# غوظ (غ-و-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - و - ظ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غوظ
غَاظَ - يَغِيظُ- غَيْظ - غَائِظ - غَائِظُوْن - تَغَيَّظَ - يَتَغَيَّظُ - تَغَيُّظ - تَغَيُّظاً
غَاظَ - يَغِيْظُ + كائن أو أمر+ كائناً: يصيبه بالغيظ: يُحدِث فيه غلياناً وفوراناً واستعاراً شديداً: وهو في النفس: اهتياج وفوران وغليان في المشاعر، وفي النار: استعار وهياج وفوران النار
غَيْظ :اسم فعل " غَاظَ - يَغِيظُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " غَاظَ - يَغِيظُ "
غَائِظ: اسم فاعل صفة مشبهة من " غَاظَ - يَغِيظُ ": الذي " يَغِيظُ " أحداً
غائِظُون: جمع " غَائِظ "
تَغَيَّظَ - يَتَغَيَّظُ: على وزن " تَفَعَّل " من " غَاظَ - يَغِيظُ ": يقوم بفعل " غَاظَ - يَغِيظُ "  على وجه التكرار والشدة  وبفعل ذاتي: يَغِيظُ نفسه بنفسه بشدة: يجعل نفسه بنفسه تهتاج وتغلي وتفور وتستعر بشدة
تَغَيُّظ: اسم فعل " تَغَيَّظَ - يَتَغَيَّظُ "
تَغَيُِّظاً: حال من " تَغَيُّظ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التحريك والتنشيط والإثارة والاستفزاز تهيئة للحركة والانطلاق" وهي:
بَعَثَ - يَبْعَثُ، حَضَّ - يَحُضُّ، فَزَّ - يَفِزُّ، أزَّ - يَؤُزُّ، سَعَرَ - يَسْعَرُ، غَاظَ - يَغِيْظُ
غاظ - يَغيْظُ
 	مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمْ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا(29)} الفتح ﴿مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ(120)﴾ التوبة
 	﴿مَنْ كَانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ لِيَقْطَعْ فَلْيَنظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ(15)﴾ الحج
غائظ - غائظون
 ﴿وإنهم لنا لغائظون(55)﴾ الشعراء
غيظ
 ﴿ويذهب غيظ قلوبهم ويتوب الله على من يشاء والله عليم حكيم(15)﴾ التوبة
 	﴿ورد الله الذين كفروا بغيظهم لم ينالوا خيرا وكفى الله المؤمنين القتال وكان الله قويا عزيزا(25)﴾ الأحزاب ﴿هاأنتم أولاء تحبونهم ولا يحبونكم وتؤمنون بالكتاب كله وإذا لقوكم قالوا آمنا وإذا خلوا عضوا عليكم الأنامل من الغيظ قل موتوا بغيظكم إن الله عليم بذات الصدور (119)﴾ آل عمران
 	﴿الذين ينفقون في السراء والضراء والكاظمين الغيظ والعافين عن الناس والله يحب المحسنين(134)﴾ آل عمران
 	﴿تكاد تميز من الغيظ كلما ألقي فيها فوج سألهم خزنتها ألم يأتكم نذير(8)﴾ الملك ﴿إذا رأتهم من مكان بعيد سمعوا لها تغيظا وزفيرا(12)﴾ الفرقان
تغيظا
 ﴿تكاد تميز من الغيظ كلما ألقي فيها فوج سألهم خزنتها ألم يأتكم نذير(8)﴾ الملك ﴿إذا رأتهم من مكان بعيد سمعوا لها تَغَيُّظا وزفيرا(12)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [غىظ] غ ى ظ: الغَيْظُ غضب كامن للعاجز تقول غَاظَهُ من باب باع فهو مَغِيظٌ ولا يُقال أغاظه و غَايَظَهُ فاغْتَاظَ و تَغَيَّظَ بمعنى
الراغب
غيظ
- الغيظ: أشد غضب، وهو الحرارة التي يجدها الإنسان من فوران دم قلبه، قال: }قل موتوا بغيظكم﴿[آل عمران/119]،﴾ليغيظ بهم الكفار﴿[الفتح/ 29]، وقد دعا الناس إلى إمساك النفس عند اعتراء الغيظ. قال:﴾والكاظمين الغيظ﴿[آل عمران/134]. قال: وإذا وصف الله سبحانه به فإنه يراد به الانتقام. قال:﴾وإنهم لنا لغائظون﴿[الشعراء/55]، أي: داعون بفعلهم إلى الانتقام منهم، والتغيظ: هو إظهار الغيظ، وقد يكون ذلك مع صوت مسموع كما قال:﴾سمعوا لها تغيظا وزفيرا{ [الفرقان/12].
ملخص اللسان:
1.     غاظ يَغِيْظ: الغيْظُ: الغَضب، وقيل: هو سَوْرَتُه وأَوّله.
2.      الغيظ صفةٌ تغيِّرُ المخلوق عند احتداده يتحرك لها،
3.      وتغَيَّظَتِ  الهاجرة إِذا اشتدّ حَمْيُها؛
لسان العرب
● - غيظ: الغيْظُ: الغَضب، وقيل: الغيظ غضب كامن للعاجز، وقيل: هو أَشدُّ من  الغضَب، وقيل: هو سَوْرَتُه وأَوّله. وغِظتُ فلاناً أَغِيظه غَيْظاً وقد  غاظه فاغتاظ وغَيَّظَه فتَغَيَّظ وهو مَغِيظ؛ قالت قُتَيْلةُ بنت النضر  بن الحرث وقتل النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَباها صبراً:  ما كان ضَرَّكَ، لو مَنَنْتَ، ورُبما  مَنَّ الفتى، وهو المَغِيظُ المُحْنَقُ  والتغَيُّظُ: الاغتِياظ، وفي حديث أُم زرع: وغيْظُ جارَتها، لأَنها ترى  من حسنها ما يَغيظُها. وفي الحديث: أَغْيَظُ الأَسماء عند اللّه رجل  تَسَمَّى مَلِكَ الأَملاك؛ قال ابن الأَثير: هذا من مجاز الكلام معدول عن  ظاهره، فإِن الغيظ صفةٌ تغيِّرُ المخلوق عند احتداده يتحرك لها، واللّه  يتعالى عن ذلك، وإِنما هو كناية عن عقوبته للمتسمي بهذا الاسم أَي أَنه أَشد  أَصحاب هذه الأَسماء عقوبةً عند اللّه. وقد جاء في بعض روايات مسلم:  أَغيظ رجل على اللّه يوم القيامة وأَخبثه وأَغيظه عليه رجل تسمى بملك  الأَملاك؛ قال ابن الأَثير: قال بعضهم لا وجه لتكرار لفظتي أَغيظ في الحديث  ولعله أَغنظ، بالنون، من الغَنْظِ، وهو شدّة الكرب. وقوله تعالى: سمعوا لها  تغيُّظاً وزفيراً؛ قال الزجاج: أَراد غَلَيان تَغَيُّظٍ أَي صوت غليان.  وحكى الزجاج: أَغاظه، وليست بالفاشية. قال ابن السكيت: ولا يقال أَغاظه.  وقال ابن الأَعرابي: غاظه وأَغاظه وغَيَّظه بمعنى واحد. وغايَظَه: كغَيَّظه  فاغتاظ وتَغيَّظ. وفعَل ذلك غِياظَكَ وغِياظَيْك. وغايَظَه: باراه فصنع  ما يصنع. والمُغايظة: فِعْلٌ في مُهلة أَو منهما جميعاً. وتغَيَّظَتِ  الهاجرة إِذا اشتدّ حَمْيُها؛ قال الأَخطل:  لَدُنْ غُدْوةٍ، حتى إِذا ما تَغَيَّظَت  هواجرُ من شعبانَ، حامٍ أَصيلُها  وقال اللّه تعالى: تكاد تمَيَّزُ من الغيظ؛ أَي من شدَّة الحرِّ.  وغَيَّاظٌ: اسم. وبنو غَيْظٍ: حيٌّ من قيس عَيْلانَ، وهو غَيْظُ بنُ  مُرَّةَ بنِ عوفِ بنِ سعد بن ذُبْيانَ ابن بَغِيض بن رَيْثِ بن غَطَفانَ.  وغَيَّاظُ بنُ الحُضَينِ بن المنذر: أَحد بني عمرو بن شَيْبان الذُّهلي  السدُوسي؛ وقال فيه أَبوه الحضين يهجوه:  نَسِيٌّ لما أُولِيتَ من صالح مَضى،  وأَنت لتأْديبٍ عليَّ حَفِيظُ  تَلِنَ لأَهْل الغِلِّ والغَمز منهمُ،  وأَنت على أَهلِ الصَّفاء غليظ  وسُمِّيتَ غَيَّاظاً، ولستَ بغائظٍ  عدوّاً، ولكن للصَّدِيقِ تَغِيظ  فلا حَفِظَ الرحمنُ رُوحَك حَيَّةً،  ولا وهْيَ في الأَرواحِ حين تَفِيظ  عَدُوُّكَ مَسرورٌ، وذو الوُدِّ، بالذي  يَرى منك من غيْظ، عليك كَظيظ  وكان الحُضَيْنُ هذا فارساً وكانت معه راية عليّ، كرم اللّه وجهه، يومَ  صِفِّينَ وفيه يقول، رضي اللّه عنه:  لِمَنْ رايةٌ سوداءٌ يَخْفُقُ ظِلُّها،  إِذا قيل: قَدِّمْها حُضَيْنُ، تَقَدَّما  ويُورِدُها للطَّعْنِ حتى يُزِيرَها  حِياضَ المَنايا، تَقْطُر الموتَ والدّما
مقاييس اللغة:
(غيظ) الغين والياء والظاء أُصَيلٌ فيه كلمةٌ واحدة، يدلُّ على كَرْبٍ يلحقُ الإنسانَ مِن غيره. يقال: غاظَني يَغِيظُني. وقد غِظْتَني يا هذا. ورجلٌ غائظ وغَيَّاظ. قال:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])
القاموس المحيط:
الغَيْظُ الغَضَبُ، أو أشَدُّه، أو سَوْرَتُه وأوَّلُه، غاظَه يَغِيظُه فاغْتاظَ، وغَيَّظَه فَتَغَيَّظَ، وأغاظَه وغايَظَه. وتَغَيَّظَتِ الهاجِرَةُ اشْتَدّ حَمْيُها. وغَيْظُ بنُ مُرَّةَ بنِ عوفِ بنِ سَعْدِ بن ذُبْيانَ. وكشَدّادٍ ابنُ مُصْعَبٍ من بني ضَبَّةَ. وفَعَلَ غِياظَكَ وغِياظَيْكَ، بكسرهما كغِناظَيْكَ.
تاج العروس:
غ ي ظ
الغَيْظُ الغَضبُ مُطْلَقاً وقِيلَ : غَضَبٌ كامِنٌ للْعَاجِزِ كما في الصذحاح أَوْ أَشَدُّه أَوْ سَوْرَتُهُ وأَوَّلُهُ
قال ابنُ دُرَيْدٍ وقد فَصَلَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ اللُّغَةِ بَيْنَ الغَيْظِ والغَضَبِ فقالُوا : الغَيْظُ أَشَدُّ مِنْ الغضَبِ . وقالَ قَوْمٌ الغَيظ سَوْرَةُ الغَضَبِ وأَوّلُهُ, قلتُ وقَال آخرُونَ الغَيْظُ هو الكَمِينُ والغَضَبُ هو الظاهرُ . أو الغَضَبُ لِلْقَادِرِ والغَيْظُ لِلْعاجِزِ
غَاظَهُ يَغِيظُه غَيْظاً وهو غَائِظٌ وذلِكَ مَغِيظٌ في الصّحاح : قالتْ قُتَيْلَةُ بِنْتُ النَّضْرِ بنِ الحارِثِ وقَتَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَباهَا صَبْراً
ما كانَ ضَرَّكَ لَوْ مَنَنْتَ ورُبَّمَا ... مَنَّ الفَتَى وَهْوَ المَغِيظُ المُحْنَقُ فاغْتَاظَ اغْتِيَاظاً
وغَيَّظَه فتَغَيَّظَ وأَغَاظَهُ لُغَةٌ في غاظَهُ وأَنْكَرَهُ ابنُ السِّكِّيتِ وله تَبِعَ الجَوْهَرِيُّ فلَمْ يُجِزْ ذلِكَ وقالَ الزَّجّاجُ : لَيْسَتْ بالفَاشِيَةِ
وحَكَى ثَعْلَبٌ عن ابْنِ الأَعْرابِيّ : غَاظَهُ وأَغَاظَهُ وغَيَّظَهُ بمَعْنَىً واحِدٍ
وغَايَظَهُ فاغْتاظَ وتَغَيَّظ بمَعْنىً وَاحَدٍ
وتَغَيَّظَتِ الهَاجِرَةُ : اشْتَدَّ حَمْيُهَا وهو مَجَازٌ قال الأَخْطَلُ :
" طَفَتْ في الضُّحَى أَحْدَاجُ أَرْوَى كَأنَّهَاقُرىً مِنْ جُوَاثَى مُحْزَئلُّ نَخِيلُهَا
لَدُنْ غُدْوَة حَتَّى إِذا ما تَغَيَّظَتْ ... هَوَاجِرُ منْ شَعْبَانَ حَامٍ أَصِيلُهَا وغَيْظ : اسْمُ رَجُلٍ وهو ابْنُ مُرَّةَ بنِ عَوْفِ بنِ سَعْدِ بنِ ذُبْيَانَ بنِ بَغِيضِ بنِ رَيْثِ بنِ غَطْفَانَ . قال زُهَيْرُ بنُ أَبِي سُلْمَى :
سَعَى سَاعِيَا غَيْظِ بنِ مُرَّةَ بَعْدَمَا ... تَبَزَّل ما بَيْنَ العَشِيرَةِ بالدَّمِ سَاعِيَاهُ : هُمَا الحَارِثُ بنُ عَوْفٍ وهَرِمُ بنُ سِنَانِ بنِ أَبِي حارِثَةَ
وغَيَّاظٌ كَشَدَّادٍ : ابنُ مُصْعَبٍ رَجُلٌ مِنْ بَنِي ضَبَّةَ بنِ أُدَدَ . قال رُؤْبَةُ - ويُرْوَى للعَجَّاجِ - :
وسَيْف غَيَّاظٍ لَهُمْ غِناظَا ... نَعْلُو بهِ ذَا العَضَلِ الجَوّاظا ويُقَالُ : فَعَل ذلِكَ غِيَاظَكَ وغِيَاظَيْكَ بكَسْرِهِمَا كغِنَاظَيْكَ وقد تَقَدَّم
وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : غَايَظَهُ مُغَايَظَةً : بَارَاهُ وغَالَبَهُ فَصَنَع مِثْلَ مَا يَصْنَعُ وهو مَجَازٌ . والمُغَايَظَةُ : فِعْلٌ في مُهْلةٍ أَو : فِعلُ مِنْهُمَا جَمِيعاً . وقَوْلُه تَعالَى : " تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الغَيْظِ " أَيْ مِنْ شِدَّةِ الحَرِّ
وأَغْيَظُ الأَسْماءِ عند اللهِ مَلِكُ الأَمْلاكِ أيْ : أَشَدُّ أصْحَابِ هذِهِ الأَسْمَاءِ عُقُوبَةً . وقَوْلُه تَعَالَى : " سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظاً " أَيْ صَوْتَ غَلَيَانٍ قالَهُ الزَّجّاج
وغَيّاظُ بنُ الحُضَيْنِ بنِ المُنْذِر : أَحَدُ بَنِي عَمْرِو بنِ شَيْبَانَ الذُّهْلِي السَّدُوسِيّ وسَيَأْتي ذِكْرُ أَبِيهِ في ح ض ن . كان الحُضَيْنُ هذَا فارِساً صاحِبَ الرَّايَةِ بصِفِّينَ مَعَ عَلِيٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ وهُوَ القَائِلُ - في ابْنِهِ المَذْكُورِ - :
نَسِيٌّ لِمَا أُولِيتَ مِنْ صالِحٍ مَضَى ... وأَنْتَ لِتَأْدِيبٍ عَلَيَّ حَفِيظُ
تَلِينُ لأَهْلِ الغِلِّ والغَمْزِ مِنْهُمُ ... وأَنْتَ عَلَى أَهْلِ الصَّفاءِ غَليظُ
وسُمِّيتَ غَيَّاظاً ولَسْتَ بِغائظٍ ... عَدُواً ولكِنْ لِلصَّدِيقِ تَغِيظُ فلاَ حَفِظَ الرَّحْمنُ رُوحَكَ حَيَّةً ولا وَهْيَ فِي الأَرْواحِ حِينَ تَفِيظُ
عَدُوُّّكَ مَسْرُورٌ وذُو الوُدِّ بالَّذِي ... يَرَى مِنْكَ مِنْ غَيْظٍ عَلَيْكَ كَظِيظُ ويُقَالُ : البُرْمَةُ حَلِيمَةٌ مُغْتاظَة وهو مجَازٌ كما في الأَسَاسِ

##### Türkçe

غوظ
**غَاظَ** - **يَغِيظُ**- **غَيْظ** - **غَائِظ** - **غَائِظُوْن** - **تَغَيَّظَ** - **يَتَغَيَّظُ** - **تَغَيُّظ** - **تَغَيُّظاً**

**غَاظَ - يَغِيْظُ** + bir varlık veya bir iş + bir varlığı: ona **غَيْظ** isabet ettirir: onda şiddetli bir kaynama, taşma ve alevlenme meydana getirir: ve o, nefiste: duygularda bir kabarma, taşma ve kaynamadır; ateşte ise: ateşin alevlenmesi, kabarması ve taşmasıdır.

**غَيْظ**: **" غَاظَ - يَغِيظُ "** fiilinin isim-fiilidir: ve yine o, **" غَاظَ - يَغِيظُ "** fiilinin etkisiyle olan şeydir.

**غَائِظ**: **" غَاظَ - يَغِيظُ "**den, sıfat-ı müşebbehe olan ism-i fâildir: birini **" يَغِيظُ "** eden kimse.

**غائِظُون**: **" غَائِظ "**in çoğuludur.

**تَغَيَّظَ - يَتَغَيَّظُ**: **" غَاظَ - يَغِيظُ "**den, **" تَفَعَّل "** vezninde: **" غَاظَ - يَغِيظُ "** fiilini tekrar ve şiddet üzere ve öz-fiil olarak yapar: kendisini, kendisiyle şiddetle **يَغِيظُ** eder: kendisini, kendisiyle şiddetle kabartır, kaynatır, taşırır ve alevlendirir.

**تَغَيُّظ**: **" تَغَيَّظَ - يَتَغَيَّظُ "** fiilinin isim-fiilidir.

**تَغَيُِّظاً**: **" تَغَيُّظ "**den hâl.

Ve lafız, “hareket ve canlandırma ve tahrik ve kışkırtma; hareket ve atılışa hazırlama” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَعَثَ - يَبْعَثُ**، **حَضَّ - يَحُضُّ**، **فَزَّ - يَفِزُّ**، **أزَّ - يَؤُزُّ**، **سَعَرَ - يَسْعَرُ**، **غَاظَ - يَغِيْظُ**

غاظ - يَغيْظُ
 	“Muhammed Allah’ın elçisidir; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı çetin, kendi aralarında merhametlidirler; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan bir lütuf ve rıza isterler; yüzlerinde secdenin eserinden bir nişan vardır; işte bu, onların Tevrat’taki misalleridir; İncil’deki misalleri de, filizini çıkarıp onu güçlendiren, sonra kalınlaşıp sapı üzerinde doğrulan bir ekin gibidir; ekincileri hoşnut eder; onunla kâfirleri **لِيَغِيظَ** etsin diye. Allah, onlardan iman edenlere ve salih ameller işleyenlere bir bağışlanma ve büyük bir ecir vaad etmiştir.” (29) **الفتح**

“Medine halkına ve çevrelerindeki bedevîlere, Allah’ın elçisinden geri kalmaları ve kendi nefisleriyle onun nefsinden yüz çevirmeleri olmaz; bu, şundandır ki: Allah yolunda onlara ne bir susuzluk, ne bir yorgunluk, ne bir açlık isabet eder; kâfirleri **يَغِيظُ** eden bir yere ayak basmazlar; bir düşmandan bir elde ediş elde etmezler ki, onunla kendileri için salih bir amel yazılmış olmasın. Şüphesiz Allah, ihsan edenlerin ecrini zayi etmez.” (120) **التوبة**
 	“Kim, Allah’ın ona dünyada ve âhirette asla yardım etmeyeceğini sanıyorsa, göğe bir sebeple uzatsın, sonra kessin; sonra baksın: hilesi, kendisini **مَا يَغِيظُ** eden şeyi giderecek mi?” (15) **الحج**

غائظ - غائظون
 “Ve şüphesiz onlar, bize karşı elbette **لَغَائِظُون**dur.” (55) **الشعراء**

غيظ
 “Ve onların kalplerinin **غَيْظ**ini giderir; Allah dilediğine tevbe nasip eder; Allah bilendir, hikmet sahibidir.” (15) **التوبة**
 	“Allah, kâfirleri **بِغَيْظِهِمْ** ile geri çevirdi; bir hayır elde edemediler; Allah müminlere savaşta yetti; Allah güçlüdür, azîzdir.” (25) **الأحزاب**  “İşte siz, onları seversiniz; onlar sizi sevmezler; siz kitabın hepsine iman edersiniz; sizi gördüklerinde ‘iman ettik’ derler; yalnız kaldıklarında size karşı parmak uçlarını **مِنَ الْغَيْظ** ısırırlar. De ki: **بِغَيْظِكُمْ** ölün. Şüphesiz Allah, göğüslerin özünü bilendir.” (119) **آل عمران**
 	“Onlar ki bollukta ve darlıkta infak ederler; **الْغَيْظ**i yutanlardır; insanlardan affedenlerdir; Allah ihsan edenleri sever.” (134) **آل عمران**
 	“Neredeyse **مِنَ الْغَيْظ** parçalanacak; içine her bir bölük atıldıkça, bekçileri onlara: ‘Size bir uyarıcı gelmedi mi?’ der.” (8) **الملك**  “Onları uzak bir yerden gördüğünde, ona ait bir **تَغَيُّظا** ve bir inleme duydular.” (12) **الفرقان**

تغيظا
 “Neredeyse **مِنَ الْغَيْظ** parçalanacak; içine her bir bölük atıldıkça, bekçileri onlara: ‘Size bir uyarıcı gelmedi mi?’ der.” (8) **الملك**  “Onları uzak bir yerden gördüğünde, ona ait bir **تَغَيُّظا** ve bir inleme duydular.” (12) **الفرقان**

مختار الصحاح
● [غىظ] غ ى ظ: **الغَيْظُ** aciz olan için gizli bir öfkedir; **غَاظَهُ** dersin, **باع** babındandır; o hâlde o **مَغِيظٌ**dur; **أغاظه** denilmez. Ve **غَايَظَهُ**; böylece **فاغْتَاظَ** ve **تَغَيَّظَ** aynı anlamdadır.

الراغب
غيظ
- **الغيظ**: en şiddetli öfke; o, insanın kalp kanının taşmasından bulduğu hararettir. Dedi ki: “De ki: **بِغَيْظِكُمْ** ölün.” [**آل عمران/119**], “Onunla kâfirleri **ليغيظ** etsin diye.” [**الفتح/ 29**]. Ve insanları, **الغيظ**in arız olması sırasında nefsi tutmaya çağırmıştır. Dedi ki:
“**والكاظمين الغيظ**” [**آل عمران/134**]. Dedi ki: Allah Teâlâ onunla vasfedildiğinde, onunla murad edilen intikamdır. Dedi ki: “Ve şüphesiz onlar, bize karşı elbette **لغائظون**dur.” [**الشعراء/55**], yani: fiilleriyle onlardan intikama çağıranlardır. Ve **التغيظ**: **الغيظ**i izhar etmektir; ve bu, işitilen bir sesle birlikte de olabilir; nitekim dediği gibi: “Ona ait bir **تغيظا** ve bir inleme duydular.” [**الفرقان/12**].

ملخص اللسان:
1.     **غاظ يَغِيْظ**: **الغيْظُ**: öfke; ve denildi ki: onun kabarması ve başlangıcıdır.
2.      **الغيظ**: şiddetlendiğinde mahlûku değiştiren bir sıfattır; onunla hareket eder,
3.      Ve **تغَيَّظَتِ  الهاجرة**: sıcağı şiddetlendiğinde.

لسان العرب
● - **غيظ**: **الغيْظُ**: öfke; ve denildi ki: **الغيظ** aciz olan için gizli bir öfkedir; ve denildi ki: o, **الغضب**dan daha şiddetlidir; ve denildi ki: o, onun kabarması ve başlangıcıdır. Ve **غِظتُ** falanı, onu **أَغِيظه** **غَيْظاً**; ve onu **غاظه**; böylece **فاغتاظ**; ve onu **غَيَّظَه**; böylece **فتَغَيَّظ**; ve o **مَغِيظ**dur. **قُتَيْلةُ بنت النضر بن الحرث** dedi; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, babasını sabren öldürdüğünde:
  “Sana ne zarar verirdi, eğer bağışlasaydın; ve bazen delikanlı bağışlar; hâlbuki o, **المَغِيظُ المُحْنَقُ**tur.”
Ve **التغَيُّظُ**: **الاغتِياظ**dır. Ve **أُم زرع** hadîsinde: “Ve komşusunun **وغيْظُ**i”; çünkü onun güzelliğinden, onu **يَغيظُها** eden şeyi görür. Ve hadîste: “Allah katında isimlerin en **أَغْيَظُ**u, ‘**مَلِكَ الأَملاك**’ diye adlanan adamdır.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu, sözün mecazındandır; zahirinden çevrilmiştir; çünkü **الغيظ**, mahlûku şiddetlendiğinde değiştiren bir sıfattır; onunla hareket eder; Allah Teâlâ bundan münezzehtir; ancak bu, bu isimle adlananı cezalandırmasına kinayedir; yani: Allah katında bu isimlerin sahiplerinin en şiddetli cezaya uğrayanıdır. Ve Müslim’in bazı rivayetlerinde gelmiştir: “Kıyamet günü Allah’a karşı en **أَغيظ** adam, en habisi ve ona karşı en **أَغيظه**; ‘**ملك الأَملاك**’ diye adlanan adamdır.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Bazıları dedi ki: hadîste **أَغيظ** lafızlarının tekrarına bir vech yoktur; belki **أَغنظ**dır; **النون** ile; **الغَنْظ**dan; o da kederin şiddetidir. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “Ona ait bir **تغيُّظاً** ve bir inleme duydular.” Zecâc dedi ki: **تَغَيُّظٍ** kaynamasını murad etti; yani kaynamanın sesi. Zecâc nakletti: **أَغاظه**; ve o yaygın değildir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **أَغاظه** denilmez. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **غاظه** ve **أَغاظه** ve **غَيَّظه** bir tek anlamdadır. Ve **غايَظَه**: **كغَيَّظه**; böylece **فاغتاظ** ve **تَغيَّظ**. Ve “Bunu senin **غِياظَكَ**ın ve senin **غِياظَيْكَ**ın için yaptı.” Ve **غايَظَه**: onunla yarıştı; o da yaptığı şeyi yaptı. Ve **المُغايظة**: bir mühlet içinde bir fiildir; yahut ikisinden birlikte. Ve **تغَيَّظَتِ الهاجرة**: sıcağı şiddetlendiğinde. **الأَخطل** dedi ki:
  “Sabah vaktinden beri; nihayet **تَغَيَّظَت** olduğunda,
  Şa‘bân’dan öğle sıcağı; ikindisi yakıcıdır.”
Ve Allah Teâlâ dedi ki: “Neredeyse **من الغيظ** parçalanacak”; yani: hararetin şiddetinden. Ve **غَيَّاظٌ**: bir isimdir. Ve **بنو غَيْظٍ**: **قيس عَيْلانَ**dan bir kabiledir; o, **غَيْظُ بنُ مُرَّةَ بنِ عوفِ بنِ سعد بن ذُبْيانَ ابن بَغِيض بن رَيْثِ بن غَطَفانَ**dır. Ve **غَيَّاظُ بنُ الحُضَينِ بن المنذر**: **عمرو بن شَيْبان الذُّهلي السدُوسي** oğullarından biridir. Babası **الحضين** onu hicvederek hakkında dedi:
  “Geçmişte sana verilmiş salihliği unutan;
  ve sen, bana terbiye için pek koruyucusun.
  Onlardan kin ve ayıplama ehline yumuşarsın;
  ve sen, safa ehline karşı katısın.
  Ve **غَيَّاظاً** diye adlandırıldın; hâlbuki sen, düşmanı **بغائظٍ** değilsin;
  fakat dostu **تَغِيظ** edersin.
  Rahmân, ruhunu diri olarak korumasın;
  ne de ruhlar akıp giderken bir gevşeklik olsun.
  Düşmanın sevinçlidir; ve sevgi sahibi, senin senden gördüğü **غيْظ** ile,
  sana karşı **كَظِيظ**tir.”
Ve bu **الحُضَيْنُ**, bir süvariydi; ve onunla, Sıffîn günü, Ali’nin (Allah yüzünü keremli kılsın) sancağı vardı. Ve onun hakkında, Allah ondan razı olsun, şöyle der:
  “Kimin bir siyah sancağı var ki gölgesi dalgalanır;
  ‘Onu ileri sür’ denildiğinde, **حُضَيْنُ** ilerledi.
  Ve onu, mızrak darbelerine götürür; nihayet onu,
  ölüm havuzlarına götürür; ölüm ve kan damlatır.”

مقاييس اللغة:
(**غيظ**) **الغين** ve **الياء** ve **الظاء**: onda tek bir kelime asıldır; başkasından insana ulaşan bir kederi gösterir. Denilir: **غاظَني يَغِيظُني**. Ve “Ey bu, beni **غِظْتَني**.” Ve bir adam: **غائظ** ve **غَيَّاظ**. Dedi ki:
“**سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ**”([7])

القاموس المحيط:
**الغَيْظُ**: öfke; yahut onun en şiddetlisi; yahut onun kabarması ve başlangıcıdır. **غاظَه يَغِيظُه**; böylece **فاغْتاظَ**; ve onu **غَيَّظَه**; böylece **فَتَغَيَّظَ**; ve **أغاظَه** ve **غايَظَه**. Ve **تَغَيَّظَتِ الهاجِرَةُ**: sıcağı şiddetlendi. Ve **غَيْظُ بنُ مُرَّةَ بنِ عوفِ بنِ سَعْدِ بن ذُبْيانَ**. Ve **كشَدّادٍ ابنُ مُصْعَبٍ**: **بني ضَبَّةَ**dan. Ve “Bunu senin **غِياظَكَ**ın ve senin **غِياظَيْكَ**ın için yaptı”; ikisini de kesre ile; senin **غِناظَيْكَ**ın gibi.

تاج العروس:
غ ي ظ
**الغَيْظُ**: mutlak olarak öfkedir; ve denildi ki: **الصذحاح**ta olduğu gibi, aciz olan için gizli bir öfkedir; yahut onun en şiddetlisi; yahut onun kabarması ve başlangıcıdır.
İbn Düreyd dedi ki: Dil ehlinden bir kavim, **الغَيْظ** ile **الغَضَب** arasında ayırım yaptı; şöyle dediler: **الغَيْظُ** **الغضَب**dan daha şiddetlidir. Ve bir kavim dedi: **الغَيظ** öfkenin kabarması ve başlangıcıdır. Dedim ki: Başkaları dedi: **الغَيْظ** gizli olandır; **الغَضَب** ise açık olandır. Yahut: **الغَضَب** güç yetiren içindir; **الغَيْظ** aciz olan içindir.
**غَاظَهُ يَغِيظُه غَيْظاً**; o **غَائِظٌ**dur; ve bu, **الصّحاح**ta **مَغِيظٌ**dur. **قُتَيْلَةُ بِنْتُ النَّضْرِ بنِ الحارِثِ** dedi; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, babasını sabren öldürdüğünde:
“Bıraksaydın, sana ne zarar verirdi; ve bazen ... delikanlı bağışlar; hâlbuki o, **المَغِيظُ المُحْنَقُ**tur.”
Böylece **فاغْتَاظَ اغْتِيَاظاً**.
Ve onu **غَيَّظَه**; böylece **فتَغَيَّظَ**. Ve **أَغَاظَهُ**, **غاظَهُ**da bir lugattır; İbnü’s-Sikkît onu inkâr etti; Cevherî ona tâbi oldu; bunu câiz görmedi. Zecâc dedi ki: o yaygın değildir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti: **غَاظَهُ** ve **أَغَاظَهُ** ve **غَيَّظَهُ** tek bir anlamdadır.
Ve **غَايَظَهُ**; böylece **فاغْتاظَ** ve **تَغَيَّظ** tek bir anlamdadır.
Ve **تَغَيَّظَتِ الهَاجِرَةُ**: sıcağı şiddetlendi; bu mecazdır. **الأَخْطَلُ** dedi ki:
“Sabah kuşluğunda **أَرْوَى**nın mahfeleri yüzdü; sanki o,
Cevâsâ’dan bir köy; hurmalığı sık ağaçlı.
Sabah vaktinden beri; nihayet **تَغَيَّظَتْ** olduğunda ...
Şa‘bân’dan öğle sıcağı; ikindisi yakıcıdır.”
Ve **غَيْظ**: bir adamın adıdır; o, **ابْنُ مُرَّةَ بنِ عَوْفِ بنِ سَعْدِ بنِ ذُبْيَانَ بنِ بَغِيضِ بنِ رَيْثِ بنِ غَطْفَانَ**dır. **زُهَيْرُ بنُ أَبِي سُلْمَى** dedi ki:
“**غَيْظِ بنِ مُرَّةَ**nın iki arabulucusu, kanla aşiret arasında olan şey çözüldükten sonra koştu.”
Onun iki arabulucusu: **الحَارِثُ بنُ عَوْفٍ** ve **هَرِمُ بنُ سِنَانِ بنِ أَبِي حارِثَةَ**dır.
Ve **غَيَّاظٌ**; **شَدَّادٍ** gibi: **ابنُ مُصْعَبٍ**; **بني ضَبَّةَ بنِ أُدَدَ**dan bir adamdır. **رُؤْبَةُ** dedi ki — ve **العَجَّاجِ** için rivayet edilir —:
“Ve onların, **غَيَّاظٍ**ın bir kılıcı vardır; **غِناظَا**;
Onunla, sert olanı, kaba olanı yükseltiriz.”
Ve denilir: “Bunu senin **غِيَاظَكَ**ın ve senin **غِيَاظَيْكَ**ın için yaptı”; ikisini de kesre ile; senin **غِنَاظَيْكَ**ın gibi; ve daha önce geçti.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **غَايَظَهُ مُغَايَظَةً**: onunla yarıştı ve onu yendi; onun yaptığı gibi yaptı; bu mecazdır. Ve **المُغَايَظَةُ**: bir mühlet içinde bir fiildir; yahut: ikisinden birlikte bir fiildir. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “Neredeyse **مِنَ الغَيْظِ** parçalanacak”; yani: hararetin şiddetinden.
Ve Allah katında isimlerin en **أَغْيَظُ**u: **مَلِكُ الأَمْلاكِ**; yani: bu isimlerin sahiplerinin en şiddetli cezaya uğrayanıdır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “Ona ait bir **تَغَيُّظاً** işittiler”; yani: kaynamanın sesi; Zecâc söyledi.
Ve **غَيّاظُ بنُ الحُضَيْنِ بنِ المُنْذِر**: **عَمْرِو بنِ شَيْبَانَ الذُّهْلِي السَّدُوسِيّ** oğullarından biridir; babasının zikri **ح ض ن**da gelecektir. Bu **الحُضَيْنُ**, Sıffîn’de Ali ile beraber sancağın sahibi bir süvariydi; ve o, — zikredilen oğlunda — şöyle diyen kimsedir:
“Geçmişte sana verilmiş salihliği unutan;
ve sen, bana terbiye için pek koruyucusun.
Onlardan kin ve ayıplama ehline yumuşarsın;
ve sen, safa ehline karşı katısın.
Ve **غَيَّاظاً** diye adlandırıldın; hâlbuki sen, düşmanı **بِغائظٍ** değilsin;
fakat dostu **تَغِيظُ** edersin.
Rahmân, ruhunu diri olarak korumasın;
ne de ruhlar akıp giderken bir gevşeklik olsun.
Düşmanın sevinçlidir; ve sevgi sahibi, senin senden gördüğü **غَيْظ** ile,
sana karşı **كَظِيظ**tir.”
Ve denilir: **البُرْمَةُ**: **حَلِيمَةٌ مُغْتاظَة**; ve bu, **الأَسَاسِ**ta olduğu gibi mecazdır.
