# غوغ (غ-و-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - و - غ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من الغين
غ و ي، و غ ي، غ ي ي، غ و غ مستعملات غوي: مصدر غَوَى: الغَيُّ. والغَوايةُ: الإنهماكُ في الغَيّ. ويقال: أغواه إذا أضله.
وغَوِيَ الفصيلُ يَغْوَى غَوىً إذا لم يُصِبْ رِيّاً من اللَّبَنِ حتى كاد يَهْلك، ويقال أيضاً: إذا أَكْثَرَ من اللَّبَنِ فأتُخِم.
والمُغَوّاةُ: حفرةُ الصّياد، ويجمع: مَغَوَّيات، قال رؤبة:
إلى مُغَوّاةِ الفتى بالمرصاد
يعني: مَهْلكته، شبّهها بتلك الحُفْرة.
والتّغاوي: التَّجَمُّعُ.
وغي: الأواغيَ: تثقَل وتخفّف: مفاجرُ الدِّبارِ في المزارعِ، الواحدةُ: أغِيّة، وأَغِية. وهو من كلام أهل السّواد، لأن الهمزة والغين لا تجتمعان في بناء كلمةٍ واحدةٍ.
والوَغَى: غَمْغَمةُ الأبطالِ في الحرب، وكذلك أصوات البعوض والنحل إذا اجتمعت، ونحو ذلك.
غيي:
الغايةُ: مدى كل شيء وقُصارُه، وأَلِفُه ياءٌ، وهو من تأليف غين وياءين، وتصغيرها: غُيَيّة، وكذلك كل كلمةٍ مما يظهر فيه الياء بعد الألف الأصلية، فألفها ترجع في في التصريف إلى الياء، ألا ترى أنك تقول: غَيَّيْتُ غايةً.
ويقال: اجتمعوا وتَغايَوْا عليه فقتلوه، ولو اشتق من الغاوي لقالوا: تَغاوَوْا.
غوغ: الغَوْغاء: الجراد، وبه سميت سَفِلةُ النّاسِ: غوغاء.
والغاغةُ: نباتٌ يشبهُ الهَرْنَوَى.

##### Türkçe

باب **اللفيف** من **الغين**
**غ و ي**، و **غ ي**، **غ ي ي**، **غ و غ** استعمالdadır. **غوي**: **غَوَى**’nın mastarı: **الغَيُّ**. **الغَوايةُ**: **الغَيّ** içinde aşırı dalma. Ve denilir: **أغواه**; onu saptırdı, onu dalâlete düşürdü, diye.
Ve **غَوِيَ الفصيلُ يَغْوَى غَوىً**: eğer sütten bir doyum elde etmezse, ta ki neredeyse helâk olacak hâle gelirse; ve yine denilir: eğer sütten çokça içerse de tıkanıp hazımsız olursa.
Ve **المُغَوّاةُ**: avcının çukuru; çoğulu: **مَغَوَّيات**. Rü’be dedi ki:
إلى **مُغَوّاةِ** الفتى بالمرصاد
Yani: onun helâk yeri; onu o çukura benzetti.
Ve **التّغاوي**: toplanma.
Ve **غي**: **الأواغيَ**: ağırlaştırılır ve hafifletilir: ekinliklerdeki arka tarafın yarıkları; tekili: **أغِيّة** ve **أَغِية**. Ve bu, **أهل السّواد**’ın sözündendir; çünkü hemze ile **الغين** bir tek kelimenin yapısında bir araya gelmez.
Ve **الوَغَى**: savaşta yiğitlerin mırıldanması; yine bunun gibi, sivrisinek ve arı sesleri, toplandıkları zaman, ve bunun benzeri.

**غيي**:
**الغايةُ**: her şeyin erişim sınırı ve sonu. Ve onun elif’i bir yâ’dır; ve o, bir **غين** ve iki yâ’nın telifindendir. Ve onun küçültmesi: **غُيَيّة**. Ve yine, her kelime ki onda aslî eliften sonra yâ ortaya çıkar; onun elifi tasrifte yâ’ya döner; görmüyor musun ki sen şöyle dersin: **غَيَّيْتُ غايةً**.
Ve denilir: toplandılar ve ona karşı **تَغايَوْا** da onu öldürdüler; eğer **الغاوي**’den türetilmiş olsaydı, elbette şöyle derlerdi: **تَغاوَوْا**.

**غوغ**: **الغَوْغاء**: çekirge; ve bununla, insanların aşağı tabakası adlandırıldı: **غوغاء**.
Ve **الغاغةُ**: **الهَرْنَوَى**’ya benzeyen bir bitki.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب اللفيف من الغين
غوي ، وغي ، غيا ، غوغ .
غوي : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الغيُّ : الفسادُ ، قال : وقوله : ( وَعَصَىءَادَمُ رَبَّهُ فَغَوَى ) ( طه : 121 ) ، أي : فسد عليه عيشه ، قال : والغَوَّةُ والغَيّةُ واحدٌ .
وقال الليث : مصدرُ غوَى الغَيُّ ، قال : والغوايةُ : الانهماك في الغَيِّ ، ويقال : أغواهُ : إذا أضلَّهُ .
قال الله جل وعز : ( إِنَّا لَذَآئِقُونَ فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ ) ( الصافات : 32 ) .
وحكى المؤرِّجُ عن بعض الأعراب غواهُ بمعنى أغواهُ ، وأنشد :
وكائن تَرَى من جاهلٍ بعد علمه
غواهُ الهوَى جهلاً عن الحق فانغوَى
قلت : أظنُّ الرواية عواهُ الهوى جهلاً عن الحَقِّ فانعَوَى بالعين لا بالغين ، ومعنى عَواه صرفهُ ولواهُ فانعَوَى ، وانثنى فصُحِّفَ وجُعِل غيناً وهو خطأ .
وقال الليث : غوِيَ الفصيلُ يَغوَى غَوًى مقصورٌ : إذا لم يُصِب رِيّاً من اللبن حتى كاد يهلك .
قال : ويقال ذلك أيضاً في الذي يكثِرُ من اللبن حتى يتَّخمَ . وأنشد غيره :
مُعَطَّفَةُ الأنثاءِ ليسَ فصيلها
بِرَازِئِها دَرّاً ولا مَيِّتٍ غَوًى
يعني : القوسَ وسهماً رَمَى بهِ عنها وهذا من اللُّغز .
وقال أبو العباس : الغوَى : البَشَمُ ، ويقال : العطشُ ، ويقال : هو الدَّقَى .
وقال أبو عبيد ، يقال : غوَيتُ أغوِي غَيّاً ، وبعض الناس يقول : غوِيتُ أغوَى ، وليست بمعروفةٍ .
قال : وقال الأصمعيُّ : غَوِيَ الفَصِيل يَغوَى غوًى إذا شَربَ اللبن حتى يتختّرَ .
قال شمر : وقال أبو زيد : غوِيَ الجَدْيُ يغوَى غوًى إذا مُنِعَ الرَّضاع حتى يُضِرَّ بِهِ الجوع .
قال شمر : وقال ابن شميل : غوِي الصبيُّ والفَصِيلُ إذا لم يجد من اللبن إلاَّ عُلْقَةً فلا يَرْوَى ، وتراه مُحْثَلاً .
قال شمر : وهذا هو الصحيح عند أصحابنا .
وفي ( نوادر الأعراب ) ، يقال : بِتُّ مُغْوًى وغَوًى وغَوِيّاً وقَاوِياً وَقَوًى ومُقْوِياً وقَوِيّاً : إذا بِتَّ مُخْلياً مُوحِشاً ، ويقال : رأيتهُ غَويّاً
من الجوع وقَوِيّاً وضَوِيّاً وطَوِيّاً إذا كانَ جائعاً .
أبو عبيد عن أبي زيد : وقعَ فُلانٌ في أُغوِيّةٍ وفي وامئةٍ ، أي : في داهية .
وفي حديث عثمان رضي الله عنه : وقَتَلتِه ، قال : فتَغاووا عليه والله حتى قتلوه .
قال أبو عبيد : التغاوي هو التجمُّع والتعاوُن على الشرِّ وأصله من الغوَايةِ أو الغَيِّ ، يبين ذلك شِعْرٌ لأخت المنذر بن عمرو الأنصاريِّ قالته في أخيها حين قتله الكفارُ فقالت :
تغاوَت عليه ذئاب الحِجَاز
بنو بُهثةٍ وبنو جعفرِ
وغي غيا : وقال الليث : الأواغِيُّ : تثقَّل وتُخفف : مفاجر الدِّبارِ في المزارع الواحدة أغِيَةٌ وأغِيَّةٌ قال : وهو من كلام أهل السواد لأن الهمزة والغينَ لا يجتَمعانِ في بناء كلمةٍ واحدَة .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال في الكوائن قبل الساعة : ( مِنها هدنةٌ تكون بينكم وبين بني الأصْفَر فيغدِرونَ بكم فتسيرونَ إليهم في ثمانين غاية تحت كل غايةٍ اثنا عشَرَ ألفاً ) .
وروَاه بعضهم في ثمانين غابةً بالباء .
قال أبو عبيد : من رَوَى غابة ، فإنه يريد الأجَمَة ، شبه كثرة الرماح بها ، ومن رواه غاية ، فإنه يريد الراية .
وأنشد بيت لبيد :
قَدْ بِتُّ سامِرَها وغاية تاجرٍ
وافيتُ إذ رُفعت وعزّ مُدَامُها
قال : ويقال : إن صاحب الخمر كانت له راية يرفَعها ، ليعرَف أنه بائع خمر ، ويقال : بل أراد بقوله : غاية تاجر أنها غاية متاعه في الجَودة .
قال ابن الأنباري في تفسير بيت لبيد :
سامِرَها أي : سامراً فيها ، وغاية تاجر
أي ورب غاية تاجر يبيع الخمر
قال : وإنما سمى غايةً ، لأن أهل الجاهِلِيَّة كانوا ينصبون رايةً للخيل تسمى غاية ، فإذا بلَغها الفَرَسُ ، قيل : قد بلغ الغايةَ ، فصارت مثلاً .
قال عنترة :
هَتَّاك غَاياتِ التِّجَار مُلوَّمِ
أي : يشتري ما عندهم من الخمر ، فيحلون غاياتِهم ، قال : وإنما ينصب الغايةَ لِلخمر من قَدْ عُرِفت خمرُه بالجَوْدة ، ثُمَّ تجعل الغايةُ علامة في غير الخمر ، ويقال للشيء الجيد ، هو غاية من الغايات ، أي : هو علا في حسنه .
وروى شعر الشَّماخ :
رأيتُ عَرَابَةَ الأوْسيَّ ينمي
إلى الغاياتِ منقطع القرين
إذا ما غايةٌ رُفِعَتْ لِمَجدٍ
تَلَقَّاها عَرَابَة باليمين
قال أبو عمرو : غاية تاجرٍ : معناه : غَايةُ سوْمى ، أي : منتهى ما يُسَام وافيتُ سَوْمَهُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الغاية : أقصى الشيء .
قال أبو عبيد : وبعضهم روى الحديث في ثمانين غاية ، وليس ذلك بمحفوظٍ ، ولا موضع للغاية ها هُنا .
وفي حديث آخر مرفوع : ( تجيء البقرةُ وآل عِمران يوم القيامة وكأنهما غمامتان ، أو غيايتان ) .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : الغَيايةُ : كل شيء يظلل الإنسان فوق رأسه مثل السحابة ، والغَبَرة والظلّ ونحوه ، يقال : غَايَا القومُ فوق رأس فلان بالسَّيْفِ ، كأنهم ظَلَّلُوه به .
وقال لبيد :
فَتَدَلَّيْتُ عليه قافلاً
وعلى الأرض غَيايات الطَّفَل
روى ابن هانىء عن أبي زيد : نزل رجل غيابةٍ بالباء ، أي : في هبطة من الأرض .
قال : والغَيَايةُ بالياء ظِلُّ السَّحابة ، وقال بعضهم : غَيَاءَةٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الغَيَايةُ ، تكون من الطَّيْرِ الذي يُغَيّي على رأسك ، أي : يرفرف .
وقال غيره : أغْيَا عليه السَّحَابُ ، بمعنى غايا ، إذا أظَلَّ عليه ، وأنشد :
أَرَبَّت به الأرْوَاح بعد أنيسه
وذو حَوْمَلٍ أغيا عليه وأَغْيَما
وقال أبو زيد : غيَّيْتُ للقوم تَغْيِيياً ، ورَيَّيْتُ تَرْيِيياً : جعلت لهم غاية ورَاية .
وقال الليث : الغايةُ : مدى كل شيء ، وألفِهُ ياء ، وهو من تأليف غين وياءين ، وتصغيرها غُيَيَّةٌ ، تقول : غَيَّيْتُ غاية .
قال : ويقال : اجتمعوا وتَغَايَوْا عليه فقتلوه ، وإن اشتق من الغاوي ، قيل : تغاووا ، قال : والغاغَةُ : نباتٌ يشبه الهِريون .
وروي عن عمر أنه قال : إن قريشاً تريد أن تكون مُغْوِياتٍ لمالِ الله .
قال أبو عبيد : هكذا روي بالتخفيف وكسر الواو ، وأما الذي تكلمت به العرب ، فالمغَوّيات بالتشديد وفَتْح الواو ، واحدتها مُغَوَّاة وهي حفرة كالزبية تُحْفَرُ للذئب ويجعل فيها جدي ، إذا نظر إليه الذئب سقط يريده فيصاد ، ومن هذا قيل لكل مهلكة مُغَوَّاة .
وقال رؤبة :
إلى مُغَوَّاة الفتى بالْمِرصاد
يُريد إلى مهلكتِه ومَنِيَّتِه شبهها بتلك المُغَوَّاة ، قال : وإنما أراد عمر أن قُريشاً
تُريد أن تكون مُهلكة لمال الله كإِهلاك تلك المُغَوَّاة لما سقط فيها .
وقال شمر : قال أبو عمرو : كلُّ بئر مُغَوَّاةٌ .
ومثلٌ للعرب : ( من حفر مُغَوَّاةً أوشك أن يقع فيها ) قال : والمُغَوَّاةُ في بيت رؤبة : القبر .
( غوغ ) : أبو عبيد عن أبي عبيدة : الجرادُ أول ما يكون سروةٌ ، فإِذا تحرك فهو دباً قبل أن تنبتَ أجنحته ، ثم يكون غوغاءً ، قال : وبه سمي الغَوْغاءُ من الناس ، قال : والغَوْغاءُ أيضاً شيء شبيه بالبعوض إلا أنه لا يعضُّ ولا يؤذي وهو ضعيفٌ .
وقال الأصمعي : إذا احمر الجرادُ فانسلخ من الألوان كلها وصار إلى الحمرة فهو الغَوْغاءُ .
وقال أبو العباس : إذا سمَّيت رجلاً بِغَوْغاء فهو على وجهين ، إن نويت به ميزان حمراء لم تصرفه ، وإن نويت به ميزان قعقاعٍ صرفتهُ .
وغي : أبو عبيد عن أبي عمرو : الوَغَى والوَعَى : الصوت .
وقال الليث : الوغَى : غمغمةُ الأبطال في حومة الحرب وأصوات البعوض والنحل إذا اجتمعت ونحو ذلك .
وقال غيره : الوغَى : الحرب نفسها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الوَغَى : الخَمُوشُ الكثير الطَّنِينُ يعني البق .

##### Türkçe

باب اللفيف من **الغين**
**غوي** ، **وغي** ، **غيا** ، **غوغ** .

**غوي** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الغيُّ**: bozulma/ifsat. Dedi ki: ve onun sözü: ( **وَعَصَىءَادَمُ رَبَّهُ فَغَوَى** ) (Tâhâ: 121), yani: geçimi onun üzerine bozuldu. Dedi ki: **الغَوَّةُ** ve **الغَيّةُ** birdir.

Leys dedi: **غوَى**’nın mastarı **الغَيُّ**’dir. Dedi ki: **الغوايةُ**: **الغَيِّ** içinde aşırı dalma. Ve denir: **أغواهُ**: onu saptırdığı zaman.

Allah, aziz ve celil, dedi: ( **إِنَّا لَذَآئِقُونَ فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ** ) (Sâffât: 32).

Muerric, bazı bedevîlerden **غواهُ**’yu **أغواهُ** manasında nakletti. Ve inşad etti:
وكائن تَرَى من جاهلٍ بعد علمه
غواهُ الهوَى جهلاً عن الحق فانغوَى

Dedim: rivayetin, **عواهُ** الهوى جهلاً عن الحق فانعَوَى; **العين** ile, **الغين** ile değil, olduğunu zannediyorum. **عَواه**’nın manası: onu çevirdi ve büktü; böylece **فانعَوَى**: döndü/büküldü. Sonra tashîf edildi ve **غين** yapıldı; bu hatadır.

Leys dedi: **غوِيَ** الفصيلُ **يَغوَى** **غَوًى** (maksûr): sütten bir doyum/kanma elde etmediği zaman; helâk olmaya yaklaşıncaya kadar.

Dedi ki: bu, sütten çokça içip tıka basa dolana kimse hakkında da söylenir. Başkası inşad etti:
مُعَطَّفَةُ الأنثاءِ ليسَ فصيلها
بِرَازِئِها دَرّاً ولا مَيِّتٍ غَوًى

Yani: yay ve onunla ondan uzaklaştırdığı bir ok; bu, lugazdandır.

Ebû’l-Abbâs dedi: **الغوَى**: **البَشَمُ**. Ve denir: susuzluk. Ve denir: o, **الدَّقَى**’dır.

Ebû Ubeyd dedi: denir: **غوَيتُ** **أغوِي** **غَيّاً**; bazı insanlar **غوِيتُ** **أغوَى** der; ve bu bilinen değildir.

Dedi ki: Asma‘î dedi: **غَوِيَ** الفصيلُ **يَغوَى** **غوًى**: süt içip pıhtılaşıncaya kadar içtiği zaman.

Şemmer dedi: Ebû Zeyd dedi: **غوِيَ** الجَدْيُ **يغوَى** **غوًى**: emzirilmekten men edilip açlık ona zarar verinceye kadar (bırakıldığı) zaman.

Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **غوِي** çocuk ve **الفَصِيلُ**: sütten ancak bir asıntı/parça bulup da kanmadığı zaman; onu **مُحْثَلاً** görürsün.

Şemmer dedi: bu, bizim ashabımız yanında sahih olan budur.

( **نوادر الأعراب** )’da: denir: **بِتُّ مُغْوًى** ve **غَوًى** ve **غَوِيّاً** ve **قَاوِياً** ve **قَوًى** ve **مُقْوِياً** ve **قَوِيّاً**: boş/ıssız, ürkütücü olarak gecelediğin zaman. Ve denir: onu açlıktan **غَويّاً** ve **قَوِيّاً** ve **ضَوِيّاً** ve **طَوِيّاً** gördüm; aç olduğu zaman.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “Falan, **أُغوِيّةٍ** içine ve **وامئةٍ** içine düştü”; yani: bir felâket içine.

Osman (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Onu öldürdün.” Dedi ki: “Allah’a yemin olsun, onun üzerine **فتَغاووا** ettiler; nihayet onu öldürdüler.”

Ebû Ubeyd dedi: **التغاوي**: toplanma ve şer üzerine yardımlaşmadır; aslı **الغوَايةِ**’den yahut **الغَيِّ**’dendir. Bunu, Münzir b. Amr el-Ensârî’nin kız kardeşinin, kâfirler onu öldürdüğünde kardeşi hakkında söylediği bir şiir açıklar; dedi ki:
تغاوَت عليه ذئاب الحِجَاز
بنو بُهثةٍ وبنو جعفرِ

**وغي غيا** : Leys dedi: **الأواغِيُّ**: ağırlaştırılır ve hafifletilir; ekinliklerdeki arka tarafın fâcirleri/yarıkları; tekilinde **أغِيَةٌ** ve **أغِيَّةٌ**. Dedi ki: bu, sevâd ehlinin sözündendir; çünkü **الهمزة** ile **الغين** bir kelimenin tek bir binasında birleşmezler.

Hadîste, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) kıyametten önce olacaklar hakkında dediği (rivayet edilmiştir): ( “Bunlardan biri, sizinle Benî’l-Asfar arasında olacak bir sulhtur; sonra size hıyanet ederler; siz de onlara doğru seksen **غاية** altında yürürsünüz; her **غاية** altında on iki bin (kişi) vardır.” ).

Bazıları onu “seksen **غابة**” diye, **الباء** ile rivayet etti.

Ebû Ubeyd dedi: **غابة** rivayet eden, **الأجَمَة**’yi kasteder; mızrakların çokluğunu ona benzetti. **غاية** rivayet eden ise **الراية**’yi kasteder.

Lebîd’in bir beytini inşad etti:
قَدْ بِتُّ سامِرَها وغاية تاجرٍ
وافيتُ إذ رُفعت وعزّ مُدَامُها

Dedi ki: denir: şarap sahibinin, şarap sattığının bilinmesi için kaldırdığı bir sancağı vardı. Ve denir: bilakis “**غاية تاجر**” sözüyle, onun malının kalitede nihayeti kastedildi.

İbnü’l-Enbârî, Lebîd’in beytinin tefsirinde dedi:
**سامِرَها** yani: onda sohbet eden olarak; ve **غاية تاجر**
yani: ve nice **غاية** (vardır ki) bir tüccar şarap satar.

Dedi ki: ona **غاية** adını ancak şu sebeple verdi: câhiliye ehli, atlar için **غاية** denilen bir sancak dikerlerdi; at ona ulaştığında “**قد بلغ الغايةَ**” denirdi; böylece mesel oldu.

Antere dedi:
هَتَّاك غَاياتِ التِّجَار مُلوَّمِ

Yani: onların yanındaki şarabı satın alır; böylece **غايات**’larını çözerler. Dedi ki: **غاية** ancak şarabı kalitesiyle bilinen kimse için dikilir; sonra **غاية** şarap dışında da bir alâmet yapılır. Ve iyi şey için: “o, **غاية**’dır, **الغايات**’tan bir **غاية**” denir; yani: güzelliğinde yükseldi.

Şemmâh’ın şiiri rivayet edildi:
رأيتُ عَرَابَةَ الأوْسيَّ ينمي
إلى الغاياتِ منقطع القرين
إذا ما غايةٌ رُفِعَتْ لِمَجدٍ
تَلَقَّاها عَرَابَة باليمين

Ebû Amr dedi: **غاية تاجرٍ**: manası, **غَايةُ سوْمى**’dır; yani: pazarlıkta ulaşılan nihayet; “**وافَيتُ سَوْمَهُ**”: onun pazarlığına ulaştım.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغاية**: şeyin en ucu.

Ebû Ubeyd dedi: bazıları hadîsi “seksen **غاية**” diye rivayet etti; bu mahfuz değildir; ve burada **غاية** için yer yoktur.

Başka bir merfû hadîste: ( “Kıyamet günü **البقرةُ** ve Âl-i İmrân gelir; sanki ikisi iki bulut, yahut iki **غيايتان** gibidir.” ).

Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **الغَيايةُ**: insanı başının üstünde gölgeleyen her şey; bulut gibi, toz bulutu, gölge ve benzeri. Denir: **غَايَا** قومُ فوق رأس فلان بالسيف: sanki onu onunla gölgelediler.

Lebîd dedi:
فَتَدَلَّيْتُ عليه قافلاً
وعلى الأرض غَيايات الطَّفَل

İbn Hânî’, Ebû Zeyd’den rivayet etti: bir adam **غيابةٍ**’ye, **الباء** ile, indi; yani: yerin bir çöküntüsüne.

Dedi ki: **الغَيَايةُ** **الياء** ile: bulutun gölgesidir. Bazıları: **غَيَاءَةٌ** dedi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغَيَايةُ**: başının üzerinde **يُغَيّي** eden kuştan olur; yani: kanat çırpar.

Başkası dedi: **أغْيَا** عليه السحابُ, **غايا** manasında; onun üzerine gölge yaptığı zaman. Ve inşad etti:
أَرَبَّت به الأرْوَاح بعد أنيسه
وذو حَوْمَلٍ أغيا عليه وأَغْيَما

Ebû Zeyd dedi: **غيَّيْتُ** للقوم **تَغْيِيياً** ve **رَيَّيْتُ** **تَرْيِيياً**: onlara bir **غاية** ve bir **رَاية** yaptım.

Leys dedi: **الغايةُ**: her şeyin erişim mesafesi/sonu. Onun elif’i **ياء**’dır; ve o, **غين** ve iki **ياء**’ın telifindendir. Onun küçültmesi **غُيَيَّةٌ**’dir. Dersin: **غَيَّيْتُ** **غاية**.

Dedi ki: denir: toplandılar ve onun üzerine **تَغَايَوْا** ettiler; böylece onu öldürdüler. Eğer **الغاوي**’den türetilirse, **تغاووا** denir. Dedi ki: **الغاغَةُ**: **الهِريون**’a benzeyen bir bitkidir.

Ömer’den rivayet edildi: dedi ki: “Kureyş, Allah’ın malı için **مُغْوِياتٍ** olmak istiyor.”

Ebû Ubeyd dedi: böyle, hafifletme ile ve **الواو**’u kesreli olarak rivayet edildi. Ama Arapların konuştuğu, şeddeli ve **الواو**’u fethalı **المغَوّيات**’tır; onun tekili **مُغَوَّاة**’dır. O, kurt için kazılan, **الزبية** gibi bir çukurdur; içine bir oğlak konur; kurt onu gördüğünde onu isteyerek düşer; böylece avlanır. Bundan dolayı her helâke **مُغَوَّاة** denildi.

Ru’be dedi:
إلى مُغَوَّاة الفتى بالْمِرصاد

Yani: onun helâkine ve ölümüne (gider); onu o **مُغَوَّاة**’ya benzetti. Dedi ki: Ömer ancak şunu kastetti: Kureyş, Allah’ın malı için, içine düşen şeyi helâk eden o **مُغَوَّاة**’nın helâk edişi gibi, bir helâk olmak istiyor.

Şemmer dedi: Ebû Amr dedi: her kuyu **مُغَوَّاةٌ**’dır.

Arapların bir meseli: ( “Kim bir **مُغَوَّاةً** kazarsa, içine düşmesi yakındır.” ). Dedi ki: Ru’be’nin beytindeki **المُغَوَّاةُ**: kabirdir.

( **غوغ** ) : Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: çekirge ilk olduğunda **سروةٌ**’dir; hareket ettiğinde, kanatları bitmeden önce **دباً** olur; sonra **غوغاءً** olur. Dedi ki: insanlardan **الغَوْغاءُ** bununla adlandırıldı. Dedi ki: **الغَوْغاءُ** ayrıca sivrisineğe benzer bir şeydir; ancak ısırmaz ve eziyet etmez; ve zayıftır.

Asma‘î dedi: çekirge kızardığında, bütün renklerden sıyrılıp kızıllığa döndüğünde, o **الغَوْغاءُ**’dur.

Ebû’l-Abbâs dedi: bir adamı **بِغَوْغاء** diye isimlendirirsen, iki vecih üzeredir: eğer onunla “kırmızının vezni”ni kastettiysen onu tenvinle çekmezsin; eğer onunla “**قعقاع**’ın vezni”ni kastettiysen onu tenvinle çekersin.

**وغي** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الوَغَى** ve **الوَعَى**: sestir.

Leys dedi: **الوغَى**: savaşın ortasında yiğitlerin homurtusu ve sivrisinek ile arının toplandığında çıkardığı sesler ve bunun benzeri.

Başkası dedi: **الوغَى**: bizzat savaşın kendisidir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَغَى**: çok vızıltılı **الخَمُوشُ**; yani: tahtakurusu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%BA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ و غ
غمار الغوغاء غبار البوغاء‏.‏

##### Türkçe

غ و غ
**غمار الغوغاء**: **البوغاء**’nın tozu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغاغُ: الحَبَقُ، واحدته غاغةٌ، والغاغةُ: نبات يشبه الهربُون (*
قوله «الهربون» كذا بالأصل، والذي في شرح القاموس: الهرنوي.). وفي حديث عمر: قال له ابن عوف: يَحْضُرُكَ غَوْغاءُ الناسِ، أَصل الغَوْغاءِ الجَرادُ حين يَخِفُّ للطَّيرانِ ثم استعير للسَّفِلةِ من الناسِ والمُتَسَرِّعين إلى الشرِّ، ويجوز أَن يكون من الغَوْغاءِ الصوتِ والجَلَبةِ لكثرة لَغَطِهم وصِياحِهِم.

##### Türkçe

**الغاغُ**: reyhan; onun teki **غاغةٌ**’dir; ve **الغاغةُ**: **الهربُون**’a benzeyen bir bitkidir.
(*
“**الهربون**” sözü: asılda böyle; **شرح القاموس**’ta olan ise: **الهرنوي**’dir.). Ve Ömer’in hadîsinde: İbn Avf ona dedi ki: “Sana insanların **غَوْغاءُ**’u hazır bulunur.” **الغَوْغاءِ**’nın aslı, uçmaya hafiflediği vakit çekirgedir; sonra insanların aşağı tabakasına ve şerre acele edenlere ödünçlenmiştir; ve **الغَوْغاءِ**’dan, yani ses ve gürültüden olması da câizdir; onların **لَغَطِ**’larının ve bağırışlarının çokluğundan dolayı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغاغ أهمله الجوهري وقال ابن دريد: هو الحبق محركة: نوع من الراحين، ولما كان الحبق محتملا لمعنى النبت وغيره فسره بقوله: أي الفوذنج، وقد سبق أنه معرب بودينه، وقال الليث: الغاغة: نبات شبه الهرنوي.
 وقال أبو عبيدة: الغوغاء: الجراد بعد أن ينبت جناحه، وقبله يسمى دبى، وذلك إذا تحرك ولم ينبت جناحه.
 أو هو الجراد إذا انسلخ من الألوان، وصار إلى الحمرة، وهذا قول الأصمعي.
 وقال أبو عبيدضة: الغوغاء أيضا: شيء يشبه البعوض ولا يعض، ولا يؤذي لضعفه قال: وبه سمي الغوغاء من الناس، وهو مجاز، و الذي قاله أبو عبيدة: إن أصل الغوغاء: الجراد حين يخف للطيران، ومثله لابن الأثير، وفي حديث عمر: قال له ابن عوف، رضي الله عنهما: يحضرك غوغاء الناس، أراد بهم السفلة من الناس والمتسرعين إلى الشر، ويجوز أن يكون من الغوغاء: الصوت والجلبة، لكثرة لغطهم وصياحهم.
 ومن سجعات الأساس: غمار الغوغاء غبار البوغاء.

##### Türkçe

**الغاغ**: el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: O, harekeli olarak **الحبق**tır: **الراحين**den bir türdür. **الحبق** bitki ve başkası mânâsına muhtemel olunca onu şu sözüyle açıkladı: yani **الفوذنج**. Daha önce onun **بودينه**’den muarreb olduğu geçti. Leys dedi ki: **الغاغة**: **الهرنوي**ye benzer bir bitkidir.

Ebû Ubeyde dedi ki: **الغوغاء**: kanadı bittikten sonra çekirge; ondan önce **دبى** diye adlandırılır; bu, hareket ettiği hâlde kanadı bitmediği zamandır.

Yahut o, renklerden sıyrılıp kızıllığa döndüğü vakit çekirgedir; bu, Asmaî’nin sözüdür.

Ebû Ubeyضة dedi ki: **الغوغاء** ayrıca: sivrisineğe benzeyen bir şeydir; ısırmaz ve zayıflığından dolayı eziyet etmez. Dedi ki: İnsanlardan **الغوغاء** da bununla adlandırıldı; bu mecazdır. Ebû Ubeyde’nin söylediği: **الغوغاء**’nın aslı, uçmak için hafiflediği vakit çekirgedir; bunun benzeri İbnü’l-Esîr’indir. Ömer’in hadîsinde: İbn Avf ona dedi—Allah ikisinden de razı olsun—: “Sana insanların **غوغاء**’sı hazır bulunur.” Onlarla insanların aşağı tabakasını ve şerre acele edenleri kastetti. Ve **الغوغاء**dan, ses ve gürültü olması da câizdir; onların çokça gevezelikleri ve bağırışları sebebiyle.

**الأساس**’ın secilerinden: **غمار الغوغاء غبار البوغاء**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

Q. Q. 2  if belonging to this art., or R. Q. 2 if belonging to art. غو. تَغَاغَى عَلَيْهِ الغَوْغَآءُ [as though originally تَغَوْغى] i. q. رَكِبُوهُ [i. e. The mixed multitude, or the low, base, vile, &c., of men, bore, or pressed, or crowded, (as though mounting,) upon him]. (TA in art. غو.)

غَاغٌ
غَاغٌ ذ The حَبَق [q. v.], (IDrd, K, TA,) a species of sweet-smelling plants, (TA,) i. e. the فُوذَنْج, (IDrd, K, TA,) an arabicized word from [the Pers. پُودِينَهْ: (TA:) [accord. to the TK, the plant called in Turkish يارپوز, which is marjoram:] ↓ غَاغَةٌ [the n. un.] is said by Lth to mean a certain plant resembling the هَرْنَوَى [a word of which both the orthography and the application are disputed]. (TA.)

غَاغَةٌ
غَاغَةٌ ذ : see what here precedes: -A2- and see also the paragraph here following.

غَوْغَآء
غَوْغَآء ذ [i. e. غَوْغَآءٌ and غَوْغَآءُ, as will be shown by what follows; mentioned in this art. in the Msb and K; and in the S, and again in the K and TA, in art. غو;] masc. and fem., [being] perfectly and imperfectly decl., (S and TA in art. غو,) in the former case like قَمْقَامٌ, the ء being substituted for ،, and in the latter case like عَوْرَآءُ, (S,) Locusts after the growth of their wings, (AO, T, Msb, K,) i. e. (AO, T, Msb) after the state in which they are called دَبًا or دَبًى; (AO, T, S, Msb;) before which earlier state they are called سِرْوَة [or rather سَِرْء]: (A'Obeyd, T, Msb: [see also جَرَادٌ:] or locusts when they become light, or active, so as to fly; thus accord. to AO, and IAth says the like thereof: (TA:) or locusts when they have wings, and almost fly, before they raise themselves and fly; thus says As: (S:) or locusts, when they have become divested of the [changing] colours, and are becoming in a state of transition to redness. (As, K, TA.) ― -b2- And A sort of insects resembling بَعُوض [or gnats], that do not bite, (AO, S, Msb, K,) nor hurt, (AO, S, Msb,) by reason of their weakness. (AO, S, K.) ― -b3- And, (S, Msb, K,) accord. to As, (S,) or AO, (Msb,) as being likened to the locusts thus termed, (S, Msb,) applied to men, (S, Msb, K,) meaning (tropical:) A mixed multitude of men; as also ↓ غَاغَةٌ: (S and K in art. غو:) or the سَفِلَة [i. e. low, base, vile, ignoble, mean, or sordid; or lowest or lower, basest or baser, &c.;] of men; and such as haste to do evil: and it may be from the signification here following, because of the muchness of their clamour, or confused noise, and vociferation. (TA.) ― -b4- [Like غَوْغَا in Pers., and probably from this latter, if the converse be not the case,] it signifies also Clamour, and a confusion of cries or shouts or noises. (TA.)

##### Türkçe

Q. Q. 2 eğer bu maddeye mensup ise, yahut R. Q. 2 eğer madde **غو**’ya mensup ise. **تَغَاغَى عَلَيْهِ الغَوْغَآءُ** [sanki aslında **تَغَوْغى** idi] **رَكِبُوهُ** ile aynı (yani: insanların karışık kalabalığı, yahut aşağı, bayağı, rezil vb. olanları, onun üzerine bindi; yani ona yüklendi, bastırdı, sıkıştırdı, kalabalıklaştı). (TA, madde **غو**’da.)

**غَاغٌ**
**غَاغٌ**: **حَبَق** (bkz.), (IDrd, K, TA,) güzel kokulu bitkilerden bir tür, (TA,) yani **فُوذَنْج**, (IDrd, K, TA,) [Farsça **پُودِينَهْ**’den] Arapçalaştırılmış bir kelime: (TA:) [TK’ye göre Türkçede **يارپوز** denilen bitki ki o mercanköşktür:] ↓ **غَاغَةٌ** [tekil isim] Lth tarafından, **هَرْنَوَى**’ya benzeyen belirli bir bitki mânasına geldiği söylenir [ki bu, hem yazılışı hem de uygulanışı ihtilaflı bir kelimedir]. (TA.)

**غَاغَةٌ**
**غَاغَةٌ**: burada bundan önce geçen şeye bak: -A2- ve ayrıca burada bundan sonra gelen paragrafa da bak.

**غَوْغَآء**
**غَوْغَآء** [yani **غَوْغَآءٌ** ve **غَوْغَآءُ**, aşağıda gelecek olanın göstereceği üzere; Msb ve K’de bu maddede zikredilmiştir; S’de ve yine K ve TA’da, madde **غو**’da;] müzekker ve müennes, tam ve nâkıs i‘râblı, (S ve TA, madde **غو**’da,) birincisinde **قَمْقَامٌ** gibi, **ء**’nin **،** yerine konulmasıyla, ikincisinde **عَوْرَآءُ** gibi, (S,) çekirgeler, kanatlarının büyümesinden sonra, (AO, T, Msb, K,) yani (AO, T, Msb) **دَبًا** yahut **دَبًى** diye adlandırıldıkları hâlden sonra; (AO, T, S, Msb;) bundan önceki daha erken hâlde ise **سِرْوَة** [yahut daha doğrusu **سَِرْء**] diye adlandırılırlar: (A'Obeyd, T, Msb: [ayrıca **جَرَادٌ**’a da bak:] yahut çekirgeler, hafifleşip yahut hareketli olup uçacak hâle geldiklerinde; AO’ya göre böyledir ve IAth bunun benzerini söyler: (TA:) yahut çekirgeler, kanatları olup neredeyse uçar olduklarında, yükselip uçmadan önce; As böyle der: (S:) yahut çekirgeler, [değişen] renklerden sıyrılmış olup kızıllığa geçiş hâlinde olmaya başladıklarında. (As, K, TA.) ― -b2- Ve **بَعُوض**’a [yahut sivrisineklere] benzeyen, ısırmayan bir tür böcekler, (AO, S, Msb, K,) ne de zarar veren, (AO, S, Msb,) zayıflıklarından dolayı. (AO, S, K.) ― -b3- Ve, (S, Msb, K,) As’a göre, (S,) yahut AO’ya göre, (Msb,) böyle adlandırılan çekirgelere benzetilerek, (S, Msb,) insanlara uygulanır, (S, Msb, K,) mânası (mecaz:) insanların karışık kalabalığı; bunun gibi ↓ **غَاغَةٌ**: (S ve K, madde **غو**’da:) yahut insanların **سَفِلَة**’si; ve kötülük yapmaya koşuşan kimseler: ve burada ardından gelen mânadan olabilir; onların gürültülerinin, yahut karışık seslerinin ve bağırışlarının çokluğundan dolayı. (TA.) ― -b4- [Farsçada **غَوْغَا** gibi, ve muhtemelen bu ikincisinden, eğer durum bunun tersi değilse,] ayrıca mânası: gürültü, ve haykırışların yahut bağırışların yahut seslerin karışıklığı. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَاغَ
غَاغَ ( w ) -  غَاغ [ 1A ] ,
a.  A fragrant plant.

غَاغَة
غَاغَة [ 1tA ],
a.  see 42 (b) .

غَوْغَآء
غَوْغَآء [ 42 ],
a.  Swarm of young locusts.

b.  Multitude, gathering, assemblage.

c.  P. , Clamour, tumult, uproar; riot; contest; squabble.

##### Türkçe

غَاغَ
غَاغَ ( w ) - **غَاغ** [ 1A ] ,
a. Kokulu bir bitki.

غَاغَة
غَاغَة [ 1tA ],
a. 42 (b)’ye bak.

غَوْغَآء
غَوْغَآء [ 42 ],
a. Genç çekirge sürüsü.

b. Çokluk, toplanma, cemaat, topluluk.

c. Çoğul; gürültü, kargaşa, velvele; isyan; çekişme; ağız kavgası.
