# غوق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غوق

الغاق: طائر مائي كالغاقة، نقله الليث. ويقال: صوت الغاق، وهو الغراب. قال ابن سيده: وربما سمي الغراب به لصوته. قال:
  ولو ترى إذ جبتي من طاق

  ولمتي مثل جناح غاق أي مثل جناح غراب. وغاق بالكسر: حكاية صوته، فإن نكر نون. قال ابن جني: إذا قلت حكاية صوت الغراب غاق غاق، فكأنك قلت: بعدا بعدا، وفراقا فراقا، وإذا قلت: غاق غاق، فكأنك قلت: البعد البعد، فصار التنوين علم التنكير، وتركه علم التعريف. وأنشد الليث للقلاخ بن حزن:
  معاود للجوع والإملاق
  يغضب إن قال الغراب غاق
  أبعدكن الله من نياق وأنشد شمر:
  عنه ولا قول الغراب غاق
  ولا الطبيبان ذوا الترياق وقال المفضل: غيق ماله تغييقا: إذا أفسده. قال: وغيق الشيء بصره: إذا حيره. قال العجاج:
  آذي أوراد يغيقن النظر وقال ابن فارس: غيق في رأيه: إذا اختلط فيه فلم يثبت على شيء فهو يموج. قال رؤبة:
  غيقن بالمكحولة السواجي
  شيطان كل مترف سداج قالالأصمعي: غيقن: أي موجن، والمعنى ضللن. وقالابن دريد: تغيقت عينه: إذا اسمدرت وأظلمت. وغيقة: ة، قرب تنيس هكذا في سائر النسخ، وفيه تصحيف وتحريف. أما التصحيف ففي غيقة، فإن الصواب فيها غيفة، بالفاء، وقد ذكرها المصنف في الفاء على الصواب. وأما تحريف ففي تنيس، فإن الصواب فيه بلبيس، وقد مر له ذلك أيضا في الفاء على الصواب. منها: الحسين وأخوه عمر صوابه عمرو، وكنيته أبو الطيب ابنا إدريس بن عبد الكريم، روى الحسين عن سلمة بن شبيب، وأخوه عمرو مات بعد العشرين والثلثمائة بسنة. وعبد الكريم بن الحسين بن إدريس المذكور راوي الحديث الغيقيون صوابه الغيقيون المحدثون. وفي الحديث ذكر غيقة، وهو: ع، بظهر حرة النار، لبنى ثعلبة بن سعد بن ذبيان، قال كثير:
  فلما بلغت المنتضى دون غيقة                      ويليل مالت واحزألت صدوره وقيل: بلد بتهامة لبني ضمرة بن كنانة، وقيل: من بلاد غفار. وقال كثير أيضا:
  عفت غيقة من أهلها فجنوبها                      فروضة حسمى قاعها فكثيبها وقال قيس بن ذريح:
  فغيقة فالأخياف أخياف ظبية                      بها من لبينى مخرف ومرابع وقال أبو محمد الأسود: إذا أتاك غيقة في شعر هذيل فهو بالعين المهملة، وإذا أتاك في شعر كثير فهو بالغين، وقد تقدم ذلك. ومما يستدرك عليه: الغويق: الصوت من كل شيء، والعين أعلى. وغيق ذلك الأمر بصري: فتحه، فجاء به وذهب، ولم يدعه فيثبت. وغيق بصره: عطفه. وغيق الطائر: رفرف على رأسه فلم يبرح.

### Türkçe

**الغاق**: **الغاقة** gibi bir su kuşu; bunu Leys nakletti. Ve denilir: **صوت الغاق**; o da **الغراب**dır. İbn Sîde dedi: Belki de **الغراب** sesinden dolayı onunla adlandırılmıştır. Dedi:
  Ve eğer görseydin, **طاق**’dan geldiğimde

  Ve **غاق** kanadı gibi topladığımda; yani **غراب** kanadı gibi. Ve kesre ile **غاق**: onun sesinin taklidi; eğer nekre yapılırsa tenvinlenir. İbn Cinnî dedi: Eğer **حكاية صوت الغراب** olarak “**غاق غاق**” dersen, sanki “**بعدا بعدا**” ve “**فراقا فراقا**” demişsin gibidir; ve eğer “**غاق غاق**” dersen, sanki “**البعد البعد**” demişsin gibidir; böylece tenvin, nekreliğin alâmeti oldu; onu terk etmek de marifeliğin alâmeti oldu. Leys, Kallâh b. Hazn için şu beyti okudu:
  Açlığa ve yoksulluğa dönüp duran
  **الغراب** “**غاق**” dediğinde öfkelenir
  Allah sizi **نياق**’tan uzak kılsın. Şemmer de şu beyti okudu:
  Ondan; ne **الغراب**ın “**غاق**” sözü
  Ne de tiryak sahibi iki tabip. Mufaddal dedi: **غيق**; onu **تغييقا** etmek: onu bozduğu zaman. Dedi: Ve bir şeyin **غيّق**i, onun görmesi: onu şaşırttığı zaman. A‘câc dedi:
  Görüşü şaşırtan zarar verici damarlar. İbn Fâris dedi: Kendi görüşünde **غيق**: onda karıştığı zaman; hiçbir şey üzerinde sabit kalmaz; o dalgalanır. Ru’be dedi:
  Sürmeli, parlak gözlülerle dalgalandılar
  Her nimet içinde şımarığın şeytanı, budala. Asma‘î dedi: **غيقن**: yani dalgalandılar; mânâ: saptılar. İbn Düreyd dedi: Gözü **تغيقت**: akıp karardığı ve karanlıklaştığı zaman. Ve **غيقة**: ة, Tenîs yakınında; bütün nüshalarda böyledir; onda tashîf ve tahrîf vardır. Tashîf ise **غيقة**dedir; çünkü onun doğrusu **غيفة**dir, **الفاء** ile; musannif onu **الفاء**da doğru olarak zikretmiştir. Tahrîf ise **تنيس**dedir; çünkü onun doğrusu **بلبيس**tir; ona dair bu da **الفاء**da doğru olarak geçmişti. Ondan: Hüseyin ve kardeşi Ömer; doğrusu Amr’dır; künyesi Ebû’t-Tayyib; ikisi de İdrîs b. Abdülkerîm’in oğullarıdır; Hüseyin, Seleme b. Şebîb’den rivayet etti; kardeşi Amr, üç yüz yirminin sonrasından bir yılda öldü. Ve zikredilen İdrîs b. Hüseyin b. Abdülkerîm, hadisin râvisidir; **الغيقيون**; doğrusu **الغيقيون المحدثون**dur. Hadiste **غيقة** zikri vardır; o da: **ع**; Harretü’n-Nâr’ın sırtında; Sa‘d b. Zübyân b. Sa‘lebe’nin kızı Lubnâ’ya aittir. Kesîr dedi:
  **غيقة**’dan aşağı, **المنتضى**’ya vardığımda                      Ve geceleyin eğildi ve göğüsleri büzüldü. Ve denildi: Tihâme’de, Kinâne b. Damra oğullarına ait bir beldedir; ve denildi: Gıfâr beldelerindendir. Kesîr yine dedi:
  **غيقة** halkından ıssız kaldı; onun güneyi                      Hismâ’nın çayırı; düzlüğü, sonra kumluğu. Kays b. Zurayh dedi:
  **غيقة**; sonra **الأخياف**; **ظبية**’nin **أخياف**ı                      Orada Lubeynâ’dan bir otlak ve konak yerleri vardır. Ebû Muhammed el-Esved dedi: Eğer Huzeyl şiirinde sana **غيقة** gelirse, o noktasız **العين** iledir; ve eğer Kesîr’in şiirinde gelirse, o **الغين** iledir; bu daha önce geçti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الغويق**: her şeyden çıkan ses; ve **العين** daha yüksektir. Ve o işin **غيق**i, benim görmem: onu açtı; böylece onu getirip götürdü; onu bırakmadı da sabit kalsın. Ve onun görmesini **غيق** etti: onu çevirdi. Ve kuşun **غيق**i: başının üzerinde kanat çırptı da ayrılmadı.
