine: **وانْسَدَّتْ يَنابِيعُ الغَوْطِ الأَكبرِ وأَبوابُ السماء**; **الغَوْطُ**: yerin en uzak derinliğidir; ondan dolayı yerin alçak (çukur) yerine **غائطٌ** denildi; ve ihtiyaç giderme yerine **غائط** (denildi); çünkü âdet, yerin alçak kısmında gidermektir; orada ona daha örtülüdür; sonra onda genişletildi, ta ki **النجْو**nun bizzat kendisine ıtlak olunur oldu. Ebû Hanîfe dedi: yerin bitiren iç kısımlarından **الغِيطان**lar vardır; onun teki **غائطٌ**tır. Ve yerde her ne aşağı inerse, muhakkak **غاطَ** etmiştir. Dedi: ve onlar zannettiler ki **الغائط** bazen bir fersah olurdu ve onda bahçeler bulunurdu. Ve denir: falan kimse **الغائطَ**a geldi; ve **الغائطُ**: yerden geniş olan alçak (çukur) yer. Hadiste: ümmetim **غائطٍ**a iner; ona **البَصْرةَ** derler; yani yerden alçak (çukur) bir karın. Ve **التغْوِيطُ**: **الحدَثِ** hakkında kinayedir. Ve **الغائطُ**: **العَذِرة**nin bizzat kendisinin adıdır; çünkü onlar onu **الغِيطان**lara atarlardı; ve denildi: çünkü onlar bunu istediklerinde **الغائط**a gelirler ve ihtiyacı giderirlerdi; böylece ihtiyacını gideren her kimse için “**الغائط**a geldi” denildi; onunla **العذرة**den kinaye edilir. Aziz tenzilde: **أَو جاء أَحد منكم من الغائط**; ve adam, **التَّبَرُّزَ**ı istediğinde, insanların gözlerinden kaybolduğu yerden bir **غائطاً** arardı; sonra **البِرازِ**ın bizzat kendisine—o **الحدَثُ**tır—onun hakkında kinaye olarak **غائط** denildi; zira o, onun sebebi idi. **تَغَوَّط** eden adam: **الخِراءة** hakkında kinayedir; **أَحدث** ettiğinde; o hâlde o, **مُتَغَوِّط**tur. İbn Cinnî: şâzdan, şu okuyanın kıraati: **أَو جاء أَحد منكم من الغَيْطِ**; caizdir ki aslı **غَيِّطاً** olsun; ve aslı **غَيْوِطٌ**tur; sonra hafifletildi. Ebû’l-Hasen dedi: ve caizdir ki **الياء** muâkabe için **واو** olsun. Ve denir: falan kimse **الغائطَ**ı vurdu; **تبَرَّزَ** ettiğinde. Hadiste: iki adam **يَضْرِبان الغائطَ** gidip konuşmasınlar; yani ihtiyacı giderirlerken konuşurlar. Ve hadiste **الغائط**ın zikri, **الحدَث** ve mekân manasıyla tekrar etmiştir. Ve **الغَوْطُ**, **الغائط**tan daha kapalı ve daha uzaktır. Hadiste: bir adam ona geldi ve dedi: ey Allah’ın elçisi, **أَهْلِ الغائط**a söyle, benimle iyi geçinsinler; onun muradı, indiği vadinin halkıdır.
Ve devenin kayışları **غاطَت** eder; **تَغُوطُ غَوْطاً**: karnına yapıştı, böylece onun içine girdi. Kays b. Âsım dedi:
سَتَخْطِمُ سَعْدٌ والرِّبابُ أُنُوفَكم،
كما غاطَ في أَنْفِ القَضِيبِ جَرِيرُها
Ve denir: kayışlar devenin **دَفّ**inde **غاطَت** etti; izleri onda belirginleştiğinde. Ve **غاطَ** içinde **يَغُوطُ** ve **يَغِيطُ**: onun içine girdi. Denir: bu, ayakların içinde **تَغُوطُ** ettiği bir kumdur. Ve adam vadide **غاطَ** eder; **يَغُوطُ**: onda kaybolduğunda. **الطِّرِمّاحُ** bir boğayı anarak dedi:
غاطَ حتى اسْتَثارَ مِن شِيَمِ الأَر
ضِ سَفاه من دُونِها باده
(* «باده» sözü: asılda bu suret üzere böyledir.)
Ve falan kimse suda **غاطَ** eder; **يَغُوطُ**: onda daldığında. Ve ikisi suda **يتَغاوَطان**: yani birbirine dalarlar ve **يتَغاطَّان**. **الأَصمعي**: yerde **غاطَ** eder; **يَغُوطُ** ve **يَغِيطُ**, **غابَ** manasındadır. İbnü’l-A‘râbî: **غُطْ غُطْ** denir; ona cemaatle olmasını emrettiğinde. Denir: **الغاطِ**ta onun gibisi yoktur; yani cemaatte.
Ve **الغَوْطةُ**: yerin alçak (çukur) yerindeki çukurluk; ve falan kimse boşluğu vurarak gitti. Ve **غُوطةُ**: Şam’da suyu ve ağacı çok olan bir yer; o, Dımaşk’ın **غُوطة**sıdır; ve **الليث** onu **الألف واللام** ile marife olarak zikretti. Ve **الغُوطةُ**: bitki ve suyun toplandığı yer; ve Dımaşk şehri **غُوطة** diye adlandırılır; dedi: onu bunun için görüyorum. Hadiste: Müslümanların çadırı, **المَلْحمة** günü **الغُوطة**dadır; **دِمَشْقُ** denilen bir şehrin yanında; **الغُوطة**: Dımaşk’ın etrafındaki bostanların ve suların adıdır—Allah Teâlâ onu korusun—ve o, onun **غُوطَتُها**sıdır.

مقاييس اللغة:
(**غوط**) **الغين** ve **الواو** ve **الطاء** sahih bir asıldır; bir alçaklık ve derinliğe delalet eder. Ondan: **الغائط**: yerden alçak (çukur) olan; çoğulu **غِيطان** ve **أغواط**. Ve **غُوطَة دِمَشْقَ**ın bundan olduğu söylenir; sanki o, alçak bir arazidir. Ve bazen derler: **انغاطَ العُودُ**([11]), büküldüğünde; ve büküldüğünde alçalır; ve onun kıyası sahihtir.

القاموس المحيط:
**الغَوْطُ**: **الثَّريدَةُ**, ve kazma, ve şeyin şeyin içine girmesi; **الغَيْطِ** gibi; ve yerden geniş olan alçak (çukur) yer;
**الغاطِ** ve **الغائِطِ** gibi; çoğulu: **غوطٌ** (ضم ile), ve **أغْواطٌ** ve **غِيطانٌ** ve **غِياطٌ** (ikisinin kesriyle). Ve **الغائِطُ**: **العَذِرَةِ** hakkında kinaye. Ve **الغَوْطَةُ**: yerde çukurluk; ve Benî Ebî Bekr’e ait beyaz bir kumluk; binici onda iki gün yürür, onu kesip geçmez; ve **د**: Tayyi’ toprağında; ve Benî Âmir b. Cüveyn’e ait tuzlu bir su; ve (ضم ile): Dımaşk şehri, yahut onun **كُورَتُها**sı.
Ve **التَّغْويطُ**: lokma almak; yahut onu büyütmek; ve kuyunun dibini uzaklaştırmak. Ve **تَغَوَّطَ**: açığa çıkardı. Ve **انْغَاطَ العُودُ**: büküldü. Ve ikisi suda **تَغاوطَا**: daldılar. Ve **الغاطُ**: cemaat. Ve denir: **غُطْ غُطْ**: fitneler geldiğinde ona cemaatle olmasını emrettiğinde.
**غاطَ** onda **يَغيطُ** ve **يَغُوطُ**: girdi ve kayboldu. Ve ikisi arasında **مُغايَطَةٌ**: farklı söz.

تاج العروس:
**غ و ط**
**الغَوْطُ**: **الثَّريدَةُ**. Ve **الغَوْطُ**: kazma; Ebû Amr’dan: **غَاطَ يَغُوطُ غَوْطاً** yani kazdı. Ve adam çamurda **غاطَ** etti. Ve **الغَوْطُ**: şeyin şeyin içine girmesi; **الغَيْطِ** gibi; denir: şeyde **غاطَ** eder; **يَغُوطُ** ve **يَغِيطُ**: onun içine girdi. Ve bu, ayakların içinde **تَغُوطُ** ettiği bir kumdur. Ve **الغَوْطُ**: yerden geniş olan alçak (çukur) yer; **الغَاطِ** ve **الغائِطِ** gibi. İbn Düreyd dedi: **الغَوْطُ**, **الغَائِطِ**tan daha şiddetli alçak ve daha uzaktır. Ve Nûh kıssasında, efendimiz Muhammed’e ve ona salât ve selâm üzerine: **" وانْسَدَّت يَنابيعُ الغَوْطِ الأَكْبَرِ وأَبْوابُ السَّماءِ "**. İbn Şümeyl dedi: geniş, düz araziye **غائِطٌ** denir; çünkü o, yerde **غاطَ** etti, yani ona girdi; ve şiddetli inişli değildir; ve bazısının yükseltileri vardır. Hadiste: **" أَنَّ رجلاً جاءَ فقال : يا رَسُولَ اللهِ قُلْ لأَهْلِ الغائطِ يُحْسِنوا مُخَالَطَتي "**: onun muradı, indiği vadinin halkıdır. Çoğulu: **غُوطٌ** (ضم ile) ve **أَغْواطٌ**. İbn Berrî dedi: **أَغْواطٌ**: **غَوْطٍ**un (فتح ile) çoğulu; **الغائط**ta bir lugattır. Ve **غِيطَانٌ** onun da çoğuludur; **ثَوْرٍ** ve **ثِيرانٍ** gibi. Ve **غائِطٍ**ın da çoğulu; **جَانٍّ** ve **جِنّانٍ** gibi. Ama **غائطٌ** ve **غُوطٌ** ise **شارِفٍ** ve **شُرْفٍ** gibidir. Ve **الغَوْطِ**un (غين’in فتح’ıyla) şahidi, şairin sözü:
" وما بَيْنَها والأَرْضِ غَوْطٌ نَفَانِفُ
Ve rivayet olunur: **غَوْلٌ**; o, uzaklık manasındadır. Ve **غِيَاطٌ** (ikisinin kesriyle): kendinden öncekinin kesri sebebiyle **الواو** **ياء** oldu. **المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيُّ** dedi ki:
وخَرْقٍ تَحْسِرُ الركْبَانُ فيه ... بَعيدِ الجَوْفِ أَغْبَرَ ذِي غِيَاطِ
Ve rivayet olunur: **ذِي غِوَاطِ** ve **ذي نِيَاطِ**. Ve bir başkası dedi:
وخَرْقٍ تُحَدِّثُ غِيطَانُهُ ... حَديثَ العَذَارَى بأَسْرَارِها
Ve hadiste: **تَنْزِلُ أُمَّتِي بغائطٍ يُسَمُّونَهُ البَصْرَةَ**: yani yerden alçak (çukur) bir karın. Ve **الغائطُ**: **العَذِرَة**nin bizzat kendisi hakkında kinaye; çünkü onlar onu **الغيطان**lara sararlardı; ve denildi: çünkü onlar bunu istediklerinde **الغائط**a gelirler ve ihtiyacı giderirlerdi; böylece ihtiyacını gideren her kimse için “**الغائِطَ**a geldi” denildi; onunla **العَذِرَة**den kinaye edilir. Aziz tenzilde: **" أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الغائطِ "**; ve adam **التَّبَرُّزَ**ı istediğinde, insanların gözlerinden kaybolduğu yerden bir **غائِطاً** arardı; sonra **البَرَازِ**ın bizzat kendisine—o **الحَدَثُ**tır—onun hakkında kinaye olarak **غائطٌ** denildi; zira o, onun sebebi idi. İbn Şümeyl dedi: **الغَوْطَةُ** (فتح ile): yerin alçak (çukur) yerinden çukurluktur. Ebû Muhammed el-A‘râbî dedi: **الغَوْطَةُ**: Benî Ebî Bekr b. Kilâb’a ait beyaz bir kumluk; binici onda iki gün yürür, onu kesip geçmez; onda sular çoktur, **غِيطان**lar ve dağlar vardır. Başkası dedi: **الغَوْطَةُ**: **د**: Tayyi’ toprağında; onlardan Benî Le’m’e ait; Benî Fezâre’ye ait **جِبالِ صُبْحٍ**a yakın; ve onlar iki **غَوْطَة**dır. Ve diğeri: Benî Âmir b. Cüveyn et-Tâî’ye ait kötü tuzlu su. Ve **الغُوطَةُ** (ضم ile): Dımaşk şehri yahut onun **كُورَتُها**sı; o, dünyanın dört cennetinden biridir: ikincisi Basra’nın **أُبُلَّة**si, üçüncüsü **شِعْبُ بَوَّان**, dördüncüsü **سُغْدُ سَمَرْقَنْدَ**. Ubeydullah b. Kays er-Rukayyât, Abdülazîz b. Mervân’ı överken dedi:
أَحَلَّكَ اللهُ والخَليفَةُ بالْ ... غُوطَةِ دَاراً بها بَنُو الحَكَمِ
Ve yine, kralları anarak dedi:
أَقْفَرَتْ منهُم الفَرَادِيسُ فالغُو ... طَةُ ذاتُ القُرَى وذاتُ الظِّلالِ
Ve hadiste: **" أَنَّ فُسْطاطَ المُسْلِمينَ يومَ المَلْحَمَةِ بالغُوطَةِ إِلى جانِبِ مَدينةٍ يُقالُ لها : دِمَشْقُ "**. Ve **التَّغْويطُ**: **الغَوْطِ**tan lokmadır; o da **الثَّريدُ**dür. Yahut **التَّغْويطُ**: onu büyütmektir; yani lokmayı. Ve **التَّغْويطُ**: kuyunun dibini uzaklaştırmaktır. Ve adam **تَغَوَّطَ** ettiğinde: açığa çıkardı; yani **أَحْدَثَ** etti; **الخِراءة** hakkında kinaye; o hâlde o, **مُتَغَوِّطٌ**tur. Ve **انْغاطَ العُودُ**: büküldü; onu **الصَّاغَانِيّ** nakletti. Ve ikisi suda **تَغَاوَطَا**: daldılar ve **تَغَاطَّا**; ve ikisi **يَتَغَاوَطَانِ** ve **يَتَغَاطَّانِ**. Ve **الغَاطُ**: cemaat; denir: **ما في الغَاطِ مثلُه**. İbnü’l-A‘râbî dedi: **" غُطْ غُطْ "** denir; fitneler geldiğinde ona **الغَاطِ** ile, yani cemaatle olmasını emrettiğinde. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **بِئْرٌ غَوِيطةٌ** **كسَفِينةٍ**: dibi uzak. Ve **الفرَّاءُ** dedi: denir: **أَغْوِطْ بِئْرَكَ** yani onun dibini uzaklaştır. Ve ihtiyaç giderme yerine **غائطٌ** denir; mecazdır; çünkü âdet, yerin alçak kısmında gidermektir; orada ona daha örtülüdür. Ve yerde her ne aşağı inerse, muhakkak **غاطَ** etmiştir. Ebû Hanîfe dedi: ve onlar zannettiler ki **الغَائِطَ** bazen bir fersah olurdu ve onda bahçeler bulunurdu.
İbn Cinnî dedi: şâzdan, şu okuyanın kıraati: **" أَو جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الغَيْطِ "**; caizdir ki aslı **غَيِّطاً** olsun; ve aslı **غَيْوِطٌ**tur; sonra hafifletildi. Ebû’l-Hasen dedi: ve caizdir ki **الياءُ** muâkabe için **واو** olsun. Ve denir: falan kimse **الغَائِطَ**ı vurdu; **تَبَرَّز** ettiğinde. Hadiste: **" لا يَذْهَبُ الرَّجُلانِ يَضْرِبانِ الغَائِطَ يَتَحَدَّثانِ "**: yani ihtiyacı giderirlerken konuşurlar. Ve hadiste **الغَائِطِ**ın zikri, **الحَدَثِ** ve mekân manasıyla tekrar etmiştir. Ve devenin kayışları **غَاطَتْ** eder; **تَغُوطُ غَوْطاً**: karnına yapıştı, böylece onun içine girdi. Kays b. Âsım dedi:
سَتَحْطِمُ سَعْدٌ والرِّبَابُ أُنُوفَكُمْ ... كما غَاطَ في أَنْفِ القَضِيبِ جَريرُها
Ve denir: kayışlar devenin **دَفِّ**inde **غَاطَتِ**: izleri onda belirginleştiğinde. Ve adam vadide **غَاطَ** eder; **يَغُوطُ**: onda kaybolduğunda. Ve falan kimse suda **غَاطَ** eder; **يَغُوطُ**: onda daldığında. Ve **الغَيْطُ** (فتح ile): bostan. Ve yıldız (en-Necm) Muhammed b. Ahmed es-Sekenderî **الغَيْطِيُّ**, Mısır’da **غَيْط العِدَّة**ya nispetlidir; çünkü o, orada oturmuştu; Şeyhü’l-İslâm Zekeriyyâ b. Muhammed el-Ensârî’den rivayet etti. Ve şeyhlerinin mu‘cemi yirmi yedi şeyhi ihtiva eder; ve o, benim yanımdadır. **الشَّعْرانِيُّ** **الذَّيْل**de dedi: 981 senesi Safer’in 17’si Çarşamba günü vefat etti.

**غ ي ط**
Onda—yani vadide—**غَاطَ** eder; **يَغِيطُ**; ve yine **يَغُوطُ**: **واوِيَّةٌ يائِيَّةٌ**; girdi. Ve **الأَصْمَعِيّ** dedi: yerde **غَاطَ** eder; **يَغُوطُ** ve **يَغِيطُ**, **غَابَ** manasındadır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: denir: **بَيْنَهُما مُغَايَطَةٌ** ve **مُهَايَطَةٌ** ve **مُمَايَطَةٌ** ve **مُشَايَطَةٌ**; yani farklı söz. Sonra, muhakkak bu madde, bizde siyahla yazılmıştır; ve **القامُوس**un diğer asıllarında da böyledir. Ve **الجَوْهَرِيّ** onu ancak **غ و ط** içinde istitrâden zikretti; zira o, orada dedi: şeyde **غَاطَ** eder; onda **يَغُوطُ** ve **يَغِيطُ**, girmek manasındadır; ve **لغيط** için bir tertip müstakil kılmadı. Ve musannifin âdeti: bunu ve benzerlerini kırmızıyla yazar; onun üzerine bununla istidrâk ederek; öyleyse düşün.
