# غول (غ-و-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğavl, Durgun akan bir suyun dar bir yerde karışarak çağlamasıdır

- Harfler: غ - و - ل
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [غَوْلٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%84%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Farkına vardırmadan harap etmek | 1 | 1 | [37:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/ayet/37:47.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (5 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Çekilerek suyu bitirilmiş kuyu demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غول |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md), [فتك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%83.md), [سكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [صحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı fark ettirmeden, sinsice ve aniden yakalayıp helak etmek, aklı veya bedeni içten içe tüketip yok etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da cennet nimetlerinin dünyevi içkiler gibi insan zihnini, iradesini ve bedenini gizlice tahrip eden yıkıcı yan etkilerden bütünüyle arınmış olduğunu bildirme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir eylemin veya maddenin görünürde haz verirken derinde ve hissettirmeden bireysel ya da toplumsal iradeyi felç eden yapısal çürüme unsuru haline gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki tekil kullanımını yalnızca kaba bir «sarhoşluk» veya «baş ağrısı» olarak daraltıp, kavramın özündeki sinsilik, beklenmedik tahribat ve iradeyi içeriden yok etme boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غو | Derine inme, batma, gözden kaybolma, örtülme ve sapma; bu çekirdek suyun veya çukurun derinliğine inen [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md), suyun dibine dalan [غوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5.md), alçak ve görünmez çukura giren [غوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7.md) ve haktan sapıp gayyaya düşen [غوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%8A.md) köklerinde de derine çekilme ve görünmezleşme ortak paydasında belirgindir | ل | Temel çekirdeğe eklenen ل harfi, yönelme, kuşatma ve kesin olarak bağlayıp tüketme hareketi katarak, gizli ve derin yönelişi doğrudan bir varlığı habersizce helak etme, aklı içten kavrayıp götürme ve suikast boyutuna dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz/kaynak imgesinin (türetme olarak) sisle, perdeyle ve derinlikle örtülmesi | Algının sınırlarını aşan gizlilik, görünmez tuzak, sisli ve sezilemeyen bir tehlikenin varlığı |
| و | Çengel, bağlayıcı kazık | Hareketi birbirine bağlama, kaçışı zorlaştıran süreklilik ve hedefe tutunma |
| ل | Çoban değneği, yönlendirme ve çekme | Bir hedefe boyun eğdirme, iradeyi çekip alma ve nihai sonuca sürükleme |
| غول | Gizli ve örtülü bir çekimin (غ) hedefe kilitlenerek (و) iradeyi sezdirmeksizin teslim alıp tüketmesi (ل) | Sezdirmeden yaklaşan, varlığın içine sızıp bilinci ve bünyeyi mekanik biçimde felç ederek ortadan kaldıran yıkıcı süreç |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl yolcusunun bilincini alıp onu helake sürükleyen çöl ıssızlığı, mesafenin yolcuyu tüketmesi ve sinsice insanı avlayan ölüm; ayrıca kınından ansızın çıkarılan gizli küçük kılıç (el-miğvel) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem çöl tasvirlerinde mesafenin bitmek bilmezliğini ve yolcuyu tüketmesini anlatan beytinde şair şöyle der: به تمطت غول كل ميله / Çölün her bir mili, yolcuyu gizlice helak eden tükenişini uzattıkça uzattı. |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr bir beytinde kökü hırsla öne atılma ve mesafeyi hızla yutma anlamında kullanır: عاينت مشعلة الرعال كأنها / طير تغاول في شمام وكورا |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça غول kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Güney-Batı Sami koluna ait özgün bir gelişimi temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan غ-و-ل harf dizilişiyle düzenli bir fonetik denkliği sınırlı olmakla birlikte, kökün semantik matrisi olan «gizlice yakalama, yutma, yok etme ve karanlıkta ansızın helak etme» nosyonu, Sami dillerindeki kök içi kaymalar ve yutma/kaybolma kökleriyle örtüşür. İbranicede benzer fonetik ve anlamsal çağrışımlar taşıyan kimi kökler yıkım ve gömülme fikrini taşırken, Süryanicede sinsi tehlike ve yanılsama çağrışımları görülür. Arapçada ise kök, çöl ortamının somut tehlikeleriyle (yolun mesafeyle insanı eritmesi, seraplar, meçhul tehlikeler, zehirleyici veya aklı giderici maddeler) birleşerek «ıssızlıkta aniden yok eden güç» ve «gulyabani/ölüm» (el-ğûl) şeklinde somutlaşmıştır. Dolayısıyla kökün Arapçadaki semantik özelleşmesi, gizlilik içinde gelen ve sezdirmeksizin varlığı tahrip eden bir suikast (el-gīle) matrisi üzerinde kesinlik kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غال — يغول — غول | Bir şeyi fark ettirmeden, hissettirmeksizin içeriden tüketmek, helak etmek; aklı ve bilinci baştan çıkarmak | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami karşılaştırmaları | Çöl ortamında sinsice pusuya düşürme, tüketme ve yutma kavram alanında Arapça özgül gelişimi temsil eder | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Arapçadan Farsça ve Batı dillerine ödünçleme | Arapçadaki «el-ğûl» (hortlak, sinsi çöl yaratığı) kelimesi Farsçaya ve oradan modern dillere (İngilizce ghoul) geçmiştir | Kesin |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Oxford English Dictionary (etymology of ghoul).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غول | Anlamlı | Sinsice helak etmek, aklı tüketmek | Fark ettirmeden içeriden çökertmek, ansızın yok etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [غلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md) | Anlamlı | Haddi aşmak, yükselmek, taşmak | Bir şeyin sınırını aşırı derecede aşması, dinde aşırılık, fiyatın tırmanması | Kur'an'da geçer; zıt yönde dışa taşma |
| [وغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%BA%D9%84.md) | Anlamlı | Bir topluluğa habersizce girmek | Çağrılmadığı bir meclise veya içki ortamına izinsiz sızmak | Kur'an'da geçmez; gizlice dahil olma bağı |
| [ولغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%BA.md) | Anlamlı | Köpeğin kabı yalaması | Dilin ucuyla sıvıyı seri biçimde yalamak, tüketmek | Kur'an'da geçmez; sıvının tüketilmesi |
| [لغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88.md) | Anlamlı | Boş ve faydasız söz | Anlamı ve gayesi olmayan, bilince dayanmayan döküntü söz | Kur'an'da geçer; aklın devreden çıkmasıyla bağ |
| [لوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%BA.md) | Anlamlı | Lokmayı ağızda gezdirmek | Yiyeceği çiğnemeden ağızda çevirmek, yalamak | Kur'an'da geçmez; ağız ve yutma ile ilişkili |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غول | Merkez | Sinsice tüketme ve aklı giderme | Zararın dışarıdan değil, varlığın içine sızıp fark ettirmeden tahrip etmesi | Bilinci, bünyeyi veya imkânı sezdirmeksizin içeriden felç eden yıkım |
| [غلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md) | Komşu | Sınırı aşma | غول içten içe tüketirken, [غلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md) dışa doğru ölçüyü ve haddi aşırı biçimde aşar | Aşırılık ve taşkınlık yoluyla oluşan dengesizlik |
| [فتك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%83.md) | Komşu | Ansızın öldürme | [فتك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%83.md) gafil avlayıp fiziki şiddetle yok eder; غول ise hissedilmeden yavaşça bünyeye sirayet eder | Hazırlıksız yakalayıp ani saldırıyla ortadan kaldırma |
| [سكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%B1.md) | Komşu | Bilincin örtülmesi | [سكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%B1.md) aklın örtülüp perdelenmesi durumudur; غول ise o örtülmeye yol açan sinsi yıpratıcı unsurdur | İçkinin veya tutkunun aklı çalışmaz hale getirmesi |
| [صحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88.md) | Zıt | Aklın ve havanın berraklaşması | غول bilinci sinsice kemirip yok ederken, [صحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88.md) her türlü bulanıklıktan arınıp tam açıklığa kavuşmaktır | Bilincin ve ortamın pürüzsüz, uyanık ve zinde olma hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غول | Sinsice helak etme, aklı baştan alma | Bünyeye girip fark ettirmeden tahribat yapan her türlü gizli illet ve sinsi yıkıcı | Kesin |
| Latince | Insidia, pernicies latens | Sinsi tuzak, gizli yıkım | Açık saldırıyı değil, fark edilmeden kurulan tuzağı ve içeriden çökerten zararı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Insidious ruin, insidious intoxicant | Sinsice yıpratan zarar, gizli zehir | Nesnenin görünüşte zararsız olup derinde yıkım yapmasını karşılar; mistik «ghoul» anlamı kökün türevidir | Güçlü |
| Almanca | Schleichendes Verderben, heimtückische Trübung | Sinsi yıkım, aldatıcı bulanıklık | Bünyeyi ve aklı gafil avlayarak tüketen görünmez tahribatı tam olarak verir | Güçlü |
| Fransızca | Ruine sournoise, altération insidieuse | Sinsi bozulma, gizli zihinsel tahribat | Doğrudan darbe vurmayan, aksine içten içe bilinci ve varlığı eriten zararı ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَوْلٌ | Dünyevi içkilerde bulunan sinsi zarar, baş ağrısı, aklı ve iradeyi içeriden tüketme hali | Cennet ehlinin içeceğinin dünyadaki içkilerin getirdiği sinsi zararlardan, sarhoşluktan ve tükenişten beri olduğunu bildiren bağlam (Sâffât [37:47](https://lisan.digital/tr/ayet/37:47.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret nimetlerinin mahiyeti | Cennet nimetlerinin cismaniyeti ile dünyevi zaaflardan arınmışlığı arasındaki ilişki; cennet içkisinin akıl ve ahlakı zedeleyici bir illete yol açmaması | Mükemmel hazzın her türlü sinsi illetten, zihinsel çöküşten ve kusurdan tenzih edilmesi |
| Fıkıh | İçki yasağının illeti ve suikast suçu | Aklı gideren ve bünyeyi bozan zararların haramlık gerekçesi olması; ayrıca fıkıhta «katl-i gîle» (suikast ve pusuyla öldürme) kavramının kökten türemesi | Hukuken korunan bilincin ifsad edilmesinin engellenmesi ve sinsi saldırıların en ağır suç sayılması |
| Tefsir | Sâffât [37:47](https://lisan.digital/tr/ayet/37:47.md) tefsiri | Ayetteki غَوْلٌ lafzının baş ağrısı, karın ağrısı, aklın gitmesi veya sinsi bir fesat olup olmadığına dair dilsel izahlar | Dünyevi şarabın bütün olumsuz psikosomatik ve zihinsel semptomlarının nefyedilmesi |
| Hadis | Cinnî varlıklar ve çöl yanılsamaları | Hadislerde geçen «لا غُولَ» ifadesinin, cahiliye inancındaki insanları saptırıp helak eden bağımsız güçlerin reddi bağlamında değerlendirilmesi | Hurafelerin ve batıl sinsi güç algısının tevhid inancıyla iptal edilmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Arınmışlık ve tenzih | Kutsal nimetin kusursuzluğu | İradenin korunması | Hakiki saadetin bilinci körelten değil, bilinci diri tutan nitelikte olduğunu tescil eder | Kesin |
| İlmi | Bilişsel ve biyolojik zemin | Nörotoksik tahribat | Zihinsel berraklığı muhafaza | Bilişi ve nörolojik dengeyi fark ettirmeden çökerten kimyasal veya kavramsal yanılsamaları eler | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu güvenliği | Sinsi sabotaj ve suikast | İç güvenlik zafiyetlerini önleme | Devleti veya toplumu içeriden kemiren, fark edilmeyen gizli hizipleşme ve yıkıcı sızmaları engeller | Güçlü |
| İktisadi | Mali yapı ve kaynak yönetimi | Gizli maliyet ve görünmez erime | Sermaye kaybını engelleme | İlk bakışta karlı görünen fakat sermayeyi ve emeği derinden tüketen gizli iflas mekanizmalarını bertaraf eder | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik sönümlenme ve latent aşınma (latent attenuation) | Bir sistemin dinamik çıktısının dışarıdan görünür bir darbe almaksızın, iç direnç veya gizli sızıntı sebebiyle sıfıra doğru kademeli olarak çökmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve bilişsel erozyon | Bir kurumun ya da bireysel iradenin, açık bir kriz olmaksızın içsel çürüme ve sinsi alışkanlıklar neticesinde işlevsizleşmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir «baş ağrısı» veya kaba «mide bulantısı» olarak tercüme edip kökün taşıdığı sinsi helak ve irade gaspı boyutunu sıradanlaştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığı, nesneyi veya nimeti kullanırken insanın farkına varmadan ahlaki, akli ve ruhi melekelerini kaybetmesi; cennette ise hazzın bu tür sinsi bedellerden arınmış olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerindeki tenzih vurgusunun yüzeyselleşmesi; dünyadaki bağımlılıkların ve zararlı maddelerin yalnızca kaba sonuçlarına odaklanılıp sinsi aşındırma mekanizmalarının göz ardı edilmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın haz ve nimet anlayışının salt dünyevi uyuşma olmadığını, bilinci ve fıtratı zedeleyen her türlü gizli arızadan arınmış bir kemal olduğunu kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret tasvirleri, cennet ehlinin içecekleri ve cennet hayatının dünyevi zaaflardan (sarhoşluk, bilinç kaybı, baş ağrısı, tükeniş) tenzih edildiği ayetlerde belirleyicidir (özellikle Sâffât Suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennetteki şarabın dünyadaki içkiler gibi insanı alçaltıcı, bilincini dağıtıcı ve sıhhatini içeriden kemirici bir yapıda olduğu zannını ortadan kaldırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Çöl yolcusunu fark ettirmeden tüketen ıssız mesafe; kınında gizlenmiş sinsi kılıç; bedeni ve aklı hissettirmeden çökerten gizli illet.
- Soyut anlam: Bir sisteme veya bilince gizlice sızarak onun koruyucu duvarlarını ve irade mekanizmasını içeriden felç eden sinsi tahribat.
- Sistematik karşılık: Kur'an kozmolojisinde cennet nimetlerinin, dünyevi lezzetlerin arkasında pusuda bekleyen sinsi tükeniş ve irade yitiminden tam olarak arındırılmış olması.
- LaTeX modeli: $$S(t) = S_0 - \int_{0}^{t} \gamma(\tau) \, d\tau \quad \implies \quad \text{Eğer } \gamma = 0 \text{ ise } S(t) = S_0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$ zaman içindeki bilinç ve bütünlük durumunu, $S_0$ başlangıçtaki saf potansiyeli, $\gamma$ ise sisteme sezdirmeksizin sızan sinsi tahribat ve erime katsayısını temsil eder. Dünyevi sarhoşluk ve gaflette $\gamma > 0$ olduğundan bilinç zamanla sıfıra doğru tükenir; Kur'an'ın Sâffât [37:47](https://lisan.digital/tr/ayet/37:47.md)'deki «لا فِيهَا غَوْلٌ» beyanıyla formüldeki $\gamma$ parametresi bütünüyle sıfırlanmakta, böylece nimet ve bilinç durumu hiçbir sinsi eksilmeye uğramaksızın ($S(t) = S_0$) ebedi kalmaktadır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%88%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Saffat 37:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/ayet/37:47.md) — غَوْلٌ

لَا فِيهَا غَوْلٌ وَلَا هُمْ عَنْهَا يُنْزَفُونَ

Meal (IK): Başağrısı yoktur onda ve sarhoş da etmez.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğavl,  Durgun akan bir suyun dar bir yerde karışarak çağlamasıdır. Karışıklık,  meşgale, sorunları olmak anlamlarına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين واللام و و ا ي ء معهما
غ ل و، غ و ل، غ ي ل، و غ ل، ل غ و، ل ي غ، و ل غ مستعملات غلو، غلي: غلا السِّعْرُ يغلو غلاءً ممدود، وغلا الناسُ في الأمر، أي: جاوزوا حدّه، كغلوّ اليهود في دينها. ويقال: أغليت الشيء في الشراء، وغاليت به.
والغالي يغلو بالسَّهْم غُلُوّاً، أي: ارتفع به في الهواء، والسّهم نفسه يغلو.
والمُغالي بالسَّهْم: الرّافعُ يدَه يريد به أقصى الغاية، وكلّ مَرْماة منه غَلْوة.
والمِغلاةُ: سَهْمٌ يتخذُ لمغالاة الغَلْوة، ويقال: المِغْلَى بلا هاء في لغة... والفَرْسَخُ التام: خمسٌ وعشرونَ غَلْوةٌ.
والدابة تغلو في سيرها غُلُوّاً، وتغتلي بخفّة قوائمها. قال:
يغلو بها رُكبانُها وتغتلي
وتَغالَي النَّبتُ، أي: ارتفع، وتَمادَى في الطول.
وغلا الحبُّ: ازداد وارتفع.
وتَغالَى لحم الدَّابة، أي: انْحَسَرَ عنها عند الضمار.
وغَلَتِِ القِدْرُ تَغْلي غَليَاناً.
وتَغَلَّيت وتَغَلَّلْت تَفَعَّلْتُ من الغالية.
غول، غيل: الغُوْلُ: بعدُ المَفازةِ، لاغتيالها سَيْرَ القوم، قال رؤبة:
وبَلَدٍ يَغْتالُ خَطْوَ المُخْتَطي
وغاله المَوتُ: أهلكه.
والغُوْلُ: المنيّة، قال:
ما ميتةٌ إن متُّها غَيْرَ عـاجـزٍ		بعارٍ إذا ما غالتِ النَّفْسَ غُولُها
والغُولُ: من السَّعالي، يَغولُ الإنسان.
تَغَوَّلَتْهُمُ الغيلا: أي تَيَّهَتُهُمْ.
وغالَتْهُ الخَمْرُ تَغْولُهُ غَوْلاً، إِذا شربها فذهبتْ بعقله. والغول: الصداع.
الغِيلةُ: الاغتيال. قُتِلَ فلانٌ غِيلةً، أي: خدعة، وهو أن يخدعه فيذهب به إلى مَوْضعٍ مُسْتَخفٍ، فإذا صار إليه قتله.
والغائلة: فِعْلُ المُغْتالِ، يقال : خفت غائلة كذا، أي: شرَّهُ.
والغَيْل: مكانٌ من الغَيْضة فيه ماءٌ معين، قال:
حجارةٌ غيلٍ وارشات بطحلبُ
والغَيْلُ: إرضاع المرأة ولدها على حَبَلٍ: يقال: سقيته لبناً غيلاً، والفعل: أَغْيَلَتِ المرأة.
والغَوْلانُ: نباتٌ.
والمِغْوَلُ: شبه مشمل، إلا أنه أصغر وأدق وأطولُ.
والمُغاوَلَةُ: المُبادَرةُ في الشّيء، يقال: أُغاوِلُ حاجتي، أي: أبادرها...
قال جرير:
عاينتُ مُشْعَلةَ الرِّعال، كأنَّها		طيرٌ تغاوِلُ في شَمامَ وُكَورا
وغل: الواغل: الدّاخل في قوم على طعام أو شراب، من غير دعوة.. وَغَلَ يَغِلُ وَغْلاً.
والوَغْلُ: الرجل الضعيفُ، ويجمَع على أَوْغالٍ.
وأَوْغَلَ القومُ، أي: أَمْعنوا في سَيْرهم داخلينَ في جبالٍ أو أرضٍ من العدو. وكذلك تَوَغّلوا، وتَغَلْغلوا.
وأَوْغَلَتْهُ حاجتُه إلينا، أي: أَسْرَعَتْ به إلينا.
لغو: الّلغة واللغاتُ والُّلغونَ: اختلافُ الكلامِ في معنى واحدٍ.
ولغا يلغو لغواً، يعني اختلاط الكلام في الباطل، وقول الله عزّ وجلّ: "وإذا مرّوا بالّلغو مرّوا كراما"، أي: بالباطل. وقوله تعالى: "والْغَوا فيه" يعني: رفع الصوت بالكلام ليغلّطوا المسلمين.
وفي الحديث: "من قال في الجمعة والإمام يخطب : صَهْ فقد لَغا"، أي: تكلّم.
وأَلْغيتُ هذه الكلمة، أي: رأيتها باطلاً، وفضلاً في الكلام وحَشْواً، وكذلك ما يلغى من الحساب. وفي الحديث "إيّاكم ومَلْغاةَ أولِ اللَّيْل"، يريد به اللغو.
ولاغية في قوله تعالى: "لا تَسْمَعُ فيها لاغية": كلمة قبيحة أو فاحشة.
ليغ: الأَلْيَغُ: الذي يرجع لسانه إلى الياء، والأَلْثَغُ إلى الثاء.
ولغ: الوَلْغُ: شُرْبُ السّباع بألسِنَتها، وبعض العرب يقول: يالَغُ، أرادوا تبيان الواو فجعلوا مكانَها ألفاً. قال قيسُ بن الرّقيّات:
ما مرّ يومٌ إلاّ وعندهمـا		لحم رجالٍ أو يالَغانِ دما
ورجلٌ مُسْتَوْلغٌ: لا يبالي ذمّا ولا عارا، بمنزلة الكلب يَلغُ في كلِّ قذر.

##### Türkçe

غayn, lâm ve onlarla birlikte **و** **ا** **ي** **ء** babı
**غ ل و**، **غ و ل**، **غ ي ل**، **و غ ل**، **ل غ و**، **ل ي غ** ve **و ل غ** kullanımdadırlar. **غلو**، **غلي**: **غلا السِّعْرُ يغلو غلاءً** (memdûd): fiyat yükseldi, yükselir, uzatılmış **غلاءً** ile. Ve **غلا الناسُ في الأمر**: yani haddini aştılar; Yahudilerin dinlerinde aşırı gitmeleri gibi. Ve denilir: **أغليت الشيء في الشراء**: satın almada şeyi pahalılaştırdım; ve **غاليت به**: onunla pahalıya gittim.

Ve **الغالي** oku **بالسَّهْم** **غُلُوّاً** ile: yani onunla havada yükseldi; okun kendisi de **يغلو**.

Ve **المُغالي بالسَّهْم**: elini kaldıran, onunla en uç gayeyi isteyen; ve ondan her bir atış mesafesi bir **غَلْوة**’dir.

Ve **المِغلاةُ**: **الغَلْوة** ile yarışmak için yapılan bir oktur. Ve denilir: **المِغْلَى** (ه olmaksızın) bir dilde... Ve tam **الفَرْسَخُ**: yirmi beş **غَلْوة**’dir.

Ve binek hayvanı yürüyüşünde **غُلُوّاً** ile **تغلو**; ve ayaklarının hafifliğiyle **تغتلي**. Dedi ki:
يغلو بها رُكبانُها وتغتلي

Ve **تَغالَي النَّبتُ**: yani yükseldi ve boyda uzamaya devam etti.

Ve **غلا الحبُّ**: arttı ve yükseldi.

Ve **تَغالَى لحم الدَّابة**: yani zayıflık sırasında ondan çekildi.

Ve **غَلَتِِ القِدْرُ تَغْلي غَليَاناً**: tencere kaynadı, kaynar, kaynama ile.

Ve **تَغَلَّيت** ve **تَغَلَّلْت**: **الغالية**’den **تَفَعَّلْتُ** yaptım.

**غول**، **غيل**: **الغُوْلُ**: çölün uzaklığı; kavmin yürüyüşünü helâk etmesinden dolayı. Rü’be dedi ki:
وبَلَدٍ يَغْتالُ خَطْوَ المُخْتَطي

Ve **غاله المَوتُ**: onu helâk etti.

Ve **الغُوْلُ**: ölüm. Dedi ki:
ما ميتةٌ إن متُّها غَيْرَ عـاجـزٍ		بعارٍ إذا ما غالتِ النَّفْسَ غُولُها

Ve **الغُولُ**: **السَّعالي**’dendir; insana **يَغولُ**.

**تَغَوَّلَتْهُمُ الغيلا**: yani onları şaşırttı.

Ve **غالَتْهُ الخَمْرُ تَغْولُهُ غَوْلاً**: onu şarap aklını götürdü; onu içtiğinde aklını götürdüğü zaman. Ve **الغول**: baş ağrısıdır.

**الغِيلةُ**: **الاغتيال**. Falan **غِيلةً** öldürüldü: yani hile ile; o da şudur: onu aldatır, onu gizli bir yere götürür; oraya varınca onu öldürür.

Ve **الغائلة**: **المُغْتالِ**’in fiilidir. Denilir: **خفت غائلة كذا**: yani onun şerrinden korktum.

Ve **الغَيْل**: **الغَيْضة**’dan bir yerdir; içinde kaynak suyu vardır. Dedi ki:
حجارةٌ غيلٍ وارشات بطحلبُ

Ve **الغَيْلُ**: kadının hamilelik üzerine çocuğunu emzirmesidir. Denilir: ona **غيلاً** süt içirdim; fiil: **أَغْيَلَتِ المرأة**.

Ve **الغَوْلانُ**: bir bitkidir.

Ve **المِغْوَلُ**: bir çeşit **مشمل** gibidir; ancak daha küçük, daha ince ve daha uzundur.

Ve **المُغاوَلَةُ**: bir şeyde acele davranmaktır. Denilir: **أُغاوِلُ حاجتي**: yani ona acele ederim...

Cerîr dedi ki:
عاينتُ مُشْعَلةَ الرِّعال، كأنَّها		طيرٌ تغاوِلُ في شَمامَ وُكَورا

**وغل**: **الواغل**: davetsiz olarak yemek veya içecek üzerine bir kavme giren kimsedir. **وَغَلَ يَغِلُ وَغْلاً**.

Ve **الوَغْلُ**: zayıf adamdır; **أَوْغالٍ** üzerine cem‘ olunur.

Ve **أَوْغَلَ القومُ**: yani yürüyüşlerinde derinlemesine girdiler; dağlara yahut düşmandan bir araziye girenler olarak. Aynı şekilde **تَوَغّلوا** ve **تَغَلْغلوا**.

Ve **أَوْغَلَتْهُ حاجتُه إلينا**: yani onu bize doğru hızlandırdı.

**لغو**: **الّلغة** ve **اللغاتُ** ve **الُّلغونَ**: tek bir mânada sözün ihtilâfıdır.

Ve **ولغا يلغو لغواً**: yani bâtılda sözün karışması. Aziz ve celîl olan Allah’ın sözü: **"وإذا مرّوا بالّلغو مرّوا كراما"**: yani bâtıl ile. Ve O’nun sözü: **"والْغَوا فيه"**: yani Müslümanları şaşırtmak için sözle sesi yükseltmek.

Ve hadiste: **"من قال في الجمعة والإمام يخطب : صَهْ فقد لَغا"**: yani konuştu.

Ve **أَلْغيتُ هذه الكلمة**: yani onu bâtıl gördüm; ve sözde fazlalık ve dolgu gördüm. Aynı şekilde hesaptan düşürülen şey. Ve hadiste: **"إيّاكم ومَلْغاةَ أولِ اللَّيْل"**: onunla **اللغو**’yu kasteder.

Ve **لاغية** O’nun sözü içinde: **"لا تَسْمَعُ فيها لاغية"**: çirkin yahut fuhuş bir kelimedir.

**ليغ**: **الأَلْيَغُ**: dili **الياء**’ya dönen kimsedir; **الأَلْثَغُ** ise **الثاء**’ya.

**ولغ**: **الوَلْغُ**: yırtıcıların dilleriyle içmesidir. Ve Arapların bazısı **يالَغُ** der; **الواو**’yu açıklamak istediler de onun yerine **ألف** koydular. Kays b. er-Rukayyât dedi ki:
ما مرّ يومٌ إلاّ وعندهمـا		لحم رجالٍ أو يالَغانِ دما

Ve **رجلٌ مُسْتَوْلغٌ**: zemme de ayıba da aldırmayan; her pisliğe **يَلغُ** eden köpek menzilesinde.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غالَهُ الشيء واغْتالَهُ، إذا أخذَه من حيث لم يُدرِ. والغَوْلُ: التراب الكثير؛ ومنه قول لبيد يصف ثوراً يحفر رملاً في أصل أرطاةٍ:
يَرى دونها غَوْلاً من الرمل غائِلا
والغَوْلُ: بُعْدُ المفازة؛ لأنه يغتال من يمر به. وقوله تعالى: "لا فيها غَوْلٌ ولا هم عنها يُنْزَفون" أي ليس فيها غائِلَةُ الصُداع؛ لأنه قال عزَّ وجلَّ في موضع آخر: "لا يُصَدَّعونَ عنها". وقال أبو عبيدة: الغَوْلُ أن تَغْتالَ عقولهم. وأنشد:
وما زالَتِ الكأسُ تَغْتالُنا		وتذهب بالأوَّلِ الأوَّلِ
والغولُ بالضم من السعالي، والجمع أغْوالٌ وغيلانٌ. وكلُّ ما اغْتالَ الإنسانَ فأهلكه فهو غولٌ. يقال غالَتْهُ غولٌ، إذا وقع في مهلكة. والغضبُ غولُ الحِلْمِ، لأنه يَغْتالُهُ ويذهب به. يقال: أيَّةُ غولٍ أغْوَلُ من الغضب. وهذه أرضٌ تَغْتالُ المشيَ، أي لا يستبين فيها المشي، من بُعْدِها وسَعَتها. قال العجاج:
وبلدةٍ بعيدةِ النِياطِ
مجهولةٍ تَغْتالُ خَطْوَ الخاطي
وقول زهير يصف صَقراً:
حُجْنُ المخالبِ لا يَغتالُهُ الشِبَعُ
أي لا يذهب بقوَّته الشِبع. والتَغَوُّلُ: التلوّن. يقال: تَغَوَّلَتِ المرأةُ، إذا تلونت. قال ذو الرمّة:
إذا ذاتُ أهوالٍ ثَكولٌ تَـغَـوَّلَـتْ		بها الرُبْدُ فوضى والنَعامُ السَوارحُ
والمُغاوَلَةُ: المُبادأة. قال جريرٌ يذكر رجلاً أغارت عليه الخيل:
عايَنْتَ مُشْعِلَةَ الرِعالِ كأنهـاطيرٌ تُغاوِلُ في شَمامِ وُكورا
واغْتالَهُ: قتلَه غيلَةً، والأصل الواو. والمِغْوَلُ: سيفٌ دقيقٌ له قفاً يكون غِمده كالسوط. والغَوْلانُ بالفتح: نبت من الحَمْض.

##### Türkçe

**غالَهُ** şey ve **اغْتالَهُ**, onu bilmediği bir yerden aldığı zaman (denir). Ve **الغَوْلُ**: çok toprak; ondan, Lebîd’in, bir **ثوراً**’u, bir **أرطاةٍ**’nın dibinde kum kazan (hâlinde) vasfederken sözü:
يَرى دونها **غَوْلاً** من الرمل غائِلا

Ve **الغَوْلُ**: çölün uzaklığı; çünkü ondan geçen kimseyi ansızın yakalar. Ve O’nun تعالى sözü: "لا فيها **غَوْلٌ** ولا هم عنها يُنْزَفون" yani onda baş ağrısının ansızın yakalaması yoktur; çünkü عزَّ وجلَّ başka bir yerde: "لا يُصَدَّعونَ عنها" dedi. Ebû Ubeyde dedi: **الغَوْلُ** onların akıllarını ansızın yakalaman (dır). Ve şu şiiri okudu:
وما زالَتِ الكأسُ تَغْتالُنا		وتذهب بالأوَّلِ الأوَّلِ

Ve **الغولُ** (ضم ile) **السعالي**’dendir; cem‘i **أغْوالٌ** ve **غيلانٌ**’dır. Ve insanı ansızın yakalayıp helâk eden her şey, o **غولٌ**’dür. Denir: **غالَتْهُ غولٌ**, bir helâk yerine düştüğü zaman. Ve öfke, **غولُ الحِلْمِ**’dir; çünkü onu ansızın yakalar ve onunla gider. Denir: öfkeden daha **أغْوَلُ** hangi **غولٍ** vardır? Ve bu bir arz(dır) ki **تَغْتالُ** yürümeyi; yani onda yürüyüş seçikleşmez, onun uzaklığından ve genişliğinden dolayı. el-Accec dedi:
وبلدةٍ بعيدةِ النِياطِ
مجهولةٍ تَغْتالُ خَطْوَ الخاطي

Ve Züheyr’in, bir **صَقراً**’ı vasfederken sözü:
حُجْنُ المخالبِ لا يَغتالُهُ الشِبَعُ

Yani tokluk onun kuvvetini götürmez. Ve **التَغَوُّلُ**: renk renk olma. Denir: **تَغَوَّلَتِ المرأةُ**, renk renk olduğu zaman. Zü’r-Rumme dedi:
إذا ذاتُ أهوالٍ ثَكولٌ تَـغَـوَّلَـتْ		بها الرُبْدُ فوضى والنَعامُ السَوارحُ

Ve **المُغاوَلَةُ**: ansızın başlama. Cerîr, atların üzerine akın ettiği bir adamı anarak dedi:
عايَنْتَ مُشْعِلَةَ الرِعالِ كأنهـاطيرٌ تُغاوِلُ في شَمامِ وُكورا

Ve **اغْتالَهُ**: onu **غيلَةً** olarak öldürdü; asl(ı) **الواو**’dur. Ve **المِغْوَلُ**: ince bir kılıç; onun bir **قفاً**’sı vardır; onun kını bir kamçı gibi olur. Ve **الغَوْلانُ** (فتح ile): **الحَمْض**’dan bir bitkidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين واللام
غلا ، غول ، غيل ، وغل ، ولغ ، لغا ، لوغ ، ليغ : مستعملات .
غلا : قال الليث : غَلاَ السِّعْرُ غلاءً : مَمْدُودٌ ،
وغَلاَ في الدِّين يغْلو غُلُوّاً : إذا جاوزَ الحدَّ ، وغلا بالسَّهْم يغْلو غُلُوّاً : إذا رمى به ، وقال الشماخُ :
كما سَطَعَ المرِّيخُ شَمَّرَهُ الغالي
قال : والمغالي بالسَّهم : الرَّافعُ يَدَهُ يُريدُ به أقصى الغايةِ ، قال : وكلُّ مرماةٍ من ذلك غَلْوَةٌ ، وأنشد :
منْ مائَةٍ زَلْخٍ بمرِّيخٍ غال
قال : والمِغْلاَةُ : سَهْمٌ يتخذ لمغالاة الغَلْوَةِ ويقال له المِغْلَى بِلا هَاءٍ ، قال : والفَرْسَخُ التَّامُّ خمسٌ وعِشْرُونَ غلوَةً ، والدَّابَّةُ تغلو في سَيْرِهَا غَلْواً وتغتلي بخفَّةِ قوائمها ، وأنشد :
فَهْيَ أَمَامَ الفَرْقَدَيْن تَغْتَلي
وتغالى النَّبْتُ أي : ارتفعَ وطَالَ .
وقال ذو الرمة :
مِمَّا تَغَالى منَ الْبُهْمَى ذَوائبُهُ
بالصَّيْفِ وانْضَرَجَتْ عنه الأكاميمُ
قال : وتغالى لحمُ الدَّابّةِ : إذا تَحَسَّرَ عند التَّضمير .
وقال لبيد :
فإذا تغالى لَحْمُها وتحسرتْ
وتقَطَّعَتْ بعد الكلالِ خدامُها
تغالى لحمها : أي : ارتفع وصارَ على رُؤوس العظام ، ويقال : غلتِ القِدرُ تغلي غَلياً وغلَياناً ، والغاليةُ : معروفةٌ ، يقال منها : تَغَلَّلتُ وتَغَلّفْتُ .
وقال الأصمعي : تغلَّيتُ من الغالية .
وقال أبو نصر : سألتُ الأصمعي هل يجوزُ تغلّلْتُ ، فقال : إن أردت أَنَّكَ أدْخَلْتَهُ في لحيتكَ أو شاربكَ فجائِز .
وقال الفراء : غالَيْتُ اللحم وغاليت باللحم : جائزٌ ، وأنشد :
تُغالي اللَّحْم للأضياف نِيئاً
وتبذله إذا نَضِجَ القُدُورُ
المعنى : تُغالى باللحم .
وقال أبو مالك : نُغالي اللَّحْم : نشتريه غالياً ، ثم نَبذُلُهُ ونُطعمهُ إذا نَضجَ ما في قُدُورنا .
وقال أبو زيد : أراد نُغالي باللحم فحذف الباءَ ، قال : ويقال : لعبْتُ الكعابَ ، ولعبتُ بالكعابِ .
وقال أبو عبيد : الغُلَواء ممدودٌ : سرعةُ الشبابِ ، وأنشد قوله :
لم تلتفتْ لِلدَاتها
ومضتْ على غُلَوائها
وقال ابن السكيت في قول الشاعر :
خمصانةٌ قلِقٌ مُوشَّحُها
رُؤْدُ الشبابِ غلابها عظمُ
هذا مثل قول ابن الرُّقيات : لم تلتفت لِلداتِها وكما قال :
كالغُصْن في غُلوائهِ المتأَوِّدِ
وقال غيره : الغالي : اللحمُ السَّمينُ ، أُخِذَ
منه قوله : غلابها عظمٌ : إذا سَمِنَتْ .
وقال أبو وجزة :
تَوَسَّطها غالٍ عتيقٌ وَزانها
مُعرَّسُ مَهْرِي به الذَّيل يلمعُ
أي : توسطها شحمٌ عتيقٌ في سنامها ، والغَلْوَى : الغاليةُ في قول عديِّ بن زيد :
ينفحُ مِنْ أردانها المسكُ والعن
بَرُ والغلوى ولبني قفُوص
ويقال : غاليتُ صدَاقَ المرأةِ أي أغليتُهُ ومنه قول عمر : ألا لا تُغالُوا صُدُق النساءِ ، وقال بعضهم : غَلوتُ في الأمر غلانيةً : إذا جاوزت فيه الحدَّ ، زادوا فيه النُّون ، ويقال للشيء إذا ارتفع وزَادَ : قد غَلا .
وقال ذو الرُّمَّة :
فما زال يغلو حبُّ مَيَّةَ عندنا
ويزدَادُ حتّى لم نَجد ما نَزيدها
غول غيل : قال ابن شميل : يقال ما أبعدَ غَوْلَ هذه الأرضِ : أي ما أبعد ذَرْعها ، وإنَّها لَبعيدةُ الغولِ وقد تغوَّلتِ الأرضُ بفلانٍ : أي : أهلكتهُ وضللته ، وقد غالتهم تلك الأرضُ : إذا هلكُوا ، واغتالتهم مِثله ، وقال ذو الرُّمة :
وَرُبَّ مفازةٍ قُذُف جموحٍ
تغولُ منحِّبَ القَربِ اغتِيالا
وقال الأصمعي : هذه أرضٌ تغتالُ المشي : أي لا يستبين فيها المشيُ من بعدها وَسَعتها ، وقال العجاجُ :
وَبلدةٍ بعيدةِ النِّياط
مجهُولةٍ تغتالُ خَطو الخاطي
وقال الليث : الغَولُ : بعدُ المفازةِ ، وَذلك أنها تغتالُ سير القوم .
وقال الأصمعي : يقال للصَّقر وغيره لا يغتاله الشبع أي : لا يذهبُ بقوَّتهِ شبعُه ، وقال زهير :
مِن مَرقَبٍ في ذُرى خلقاءَ راسيةٍ
حُجْن المخالبِ لا يغتاله الشِّبَعُ
أراد صقراً حُجْناً مخالبُه ، ثم أدخلَ عليه الألف واللام وأقامها مقام الكنايةِ ، ويقال : تغوَّلتِ المرأةُ إذا تلوَّنتْ ، وقال ذو الرمة :
إذا ذاتُ أَهْوالِ نَكُولٌ تغوَّلَتْ
بها الرُّبْدُ فوْضَى والنَّعَامُ السَّوارِحُ
ويقال : غالتْه غولٌ : إذا وَقع في هَلَكة ، وغاله الموت : أَهْلكه ، والغُوْلُ : المَنيَّة .
وقال الشاعر :
ما مِيتَة إن متُّها غيرَ عاجز
بعار إذا ما غَالت النّفسَ غُولُها
وأنشد أبو زيدٍ :
عنِينَا وأَغنَانا غنانَا وغالَنا
مَآكِلُ عمَّا عندَكم وَمَشاربُ
قال : غالَنا : حَبَسَنا ، يُقال : ما غالَكَ
عنّا : أي : ما حَبَسَكَ عنا .
وفي الحديث : ( لا عَدْوَى وَلا هامةَ ولا غُولَ ) .
كانت العربُ تقول : إنَّ الغيلانَ في الفَلَوات تراءَى لِلنَّاسِ وتَتَغَوَّلُ تَغَوُّلاً : أي : تَتَلَوَّنُ ألواناً ، وتضلُّ الناسَ عن طرقهمْ وتهلكُهمْ ، وَتَزْعُمُ أنَّها مردةُ الجِنِّ والشَّياطِين ، وذَكرُوا ذَلكَ في أشعارِهمْ فَأَكْثُروا ، فأَبْطَلَ النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) ما قالوا ؛ ولم يحقق ما تواطَأُوا عليه ونفى جميعَ ما ذكرُوه ، وقولهُ الحقُّ وما قالوه باطلٌ ، والعرب تسمِّي الْحيَّات أَغْوالاً .
ومنه قول امرىءِ القيس :
ومَسْنونةٌ زُرْقٌ كأَنيابِ أغْوالِ
أراد كأنياب الحياتِ ، وقيل : أرادَ بالأغوالِ مردةَ الشَّياطينِ .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : غال الشيءُ زَيداً : إذا ذهب بهِ يَغُولُه غوْلاً ، والغَولُ : كلُّ شيءٍ ذهبَ بالعقلِ .
وقال أبو عبيد : الْمِغْوَلُ سوطٌ في جوفهِ سيفٌ .
وقال غيره : سمِّي مِغْولاً لأنَّ صاحبهُ يغتالُ به عَدُوَّه من حيثُ لا يحتسبهُ : أي : يهلكهُ ، وجمعهُ : مغَاوِلُ ، والغوْلانُ : ضربٌ من الحمضِ معروفٌ ، والمُغاولةُ : المبادرةُ .
وفي الحديث : ( إني كنتُ أغاولُ حاجةً لي ) أي : أبادرها .
وقال جرير :
عاينتُ مشعلةَ الرِّعال كأنها
طيرٌ تغاول في شمام وُكورا
وقال شمر : قال ابن شميلٍ : الغُول : شيطانٌ يأكل الناس .
وقال غيره : كل ما اغْتالَكَ من جِنِّيَ أو شيطان أو سُبعٍ فهو غُولٌ .
وذكرت الغِيلانُ عند عمر فقال : إذا رآها أحدكم فليؤذِّن فإنه لا يتحوَّل شيءٌ عن خَلْقِهِ الذي خُلق له ، ولكن لهم سحرة كسحرتكم ، ويكتب في عهدة المماليك : لا داءَ ولا خِبْثَةَ ولا غائلة ولا تغييبَ .
قال ابن شميل : يكتُبُ الرجل العهود فيقول : أبيعُك على أنه ليس لك داءٌ ولا تغييبٌ ولا غائلةٌ ولا خِبْثَةٌ .
قال : والتَّغْيِيبُ : أن لا يَبيعه ضالة ولا لُقطةً ولا مُزَغْزَغاً .
قال : وباعني مُغَيَّباً من المال ، أي : ما زال يخبؤُه ويُغيِّبه حتى رماني به ، أي باعَنِيهِ ، قال : والخِبْثَةُ : الضالة أو السرقة ، والغائلة : المُغَيِّبَة أو المسروقة .
وقال غيره : الدّاء العيب الباطن الذي لم يُطْلع البائعُ المشتري عليه ، والْخِبثة في الرقيق ألا يكون طيِّب الأصل كأنه حُرُّ الأصل لا يحل مِلْكُه لأمانٍ سبق له أو حرِّية ثبتت فيه ، والغائِلَةُ : أن يكون
مسروقاً ، فإذا استُحق غالَ مالَ مُشتريه الذي أدَّاه فيه ثمناً له .
أبو عُبيد : الغَوائِلُ : الدَّواهي ، وهي الدَّغاولُ .
شمر عن ابن الأعرابي : فلاةٌ تَغَوَّلُ : أي : ليست بِبَيِّنة الطُّرق فهي تضلِّل أهلها ، وتغَوَّلها : اشتباهها وتلونها .
قال : والغَوْلُ : بُعد الأرض ، وأغوالُها : أطرافها ، وإنما سُمِّي غَوْلاً لأنها تغُولُ السائلة أي : تقذف بهم وتُسقطهم وتبعدهم .
وقال الأصمعي وغيره : قتل فلان فلاناً غِيلَةً ، أي : في اغتيالٍ وخفيةٍ ، وقيل : هو أن يُخدع الإنسانُ حتى يصير إلى مكان قد استخفى له فيه من يقتله ، قال ذلك أبو عبيد .
وقال ابن السكيت : يقال : غَالَه يغُولُه إذا اغْتالُه ، وكل ما أهلك الإنسان فهو غُولٌ ، والغضبُ غُولُ الحلم ، أي : يغتالهُ ويذهب به .
وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لقد هممت أن أنهى عن الغِيلَةِ ثم ذكرت أن فارس والروم يفعلون ذلك فلا يضرُّهم ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة واليزيدي : الغِيلَةُ هي الغَيْلُ ، وذلك أن يجامع الرجل المرأة وهي مرضع ، وقد أَغَالَ الرجل ولده وأغْيَلَهُ ، والولد مُغالٌ ومُغْيَلٌ .
وقال ابن السكيت : الغَيْلُ : أن ترضع المرأة ولدها وهي حاملٌ .
وقالت أم تأبط شراً تُؤَبِّنُه بعد موته : والله ما أرضعته غَيْلاً .
قال : والغَيْلُ أيضاً : الساعد الرَّيان المُمتلىءُ ، وأنشد :
لكاعبٌ مائلةٌ في العطفين
بيضاءُ ذات ساعدين غَيْلَيْن
وقال أبو عبيد : قال اليزيدي في الغَيْلِ مثل ما قال ابن السكيت قال : والغَيلُ أيضاً : الماءُ الذي يجري على وجه الأرض ، والغَيْل : الشجر الملتفُّ ، ونحو ذلك . قال ابن الأعرابي وجاء في الحديث : ( ما سُقِي بالغَيلِ ففيهِ العُشْرُ ) .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : الغَيْلُ ما جَرى من المياهِ في الأنهار ، وهو الفتحُ ، وأما الغلَلُ فهو الماء يجري بين الشجر .
وقال ابن الأعرابي : الغوائلُ : خروقٌ في الحوض واحدتها غائلة ، وأنشد :
وإذا الذَّنُوبُ أحيلَ في مُتَثلَّمَ
شَربتْ غَوائلُ ماءَهُ وهزُومُ
وقال أبو عبيد في قول الأعشى :
وسِيق إليهِ الباقِرُ الغُيُلُ
قال : الغُيُلُ : هي الكثيرة ، قلت : ويكون بمعنى السِّمانِ .
وغل : قال ابن الأعرابي وغيره : الواغلُ
الدَّاخلُ عَلَى القومِ في شرابهمْ من غيرِ دَعْوَةٍ .
وقال الليث : هو الدَّاخلُ عَليهمْ في طَعَامِهمْ .
وقال ابن السكيت : الوَغْلُ : الشراب الذي يشربه الواغِلُ ، وأنشد :
إن أكُ مِسْكيراً فلا أشربُ
الوغل ولا يَسلَمُ مني البَعيرْ
وقد وَغَلَ الواغِلُ يَغِلُ : إذا دَخلَ عَلَى قومٍ شَرْبٍ لم يَدعوهُ .
والوَغلُ : الرَّجلُ الضعيفُ وجمعه أوْغالٌ ، وأوغلَ القوم : إذا أمْعَنُوا في سَيْرِهم دَاخلين بين ظَهْرَانِي الشعابِ أو في أرْض العدُوِّ ، وكذلك تَوَغَّلُوا وتَغلغلُوا .
وفي الحديث : ( إِن هذا الدين مَتِينٌ فَأَوْغلْ فيه برفقٍ ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الإيغال : السيرُ الشديدُ ، والإمْعانُ فيه .
وقال الأعشى :
يقطع الأمْعَزَ المكوكبَ وخْداً
بِنواجٍ سريعةِ الإيغالِ
قال : وأما الوُغُولُ فإنه الدُّخولُ في الشيء وإن لم يُبعدْ فيه ، وكل دَاخلٍ فهو واغلٌ .
يقال : منه وغَلتُ أغِلُ وغولاً ووَغْلاً .
وقال أبو زيد : وغلَ في البلادِ وأوغلَ بمعنى واحدٍ إِذا ذَهَبَ فيها .
لغا : قال الليث : اللُّغةُ واللغاتُ واللُّغِين : اختلافُ الكلامِ في معنى واحِدٍ .
ويقال : لغَا يَلْغو لَغواً ، وهو اخْتلاطُ الكلامِ ولَغَا يَلْغا لُغةٌ .
وفي الحديث : ( من قال يوم الجُمعةِ والإمامُ يخطبُ لِصاحِبهِ صَهْ فقد لَغَا ) ، أي : تكلَّمَ . وقال الله : ( وَإِذَا مَرُّواْ بِاللَّغْوِ ) ( الفرقان : 72 ) ؛ أي : مَرُّوا بالباطِلُ .
ويقال : ألْغيْتُ هذِه الكلمةَ أي : رأيتها باطِلاً وَفَضْلاً ، وكذلكَ ما يُلغَى من الحسابِ .
وفي حديث سَلمانَ : ( إياكُمْ ومَلْغاةَ أولِ اللَّيلِ ) يريدُ اللغو ، وقال الله : ( عَالِيَةٍ لاَّ تَسْمَعُ فِيهَا ) ( الغاشية : 11 ) ، أي : كلمةً قَبيحةً أو فاحِشةً .
قال قتادَةُ : أي : باطِلاً ومَأثماً .
وقال مجاهدٌ : شَتْماً .
وقال غيرهما : اللاَّغيةُ واللَّوَاغي بمعنى اللغوِ مثلُ راغيةِ الإبل ورواغيها بمعنى رُغائها ، واللَّغْو واللَّغا واللغْوَى : ما كان من الكلام غير معقودٍ عليه .
وقال ابن شميل في قوله : ( من تكلّم يوم الجمعة والإمام يَخطبُ فقد لغَا ) أي : خَابَ .
قال : وألغيْتُه أي : خَيَّبتهُ . رواهُ أبو داودَ عنه .
وقالت عائشةُ في قولِ الله : ( لاَّ يُؤَاخِذُكُمُ
اللَّهُ بِالَّلغْوِ فِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَيْمَانِكُمْ } ( البقرة : 225 ) ، هو قول الرجل لاَ واللَّهِ وَبَلَى واللَّهِ .
قال الفراء : كأنَّ قول عائشةَ أَنَّ اللَّغوَ ما يجري في الكلامِ عَلَى غيرِ عَقْدٍ .
قال : وهو أشْبَهُ ما قيل فيهِ بِكلامِ العرَبِ .
وقال غيره : لَغَا فلانٌ عن الصَّوابِ أي : مالَ عنهُ .
أبو عبيد عن الكسائيِّ : لَغِي فلانٌ بالماء يَلْغَى به : إذا أكثر منه ، ولَغيَ فلانٌ بفُلانٍ يَلْغى : إذا أُولعَ به .
وقال ابن السكيت : لَغْوَى الطير أصواتها ، وقال الراعي :
قوارِبُ الماء لَغْوَاها مبيِّنةٌ
في لُجَّةِ اللَّيْل لَمَّا راعها الْفَزَعُ
وقال أبو سعيد : إذا أردت أن تنْتفِع بالأعراب فاسْتَلْغِهمْ : أي : اسْمع من لُغاتِهم من غير مسألةٍ ، ويقال : إن فَرَسَكَ لَمُلاغي الْجَرْي : إذا كان جَرْيُهُ غيْرَ جَرْيِ جِدَ . وأنشد أبو عمرو لطلْقِ بن عَدِيّ :
جَدَّ فَمَا يَلْهُو ولا يُلاغى
وقال الأصمعي : ألغَاهُ من العدد وألقاهُ بمعْنى واحد .
وروي عن ابن عباس : أنه ألْغَى طلاق الْمُكْرهِ : أي : أبْطَلُه ، وقال الشاعر :
إذا اسْتَلغَاني الْقَوْمُ في السُّرى
بَرِمْتُ فألْغَوْني بِسِرِّك أعْجَمَا
اسْتَلغَوْني : أرادوني على اللَّغْو .
وقال الأصمعي : ذلك الشيء لك لَغْواً ولَغاً ولَغْوَى ، وهو الشيءُ الذي لا يُعْتَدُّ به ، قلت : واللُّغةُ من الأسماءِ الناقصة وأَصْلُها لُغْوَةٌ من لَغَا إذا تكلَّم .
وقال ابن الأعرابي : لَغَا يَلغُو : إذا حَلف بِيمينٍ بِلا اعتقادٍ .
لوغ ليغ : لاغ يلُوغ لَوْغاً : إذا لزم الشيء .
أبو عبيد عن أبي عمر : والألْيَغُ الذي لا يُبيِّنُ الكلام وامرأةٌ لَيْغَاءُ .
وقال الليث : الألْيَغُ الذي يرجع لِسَانُهُ إلى الياء .
ثعلب عن ابن الأعرابي : رَجلٌ ألْيَغُ وامرأةٌ لَيْغَاء إذا كانَا أحْمَقين ، واللّيَغُ : الْحُمْقُ الْجَيِّدُ .
ولغ : قال الليث : الْوَلْغُ : شُربُ السِّباع بألْسِنتها وبعض العرب يقول : بالَغُ : أرادوا بيَان الواو فجعلوا مكانها ألِفاً .
وقال ابن الرُّقيات :
ما مرَّ يومٌ إلا وعِنْدَهما
لَحمُ رجالٍ أو يالغَانِ دَمَا
ورجلٌ مُسْتَوْلغٌ : لا يُبَالي ذمّاً ولا عاراً .
وقال اللحياني : يقال : وَلَغَ الكلبُ ووَلِغَ يَلِغُ في اللغتينِ معاً .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : لاغَ يَلُوغُ لَوْغاً : إذا لَزِمَ الشيءَ .
أبو عبيد عن الأموي : الْوَلْغَةُ : الدلْوُ الصغيرة ، وأنشدنا :
شَرُّ الدِّلاء الْوَلْغَةُ الْمُلازِمَة
وَالْبَكرَاتُ شَرُّهُنَّ الصَّائمة
يعني : التي لا تدور .

##### Türkçe

غayn ile lâm babı
**غلا** , **غول** , **غيل** , **وغل** , **ولغ** , **لغا** , **لوغ** , **ليغ** : kullanılanlardır.

**غلا** : Leys dedi: **غَلاَ السِّعْرُ غلاءً**: uzatılmıştır,
ve **غَلاَ في الدِّين يغْلو غُلُوّاً**: haddi aştığı zaman; ve **غلا بالسَّهْم يغْلو غُلُوّاً**: onunla attığı zaman. Şemmâh dedi ki:
“Nasıl ki Mürrih parladı; onu **الغالي** sıvadı.”
Dedi: ve ok ile **المغالي**: elini kaldıran, onunla en uç gayeyi ister. Dedi: ve bunun her bir atış yeri bir **غَلْوَة**’dir. Ve inşad etti:
“Yüz **زَلْخ**’tan, Mürrih ile **غال**.”
Dedi: ve **المِغْلاَةُ**: **الغَلْوَة**’nin **مغالاة**’si için yapılan bir oktur; ve ona **المِغْلَى** (ه olmaksızın) denir. Dedi: ve tam **الفَرْسَخُ** yirmi beş **غلوَة**’dir. Ve binek, yürüyüşünde **غَلْواً** ile **تغلو** eder ve ayaklarının hafifliğiyle **تغتلي** eder. Ve inşad etti:
“İşte o, iki **الفَرْقَدَيْن**’in önünde **تَغْتَلي** eder.”
Ve **تغالى** etti bitki; yani: yükseldi ve uzadı.

Zü’r-Rumme dedi:
“Yazın, **الْبُهْمَى**’dan yükselen saçakları,
ve ondan **الأكاميمُ** kızardı.”
Dedi: ve binek eti **تغالى** etti: zayıflatma sırasında soyunduğu zaman.

Lebîd dedi:
“Ne zaman ki eti **تغالى** eder ve soyunur,
ve yorgunluktan sonra hizmetçileri parçalanır.”
Eti **تغالى** etti: yani: yükseldi ve kemiklerin başları üzerine oldu. Ve denir: **غلتِ القِدرُ تغلي غَلياً وغلَياناً**. Ve **الغاليةُ**: bilinen (şey)dir; ondan denir: **تَغَلَّلتُ** ve **تَغَلّفْتُ**.

Asmaî dedi: **تغلَّيتُ** **من الغالية**.

Ebû Nasr dedi: Asmaî’ye sordum: **تغلّلْتُ** caiz olur mu? Dedi ki: eğer sen onu sakalına yahut bıyığına soktuğunu kastediyorsan, caizdir.

Ferrâ dedi: **غالَيْتُ اللحم** ve **غاليت باللحم**: caizdir. Ve inşad etti:
“Misafirlere eti çiğ olarak **تُغالي** edersin,
ve tencereler piştiği zaman onu verirsin.”
Mana: et ile **تُغالى** edilir.

Ebû Mâlik dedi: **نُغالي اللَّحْم**: onu pahalı olarak satın alırız; sonra onu veririz ve tencerelerimizde olan piştiği zaman onu yediririz.

Ebû Zeyd dedi: **نُغالي باللحم**’ı kastetti; sonra **الباء**’yı hazfetti. Dedi: ve denir: **لعبْتُ الكعابَ** ve **لعبتُ بالكعابِ**.

Ebû Ubeyd dedi: **الغُلَواء** (uzatılmıştır): gençliğin sürati. Ve şu sözünü inşad etti:
“**لِلدَاتها**’sına dönüp bakmadı,
ve **غُلَوائها** üzere yürüdü.”

İbnü’s-Sikkît, şairin sözü hakkında dedi:
“İnce karınlı; kuşağı kaygılı, süslü;
gençliğin yumuşaklığı; onu galip kılanı kemiktir.”
Bu, İbnü’r-Ruqayyât’ın sözü gibidir: “**لِلداتِها**’sına dönüp bakmadı” ve şu dediği gibi:
“Eğilen, **غُلوائهِ**’ndeki dal gibi.”

Başkası dedi: **الغالي**: semiz ettir. Ondan alınmıştır şu sözü: “onu galip kılanı kemiktir”: semirdiği zaman.

Ebû Vecze dedi:
“Onun ortasında, ağırlığı dengeleyen eski bir **غالٍ** vardır;
kuyruğu parlayan bir **مَهْرِي** üzerinde konaklayan.”
Yani: hörgücünde eski bir yağ onun ortasına girdi. Ve **الغَلْوَى**: Adî b. Zeyd’in sözünde **الغاليةُ**’dir:
“Onun yenlerinden misk ve anber üfler,
ve **الغلوى**; ve Benî Qufûs’a (da).”

Ve denir: **غاليتُ صدَاقَ المرأةِ**: yani onu pahalılaştırdım. Ondandır Ömer’in sözü: “Dikkat edin, kadınların mehirlerini **تُغالُوا** etmeyin.” Ve bazısı dedi: **غَلوتُ في الأمر غلانيةً**: onda haddi aştığım zaman; ona **النون** eklediler. Ve bir şeye, yükselip arttığı zaman denir: **قد غَلا**.

Zü’r-Rumme dedi:
“Bizde Meyye’nin sevgisi durmadan **يغلو** etti,
ve arttı; nihayet ona artıracak bir şey bulmadık.”

**غول غيل** : İbn Şümeyl dedi: denir: “Bu yerin **غَوْلَ**’ü ne kadar uzak!” yani: ölçüsü ne kadar uzak. Ve o, **بعيدةُ الغولِ**’dür. Ve yer, falan ile **تغوَّلتِ**: yani: onu helâk etti ve saptırdı. Ve o yer onları **غالتهم** etti: helâk oldukları zaman. Ve **اغتالتهم** da bunun gibidir. Zü’r-Rumme dedi:
“Nice geniş çöl ki, atılgan, ürkek;
su tulumunun inleyeni **تغولُ** eder, **اغتِيالا** ile.”

Asmaî dedi: Bu, yürüyüşü **تغتالُ** eden bir yerdir; yani uzaklığı ve genişliği sebebiyle onda yürüyüş belli olmaz. A‘câc dedi:
“Ve bir belde ki, **النِّياط**’ı uzak,
bilinmez; yürüyüşü **تغتالُ** eder, adım atanı.”

Leys dedi: **الغَولُ**: çölün uzaklığıdır; çünkü o, kavmin yürüyüşünü **تغتالُ** eder.

Asmaî dedi: Şahin ve başkası için denir: tokluk onu **يغتاله** etmez; yani: onun tokluğu, kuvvetini götürmez. Züheyr dedi:
“Sağlam, çıplak bir tepenin doruklarında bir gözetleme yerinden;
kancalı pençeli; tokluk onu **يغتاله** etmez.”
Kancalı pençeleri olan bir şahini kastetti; sonra ona elif-lâmı soktu ve onu kinaye makamına koydu. Ve denir: kadın **تغوَّلتِ**: renk değiştirdiği zaman. Zü’r-Rumme dedi:
“Eğer korkular sahibi, geri duran (dişi deve) **تغوَّلَتْ** ise,
onda bozlar dağınık, ve yayılan devekuşları (vardır).”

Ve denir: bir **غول** onu **غالتْه**: helâke düştüğü zaman. Ve ölüm onu **غاله** etti: onu helâk etti. Ve **الغُوْلُ**: ölümdür.

Şair dedi:
“Eğer onunla ölürsem, aciz olmayan bir ölüm (bu);
ayıp ile değil; ne zaman ki nefsi onun **غُولُها**’sı **غَالت** ederse.”

Ebû Zeyd inşad etti:
“Biz meşgul olduk; zengin etti bizi zenginliğimiz; ve bizi **غالَنا** etti
sizin yanınızdakinden yiyecekler ve içecekler.”
Dedi: **غالَنا**: bizi hapsetti. Denir: “Bizi **غالَكَ** eden nedir?” yani: bizi senden alıkoyan nedir?

Hadiste: “( **لا عَدْوَى وَلا هامةَ ولا غُولَ** )”.

Araplar derdi ki: **الغيلانَ** çöllerde insanlara görünür ve **تَتَغَوَّلُ تَغَوُّلاً** eder; yani: türlü renklere bürünür, insanları yollarından saptırır ve onları helâk eder; ve onun, cinlerin ve şeytanların azgınları olduğunu iddia eder. Bunu şiirlerinde zikrettiler de çoğalttılar. Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onların söylediklerini iptal etti; üzerinde uzlaştıklarını tahkik etmedi ve zikrettiklerinin hepsini nefyetti. Onun sözü haktır; onların sözü batıldır. Araplar yılanlara **أَغْوالاً** adını verir.

Ondandır İmruü’l-Kays’ın sözü:
“Ve bilenmiş, mavi; sanki **أَغْوالِ**’ın dişleri gibi.”
Yılanların dişleri gibi demek istedi. Ve denildi: **الأغوالِ** ile şeytanların azgınlarını kastetti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **غال الشيءُ زَيداً**: onu götürdüğü zaman; **يَغُولُه غوْلاً**. Ve **الغَولُ**: aklı götüren her şeydir.

Ebû Ubeyd dedi: **الْمِغْوَلُ**: içi kılıç olan bir kamçıdır.

Başkası dedi: **مِغْولاً** diye adlandırıldı; çünkü sahibi onunla düşmanını, onun beklemediği yerden **يغتالُ** eder; yani: onu helâk eder. Çoğulu: **مغَاوِلُ**. Ve **الغوْلانُ**: bilinen bir **الحمض** türüdür. Ve **المُغاولةُ**: acele davranmadır.

Hadiste: “( **إني كنتُ أغاولُ حاجةً لي** )” yani: ona acele ederim.

Cerîr dedi:
“**الرِّعال**’ın tutuşturulmuşunu gördüm; sanki o,
**شمام**’da yuvalara **تغاول** eden kuş(lar)dır.”

Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **الغُول**: insanları yiyen bir şeytandır.

Başkası dedi: Cin, şeytan yahut yırtıcıdan seni **اغْتالَكَ** eden her şey **غُول**’dür.

Ömer yanında **الغِيلانُ** zikredildi de dedi: Sizden biri onu görürse ezan okusun; çünkü hiçbir şey, kendisi için yaratıldığı yaratılıştan dönüşmez; fakat onların, sizin sihirbazlarınız gibi sihirbazları vardır. Ve kölelerin senedinde yazılır: “Ne hastalık, ne **خِبْثَة** , ne **غائلة** , ne **تغييب**.”

İbn Şümeyl dedi: Adam senetleri yazar da der ki: “Sana, sende ne hastalık, ne **تغييب** , ne **غائلة** , ne **خِبْثَة** olduğu şartıyla satıyorum.”

Dedi: ve **التَّغْيِيبُ**: onu kayıp hayvan, yahut buluntu, yahut **مُزَغْزَغاً** olarak satmamasıdır.

Dedi: ve “Bana maldan **مُغَيَّباً** sattı”; yani: onu gizleyip **يُغيِّبه** etti durdu, nihayet onu bana attı; yani onu bana sattı. Dedi: ve **الخِبْثَةُ**: kayıp hayvan yahut hırsızlıktır. Ve **الغائلة**: **المُغَيِّبَة** yahut çalınmış olandır.

Başkası dedi: **الدّاء**: satıcının alıcıya bildirmediği iç kusurdur. Ve **الْخِبثة** kölede, aslı temiz olmamasıdır; sanki aslı hürdür; daha önce kendisine verilmiş bir emân yahut onda sabit olmuş bir hürriyet sebebiyle onun mülkü helâl olmaz. Ve **الغائِلَةُ**: çalınmış olmasıdır; eğer geri alınmaya hak kazanılırsa, içinde bedel olarak ödediği alıcının malını **غالَ** eder (götürür).

Ebû Ubeyd: **الغَوائِلُ**: musibetlerdir; onlar **الدَّغاولُ**’dür.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **فلاةٌ تَغَوَّلُ**: yani yolları belli değildir; bu yüzden ehlini saptırır. Ve onun **تغَوَّلها**’sı: onun karışıklığı ve renk değiştirmesidir.

Dedi: ve **الغَوْلُ**: yerin uzaklığıdır. Ve onun **أغوالُها**’sı: uçlarıdır. Ancak ona **غَوْلاً** adı verildi; çünkü o, **السائلة**’yi **تغُولُ** eder; yani onları fırlatır, düşürür, uzaklaştırır.

Asmaî ve başkaları dedi: Falan, falanı **غِيلَةً** öldürdü; yani: **اغتيالٍ** ve gizlilik içinde. Ve denildi: insanın aldatılmasıdır; ta ki, onu öldürecek kimsenin kendisi için gizlendiği yere varıncaya kadar. Bunu Ebû Ubeyd söyledi.

İbnü’s-Sikkît dedi: **غَالَه يغُولُه** denir: onu **اغْتالُه** ettiği zaman. Ve insanı helâk eden her şey **غُول**’dür. Ve öfke, hilmin **غُولُ**’üdür; yani: onu **يغتاله** eder ve onu götürür.

Peygamberden ( صلى الله عليه وسلم ) hadiste: “( **لقد هممت أن أنهى عن الغِيلَةِ ثم ذكرت أن فارس والروم يفعلون ذلك فلا يضرُّهم** )”.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde ve Yezîdî dedi: **الغِيلَةُ** , **الغَيْلُ**’dür. Bu, erkeğin, emziren kadınla cima etmesidir. Ve adam, çocuğunu **أَغَالَ** etti ve onu **أغْيَلَهُ** etti. Ve çocuk **مُغالٌ** ve **مُغْيَلٌ**’dir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الغَيْلُ**: kadının hamile iken çocuğunu emzirmesidir.

Teebbete Şerran’ın annesi, ölümünden sonra onu ağıtlandırırken dedi: Vallahi onu **غَيْلاً** emzirmedim.

Dedi: ve **الغَيْلُ** ayrıca: dolu, sulanmış, şişkin pazıdır. Ve inşad etti:
“Kalçalarında eğik bir genç kız;
beyaz; iki **غَيْلَيْن** kola sahip.”

Ebû Ubeyd dedi: Yezîdî, **الغَيْلِ** hakkında İbnü’s-Sikkît’in dediği gibi dedi. Dedi: ve **الغَيلُ** ayrıca: yer yüzünde akan sudur. Ve **الغَيْل**: birbirine girmiş ağaçtır; ve bunun benzeri. İbnü’l-A‘râbî dedi ve hadiste geldi: “( **ما سُقِي بالغَيلِ ففيهِ العُشْرُ** )”.

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الغَيْلُ** nehirlerde akan sulardır; bu fetha iledir. Ama **الغلَلُ**: ağaçlar arasında akan sudur.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الغوائلُ**: havuzdaki deliklerdir; bir tanesi **غائلة**’dir. Ve inşad etti:
“Ve kovalar, çatlamış bir (yere) çevrildiği zaman,
onun suyunu **غَوائلُ** ve **هزُومُ** içti.”

Ebû Ubeyd, A‘şâ’nın sözü hakkında:
“Ve ona **الباقِرُ الغُيُلُ** sevk edildi.”
Dedi: **الغُيُلُ**: çok olanlardır. Dedim: semizler manasında da olur.

**وغل** : İbnü’l-A‘râbî ve başkaları dedi: **الواغلُ**: davetsiz olarak kavmin içkisine giren kimsedir.

Leys dedi: onların yemeğine giren kimsedir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الوَغْلُ**: **الواغِلُ**’in içtiği içkidir. Ve inşad etti:
“Eğer çok içen isem, içmem
**الوغل**’ü; ve benden deve selâmet bulmaz.”
Ve **وَغَلَ الواغِلُ يَغِلُ**: davet etmedikleri bir içki topluluğuna girdiği zaman.

Ve **الوَغلُ**: zayıf adamdır; çoğulu **أوْغالٌ**’dır. Ve kavim **أوغلَ** etti: yürüyüşlerinde derinleştikleri zaman; vadilerin iki yanı arasına yahut düşman toprağına girerek. Aynı şekilde **تَوَغَّلُوا** ve **تَغلغلُوا**.

Hadiste: “( **إِن هذا الدين مَتِينٌ فَأَوْغلْ فيه برفقٍ** )”.

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الإيغال**: şiddetli yürüyüştür ve onda derinleşmektir.

A‘şâ dedi:
“Yıldızlı sert araziyi, hızlı bir yürüyüşle keser;
hızlı **الإيغالِ**’e sahip dişi develerle.”
Dedi: ama **الوُغُولُ**: şeyin içine girmektir; onda uzaklaşmasa bile. Ve her giren **واغل**’dir.

Denir: ondan **وغَلتُ أغِلُ** ve **وغولاً** ve **وَغْلاً**.

Ebû Zeyd dedi: **وغلَ في البلادِ** ve **أوغلَ** bir manadadır: onda gittiği zaman.

**لغا** : Leys dedi: **اللُّغةُ** ve **اللغاتُ** ve **اللُّغِين**: tek bir manada sözün farklı oluşudur.

Ve denir: **لغَا يَلْغو لَغواً**; o, sözün karışmasıdır. Ve **لَغَا يَلْغا لُغةٌ**.

Hadiste: “( Cuma günü imam hutbe okurken, arkadaşına **صَهْ** diyen kimse **لَغَا** etmiştir )”; yani: konuştu. Ve Allah dedi: “( **وَإِذَا مَرُّواْ بِاللَّغْوِ** )” (Furkan: 72); yani: batıl ile geçtiler.

Ve denir: **ألْغيْتُ** bu kelimeyi; yani: onu batıl ve fazla gördüm. Aynı şekilde hesaptan **يُلغَى** edilen.

Selmân’ın hadisinde: “( Sizi, gecenin evvelinin **مَلْغاةَ**’sından sakındırırım )”; **اللغو**’yu ister. Ve Allah dedi: “( **عَالِيَةٍ لاَّ تَسْمَعُ فِيهَا** )” (Ğâşiye: 11); yani: çirkin yahut fahiş bir kelime.

Katâde dedi: yani: batıl ve günah.

Mücâhid dedi: sövme.

Başkaları dedi: **اللاَّغيةُ** ve **اللَّوَاغي** , **اللغو** manasındadır; develerin **راغيةِ**’si ve **رواغيها**’sı, onların **رُغائها**’sı manasında olduğu gibi. Ve **اللَّغْو** ve **اللَّغا** ve **اللغْوَى**: sözden, üzerine akit bağlanmamış olan şeydir.

İbn Şümeyl dedi, şu sözü hakkında: “( Cuma günü imam hutbe okurken konuşan kimse **لغَا** etmiştir )”; yani: hüsrana uğradı.

Dedi: ve **ألغيْتُه**: yani: onu hüsrana uğrattım. Ebû Dâvûd onu ondan rivayet etti.

Âişe, Allah’ın sözü hakkında dedi: “( **لاَّ يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِالَّلغْوِ فِى أَيْمَانِكُمْ** )” (Bakara: 225): o, adamın “Hayır, vallahi” ve “Evet, vallahi” sözüdür.

Ferrâ dedi: Âişe’nin sözü sanki şudur: **اللَّغو** , sözde akit olmaksızın cereyan edendir.

Dedi: onda söylenenlerin Arapların sözüne en benzeri budur.

Başkası dedi: **لَغَا فلانٌ عن الصَّوابِ**: yani: ondan saptı.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **لَغِي فلانٌ بالماء يَلْغَى به**: ondan çok içtiği zaman. Ve **لَغيَ فلانٌ بفُلانٍ يَلْغى**: ona düşkün olduğu zaman.

İbnü’s-Sikkît dedi: **لَغْوَى الطير**: kuşun sesleridir. Râ‘î dedi:
“Gecenin karanlığında, korku onu ürküttüğü zaman,
suyun kayıkları; onların **لَغْوَاها**’sı belirgindir.”

Ebû Saîd dedi: Eğer bedevilerden faydalanmak istersen, onları **فاسْتَلْغِهمْ** et; yani: soru sormaksızın onların **لُغاتِهم**’inden dinle. Ve denir: Senin atın, koşuda **لَمُلاغي الْجَرْي**’dir: koşusu, ciddi koşu gibi olmadığı zaman. Ebû Amr, Talq b. Adî için inşad etti:
“Ciddileşti; artık ne oyalanır ne de **يُلاغى** eder.”

Asmaî dedi: onu sayıdan **ألغَاهُ** etti ve onu attı; ikisi bir manadadır.

İbn Abbâs’tan rivayet edildi: zorlanan kimsenin boşamasını **ألْغَى** etti; yani: onu iptal etti. Şair dedi:
“Eğer kavim beni gece yürüyüşünde **اسْتَلغَاني** ederse,
bıktım; sonra beni senin sırrınla, yabancı bir (sözle) **فألْغَوْني** ettiler.”
**اسْتَلغَوْني**: beni **اللَّغْو** üzerine istediler.

Asmaî dedi: O şey senin için **لَغْواً** ve **لَغاً** ve **لَغْوَى**’dır; o, itibar edilmeyen şeydir. Dedim: ve **اللُّغةُ** eksik isimlerdendir; aslı **لُغْوَةٌ**’dir; **لَغَا**’dan, konuştuğu zaman.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **لَغَا يَلغُو**: inanış olmaksızın bir yeminle yemin ettiği zaman.

**لوغ ليغ** : **لاغ يلُوغ لَوْغاً**: bir şeye yapıştığı zaman.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: ve **الألْيَغُ**: sözü açıklamayan kimsedir; ve kadın **لَيْغَاءُ**’dır.

Leys dedi: **الألْيَغُ**: dili **الياء**’ya dönen kimsedir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: erkek **ألْيَغُ** ve kadın **لَيْغَاءُ**: ikisi ahmak oldukları zaman. Ve **اللّيَغُ**: iyi ahmaklıktır.

**ولغ** : Leys dedi: **الْوَلْغُ**: yırtıcıların dilleriyle içmesidir. Ve Arapların bazısı **بالَغُ** der: vâvı beyan etmeyi istediler de onun yerine elif yaptılar.

İbnü’r-Ruqayyât dedi:
“Bir gün geçmedi ki, ikisinin yanında
adamların eti yahut iki **يالغانِ** kan (olmasın).”
Ve adam **مُسْتَوْلغٌ**: kınamaya da ayıba da aldırmaz.

Lihyânî dedi: denir: **وَلَغَ** köpek ve **وَلِغَ يَلِغُ**; iki lugatte birlikte.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **لاغَ يَلُوغُ لَوْغاً**: bir şeye yapıştığı zaman.

Ebû Ubeyd, Emevî’den: **الْوَلْغَةُ**: küçük kovadır. Ve bize inşad etti:
“Kovaların en kötüsü, yapışıp kalan **الْوَلْغَةُ**’dir;
ve makaraların en kötüsü, dönmeyenleridir.”
Yani: dönmeyen.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والواو وما يثلثهما)
(غوي) الغين والواو والحرف المعتلّ بعدهما أصلانِ: أحدهما يدلُّ على خِلاف الرُّشد وإظلام الأَمْر، والآخرُ على فسادٍ في شيء.
فالأوَّل الغَيّ، وهو خلاف الرُّشد، والجَهلُ بالأمر، والانهماكُ في الباطل. يقال غَوى يَغْوي غَيَّاً([1]) . قال:
فمن يَلْقَ خَيراً يَحمَدِ النّاسُ أمرَه *** ومَن يَغْوَ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما([2])
وذلك عندنا مشتقٌّ من الغَيَاية، وهي الغُبْرة والظلمةُ تَغشيان، كأنَّ ذا الغَيِّ قد غَشِيه ما لا يرى معه سبيلَ حقّ. ويقال: تغايَا([3]) القومُ فوق رأس فلانٍ بالسُّيوف، كأنَّهم أظلّوه بها. ويقال: وقَعَ القوم في أُغْوِيّة، أي داهية وأمرٍ مظلم. والتَّغاوي: التجمُّع، ولا يكون ذلك في سبيلِ رُشْدٍ. والمُغَوَّاة: حُفرةُ الصَّائد، والجمع مُغَوَّيات. وفي الحديث: "يحبّون أن يكونوا مُغَوَّياتٍ([4]) "، يراد أنَّهم يحتّجِنون الأموال، كالصَّائد الذي يَصيد.
فأمَّا الغَايَة فهي الرَّاية، وسمِّيت بذلك لأنّها تُظِلُّ مَن تحتَها. قال:
قد بِتُّ سامِرَها وغايَةِ تاجرٍ *** وافيتُ إِذْ رُفِعَت وعَزَّ مُدامُها([5])
ثم سميِّت نهايةُ الشَّيء غايةً. وهذا من المحمول على غيرِه، إِنِّما سميت غايةً بغاية الحرب، وهي الرّاية، لأنَّه يُنْتَهَى إليها كما يَرجِع القومُ إلى رايَتِهم في الحرب.
والأصل الآخر: قولهم: غَوِيَ الفَصيلُ، إذا أكثر من شُربِ اللّبَن ففَسَد جوفُه. والمصدر الغَوَى. قال:
مُعطَّفةُ الأثناء ليس فصيلُها *** بَرازِئِها دَرّاً ولا ميِّتٍ غَوَى([6])
(غوث) الغين والواو والثاء كلمةٌ واحدة، وهي الغوث من الإغاثة، وهي الإغاثة والنُّصرة عند الشِّدة. وغَوْثٌ: قبيلة.
(غوج) الغين والواو والجيم كلمةٌ واحدة، وهي الفَرَس الغَوج. إذا كان عريضَ الصَّدر. وربَّما سمَّوا كلَّ ليِّنٍ غَوْجاً.
(غور) الغين والواو والراء أصلانِ صحيحان: أحدهما خُفوضٌ في الشَّيء وانحطاطٌ وتطامن، والأصل الآخر إقدامٌ على أخذِ مالٍ قَهْراً أو حَرَباً.
فالأوَّل قولهم لقَعْر الشيء: غَوره. ويقال: غَارَ الماءُ غَوْراً، وغارت عينُه غُؤوراً([7]). قال الله تعالى: ﴿قُلْ أَرَأَيْتُمْ إنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْراً﴾  [الملك 30]. ويقال: غارَت الشَّمْسُ غِياراً: غابت. قال الهُذَلِيّ([8]) :
هل الدّهْرُ إِلاَّ ليلةٌ ونَهَارُها  *** وإلاّ طُلوع الشَّمس ثمَّ غِيَارُها
والغَوْر: تِهَامَةُ وما يلي اليَمن، سمِّيت بذلك لأنَّها خِلافُ النَّجْد. والنَّجْد: مرتَفِعٌ من الأرض. يقال: غَارَ الرّجُل، إذا أتَى الغَوْر، وأغار. قال:
نبيٌّ يرَى ما لا تَرَوْنَ وذكرُه  *** أغارَ لَعَمْري في البلادِ وأنْجَدَا([9])
وغَوّر الرّجُل، إذا نزَلَ للقائلة، كأنَّه [نزل] مكاناً هابطاً. ولا يكادون يفعلون إلاّ كذا. وغَوْرُ القُرْحَةِ من هذا أيضاً.
والأصل الآخَر الإغارة. يقال: أَغارَ بنو فلانٍ على بني فلان إغارةً وغارة. وإغارة الثَّعلب: عَدْوه. وهو *من هذا أيضاً.
(غوص) الغين والواو والصاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على هجومٍ على أمرٍ متسفِّلٍ من ذلك الغَوْص: الدُّخول تحتَ الماء. [والهاجم([10]) ] على الشيء غائص. وغاصَ على العلمِ الغامِضِ حتى استنبطه.
(غوط) الغين والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على اطمئنانٍ وغَور. من ذلك الغائط: المطمئِنُّ من الأرض، والجمع غِيطان وأغواط. وغُوطَة دِمَشْقَ يقالُ إنها مِن هذا، كأنها أرضٌ منخفضة. وربما قالوا: انغاطَ العُودُ([11]) ، إذا تثَنَّى، وإذا تثنى فقد انخفَضَ، وقياسُه صحيح.
(غول) الغين والواو واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على خَتْل وأخْذٍ من حيث لا يدري. يقال: غالَهُ يَغُوله: أخَذَهُ من حيث لم يدرِ. قالوا: والغَوْل: بُعْدُ المَفَازَة، لأنَّه يغتالُ من مَرَّ به. قال:
* به تمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَهِ([12]) *
والغُول من السَّعالي سمِّيت لأنها تغتال. والغِيلة: الاغتيال، والياء واوٌ في الأصل. والمِغْوَل: سيفٌ دقيق له قَفَاً؛ وأظنه سمِّي مِغْوَلاً لأنَّهُ يُسْتَرُ بقرابٍ حتى لا يُدرى ما فيه. والله أعلم.
(غود) الغين والواو والدال([13]) أُصَيلٌ يدلُّ على لينِ شيءٍ وتثنٍّ. فالأغْيَد: الوَسنانُ المائل العُنُق، والجمع غِيدٌ. والغَيْداء: الفتاةُ النَّاعمة، كأنَّها تتثنَّى. والمصدر الغَيَد.
--------------ــــ
([1]) يقال غوى يغوي: من بابي رمى وفرح.
([2]) البيت لمرقش الأصغر في المفضليات (2: 47) واللسان (غوى) وإصلاح المنطق 227. وسبق في (عير).
([3]) في الأصل: "غايا"، صوابه في المجمل واللسان.
([4]) في اللسان: "روي عن عمر رضي الله عنه أنه قال: إن قريشاً تريد أن تكون مغويات لمال الله. قال أبو عبيد: هكذا روي بالتخفيف وكسر الواو. قال: وأما الذي تكلمت به العرب فالمغويات بالتشديد وفتح الواو".
([5]) البيت للبيد في معلقته المشهورة.
([6]) البيت في صفة قوس، كما في اللسان (غوى) واصلاح المنطق 213، 327 والمخصص (7: 41، 180/ 15: 162).
([7]) في الأصل: "غوراً"، صوابه في المجمل واللسان.
([8])هو أبو ذؤيب الهذلي. ديوان الهذليين (1: 21) واللسان (غور).
([9])ديوان الأعشى 103 واللسان (غور).
([10]) هذه التكملة من المجمل واللسان (غوص).
([11]) وردت في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([12]) لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (مطا، غول، وله).
([13]) أجمعت المعاجم على أنها (غيد)، ولكن كذا وردت.

ـ

##### Türkçe

(**باب الغين والواو وما يثلثهما**)
(**غوي**) **الغين** ve **الواو** ve onlardan sonra gelen illetli harf iki asıldır: bunlardan biri rüşdün zıddına ve işin kararmasına delâlet eder; diğeri ise bir şeyde bozulmaya.

Birincisi **الغَيّ**’dir; o, rüşdün zıddıdır; işte cahillik ve bâtıla dalıp gitmektir. Denir: **غَوى يَغْوي غَيَّاً**([1]). Dedi ki:
فمن يَلْقَ خَيراً يَحمَدِ النّاسُ أمرَه *** ومَن يَغْوَ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما([2])
Ve bu, bize göre **الغَيَاية**’den türemiştir; o, toz ve karanlıktır; ikisi kaplar; sanki **ذا الغَيِّ**’yi, onunla birlikte hak yolunu göremeyeceği bir şey kaplamıştır. Ve denir: **تغايَا**([3]) kavim, falanın başının üstünde kılıçlarla; sanki onu onlarla gölgelemişlerdir. Ve denir: kavim **أُغْوِيّة**’ye düştü; yani bir musibet ve karanlık bir iş. **التَّغاوي**: toplanmadır; ve bu, rüşd yolunda olmaz. **المُغَوَّاة**: avcının çukuru; çoğulu **مُغَوَّيات**. Hadiste: “**يحبّون أن يكونوا مُغَوَّياتٍ**([4])”; murad, onların malları biriktirmeleridir; avcının avlaması gibi.

أما **الغَايَة** ise, o **الرَّاية**’dir; ve bununla adlandırıldı; çünkü o, altındakini gölgeler. Dedi ki:
قد بِتُّ سامِرَها وغايَةِ تاجرٍ *** وافيتُ إِذْ رُفِعَت وعَزَّ مُدامُها([5])
Sonra bir şeyin sonu **غاية** diye adlandırıldı. Bu, başkasına hamledilenden (başkasına taşınandan)dır; ancak **غاية** diye adlandırıldı, savaşın **غاية**’siyle; o da **الرّاية**’dir; çünkü ona varılır; tıpkı kavmin savaşta bayraklarına dönmesi gibi.

Diğer asıl: onların sözü: **غَوِيَ الفَصيلُ**; yani süt içmeyi çoğalttığında, karnı bozuldu. Masdar **الغَوَى**’dır. Dedi ki:
مُعطَّفةُ الأثناء ليس فصيلُها *** بَرازِئِها دَرّاً ولا ميِّتٍ غَوَى([6])

(**غوث**) **الغين** ve **الواو** ve **الثاء** tek bir kelimedir; o, **الغوث**’tur, **الإغاثة**’dendir; o da şiddet anında yardım ve nusrettir. Ve **غَوْثٌ**: bir kabiledir.

(**غوج**) **الغين** ve **الواو** ve **الجيم** tek bir kelimedir; o, **الفَرَس الغَوج**’dur; göğsü geniş olduğunda. Ve bazen her yumuşağa **غَوْجاً** adını verirler.

(**غور**) **الغين** ve **الواو** ve **الراء** iki sahih asıldır: bunlardan biri bir şeyde alçalma ve aşağı inme ve çökme; diğer asıl ise bir malı zorla yahut savaşla almaya girişmektir.

Birincisi, onların bir şeyin dibine söyledikleri: **غَوره**. Ve denir: **غَارَ الماءُ غَوْراً**; ve gözü **غُؤوراً**([7]) çöktü. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿قُلْ أَرَأَيْتُمْ إنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْراً﴾  [الملك 30]. Ve denir: **غارَت الشَّمْسُ غِياراً**: battı. **الهُذَلِيّ**([8]) dedi ki:
هل الدّهْرُ إِلاَّ ليلةٌ ونَهَارُها  *** وإلاّ طُلوع الشَّمس ثمَّ غِيَارُها
Ve **الغَوْر**: **تِهَامَةُ** ve Yemen’e bitişik olan yerlerdir; bununla adlandırıldı; çünkü o, **النَّجْد**’in zıddıdır. **النَّجْد**: yerden yüksek olandır. Denir: **غَارَ الرّجُل**; yani **الغَوْر**’a geldi; ve **أغار**. Dedi ki:
نبيٌّ يرَى ما لا تَرَوْنَ وذكرُه  *** أغارَ لَعَمْري في البلادِ وأنْجَدَا([9])
Ve **غَوّر** adam; yani kaylûle için indi; sanki [indiği] yer alçak bir yerdir. Ve neredeyse ancak şöyle yaparlar. Ve **غَوْرُ القُرْحَةِ** de bundan (bu asıldan)dır.

Diğer asıl **الإغارة**’dir. Denir: **أَغارَ** falanoğulları falanoğullarına **إغارةً** ve **غارة**. Ve tilkinin **إغارة**’si: koşmasıdır. Ve o da bundan da.

(**غوص**) **الغين** ve **الواو** ve **الصاد** sahih bir asıldır; aşağıda olan bir işe saldırmaya delâlet eder; bundan **الغَوْص**: suyun altına girmektir. Ve [**والهاجم**([10])] bir şeye saldıran **غائص**’tır. Ve gizli ilme **غاصَ** etti; ta ki onu çıkardı.

(**غوط**) **الغين** ve **الواو** ve **الطاء** sahih bir asıldır; yerleşmeye ve çukurluğa delâlet eder. Bundan **الغائط**: yerin alçak (çukur) olanıdır; çoğulu **غِيطان** ve **أغواط**. Ve **غُوطَة دِمَشْقَ**’ın bundan olduğu söylenir; sanki o, alçak bir arazidir. Ve bazen derler: **انغاطَ العُودُ**([11]); yani büküldüğünde; ve büküldüğünde alçalmış olur; ve kıyası sahihdir.

(**غول**) **الغين** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; hileye ve kişinin bilmediği yerden almaya delâlet eder. Denir: **غالَهُ يَغُوله**: onu, bilmediği yerden aldı. Dediler: ve **الغَوْل**: çölün uzaklığıdır; çünkü ondan geçen kimseyi gizlice alır (helâk eder). Dedi ki:
* به تمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَهِ([12]) *
Ve **الغُول** cinlerden (sâ‘âlîden)dir; ona bu ad verildi; çünkü o gizlice alır. Ve **الغِيلة**: gizlice öldürme/kaçırma (suikast); ve **الياء** aslında **واو**’dur. Ve **المِغْوَل**: arkası (kıçı) olan ince bir kılıçtır; ve ben onu **مِغْوَلاً** diye adlandırıldığını sanıyorum; çünkü o, bir kınla örtülür; ta ki içinde ne olduğu bilinmesin. Ve Allah daha iyi bilir.

(**غود**) **الغين** ve **الواو** ve **الدال**([13]) küçük bir asıldır; bir şeyin yumuşaklığına ve bükülmesine delâlet eder. İşte **الأغْيَد**: uykulu, boynu eğik olan; çoğulu **غِيدٌ**. Ve **الغَيْداء**: yumuşak kız; sanki o bükülür. Masdar **الغَيَد**’dir.
--------------ــــ
([1]) Denir: **غوى يغوي**: **رمى** ve **فرح** bablarındandır.
([2]) Beyit, Muraḳḳiş el-Asgar’ındır; el-Mufaḍḍaliyyât (2: 47), el-Lisân (**غوى**) ve Iṣlâḥu’l-Manṭıḳ 227. Ve daha önce (**عير**)’de geçti.
([3]) Asılda: “**غايا**”; doğrusu el-Mucmel ve el-Lisân’dadır.
([4]) el-Lisân’da: “Ömer’den -Allah ondan razı olsun- rivayet olundu ki dedi: ‘Şüphesiz Kureyş, Allah’ın malı için **مغويات** olmak istiyor.’ Ebû Ubeyd dedi: ‘Böylece tahfîf ile ve **الواو**’u kesreli olarak rivayet olundu.’ Dedi: ‘Arapların konuştuğu ise **المغويات** teşdîd ile ve **الواو**’u fethalı olarak’tır.”
([5]) Beyit, meşhur muallakasında Lebîd’indir.
([6]) Beyit, yay vasfındadır; el-Lisân (**غوى**) ve Iṣlâḥu’l-Manṭıḳ 213, 327 ve el-Muḫaṣṣaṣ (7: 41، 180/ 15: 162)’de olduğu gibi.
([7]) Asılda: “**غوراً**”; doğrusu el-Mucmel ve el-Lisân’dadır.
([8]) O, Ebû Züeyb el-Hüzelî’dir. Dîvânu’l-Hüzeliyyîn (1: 21) ve el-Lisân (**غور**).
([9]) Dîvânu’l-A‘şâ 103 ve el-Lisân (**غور**).
([10]) Bu tamamlama el-Mucmel ve el-Lisân (**غوص**)’tandır.
([11]) el-Kâmûs’ta geçti; el-Lisân’da geçmedi.
([12]) Ru’be’nindir; dîvânında 167 ve el-Lisân (**مطا**، **غول**، **وله**).
([13]) Sözlükler, onun (**غيد**) olduğunda ittifak ettiler; fakat böylece vârid olmuştur.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغول: إهلاك الشيء من حيث لا يحس به، يقال: غال يغول غولا، واغتاله اغتيالا، ومنه سمي السعلاة غولا. قال في صفة خمر الجنة: ﴿لا فيها غول﴾ [الصافات/47]، نفيا لكل ما نبه عليه بقوله: ﴿وإثمهما أكبر من نفعهما﴾ [البقرة/219]، وبقوله: ﴿رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه﴾ [المائدة/90].

##### Türkçe

- **الغول**: Şeyin, kendisiyle hissedilmeyecek bir yönden helâk edilmesidir; denir ki: **غال يغول غولا**; ve **اغتاله اغتيالا**. Ondandır ki **السعلاة**’ya **غولا** adı verilmiştir. Cennet şarabının sıfatı hakkında dedi: ﴿**لا فيها غول**﴾ [الصافات/47]; ﴿**وإثمهما أكبر من نفعهما**﴾ [البقرة/219] sözüyle ve ﴿**رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه**﴾ [المائدة/90] sözüyle kendisine dikkat çektiği her şeye nefy olarak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ و ل
غالته الغول وتغولتهم الغيلان‏:‏ أضلتهم عن المحجة وتقول‏:‏ ما شبهتهم إلا بالغيلان خرجت من بعض الغيران‏.‏
وفلان يغتال من يمرّ به وقتله غيلةً وأخاف غائلته أي عاقبة شرّه‏.‏
وتقول‏:‏ طلبه بطوائل وأرصد له غوائل‏.‏
ومفازة ذات غولٍ وهو البعد‏.‏
وهون الله عليك غول هذا الطريق‏.‏
وكنت أغاول حاجةً لي أي أبادر‏.‏
قال جرير‏:‏ عاينت مشعلة الرّعال كأنها طير تغاول في شمام وكورا ومن المجاز‏:‏ ناقة غول النّجاء كأنها متوجّس باللبنتين مولّع موشوم وتغولت المرأة‏:‏ تشبّهت بالغول في تلونّها‏.‏
وتغولت المفازة‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ إذا ذات أهوال ثكول تغوّلت بها الربد فوضى والنعام السّوارح وتغوّل الأمر‏:‏ تنكّر‏.‏
وفرس ذات مغول‏:‏ سبّاق الغايات كأن له مغولاً يغتال به الخيل فتقصر عن شوطها‏.‏
قال‏:‏ وهذا صقر لا يغتاله الشّبع أي لا يذهب بقوته وشدّة طيرانه وقيل معناه نفي الشبع‏.‏
قال زهير يصف صقراً‏:‏ من مرقبٍ في ذرى خلقاء راسية حجن المخالب لا يغتاله الشّبع

##### Türkçe

غ و ل
**غالته الغول** ve **تغولتهم الغيلان**: onları doğru yoldan saptırdı. Ve dersin ki: “Ben onları ancak, bazı mağaralardan çıkmış **الغيلان**’a benzettim.”
Ve falan, yanından geçene **يغتال** (pusu kurar) ve onu **غيلةً** (gizlice/pusuyla) öldürdü; ve “Onun **غائلته**’sinden korkarım” yani şerrinin akıbetinden.
Ve dersin ki: “Onu **بطوائل** ile aradı ve ona **غوائل** gözetledi.”
Ve **مفازة ذات غولٍ**: o, uzaklıktır.
Ve Allah sana bu yolun **غول**’ünü kolay kılsın.
Ve ben bir ihtiyacımı **أغاول** ederdim; yani acele ederim/öne davranırım.
Cerîr dedi ki:
**عاينت مشعلة الرّعال كأنها
طير تغاول في شمام وكورا**
Ve mecazdandır: **ناقة غول النّجاء**; sanki o, iki meme ile ürkek, düşkün, damgalı bir müptelâdır. Ve **تغولت المرأة**: renk değiştirip durmasında **الغول**’e benzedi.
Ve **تغولت المفازة**.
Zû’r-Rumme dedi ki:
**إذا ذات أهوال ثكول تغوّلت
بها الربد فوضى والنعام السّوارح**
Ve **تغوّل الأمر**: tanınmaz oldu.
Ve **فرس ذات مغول**: hedeflerin yarışçısı; sanki onun, onunla atlara pusu kurduğu bir **مغول**’ü var da onlar koşusundan kısa kalırlar.
Dedi ki: “Ve bu, **الشّبع**’ın onu **يغتاله** etmediği bir doğandır”; yani onun kuvvetini ve uçuşunun şiddetini gidermez. Ve “manası, tokluğun nefyidir” denildi.
Züheyr bir doğanı vasfederek dedi ki:
**من مرقبٍ في ذرى خلقاء راسية
حجن المخالب لا يغتاله الشّبع**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غاله الشيءُ غَوْلاً واغْتاله: أَهلكه وأَخذه من حيث لم يَدْر. والغُول: المنيّة. واغْتاله: قَتَله غِيلة، والأَصل الواو. الأَصمعي وغيره: قَتل فلان فلاناً غِيلة أَي في اغْتيال وخُفْية، وقيل: هو أَن يخدَع الإِنسان حتى يصير إِلى مكان قد استخفى له فيه مَن يقتله؛ قال ذلك أَبو عبيد. وقال ابن السكيت: يقال غاله يَغُوله إِذا اغْتاله، وكل ما أَهلك الإِنسان فهو غُول، وقالوا: الغضب غُول الحلم أَي أَنه يُهْلكه ويَغْتاله ويذهب به. ويقال: أَيَّةُ غُول أَغْوَل من الغضب. وغالتْ فلاناً غُول أَي هَلَكَةٌ، وقيل: لم يُدْر أَين صَقَع. ابن الأَعرابي: وغال الشيءُ زيداً إِذا ذهب به يَغُوله. والغُول: كل شيء ذهب بالعقل. الليث: غاله الموت أَي أَهلكه؛ وقول الشاعر أَنشده أَبو زيد: غَنِينَا وأَغْنانا غنانا، وغالَنا
مآكل، عَمَّا عندكم، ومَشاربُ
يقال: غالنا حَبَسنا. يقال: ما غالك عنا أَي ما حبَسك عنا. الأَزهري: أَبو عبيد الدواهي وهي الدَّغاوِل، والغُول الداهية. وأَتَى غُوْلاً غائلة أَي أَمراً منكَراً داهياً. والغَوائل: الدواهي. وغائِلة الحوض: ما انخرق منه وانثقب فذهب بالماء؛ قال الفرزدق: يا قيسُ، إِنكمُ وجدْتم حَوْضَكم
غالَ القِرَى بمُثَلَّمٍ مَفْجور
ذهبتْ غَوائِلُه بما أَفْرَغْتُمُ،
بِرِشاء ضَيِّقة الفُروع قَصِير
وتَغَوَّل الأَمرُ: تناكر وتَشابه.
والغُول، بالضم: السِّعْلاة، والجمع أَغْوال وغِيلان.
والتَّغَوُّل: التَّلَوُّن، يقال: تَغَوَّلت المرأَة إِذا تلوّنت؛ قال ذو الرمة:
إِذا ذاتُ أَهْوال ثَكُولٌ تَغَوَّلت
بها الرُّبْدُ فَوْضى، والنَّعام السَّوارِحُ
وتَغَوَّلت الغُول: تخيلت وتلوّنت؛ قال جرير:
فَيَوْماً يُوافِيني الهَوى غير ماضِيٍ،
ويوماً ترى منهنّ غُولاً تَغَوَّلُ
(* قوله «غير ماضيٍ» هكذا في الأصل وفي ديوان جرير: فيوماً بجارين الهوى غير ماصِباً، وربما كان في الروايتين تحريف).
قال ابن سيده: هكذا أَنشده سيبويه، ويروى: فيوماً يُجارِيني الهَوى، ويروى: يوافِيني الهوى دون ماضي. وكلّ ما اغتال الإِنسانَ فأَهلكه فهو غُول. وتَغَوَّلتهم الغُول: تُوِّهوا. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: عليكم بالدُّلْجة فإِن الأَرض تطوى بالليل، وإِذا تَغَوَّلت لكم الغِيلان فبادروا بالأَذان ولا تنزلوا على جوادِّ الطريق ولا تصلّوا عليها فإِنها مأْوى الحيات والسباع أَي ادفعوا شرّها بذكر الله، وهذا يدل على أَنه لم يرد بنفيها عدمَها، وفي الحديث: ان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال: لا عَدْوى ولا هامَة ولا صَفَر ولا غُولَ؛ كانت العرب تقول إِن الغِيلان في الفَلَوات تَراءَى للناس، فتَغَوَّلُ تَغَوّلاً أَي تلوّن تلوّناً فتضلهم عن الطريق وتُهلكهم، وقال: هي من مَردة الجن والشياطين، وذكرها في أَشعارهم فاشٍ فأَبطل النبي، صلى الله عليه وسلم، ما قالوا؛ قال الأَزهري: والعرب تسمي الحيّات أَغْوالاً؛ قال ابن الأَثير: قوله لا غُولَ ولا صَفَر، قال: الغُول أَحد الغِيلان وهي جنس من الشياطين والجن، كانت العرب تزعم أَن الغُول في الفَلاة تتراءَى للناس فتَتَغَوّل تغوّلاً أَي تتلوَّن تلوّناً في صُوَر شتَّى وتَغُولهم أَي تضلهم عن الطريق وتهلكهم، فنفاه النبي، صلى الله عليه وسلم، وأَبطله؛ وقيل: قوله لا غُولَ ليس نفياً لعين الغُول ووُجوده، وإِنما فيه إِبطال زعم العرب في تلوّنه بالصُّوَر المختلفة واغْتياله، فيكون المعنيّ بقوله لا غُولَ أَنها لا تستطيع أَن تُضل أَحداً، ويشهد له الحديث الآخر: لا غُولَ ولكن السَّعالي؛ السَّعالي: سحرة الجن، أَي ولكن في الجن سحرة لهم تلبيس وتخييل. وفي حديث أَبي أَيوب: كان لي تمرٌ في سَهْوَةٍ فكانت الغُول تجيء فتأْخذ. والغُول: الحيَّة، والجمع أَغْوال؛ قال امرؤ القيس:
ومَسْنونةٍ زُرقٍ كأَنْياب أَغْوال
قال أَبو حاتم: يريد أَن يكبر بذلك ويعظُم؛ ومنه قوله تعالى: كأَنه رؤوس الشياطين؛ وقريش لم تَرَ رأْس شيطان قط، إِنما أَراد تعظيم ذلك في صدورهم، وقيل: أَراد امرؤ القيس بالأَغْوال الشياطين، وقيل: أَراد الحيّات، والذي هو أَصح في تفسير قوله لا غُول ما قال عمر، رضي الله عنه: إِن أَحداً لا يستطيع أَن يتحوّل عن صورته التي خلق عليها، ولكن لهم سحرَة كسحرتكم، فإِذا أَنتم رأَيتم ذلك فأَذِّنوا؛ أَراد أَنها تخيّل وذلك سحر منها. ابن شميل: الغُول شيطان يأْكل الناس. وقال غيره: كل ما اغْتالك من جنّ أَو شيطان أَو سُبع فهو غُول، وفي الصحاح: كل ما اغْتال الإِنسان فأَهلكه فهو غُول. وذكرت الغِيلان عند عمر، رضي الله عنه، فقال: إِذا رآها أَحدكن فليؤذِّن فإِنه لا يتحوّل عن خلقه الذي خلق له. ويقال: غالَتْه غُول إِذا وقع في مهلكه. والغَوْل: بُعْد المَفازة لأَنه يَغْتال من يمرّ به؛ وقال:به تَمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَه،
بِنا حَراجِيجُ المَهارى النُّفَّهِ
المِيلَهُ: أَرض تُوَلّه الإِنسان أَي تحيِّره، وقيل: لأَنها تَغْتال سير القوم. وقال اللحياني: غَوْل الأَرض أَن يسير فيها فلا تنقطع. وأَرض غَيِلة: بعيدة الغَوْل، عنه أَيضاً. وفلاة تَغَوَّل أَي ليست بيِّنة الطرق فهي تُضَلِّل أَهلَها، وتَغَوُّلها اشتِباهُها وتلوُّنها. والغَوْل: بُعْد الأَرض، وأَغْوالها أَطرافُها، وإِنما سمي غَوْلاً لأَنها تَغُول السَّابِلَة أَي تقذِف بهم وتُسقطهم وتبعِدهم. ابن شميل: يقال ما أَبعد غَوْل هذه الأَرض أَي ما أَبعد ذَرْعها، وإِنها لبعيدة الغَوْل. وقد تَغَوَّلت الأَرض بفلان أَي أَهلكته وضلّلته. وقد غالَتْهم تلك الأَرض إِذا هلكوا فيها؛ قال ذو الرمة:
ورُبّ مَفازةٍ قُذُف جَمُوحٍ،
تَغُول مُنَحِّبَ القَرَبِ اغْتِيالا
وهذه أَرض تَغْتال المَشْيَ أَي لا يَسْتَبين فيها المشي من بُعْدها وسعتها؛ قال العجاج:
وبَلْدَةٍ بعيدةِ النِّياطِ،
مَجْهولةٍ تَغْتالُ خَطْوَ الخاطي
ابن خالويه: أَرض ذات غَوْل بعيدة وإِن كانت في مَرْأَى العين قريبة. وامرأَة ذات غَوْل أَي طويلة تَغُول الثياب فتقصُر عنها. والغَوْل: ما انهبط من الأَرض؛ وبه فسر قول لبيد:
عَفَتِ الديارُ مَحَلّها، فمُقامُها،
بِمِنًى تأَبَّدَ غَوْلُها فَرِجامُها
وقيل: إِن غَوْلها ورِجامها في هذا البيت موضعان. والغَوْل: التُّراب الكثير؛ ومنه قول لبيد يصف ثوراً يَحْفِر رملاً في أَصل أَرْطاةٍ: ويَبْري عِصِيّاً دونها مُتْلَئِبَّةً،
يَرى دُونَها غَوْلاً، من الرَّمْلِ، غائِلا
ويقال للصَّقْر وغيره: لا يغتاله الشبع؛ قال زهير يصف صَقْراً: من مَرْقَبٍ في ذُرى خَلقاء راسِيةٍ،
حُجْن المَخالِبِ لا يَغْتاله الشِّبَعُ
أَي لا يذهب بقُوّته الشبع، أَراد صقراً حُجْناً مخالبُه ثم أَدخل عليه الأَلف واللام. والغَوْل: الصُّداع، وقيل السُّكر، وبه فسر قوله تعالى: لا فيها غَوْل ولا هم عنها يُنْزَفون؛ أَي ليس فيها غائلة الصُّداع لأَنه تعالى قال في موضع آخر: لا يصدَّعون عنها ولا يُنْزِفون. وقال أَبو عبيدة: الغَوْل أَن تَغْتال عقولَهم؛ وأَنشد:
وما زالت الخمر تَغْتالُنا،
وتذهَبُ بالأَوَّلِ الأَوَّلِ
أَي توصِّل إِلينا شرًّا وتُعْدمنا عقولَنا. التهذيب: معنى الغَوْل يقول ليس فيها غيلة، وغائلة وغَوْل سواء. وقال محمد بن سلام: لا تَغُول عقولهم ولا يسكَرون. وقال أَبو الهيثم: غالَتِ الخمر فلاناً إِذا شربها فذهبت بعقله أَو بصحة بدنه، وسميت الغُول التي تَغُول في الفَلوات غُولاً بما توصِّله من الشرِّ إِلى الناس، ويقال: سميت غُولاً لتلوُّنها، والله أَعلم. وقوله في حديث عهدة المَماليك: لا داء ولا خِبْثَةَ ولا غائِلة؛ الغائلة فيه أَن يكون مسروقاً، فإِذا ظهر واستحقه مالكه غال مال مشتريه الذي أَدَّاه في ثمنه أَي أَتلفه وأَهلكه. يقال: غاله يَغُوله واغْتاله أَي أَذهبه وأَهلكه، ويروى بالراء، وهو مذكور في موضعه. وفي حديث بن ذي يَزَن: ويَبْغُون له الغَوائل أَي المهالك، جمع غائلة. والغَوْل: المشقَّة. والغَوْل: الخيانة. ويروى حديث عهدة المماليك: ولا تَغْيِيب؛ قال ابن شميل: يكتب الرجل العُهود فيقول أَبيعُك على أَنه ليس لك تَغْيِيب ولا داء ولا غائلة ولا خِبْثة؛ قال: والتَّغْيِيب أَن لا يَبِيعه ضالَّة ولا لُقَطة ولا مُزَعْزَعاً، قال: وباعني مُغَيَّباً من المال أَي ما زال يَخْبَؤُه ويغيِّبه حتى رَماني به أَي باعَنِيه؛ قال: والخِبْثة الضالَّة أَو السَّرقة، والغائلة المغيَّبة أَو المسروقة، وقال غيره: الداء العَيْب الباطن الذي لم يُطْلِع البائعُ المشتري عليه، والخِبْثة في الرَّقيق أَن لا يكون طيِّب الأَصل كأَنه حرُّ الأَصل لا يحل ملكه لأَمانٍ سبق له أَو حرِّية وجبت له، والغائلة أَن يكون مسروقاً، فإِذا استُحِق غال مال مشتريه الذي أَدَّاه في ثمنه؛ قال محمد بن المكرم: قوله الخِبْثة في الرَّقيق أَن لا يكون طيب الأَصل كأَنه حرّ الأَصل فيه تسمُّح في اللفظ، وهو إِذا كان حرّ الأَصل كان طيِّب الأَصل، وكان له في الكلام متَّسع لو عدَل عن هذا. والمُغاوَلة: المُبادرة في الشيء. والمُغاوَلة: المُبادَأَة؛ قال جرير يذكر رجلاً أَغارت عليه الخيل:
عايَنْتُ مُشْعِلةَ الرِّعالِ، كأَنها
طيرٌ تُغاوِلُ في شَمَامَ وُكُورَا
قال ابن بري: البيت للأَخطل لا لجرير. ويقال: كنت أُغاوِل حاجة لي أَي أُبادِرُها. وفي حديث عَمّار: أَنه أَوْجَز في الصلاة وقال إِني كنت أُغاوِلُ حاجةً لي. وقال أَبو عمرو: المُغاوَلة المُبادَرة في السير وغيره، قال: وأَصل هذا من الغَوْل، بالفتح، وهو البعد. يقال: هوَّن الله عليك غَوْل هذا الطريق. والغَوْل أَيضاً من الشيء يَغُولك: يذهب بك. وفي حديث الإِفْك: بعدما نزلوا مُغاوِلين أَي مُبْعِدين في السَّير. وفي حديث قيس بن عاصم: كنت أُغاوِلُهم في الجاهلية أَي أُبادِرهم بالغارة والشرّ، من غاله إِذا أَهلكه، ويروى بالراء وقد تقدم. وفي حديث طهفة: بأَرض غائِلة النَّطاة أَي تَغُول ساكنها ببعدها؛ وقول أُمية بن أَبي عائذ يصف حماراً وأُتُناً:
إِذا غَرْبَة عَمَّهنَّ ارْتَفَعْـ
ـنَ أَرضاً، ويَغْتالُها باغْتِيال
قال السكري: يَغْتال جريَها بِجَريٍ من عنده.
والمِغْوَل: حديدة تجعل في السوط فيكون لها غِلافاً، وقيل: هو سيف دقيق له قَفاً يكون غمده كالسَّوْط؛ ومنه قول أَبي كبير:
أَخرجت منها سِلْعَة مهزولة،
عَجْفاء يَبْرُق نابُها كالمِغْوَل
أَبو عبيد: المِغْول سوط في جوفه سيف، وقال غيره: سمي مِغْوَلاً لأَن صاحبه يَغْتال به عدوَّه أَي يهلكه من حيث لا يحتسبه، وجمعه مَغاوِل. وفي حديث أُم سليم: رآها رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وبيدها مِغْوَل فقال: ما هذا؟ قالت: أَبْعَج به بطون الكفَّار؛ المِغوَل، بالكسر: شبه سيف قصير يشتمل به الرجل تحت ثيابه، وقيل: هو حديدة دقيقة لها حدٌّ ماضٍ وقَفاً، وقيل: هو سوط في جوفه سيف دقيق يشدُّه الفاتِك على وسَطه ليَغْتال به الناس. وفي حديث خَوَّات: انتزعت مِغْولاً فوَجَأْت به كبده. وفي حديث الفيل حين أَتى مكة: فضربوه بالمِغْوَل على رأْسه. والمِغْوَل: كالمِشْمَل إِلا أَنه أَطول منه وأَدقّ. وقال أَبو حنيفة: المِغْوَل نَصْل طويل قليل العَرْض غليظ المَتْن، فوصف العرض الذي هو كمِّية بالقلة التي لا يوصف بها إِلا الكيفية. والغَوْل: جماعة الطَّلْح لا يشاركه شيء.
والغُولُ: ساحرة الجن، والجمع غِيلان. وقال أَبو الوفاء الأَعرابيُّ: الغُول الذكَر من الجن، فسئل عن الأُنثى فقال: هي السِّعْلاة. والغَوْلان، بالفتح: ضرب من الحَمْض. قال أَبو حنيفة: الغَوْلان حَمْض كالأُشنان شبيه بالعُنْظُوان إِلا أَنه أَدقُّ منه وهو مرعى؛ قال ذو الرمة: حَنِينُ اللِّقاح الخُور حرَّق ناره
بغَوْلان حَوْضَى، فوق أَكْبادها العِشْر
والغُولُ وغُوَيْلٌ والغَوْلان، كلها: مواضع. ومِغْوَل: اسم رجل.

##### Türkçe

**غاله** şey **غَوْلاً** ve **اغْتاله**: onu helâk etti ve onu, nereden olduğunu bilmediği bir yerden aldı. Ve **الغُول**: ölüm. Ve **اغْتاله**: onu **غِيلة** olarak öldürdü; asl (harf) **الواو**’dur. **الأَصمعي** ve başkası: “Falan, falanı **غِيلة** olarak öldürdü” (derler); yani bir **اغْتيال** ve gizlilik içinde. Ve denildi ki: o, insanı aldatmasıdır; ta ki, kendisi için içinde onu öldürecek kimsenin gizlenmiş olduğu bir yere varıncaya kadar; bunu **أَبو عبيد** söyledi. Ve **ابن السكيت** dedi: **غاله يَغُوله** denir; **اغْتاله** ettiği zaman. Ve insanı helâk eden her şey **غُول**’dür. Ve dediler: öfke, hilmin **غُول**’üdür; yani onu helâk eder, onu **يَغْتاله** eder ve onu götürür. Ve denir: “Öfkeden daha **أَغْوَل** hangi **غُول** vardır?” Ve “Bir **غُول** falanı **غالتْ**” yani bir helâk (olma); ve denildi ki: nerede yere çakıldı bilinmedi. **ابن الأَعرابي**: “Şey, Zeyd’i **غال** etti” (denir); yani onu götürdü, onu **يَغُوله** eder. Ve **الغُول**: aklı götüren her şey. **الليث**: “Ölüm onu **غاله** etti” yani onu helâk etti; ve şairin sözü, **أَبو زيد** onu okuttu:

غَنِينَا وأَغْنانا غنانا، وغالَنا
مآكل، عَمَّا عندكم، ومَشاربُ

Denir: “Bizi **غالَنا**” yani bizi hapsetti. Denir: “Seni bizden ne **غالك** etti?” yani seni bizden ne hapsetti? **الأَزهري**: **أَبو عبيد** (dedi ki): musibetler; onlar **الدَّغاوِل**’dir; ve **الغُول** musibettir. Ve “Bir **غُوْلاً غائلة** getirdi” yani inkâr edilen, musibetli bir iş. Ve **الغَوائل**: musibetler. Ve **غائِلة الحوض**: ondan yarılıp delinen ve suyu götüren şey; **الفرزدق** dedi ki:

يا قيسُ، إِنكمُ وجدْتم حَوْضَكم
غالَ القِرَى بمُثَلَّمٍ مَفْجور
ذهبتْ غَوائِلُه بما أَفْرَغْتُمُ،
بِرِشاء ضَيِّقة الفُروع قَصِير

Ve **تَغَوَّل الأَمرُ**: birbirini tanımaz oldu ve birbirine benzedi.

Ve **الغُول** (ötre ile): **السِّعْلاة**; çoğulu **أَغْوال** ve **غِيلان**.

Ve **التَّغَوُّل**: renk değiştirme; denir: kadın **تَغَوَّلت** etti; renk değiştirdiği zaman; **ذو الرمة** dedi:

إِذا ذاتُ أَهْوال ثَكُولٌ تَغَوَّلت
بها الرُّبْدُ فَوْضى، والنَّعام السَّوارِحُ

Ve **تَغَوَّلت الغُول**: hayal etti ve renk değiştirdi; **جرير** dedi:

فَيَوْماً يُوافِيني الهَوى غير ماضِيٍ،
ويوماً ترى منهنّ غُولاً تَغَوَّلُ

(* “غير ماضيٍ” sözü: asılda böyle; ve Cerîr divanında: “فيوماً بجارين الهوى غير ماصِباً”; ve belki iki rivayette de bir tahrif olmuştur).

**ابن سيده** dedi: **سيبويه** onu böyle okuttu; ve rivayet edilir: “فيوماً يُجارِيني الهَوى”; ve rivayet edilir: “يوافِيني الهوى دون ماضي”. Ve insanı **اغتال** edip helâk eden her şey **غُول**’dür. Ve **تَغَوَّلتهم الغُول**: şaşırtıldılar. Ve Peygamber’in hadîsinde, sallallahu aleyhi ve sellem: “Gece yürüyüşüne sarılın; çünkü yer gece ile dürülür; ve size **الغِيلان** **تَغَوَّلت** ettiği zaman, hemen ezana koşun; yolun ana caddeleri üzerine inmeyin ve onların üzerinde namaz kılmayın; çünkü o, yılanların ve yırtıcıların barınağıdır”; yani Allah’ı anmakla onun şerrini defedin. Ve bu, onun (hadîste) onları nefy ile, onların yokluğunu kastetmediğine delâlet eder. Ve hadîste: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Ne bulaşıcılık vardır, ne **هامَة**, ne **صَفَر**, ne de **غُول**.” Araplar derlerdi ki: **الغِيلان** ıssız yerlerde insanlara görünür; sonra **تَغَوَّلُ تَغَوّلاً** eder; yani renk değiştirerek renk değiştirir; sonra onları yoldan saptırır ve onları helâk eder. Ve dedi: o, cinlerin ve şeytanların azgınlarındandır. Ve onların şiirlerinde onu anmak yaygındır; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onların söylediklerini iptal etti. **الأَزهري** dedi: Araplar yılanlara **أَغْوالاً** adını verir. **ابن الأَثير** dedi: “**لا غُولَ** ve **لا صَفَر**” sözü: **الغُول**, **الغِيلان**’dan biridir; o, şeytanların ve cinlerin bir cinsidir. Araplar zannederdi ki **الغُول** çölde insanlara görünür; sonra **تَتَغَوّل تغوّلاً** eder; yani türlü suretlerde renk değiştirerek renk değiştirir; ve onları **تَغُولهم** eder; yani onları yoldan saptırır ve helâk eder; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu nefyetti ve iptal etti. Ve denildi ki: “**لا غُولَ**” sözü, **الغُول**’ün zatını ve varlığını nefy değildir; ancak onda, Arapların onun çeşitli suretlerle renk değiştirmesi ve **اغْتياله** hakkındaki zannının iptali vardır; böylece “**لا غُولَ**” sözünün manası: onun kimseyi saptırmaya güç yetiremeyeceğidir. Ve buna diğer hadîs şahitlik eder: “**لا غُولَ** fakat **السَّعالي** (vardır).” **السَّعالي**: cinlerin sihirbazlarıdır; yani cinlerde, aldatma ve hayal ettirme sahibi sihirbazlar vardır. Ve **أَبي أَيوب** hadîsinde: benim bir **سَهْوَة**’de hurmam vardı; **الغُول** gelirdi de alırdı. Ve **الغُول**: yılandır; çoğulu **أَغْوال**; **امرؤ القيس** dedi:

ومَسْنونةٍ زُرقٍ كأَنْياب أَغْوال

**أَبو حاتم** dedi: bununla büyüklükle övünmeyi ve büyütmeyi ister; ve ondan, Allah’ın sözü: “sanki şeytanların başları”; Kureyş hiç şeytan başı görmedi; ancak o, bunu onların göğüslerinde büyütmeyi istedi. Ve denildi ki: **امرؤ القيس** **الأَغْوال** ile şeytanları kastetti. Ve denildi ki: yılanları kastetti. Ve “**لا غُول**”ün tefsirinde en sahih olan, Ömer’in, radıyallahu anh, söylediğidir: hiç kimse, yaratıldığı suretten başka bir surete dönüşmeye güç yetiremez; fakat onların, sizin sihirbazlarınız gibi sihirbazları vardır; siz bunu gördüğünüzde ezan okuyun; onunla, onun hayal ettirdiğini kastetti; bu, ondan bir sihirdir. **ابن شميل**: **الغُول** insanları yiyen bir şeytandır. Ve başkası dedi: cin veya şeytan veya yırtıcıdan seni **اغْتالك** eden her şey **غُول**’dür. Ve **الصحاح**’ta: insanı **اغْتال** edip helâk eden her şey **غُول**’dür. Ve **الغِيلان** Ömer’in yanında anıldı; radıyallahu anh; dedi: sizden biriniz onu görürse ezan okusun; çünkü o, kendisi için yaratıldığı yaratılıştan dönüşmez. Ve denir: “Bir **غُول** onu **غالَتْ**” yani helâkine düştü. Ve **الغَوْل**: çölün uzaklığıdır; çünkü oradan geçen kimseyi **يَغْتال** eder; ve dedi:

به تَمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَه،
بِنا حَراجِيجُ المَهارى النُّفَّهِ

**المِيلَهُ**: insanı şaşırtan bir yerdir; yani onu hayrete düşürür. Ve denildi ki: çünkü o, kavmin yürüyüşünü **تَغْتال** eder. **اللحياني** dedi: yerin **غَوْل**’ü, içinde yürür de kesilmemesidir. Ve **أَرض غَيِلة**: **الغَوْل**’ü uzak olan (yer); ondan da. Ve **فلاة تَغَوَّل**: yolları belli değildir; böylece halkını saptırır; ve onun **تَغَوُّل**’ü, onun karışıklığı ve renk değiştirmesidir. Ve **الغَوْل**: yerin uzaklığıdır; ve onun **أَغْوال**’ı: uçlarıdır. Ancak ona **غَوْل** adı verildi; çünkü o, yolcuları **تَغُول** eder; yani onları fırlatır, düşürür, uzaklaştırır. **ابن شميل**: “Bu yerin **غَوْل**’ü ne kadar uzak!” denir; yani ölçüsü ne kadar uzak! Ve o, **بعيدة الغَوْل**’dür. Ve yer, falanla **تَغَوَّلت** etti; yani onu helâk etti ve onu saptırdı. Ve “O yer onları **غالَتْ**” yani içinde helâk oldular; **ذو الرمة** dedi:

ورُبّ مَفازةٍ قُذُف جَمُوحٍ،
تَغُول مُنَحِّبَ القَرَبِ اغْتِيالا

Ve bu, yürüyüşü **تَغْتال** eden bir yerdir; yani uzaklığı ve genişliği sebebiyle onda yürüyüş belli olmaz; **العجاج** dedi:

وبَلْدَةٍ بعيدةِ النِّياطِ،
مَجْهولةٍ تَغْتالُ خَطْوَ الخاطي

**ابن خالويه**: **غَوْل** sahibi yer, uzaktır; gözün görüşünde yakın olsa bile. Ve **امرأَة ذات غَوْل**: uzun; elbiseleri **تَغُول** eder; böylece elbiseler ona kısa kalır. Ve **الغَوْل**: yerden alçalan şeydir; ve onunla, Lebîd’in sözü tefsir edildi:

عَفَتِ الديارُ مَحَلّها، فمُقامُها،
بِمِنًى تأَبَّدَ غَوْلُها فَرِجامُها

Ve denildi ki: bu beyitte onun **غَوْل**’ü ve **رِجام**’ı iki yerdir. Ve **الغَوْل**: çok topraktır; ve ondan, Lebîd’in, bir boğayı, bir **أَرْطاة** kökünde kum kazarken vasfetmesi:

ويَبْري عِصِيّاً دونها مُتْلَئِبَّةً،
يَرى دُونَها غَوْلاً، من الرَّمْلِ، غائِلا

Ve doğan ve başkası için denir: tokluk onu **يغتاله** etmez. **زهير** bir doğanı vasfederek dedi:

من مَرْقَبٍ في ذُرى خَلقاء راسِيةٍ،
حُجْن المَخالِبِ لا يَغْتاله الشِّبَعُ

Yani tokluk onun kuvvetini götürmez. Pençeleri kıvrık bir doğan kastetti; sonra ona **الأَلف واللام**’ı soktu. Ve **الغَوْل**: baş ağrısıdır; ve denildi ki sarhoşluktur; ve onunla, Allah’ın sözü tefsir edildi: “**لا فيها غَوْل ولا هم عنها يُنْزَفون**”; yani onda baş ağrısının **غائلة**’si yoktur; çünkü O, başka bir yerde dedi: “**لا يصدَّعون عنها ولا يُنْزِفون**”. **أَبو عبيدة** dedi: **الغَوْل**, onların akıllarını **تَغْتال** etmesidir; ve okudu:

وما زالت الخمر تَغْتالُنا،
وتذهَبُ بالأَوَّلِ الأَوَّلِ

Yani bize bir şer ulaştırır ve akıllarımızı yok eder. **التهذيب**: **الغَوْل**’ün manası: onda **غيلة** yoktur; ve **غائلة** ile **غَوْل** birdir. **محمد بن سلام** dedi: onların akıllarını **تَغُول** etmez ve sarhoş olmazlar. **أَبو الهيثم** dedi: şarap falanı **غالَت** ettiği zaman; yani onu içti de aklını veya beden sağlığını götürdü. Ve ıssız yerlerde **تَغُول** eden **الغُول**’e, insanlara ulaştırdığı şerden dolayı **غُول** adı verildi. Ve denir: renk değiştirmesinden dolayı **غُول** diye adlandırıldı; Allah daha iyi bilir. Ve kölelerin ahidnamesi hadîsindeki sözü: “Ne hastalık, ne **خِبْثَة**, ne de **غائِلة**”; ondaki **الغائلة**, çalıntı olmasıdır; ortaya çıkıp sahibi onu hak edince, onu satın alanın, bedelinde ödediği malı **غال** etti; yani onu telef etti ve helâk etti. Denir: **غاله يَغُوله واغْتاله**; yani onu götürdü ve helâk etti. Ve **بالراء** ile de rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir. Ve **بن ذي يَزَن** hadîsinde: “Onun için **الغَوائل** isterler” yani helâkler; **غائلة**’nin çoğulu. Ve **الغَوْل**: meşakkat. Ve **الغَوْل**: hıyanet. Ve kölelerin ahidnamesi hadîsi “**ولا تَغْيِيب**” diye rivayet edilir. **ابن شميل** dedi: adam ahidleri yazar da der ki: “Sana satıyorum; şu şartla ki senin için ne **تَغْيِيب** vardır, ne hastalık, ne **غائلة**, ne de **خِبْثة**.” Dedi: **التَّغْيِيب**, onu kayıp mal, ne **لُقَطة**, ne de sarsılmış (kusurlu) olarak satmamasıdır. Dedi: “Bana maldan **مُغَيَّباً** sattı”; yani onu saklayıp **يغيِّبه** etmeyi sürdürdü; ta ki onu bana attı; yani onu bana sattı. Dedi: **الخِبْثة** kayıp mal veya hırsızlıktır; ve **الغائلة** gizlenmiş veya çalınmış olandır. Ve başkası dedi: **الداء**, satıcının alıcıya bildirmediği iç kusurdur. Ve **الخِبْثة** kölede, aslı temiz olmamasıdır; sanki aslı hürdür; onun mülkiyeti helâl olmaz; daha önce kendisine verilmiş bir emân sebebiyle veya kendisine vacip olmuş bir hürriyet sebebiyle. Ve **الغائلة**, çalıntı olmasıdır; hak edilince, bedelinde ödediği mal, onu satın alanın malını **غال** eder. **محمد بن المكرم** dedi: “**الخِبْثة** kölede, aslı temiz olmamasıdır; sanki aslı hürdür” sözü, lafızda bir müsamahadır; çünkü aslı hür olunca aslı temiz olur. Ve sözde, bundan dönseydi onun için genişlik vardı.

Ve **المُغاوَلة**: bir şeyde acele etmektir. Ve **المُغاوَلة**: karşılıklı başlatma; **جرير** atların üzerine akın ettiği bir adamı anarak dedi:

عايَنْتُ مُشْعِلةَ الرِّعالِ، كأَنها
طيرٌ تُغاوِلُ في شَمَامَ وُكُورَا

**ابن بري** dedi: beyit **الأَخطل**’ındır; Cerîr’in değil. Ve denir: “Ben bir ihtiyacımı **أُغاوِلُ** ediyordum”; yani ona acele ediyordum. Ve **عَمّار** hadîsinde: namazda kısa tuttu ve dedi ki: “Ben bir ihtiyacımı **أُغاوِلُ** ediyordum.” **أَبو عمرو** dedi: **المُغاوَلة**, yürüyüşte ve başkasında acele etmektir. Dedi: bunun aslı, fetha ile **الغَوْل**’dendir; o da uzaklıktır. Denir: “Allah sana bu yolun **غَوْل**’ünü kolay kılsın.” Ve **الغَوْل** ayrıca, şeyden: “o seni **يَغُولك**” yani seni götürür. Ve **الإِفْك** hadîsinde: “İndikleri hâlde **مُغاوِلين**” yani yürüyüşte uzaklaşanlar. Ve **قيس بن عاصم** hadîsinde: “Câhiliyede onları **أُغاوِلُ** ederdim”; yani onlara baskın ve şer ile acele ederdim; **غاله**’den, onu helâk ettiği zaman. Ve **بالراء** ile rivayet edilir; geçmişti. Ve **طهفة** hadîsinde: “**غائِلة النَّطاة** bir yerde”; yani uzaklığıyla sakinini **تَغُول** eder. Ve **أُمية بن أَبي عائذ**’in, bir erkek eşek ve bir dişi eşeği vasfederek sözü:

إِذا غَرْبَة عَمَّهنَّ ارْتَفَعْـ
ـنَ أَرضاً، ويَغْتالُها باغْتِيال

**السكري** dedi: onun koşuşunu, kendisinden bir koşuşla **يَغْتال** eder.

Ve **المِغْوَل**: kamçıya konulan bir demirdir; ona bir kılıf olur. Ve denildi ki: o, ince bir kılıçtır; onun bir sırtı vardır; kını kamçı gibi olur. Ve ondan, **أَبي كبير**’in sözü:

أَخرجت منها سِلْعَة مهزولة،
عَجْفاء يَبْرُق نابُها كالمِغْوَل

**أَبو عبيد**: **المِغْول**, içinde kılıç olan bir kamçıdır. Ve başkası dedi: ona **مِغْوَلاً** adı verildi; çünkü sahibi onunla düşmanını **يَغْتال** eder; yani onun ummadığı yerden onu helâk eder. Çoğulu **مَغاوِل**’dir. Ve **أُم سليم** hadîsinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, onu gördü; elinde bir **مِغْوَل** vardı; dedi: “Bu nedir?” Dedi: “Onunla kâfirlerin karınlarını yararım.” **المِغوَل** (kesre ile): adamın elbisesinin altında taşıdığı, kısa kılıç benzeri bir şeydir. Ve denildi ki: keskin bir ağzı ve bir sırtı olan ince bir demirdir. Ve denildi ki: içinde ince bir kılıç olan bir kamçıdır; katil, onunla insanları **يَغْتال** etmek için onu beline bağlar. Ve **خَوَّات** hadîsinde: bir **مِغْول** çekip çıkardım da onun ciğerine sapladım. Ve fil hadîsinde, Mekke’ye geldiği zaman: onun başına **المِغْوَل** ile vurdular. Ve **المِغْوَل**: **المِشْمَل** gibidir; ancak ondan daha uzundur ve daha incedir. **أَبو حنيفة** dedi: **المِغْوَل**, eni az, sırtı kalın uzun bir namludur; böylece nicelik olan eni, ancak nitelikle vasfedilen “azlık” ile vasfetti.

Ve **الغَوْل**: kendisine başka bir şeyin ortak olmadığı, **الطَّلْح** topluluğudur.

Ve **الغُولُ**: cinlerin büyücüsü; çoğulu **غِيلان**. Ve **أَبو الوفاء الأَعرابيُّ** dedi: **الغُول**, cinlerin erkeğidir. Dişisi sorulunca dedi: o **السِّعْلاة**’dır. Ve **الغَوْلان** (fetha ile): **الحَمْض**’dan bir türdür. **أَبو حنيفة** dedi: **الغَوْلان**, **الأُشنان** gibi bir **حَمْض**’dır; **العُنْظُوان**’a benzer; ancak ondan daha incedir; ve otlaktır. **ذو الرمة** dedi:

حَنِينُ اللِّقاح الخُور حرَّق ناره
بغَوْلان حَوْضَى، فوق أَكْبادها العِشْر

Ve **الغُولُ** ve **غُوَيْلٌ** ve **الغَوْلان**, hepsi: yer adlarıdır. Ve **مِغْوَل**: bir adam adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ و ل * * غَالَه * الشيء من باب قال و * اغْتَالَه * إذا أخذه من حيث لم يدر وقوله تعالى ﴿لا فيها غَوْلٌ﴾ أي ليس فيها * غَائلةُ * الصداع لأنه قال في موضع آخر ﴿لا يصدعون عنها﴾ وقال أبو عبيدة * الغَوْل * أن تغتال عقولهم و * الغُول * بالضم من السَّعالي والجمع * أَغْوال * و * غِيلانٌ * وكل ما اغتال الإنسان فأهلكه فهو * غُولٌ * والغضب غُول الحِلم لأنه يغتاله ويذهب به يقال أيَّة غُولٍ * أغْوَلُ * من الغضب و * اغْتَالَه * قتله غيلة وأصله الواو

##### Türkçe

* غ و ل * **غَالَه**: “dedi” babından; bir şeyi (ona) yaptı. Ve **اغْتَالَه**: onu, bilmediği bir yerden aldığı zaman. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿لا فيها **غَوْلٌ**﴾ yani onda baş ağrısının **غَائلةُ**’si yoktur; çünkü başka bir yerde ﴿لا يصدعون عنها﴾ dedi. Ebû Ubeyde dedi ki: **الغَوْل**: akıllarını gizlice almak (olması)dır. Ve **الغُول** (zammesiyle): **السَّعالي**’dendir; çoğulu **أَغْوال** ve **غِيلانٌ**’dır. Ve insanı gizlice alıp da helâk eden her şey, o **غُولٌ**’dür. Ve öfke, hilm’in **غُول**’üdür; çünkü onu gizlice alır ve onunla gider. Denir ki: öfkeden daha **أغْوَلُ** olan hangi **غُولٍ**? Ve **اغْتَالَه**: onu gīle ile öldürdü. Aslı **الواو**’dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

غاله الشيء يغوله غولا: أهلكه، كاغتاله. غاله: أخذه من حيث لم يدر. وقال ابن الأعرابي: غال الشيء زيدا: إذا ذهب به، يغوله. وقال الليث: غاله الموت: أي أهلكه. والغول: الصداع، وقيل: السكر، وبه فسر قوله تعالى:  لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون  أي ليس فيها غائلة الصداع، لأنه تعالى قال في موضع آخر:  لا يصدعون عنها ولا ينزفون  وقال أبو عبيدة: الغول: أن تغتال عقولهم، وأنشد:

  وما زالت الخمر تغتالنا                      وتذهب بالأول الأول وقال محمد بن سلام: لا تغول عقولهم ولا يسكرون، وقال أبو الهيثم: غالت الخمر فلانا: إذا شربها فذهبت بعقله أو بصحة بدنه، وقال الراغب: قال الله تعالى في صفة خمر الجنة:  لا فيها غول  نفيا لكل ما نبه عليه بقوله:  وإثمهما أكبر من نفعهما  وبقوله عز وجل:  رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه  الغول: بعد المفازة، لأنه يغتال من يمر به، نقله الجوهري، وأنشد لرؤبة:
  به تمطت غول كل ميله
  بنا حراجيج المهارى النفه وقيل: لأنها تغتال سير القوم، والميله: أرض توله الإنسان، أي تحيره، وقال اللحياني: غول الأرض: أن يسير فيها فلا تنقطع، وقال غيره: إنما سمي بعد الأرض غولا لأنها تغول السابلة، أي تقذف بهم وتسقطهم وتبعدهم، وقال ابن شميل: ما أبعد غول هذه الأرض، أي ما أبعد ذرعها، وإنها لبعيدة الغول، وقال ابن خالويه: أرض ذات غول: بعيدة وإن كانت في مرأى العين قريبة. الغول: المشقة، وبه فسرت الآية أيضا. الغول: ما انهبط من الأرض، وبه فسر قول لبيد:
  عفت الديار محلها فمقامها                      بمنى تأبد غولها فرجامها الغول: جماعة الطلح، لا يشاركه شيء. الغول: التراب الكثير، ومنه قول لبيد يصف ثورا يحفر رملا في أصل أرطاة: ويبري عصيا دونها متلئبة يرى دونها غولا من الرمل غائلا غول، بلا لام: ع، فسر به قول لبيد السابق. وغول الرجام: ع، آخر. الغول، بالضم: الهلكة، وكل ما أهلك الإنسان فهو غول، وقالوا: الغضب غول الحلم، أي أنه يهلكه ويغتاله ويذهب به. الغول: الداهية، كالغائلة. الغول: السعلاة، وهما مترادفان، كما حققه شيخنا، وقال أبو الوفاء الأعرابي: الغول: الذكر من الجن، فسئل عن الأنثى فقال: هي السعلاة، ج: أغوال وغيلان، وفي الحديث:  لا صفر ولا غول  ، قال ابن الأثير: أحد الغيلان، وهي جنس من الشياطين والجن، كانت العرب تزعم أن الغول يتراءى في الفلاة للناس فتغولهم، أي تضلهم عن الطريق، فنفاه النبي صلى الله تعالى عليه وسلم وأبطله، وقيل: قوله: لا غول، ليس نفيا لعين الغول ووجوده، وإنما في إبطال زعم العرب في تلونه بالصور المختلفة واغتياله، أي لا تستطيع أن تضل أحدا. قال الأزهري: العرب تسمي الحية الغول، ج: أغوال، ومنه قول امرئ القيس:
  ومسنونة زرق كأنياب أغوال

  قال أبو حاتم: يريد أن يكبر ذلك ويعظم، ومنه قوله تعالى:  كأنه رؤوس الشياطين  . وقريش لم تر رأس شيطان قط، إنما أراد تعظيم ذلك في صدورهم، وقيل: أراد امرؤ القيس بالأغوال الشياطين، وقيل: أراد الحيات. الغول: ساحرة الجن، ومنه الحديث:  لا غول ولكن سحرة الجن  أي ولكن في الجن سحرة لهم تلبيس وتخييل. الغول: المنية، ومنه قولهم: غالته غول. غول: ع، وهو ماء للضباب بجوف طخفة، به نخل يذكر مع قادم، وهما واديان، قاله نصر. قال النضر: الغول: شيطان يأكل الناس، وقال غيره: كل ما اغتالك من جن وشيطان أو سبع فهو غول، أو هي دابة مهولة ذات أنياب رأتها العرب وعرفتها وقتلها تأبط شرا، جابر بن سفيان الشاعر المشهور. الغول: من يتلون ألوانا من السحرة والجن، وفي الحديث:  إذا تغولت لكم الغيلان فبادروا بالأذان  أي ادفعوا شرها بذكر الله، وذكرت الغيلان عند عمر رضي الله تعالى عنه، فقال: إذا رآها أحدكم فليؤذن فإنه لا يتحول عن خلقه الذي خلق له. الغول: كل ما زال به العقل، وقد غال به غولا، ويفتح. يقال: غالته غول، أي أهلكته هلكة، أو وقع في مهلكة، أو لم يدر أين صقع. والغوائل: الدواهي، جمع غائلة، ومنه قول الشاعر:
  فأنت من الغوائل حين ترمى                      ومن ذم الرجال بمنتـزاح وغائلة الحوض: ما انخرق منه وانثقب فذهب بالماء، قال الفرزدق:
  يا قيس إنكم وجدتم حوضكم                      غال القرى بمثلم مفجـور
  ذهبت غوائله بما أفرغـتـم                      برشاء ضيقة الفروغ قصير وأتى غولا غائلة: أي أمرا داهيا منكرا. قال أبو عمرو: المغاولة: المبادرة في السير وغيره، وفي حديث الإفك: بعدما نزلوا مغاولين، أي مبعدين في السير، وفي حديث عمار أنه أوجز في الصلاة وقال: كنت أغاول حاجة لي. وفي حديث قيس بن عاصم: كنت أغاولهم في الجاهلية، أي أبادرهم بالغارة والشر، ويروى بالراء، وقال الأخطل يذكر رجلا أغارت عليه الخيل:
  عاينت مشعلة الرعال كأنهـا                      طبر تغاول في شمام وكورا والمغول، كمنبر: حديدة تجعل في السوط فيكون لها غلافا، وقال أبو عبيد: هو سوط في جوفه سيف، وقال غيره: سمي مغولا لأن صاحبه يغتال به عدوه، أي يهلكه من حيث لا يحتسبه، وجمعه المغاول، قيل: هو شبه مشمل إلا أنه أدق وأطول منه، ومنه حديث الفيل: حتى أتى مكة فضربوه بالمغول على رأسه. قال أبو حنيفة: هو نصل طويل قليل العرض غليظ المتن، فوصف العرض الذي هو كمية بالقلة التي لا يوصف بها إلا الكيفية، أو سيف قصير يشتمل به الرجل تحت ثيابه، ومنه حديث أم سليم: رآها رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم وبيدها مغول فقال: ما هذا? فقالت: أبعج له بطون الكفار. وقيل: هو حديد دقيق له حد ماض وقفا، يشده الفاتك على وسطه ليغتال به الناس، وفي حديث خوات: انتزعت مغولا فوجأت به كبده. ومغول: اسم رجل. وأبو عبد الله مالك بن مغول بن عاصم بن مالك البجلي: من ثقات أصحاب الحديث. والغولان: حمض كالأشنان، وفي الصحاح عن أبي عبيد: الغولان: نبت من الحمض، زاد أبو حنيفة شبيه بالعنظوان إلا أنه أدق منه، وهو مرعى، قال ذو الرمة:
  حنين اللقاح الخـور حـرق نـاره                      بغولان حوضى فوق أكبادها العشر

  الغولان: ع عن ابن دريد. والتغول: التلون، يقال: تغولت المرأة: إذا تلونت: قال ذو الرمة:
  إذا ذات أهوال ثكول تـغـولـت                      بها الربد فوضى والنعام السوارح وتغولت الغول: تخيلت وتلونت، قال جرير:
  فيوما يوافيني الهوى غير ماضي                      ويوما ترى منهن غولا تغـولا وعيش أغول، وغول، كسكر: أي ناعم، عن ابن عباد. وغويل، كزبير: ع، عن ابن سيده. من المجاز: فرس ذات مغول، كمنبر: أي ذات سبق كأنها تغتال الخيل فتقصر عنها. ومما يستدرك عليه: اغتاله: قتله غيلة. وتغول الأمر: تناكر وتشابه، وهو مجاز. وتغولتهم الغول: توهوا. وأرض غيلة، ككيسة: بعيدة الغول، عن اللحياني. وفلاة تغول تغولا، أي ليست بينة الطرق، فهي تضلل أهلها، وتغولها اشتباهها وتلونها. وأغوال الأرض: أطرافها. وتغولت الأرض بفلان: أهلكته وضللته. وقد غالتهم تلك الأرض: إذا هلكوا فيها. وهذه أرض تغتال المشي: أي لا يستبين فيها المشي من بعدها وسعتها، قال العجاج:
  وبلدة بعيدة النياط
  مجهولة تغتال خطو الخاطي وامرأة ذات غول: طويلة تغول الثياب فتقصر عنها. ويقال للصقر وغيره: هذا صقر لا يغتاله الشبع، أي لا يذهب بقوته وشدة طيرانه الشبع، أو معناه نفي الشبع، وهو مجاز، قال زهير يصف صقرا:
  من مرقب في ذرا خلقاء راسية                      حجن المخالب لا يغتاله الشبع والغوائل: المهالك. والغول: الخيانة. والغائلة: المغيبة أو المسروقة، عن ابن شميل. وأرض غائلة النطاة: أي تغول سالكها ببعدها. وقال أبو عمرو: الغوالين التي تشبه الضلوع في السفينة، الواحد غولان. ويجمع الغول بالضم بمعنى السعلاة أيضا على غولة، بكسر ففتح. وناقة غول النجاء. وأخاف غائلته: أي عاقبته وشره. وتغولت المرأة: تشبهت بالغول. والغول، بالضم: لقب عبد العزيز بن يحيى المكي لقبح وجهه، وكان حسن المذهب والسيرة، أدركه الأصم وغيره، قلت: وكأنه سرج الغول.

##### Türkçe

**غاله** şey’ **يغوله** **غولا**: onu helâk etti; **كاغتاله** gibi. **غاله**: onu, bilmediği yerden aldı. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **غال** şey’ Zeyd’i: onu götürdüğü zaman; **يغوله**. Leys dedi ki: **غاله** ölüm: yani onu helâk etti. Ve **الغول**: baş ağrısıdır; ve denildi ki: sarhoşluktur; ve onunla Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: **لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون** yani onda baş ağrısının **غائلة**’si yoktur; çünkü O, başka bir yerde dedi: **لا يصدعون عنها ولا ينزفون**. Ebû Ubeyde dedi ki: **الغول**: akıllarını **تغتال** etmesidir; ve şu beyiti okudu:

  Ve şarap bizi durmadan **تغتال** etti
  ve birinciyi birinciyle götürür.

Muhammed b. Selâm dedi ki: akıllarını **تغول** etmez ve sarhoş olmazlar. Ebû’l-Heysem dedi ki: **غالت** şarap falanı: onu içtiği zaman, aklıyla yahut bedeninin sıhhatiyle gittiği vakit. Râgıb dedi ki: Allah Teâlâ cennet şarabının sıfatında dedi: **لا فيها غول**; şu sözüyle işaret ettiği her şeyin nefyidir: **وإثمهما أكبر من نفعهما** ve Aziz ve Celîl’in sözüyle: **رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه**. **الغول**: çölün uzaklığıdır; çünkü oradan geçen kimseyi **يغتال** eder; Cevherî onu nakletti; ve Ru’be’ye ait olarak okudu:
  Onunla her milinin **غول**’ü uzadı
  bize, yüksek develerin hıracîc’leri, **النفه**.

Ve denildi ki: çünkü o, kavmin yürüyüşünü **تغتال** eder. Ve **الميله**: insanı **توله** eden, yani onu şaşırtan arazidir. Lihyânî dedi ki: **غول** yer: onda yürür de kesilmez. Başkası dedi ki: yerin uzaklığına ancak **غولا** adı verildi; çünkü o, yolcuları **تغول** eder; yani onları fırlatır, düşürür ve uzaklaştırır. İbn Şümeyl dedi ki: bu yerin **غول**’ü ne kadar uzak! yani ölçüsü ne kadar uzak; ve o, **بعيدة الغول**’dür. İbn Hâlaveyh dedi ki: **أرض ذات غول**: uzaktır; gözün gördüğü yerde yakın olsa bile. **الغول**: meşakkattir; ve onunla âyet de tefsir edildi. **الغول**: yerden alçalan şeydir; ve onunla Lebîd’in sözü tefsir edildi:
  Diyarlar silindi; yeri de ikameti de
  Minâ’da; onun **غول**’ü ebedîleşti, onun **فرجام**’ı da.

**الغول**: talh topluluğudur; ona hiçbir şey ortak olmaz. **الغول**: çok topraktır; Lebîd’in, bir **أرطاة** kökünde kum kazan bir boğayı vasfederken söylediği sözündendir: ve onun önünde, tüylü sopalar yontar; onun önünde, kumdan **غولا** görür, **غائلا**. **غول**, lamsız: **ع**; Lebîd’in önceki sözü onunla tefsir edildi. Ve **غول الرجام**: **ع**; başka. **الغول**, damme ile: helâktir; insanı helâk eden her şey **غول**’dür. Ve dediler ki: öfke, hilm’in **غول**’üdür; yani onu helâk eder, onu **يغتاله** eder ve onunla gider. **الغول**: musibettir; **كالغائلة** gibi. **الغول**: **السعلاة**’dır; ikisi müradiftir; şeyhimiz onu tahkik ettiği üzere. Ebû’l-Vefâ el-A‘râbî dedi ki: **الغول**: cinlerin erkeğidir; dişisi soruldu da dedi ki: o **السعلاة**’dır. **ج**: **أغوال** ve **غيلان**. Hadiste: **لا صفر ولا غول**. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الغيلان**’dan biridir; o, şeytanlar ve cinlerden bir cinstir. Araplar, **الغول**’ün ıssız çölde insanlara görünüp onları **تغولهم** ettiğini, yani onları yoldan saptırdığını sanırlardı; Nebî صلى الله تعالى عليه وسلم onu nefyetti ve iptal etti. Ve denildi ki: onun sözü: **لا غول**; **الغول**’ün aynını ve varlığını nefy değildir; ancak Arapların onun çeşitli suretlere bürünmesi ve **اغتياله** hakkındaki zannını iptaldir; yani kimseyi saptırmaya güç yetiremez. Ezherî dedi ki: Araplar yılana **الغول** adını verir; **ج**: **أغوال**. İmruü’l-Kays’ın sözündendir:
  Ve bilenmiş, mavi; sanki **أغوال**’ın dişleri gibi.

Ebû Hâtim dedi ki: bununla onu büyütmek ve azametlendirmek ister. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **كأنه رؤوس الشياطين**. Kureyş, bir şeytan başı hiç görmedi; ancak bunu, onların göğüslerinde onu azametlendirmek istedi. Ve denildi ki: İmruü’l-Kays **بالأغوال** ile şeytanları kastetti. Ve denildi ki: yılanları kastetti. **الغول**: cinlerin büyücüsüdür; hadistendir: **لا غول ولكن سحرة الجن** yani fakat cinlerde, aldatma ve hayal kurdurma sahibi büyücüler vardır. **الغول**: ölümdür; “**غالته غول**” sözlerindendir. **غول**: **ع**; o, **طخفة**’nin iç kısmında kertenkeleler için bir sudur; onda hurma vardır; **قادم** ile birlikte anılır; ikisi de iki vadidir; Nasr bunu söyledi. Nadr dedi ki: **الغول**: insanları yiyen bir şeytandır. Başkası dedi ki: cin, şeytan yahut yırtıcıdan seni **اغتالك** eden her şey **غول**’dür; yahut o, dişleri olan, korkunç bir dabbedir; Araplar onu gördü, tanıdı; ve onu **تأبط شرا** öldürdü: meşhur şair Câbir b. Sufyân. **الغول**: büyücülerden ve cinlerden türlü renklere bürünen kimsedir. Hadiste: **إذا تغولت لكم الغيلان فبادروا بالأذان** yani Allah’ı anmakla onun şerrini defedin. **الغيلان** Ömer رضي الله تعالى عنه yanında anıldı da dedi ki: sizden biri onu görürse ezan okusun; çünkü kendisi için yaratıldığı yaratılıştan dönüşmez. **الغول**: aklın onunla gittiği her şeydir; ve onunla **غالا** etti, **غولا**; ve fetha da yapılır. Denilir: **غالته غول**; yani onu bir helâk ile helâk etti; yahut bir helâkete düştü; yahut nerede bir yer olduğunu bilmedi. Ve **الغوائل**: musibetlerdir; **غائلة**’nin cem‘idir. Şairin sözündendir:
  Sen, atıldığı zaman **الغوائل**’densin
  ve erkekleri yermeden, uzaklaşan bir yerde.

Ve **غائلة الحوض**: ondan yarılıp delinen ve suyu götüren şeydir. Ferazdak dedi ki:
  Ey Kays, siz havuzunuzu buldunuz
  **غال** köyleri, delinmiş bir gedikle.
  Onun **غوائل**’i, boşalttığınız şeyle gitti
  dar ağızlı, kısa bir **برشاء** ile.

**غولا غائلة** getirdi: yani inkâr edilen, musibet bir iş. Ebû Amr dedi ki: **المغاولة**: yürüyüşte ve başkasında acele etmektir. **حديث الإفك**’te: “**مغاولين** indiler”den sonra; yani yürüyüşte uzaklaşanlar. Ammâr hadîsinde: namazda kısalttı ve dedi ki: benim için bir ihtiyacı **أغاول** ediyordum. Kays b. Âsım hadîsinde: cahiliyede onları **أغاول** ederdim; yani baskın ve şer ile onlara acele ederdim. **بالراء** ile de rivayet olunur. Ahtal, üzerine atlıların baskın yaptığı bir adamı anarak dedi ki:
  Sürülerin tutuşturulmuşunu gördüm; sanki o
  **طبر**; **شمام** ve **كورا** içinde **تغاول** eder.

**المغول**, **كمنبر**: kamçıya konulan bir demirdir; ona bir kılıf olur. Ebû Ubeyd dedi ki: o, içi kılıç olan bir kamçıdır. Başkası dedi ki: ona **مغولا** adı verildi; çünkü sahibi onunla düşmanını **يغتال** eder; yani onun ummadığı yerden onu helâk eder. Cem‘i: **المغاول**. Denildi ki: o, **مشمل** benzeridir; ancak ondan daha incedir ve daha uzundur. Ondandır fil hadîsi: Mekke’ye gelince, başına **بالمغول** ile vurdular. Ebû Hanîfe dedi ki: o, eni az, sırtı kalın, uzun bir uçtur; böylece miktar olan eni, ancak keyfiyetle vasfedilen azlıkla vasfetti; yahut adamın elbisesi altında kuşandığı kısa bir kılıçtır. Ondandır Ümmü Süleym hadîsi: Resûlullah صلى الله تعالى عليه وسلم onu gördü; elinde **مغول** vardı; dedi ki: bu nedir? Dedi ki: kâfirlerin karınlarını onunla yararım. Ve denildi ki: o, keskin bir ağzı ve bir sırtı olan ince bir demirdir; katil onu beline bağlar ki onunla insanları **يغتال** etsin. Havvât hadîsinde: bir **مغولا** çekip çıkardım da onunla ciğerini deldim. **مغول**: bir adam adıdır. Ve Ebû Abdillah Mâlik b. **مغول** b. Âsım b. Mâlik el-Becelî: hadis ashabının sika olanlarındandır. Ve **الغولان**: **الأشنان** gibi bir **حمض**’dur. **الصحاح**’ta Ebû Ubeyd’den: **الغولان**: **الحمض**’dan bir bitkidir. Ebû Hanîfe artırdı: **العنظوان**’a benzer; ancak ondan daha incedir; ve o bir otlaktır. Zü’r-Rumme dedi ki:
  Zayıf develerin iniltisi; ateşinin harareti
  **بغولان** **حوضى**’da; onların ciğerleri üzerinde on (deve).

**الغولان**: ع; İbn Düreyd’den. Ve **التغول**: renk değiştirme; denir ki: **تغولت المرأة**: renk değiştirdiği zaman. Zû’r-Rumme dedi:
  Eğer dehşetler sahibi, evlâdını yitirmiş bir kadın renk değiştirdiğinde,                      onda benekli (develer) başıboş, ve otlayan devekuşları (bulunur).

Ve **تغولت الغول**: hayal etti ve renk değiştirdi; Cerîr dedi:
  Bir gün heva bana gelir, geçip gitmiş değil;                      ve bir gün onlardan bir **غول** görürsün, renk değiştirmiş.

Ve **عيش أغول** ve **غول**, **سكر** gibi: yani yumuşak; İbn Abbâd’dan. Ve **غويل**, **زبير** gibi: ع; İbn Sîde’den.

Mecazdan: **فرس ذات مغول**, **منبر** gibi: yani önde gidiş sahibi; sanki atları gizlice alır da onlar ondan kısa kalır.

Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **اغتاله**: onu hileyle öldürdü. Ve **تغول الأمر**: birbirini tanımaz oldu ve birbirine benzedi; ve o mecazdır. Ve **تغولتهم الغول**: şaşkınlığa düştüler. Ve **أرض غيلة**, **كيسة** gibi: **الغول**’dan uzak; Lihyânî’den. Ve **فلاة تغول تغولا**: yani yolları belli değildir; böylece halkını şaşırtır; ve onun **تغولها**’sı, onun karışıklığı ve renk değiştirmesidir. Ve **أغوال الأرض**: onun uçlarıdır. Ve **تغولت الأرض بفلان**: onu helâk etti ve onu şaşırttı. Ve muhakkak o yer onları **غالتهم**: onda helâk oldukları zaman. Ve bu, yürüyüşü gizlice alan bir yerdir: yani onun uzaklığı ve genişliği sebebiyle onda yürüyüş belirgin olmaz. el-A‘câc dedi:
  Ve bir belde, bağın uzak,
  bilinmez; yürüyüşünü yürüyenin adımını gizlice alır.

Ve **امرأة ذات غول**: uzun; elbiseleri gizlice alır da onlar ondan kısa kalır.

Ve doğan ve başkası için denir: bu, **صقر لا يغتاله الشبع**’dır: yani tokluk, onun kuvvetini ve uçuşunun şiddetini gidermez; yahut manası, tokluğun nefyidir; ve o mecazdır. Züheyr bir doğanı vasfederek dedi:
  Yüksek bir gözetleme yerinden, çıplak, sağlam bir zirvede;                      kancalı pençeli; tokluk onu gizlice almaz.

Ve **الغوائل**: helâklerdir. Ve **الغول**: ihanettir. Ve **الغائلة**: kaybedilmiş yahut çalınmış; İbn Şümeyl’den. Ve **أرض غائلة النطاة**: yani uzaklığıyla yolcusunu gizlice alır. Ebû ‘Amr dedi: **الغوالين**: gemide kaburgalara benzeyenlerdir; teki **غولان**’dır.

Ve **الغول** (ضم ile), **السعلاة** manasında da, **غولة** üzerine (kesr sonra feth ile) cem‘ edilir. Ve **ناقة غول النجاء**. Ve **أخاف غائلته**: yani onun âkıbetini ve şerrini. Ve **تغولت المرأة**: **الغول**’a benzedi.

Ve **الغول** (ضم ile): yüzünün çirkinliği sebebiyle ‘Abdülazîz b. Yahyâ el-Mekkî’nin lakabıdır; ve mezhep ve sîretçe güzeldi; ona el-Asamm ve başkası yetişti. Dedim: ve sanki o, **سرج الغول**’dur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَالَهُ
1 غَالَهُ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. يَغُولُهُ, (Msb, TA,) inf. n. غَوْلٌ, (Mgh, Msb, TA,) He, or it, [accord. to the TA said of a thing,] destroyed him; (Lth, Mgh, Msb, K;) as also ↓ اغتالهُ: (K:) and (K) it (a thing, S, O) took him, seized him, or took him away, unexpectedly, at unawares, or from an unknown quarter; (S, O, K;) and so ↓ اغتالهُ: (S: [see also an ex. of this latter voce خَرُوجٌ:]) and accord. to IAar, غال الشَّىْءُ زَيْدًا signifies The thing took away Zeyd. (TA.) One says, ↓ غَالَتْهُ غُولٌ A [cause of] destruction destroyed him: (K, TA:) or [destroyed him so that it was not known whither he had gone away; for] it is said of one who has fallen into destruction (S, TA) and it is not known whither he has gone away: (TA:) and it also signifies Death or the decree of death [destroyed him, or took him away]. (TA.) One says also when persons have perished in a land, غَالَتْهُمْ تِلْكَ الأَرْضُ [That land caused them, or has caused them, to perish in it]: and الأَرْضُ بِفُلَانٍ ↓ تَغَوَّلَتِ means The land caused such a one to perish; and to pursue a course that led him astray. (TA.) And one says of a land (أَرْض), تَغُولُ السَّابِلَةَ, meaning It casts away the travellers, or wayfarers; causes them to fall, or drop down; and removes them far away. (TA.) ― -b2- غَالَتِ الخَمْرُ فُلَانًا means (assumed tropical:) The wine that he had drunk deprived such a one of his reason: or, of the soundness of his body: (AHeyth, TA:) [or corrupted, or vitiated, him; for] غَالَهُ, aor. يَغُولُهُ, signifies أَفْسَدَهُ; (Ksh and Bd in xxxvii. 46;) as well as أَهْلَكَهُ: (Ksh, ibid:) and a poet, cited by AO, says,
وَمَا زَالَتِ الكَأْسُ تَغْتَالُنَا
(assumed tropical:) [And the cup of wine caused not to deprive us of our reason]. (S, O.) ― -b3- تَغُولُ الثِّيَابَ فَتَقْصُرُ عَنْهَا is said of a tall woman [app. as meaning She exceeds the measure of the clothes, so that they are too short for her]: such a woman is said to be ↓ ذَاتُ غَوْلٍ. (TA.) ― -b4- And one says, مَا غَالَكَ عَنَّا i. e. What withheld, or debarred, or has withheld or debarred, thee from us? (O.) ― -b5- And غُلْتُهُ, inf. n. غِيَالَةٌ and غِيَالٌ and غُؤُولٌ, signifies I stole it. (O and TA in art. غيل [though belonging to art. غول].)

فَلَاةٌ تُغَوِّلُ
2 فَلَاةٌ تُغَوِّلُ ذ , inf. n. تَغْوِيلٌ, [A desert, or water-less desert,] of which the roads, or ways, are unapparent, so that it causes the people thereof [who traverse it] to go astray. (TA.)

مُغَاوَلَةٌ
3 مُغَاوَلَةٌ ذ is syn. with مُبَادَرَةٌ [The hastening, making haste, or striving to be first or beforehand, in doing or attaining or obtaining a thing], (S, O, K, TA,) [or] in journeying, &c. (TA.) Jereer says, (S, O,) or El-Akhtal, (so in the TA,) mentioning a man upon whom horsemen had made a sudden attack, (S, TA,)
عَايَنْتُ مُشْعِلَةَ الرِعَالِ كَأَنَّهَا
طَيْرٌ تُغَاوِلُ فِى شَمَامٍ وُكُورَا
[I saw those that were spreading themselves of the small parties of horsemen, as though they were birds hastening to nests in (the mountain of) Shemلm]. (S, O, TA.) And it is related in a trad. of 'Ammلr, that he was brief in prayer, and said, كُنْتُ أُغَاوِلُ حَاجَةً لِى [I was hastening to accomplish a want that I had]. (TA.) And in a trad. of Keys Ibn-'ءsim, [it is related that he said,] كُنْتُ أُغَاوِلُهُمْ فِى الجَاهِلِيَّةِ i. e. I used to strive to be beforehand with them (أُبَادِرُهُمْ) in making a sudden attack or incursion, and in doing mischief, [in the Time of Ignorance:] or, as some relate it, it is with ر [i. e. كُنْتُ أُغَاوِرُهُمْ I used to make sudden attacks or incursions upon them]. (TA.)

تَغَوُّلٌ
5 تَغَوُّلٌ ذ is syn. with تَلَوُّنٌ [which primarily signifies The becoming altered in colour; but here, the varying in state or condition, or in form or appearance; or, agreeably with explanations of its verb by Esh-Shereeshee, (cited in Har p. 480,) the becoming altered in state or condition; and the becoming of various sorts or species]. (S, O, K.) One says, تغوّلت المَرْأَةُ, meaning تلوّنت [The woman varied in state or condition, or in form or appearance, &c.]: (S, O, TA:) and in like manner تغوّلت is said of the غُول [q. v.]. (TA.) And The woman made herself to be like the غُول. (TA.) And تَغَوُّلُ الفَلَاةِ means The dubious, and varying, state or condition, of the desert, or waterless desert. (TA.) And one says also, تغوّل الأَمْرُ (tropical:) The affair, or case, became altered so as to be unknown; [for تَنَاكَرَ, in my original, I read تَنَكَّرَ;] and became dubious, or confused. (TA.) ― -b2- And تغوّلت الأَرْضُ بِفُلَانٍ: see 1, former half. ― -b3- And تَغَوَّلَتْهُمُ الغُولُ is said of them who have been made to deviate from, miss, or lose, the right way [by the غُول; i. e. it means The غول made them to deviate &c.]. (TA.)

تَغَاوَلُوا
6 تَغَاوَلُوا ذ i. q. تَبَادَرُوا i. e. They hastened together; vied, or strove, one with another, in hastening; made haste to be, or get, before one another; strove, one with another, to be first, or beforehand, (comp. 3:) expl. by Freytag as meaning “ sese invicem studuerunt capere. ”]

اغتالهُ
8 اغتالهُ ذ : see 1, first sentence, in two places. ― -b2- Also (S) He slew him (S, Mgh, O, Msb) covertly (S, * Mgh, O *) or on an occasion of inadvertence; (S, * O, * Msb;) syn. ↓ قَتَلَهُ غِيلَةً. (S, Mgh, O.) ― -b3- See also 1, latter half. ― -b4- لَا يَغْتَالُهُ الشَّبَعُ, said of a hawk, (S, O, TA,) &c., (TA,) signifies (tropical:) Satiety will not deprive him of his strength, (S, O, TA,) and his vehemence of flight: meaning that he will not become satiated: (TA:) [it is said that] it occurs in a verse of Zuheyr, [but I do not find it in his Deewلn,] describing a hawk. (S, O, TA.) ― -b5- هٰذِهِ أَرْضٌ تَغْتَالُ المَشْىَ means (assumed tropical:) This is a land that renders unapparent in it the footing, or marching, [of travellers,] by reason of its far extent and its width: an ex. of the verb [in this sense] occurs in a verse of El-'Ajjلj cited voce نِيَاطٌ, in art. نوط. (S, O.) -A2- [And Freytag adds, in art. غيل, the two following significations: the former, or both, from the Deewلn of the Hudhalees: He overtook him in running: (compare 3 and 6 in this art.:) -A3- and He filled it so that the space became too contracted to take, or hold.]

غَوْلٌ
غَوْلٌ ذ Far extent of a desert, or waterless desert; (S, O, TA;) because it destroys him who passes along in it: (S, TA:) or of a land; because it casts away the travellers, or wayfarers, causes them to fall, or drop down, and removes them far away: and accord. to Lh, it is said of a land when one journeys in it without stopping. (TA.) One says, مَا أَبْعَدَ غَوْلَ هٰذِهِ الأَرْضِ How far is the extent of this land! and اـِنَّهَا لَبَعِيدَةُ الغَوْلِ [Verily it is far in extent]. (ISh, TA.) And أَرْضٌ ذَاتُ غَوْلٍ A land far extending, though in the view of the eye of little extent: (IKh, TA:) and غَيِّلٌ applied to land is said to have the same meaning. (TA in art. غيل.) And أَغْوَالُ الأَرْضِ [in which اغوال is app. pl. of غَوْلٌ] signifies The extremities of the land. (TA.) ― -b2- اِمْرَأَةٌ ذَاتُ غَوْلٍ A tall woman. (TA.) See 1, last sentence but two. [And see also غَيِّلَةٌ, voce غَيِّلٌ, in art. غيل.] ― -b3- [ناقة غول النجآء is a phrase mentioned without any indication of the meaning in the TA: perhaps نَاقَةُ غَوْلِ النَّجَآءِ, and signifying A she-camel of an exceeding degree of swiftness.] -A2- In the saying in the Kur [xxxvii. 46], لَا فِيهَا غَوْلٌ, [referring to the wine of Paradise,] it means The evil result of headache; because it is said in another place, [lvi. 19,] لَا يُصَدَّعُونَ عَنْهَا: (S, O, TA:) or it [there] means [simply] headache: or intoxication: (K, TA:) thus some expl. it as used in that instance: (TA:) or, as expl. by AO, it there means privation of the intellectual faculties. (S, O, TA.) ― -b2- See also غُولٌ, latter half. ― -b3- Also Distress, trouble, or molestation: (K, TA:) thus expl. by some as used in the Kur ubi suprà. (TA.) ― -b4- And Unfaithfulness; or unfaithful acting. (TA.) ― -b5- ↓ أَتَى غَوْلًا غَائِلَةً means He did a cunning, bad, action. (K.) -A3- Also Much earth. (S, O, K.) Hence the phrase غَوْلًا مِنَ الرَّمْلِ, [app. meaning A large quantity of sand,] in a verse of Lebeed. (S, O.) ― -b2- And A collection of [the trees called] طَلْح, (K, TA,) with which nothing participates. (TA.) ― -b3- And A low, or depressed, part of the earth, or of land. (K.)

غُولٌ
غُولٌ ذ A kind of [goblin,] demon, devil, or jinnee, which, the Arabs assert, appears to men in the desert, assuming various forms, causing them to wander from the way, and destroying them; (JM, and TA * on the authority of IAth;) but this the Prophet denied, saying, لَا غُولَ; by which, however, accord. to some, he did not mean to deny the existence of the غول, but only the assertion of the Arabs respecting its assuming various forms and its being able to cause any one to go astray: (IAth, JM, * TA:) i. q. سِعْلَاةٌ [q. v.]: or a sort of سِعْلَاة: (S, O, Msb:) or a male jinnee; the female being called سِعْلَاة: (Abu-l-Wefee ElAarلbee, TA:) pl. [of pauc.] أَغْوَالٌ and [of mult.] غِيلَانٌ (S, O, Msb, K) and غِوَلَةٌ: (O, TA:) and it signifies also an enchantress of the jinn: (K:) and a demon, or devil, that eats men: (En-Nadr, O, K:) or any jinnee, or devil, or animal of prey, that destroys a man: (TA:) or a certain beast, (K, TA,) terrible [in appearance], having tusks, or fangs, (TA,) seen by the Arabs, and known by them; and killed by Taنbbata Sharrà: (K, TA:) and such as varies in form or appearance, of the enchanters and of the jinn; (K, TA;) on his doing which, as is said in a trad., one should hastily utter the call to prayer, to prevent his mischief by the mention of God: (TA:) or anything by reason of which the intellect departs; as also ↓ غَوْلٌ: (K:) and anything that takes a man unexpectedly and destroys him: (S, O, Msb:) [whence] one says, الغَضَبُ غُولُ الحِلْمِ Anger [is that which] destroys, and does away with, forbearance, or clemency. (S, O.) ― -b2- Also Destruction: [or a cause thereof:] and death; or the decree of death. (K.) See 1, second sentence. ― -b3- And A calamity, or misfortune; (K, TA;) as also ↓ غَائِلَةٌ; (TA;) of which latter the pl. in this sense is غَوَائِلُ; (K, * TA;) thus mentioned by Ks. (Msb.) ― -b4- And A serpent: pl. أَغْوَالٌ: (K:) accord. to Az, the Arabs call serpents أَغْوَال; and thus this word is said to mean in the verse of Imra-el-Keys,
لِيَقْتُلَنِى وَالمَشْرَفِىُّ مُضَاجِعِى
وَمَسْنُونَةٌ زُرْقٌ كَأَنْيَابِ أَغْوَالِ
[To slay me, while the Meshrefee sword was my bedfellow, and so were sharpened, polished arrowheads, like the fangs of serpents]: (O, TA: *) but AHلt says that this is meant as an exaggeration: (TA:) and it is said that the poet here means devils. (O, TA.)

غِيلَةٌ
غِيلَةٌ ذ The slaying covertly, (Mgh,) or on an occasion of inadvertence; a subst. from اِغْتَالَهُ: (Msb:) originally with و [i. e. غِوْلَةٌ]. (S.) See 8: and see also art. غيل.

غَوْلَانٌ
غَوْلَانٌ ذ A plant of the [kind called] حَمْض, (A'Obeyd, AHn, S, O, K,) like the أُشْنَان [i. e. kali, or glasswort], (K,) or, accord. to AHn, resembling the عُنْظُوَان [which is described as a plant of the حَمْض, or, as some say, the best of the أُشْنَان], except that it is more slender; and it is a pasture. (TA.) -A2- Also sing. of غَوَالِينُ, which signifies [The ribs of a ship or boat, i. e.] the things that resemble the ضُلُوع in a ship or boat. (AA, O, TA.)

غَائِلٌ
غَائِلٌ ذ [act. part. n. of 1]. ― -b2- [Hence,] أَرْضٌ غَائِلَةُ النِّطَآءِ A land that destroys its inhabitant by reason of its far extent. (TA.) ― -b3- And غَائِلَةٌ [as an epithet applied to a fem. n.] signifies Caused to become absent, or to disappear; hidden, or concealed: or stolen. (ISh, TA.)

غَائِلَةٌ
غَائِلَةٌ ذ [as a subst.] Bad, or corrupt, conduct; and evil, or mischief. (Msb.) See also غَوْلٌ, last quarter. [And see art. غيل.] ― -b2- And [particularly] Wickedness, or disobedience, of a slave; and his running away; (Mgh in art. عدو, and Msb;) and the like thereof: pl. غَوَائِلُ. (Msb.) ― -b3- And [hence, perhaps, (as denoting a cause for reclaiming the price of a slave,) it is said that] it signifies A right which another than the seller has to the possession of a slave, whereby the sale is annulled, and the seller is obliged to return the price to the purchaser. (TA. voce خِبْثَةٌ.) ― -b4- See also غُولٌ, latter half. ― -b5- [Its pl.] غَوَائِلُ also signifies Places of destruction. (TA.) ― -b6- And you say, أَخَافُ غَائِلَتَهُ, meaning I fear the result, and the evil, or mischief, thereof. (TA.) -A2- Also A hole, or perforation, of a watering-trough, or tank, (IAar, O, K, * TA,) that causes the water to pass away: (TA:) pl. غَوَائِلُ. (IAar, O, TA.)

عَيْشٌ غُوَّلٌ
عَيْشٌ غُوَّلٌ ذ : see أَغْوَلُ.

أَرْضٌ غَيِّلَةٌ
أَرْضٌ غَيِّلَةٌ ذ A land far extending. (Lh, TA.) [Mentioned also in art. غيل.]

أَغْوَلُ
أَغْوَلُ ذ [More, and most, destructive]. One says, أَيَّةُ غُولٍ أَغْوَلُ مِنَ الغَضَبِ [What destroyer is more destructive than anger?]. (S, O: immediately following the explanation of the saying, الغَضَبُ غُولُ الحِلْمِ.) ― -b2- [Hence, perhaps,] عَيْشٌ أَغْوَلُ A soft, or plentiful and easy, life; (Ibn-'Abbلd, O, K;) as also ↓ غُوَّلٌ. (K.)

مِغْوَلٌ
مِغْوَلٌ ذ [primarily] An instrument with which a thing is destroyed. (Ham p. 648.) ― -b2- And [hence] used as meaning A knife: and in common acceptation, a knife that is put in the midst of a whip which is as a sheath to it: (Ham ibid.:) a knife to which a whip is a sheath: (Mgh:) or a slender sword, having a flat back (لَهُ قَفًا), (S, O, Msb,) like the knife, (Msb,) the sheath of which is like the whip: (S, O:) or an iron [weapon] that is put within a whip, which thus becomes to it a sheath: (K:) or a whip in the interior of which is a sword: (A'Obeyd, TA:) said to be thus called because its owner destroys with it his enemy unexpectedly: pl. مَغَاوِلُ: (TA:) and a thing like a مِشْمَل [or short and slender sword over which a man covers himself with his garment], except that it is more slender, and longer: (K:) and a long نَصْل [or blade], (AHn, K, TA,) of little breadth, thick in the مَتْن [which generally means the part in the middle of which is the ridge, but may here mean the back]: (AHn, TA:) or a short sword which a man wears inwrapped beneath his clothes: (TA:) or a slender sword, having a flat back (لَهُ قَفًا): (K:) or a slender iron [weapon], having a sharp edge and a flat back (وَقَفًا), which the assassin binds upon his waist in order that he may therewith destroy men. (TA.) ― -b3- [Hence,] فَرَسٌ ذَاتُ مِغْوَلٍ (tropical:) A mare having a quality, or faculty, of outstripping: (O, K, TA:) as though she destroyed the [other] horses so that they fell short of reaching her. (TA.)

نَزَلُوا مُغَاوِلِينَ
نَزَلُوا مُغَاوِلِينَ ذ , occurring in a trad. respecting the lie [that was uttered against 'ءïsheh, to which allusion is made in the Kur xxiv. 11], means They alighted [after] going far in the journeying. (TA.)

##### Türkçe

**غَالَهُ**
1 **غَالَهُ** **ذ** , (S, Mgh, O, Msb, K,) muzâri‘i **يَغُولُهُ**, (Msb, TA,) mastar ismi **غَوْلٌ**, (Mgh, Msb, TA,) O, yahut o, [TA’ya göre bir şey hakkında söylenir,] onu helâk etti; (Lth, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **اغتالهُ**: (K:) ve (K) o (bir şey, S, O) onu ansızın, farkında olmadan, yahut bilinmeyen bir taraftan aldı, yakaladı, yahut alıp götürdü; (S, O, K;) ve bunun gibi ↓ **اغتالهُ**: (S: [bu son lafzın bir örneğine ayrıca **خَرُوجٌ** maddesinde bak:]) ve IAar’a göre, **غال الشَّىْءُ زَيْدًا** “Şey Zeyd’i alıp götürdü” demektir. (TA.) Şöyle denir: ↓ **غَالَتْهُ غُولٌ** Bir [helâk sebebi] onu helâk etti: (K, TA:) yahut [onu öyle helâk etti ki nereye gittiği bilinmedi; zira] helâke düşen kimse hakkında (S, TA) ve nereye gittiği bilinmediğinde söylenir: (TA:) ve ayrıca “Ölüm yahut ölüm hükmü onu helâk etti, yahut alıp götürdü” mânasına da gelir. (TA.) Yine, bir beldede insanlar helâk olduğunda şöyle denir: **غَالَتْهُمْ تِلْكَ الأَرْضُ** [O yer onları orada helâk etti yahut helâk ettirdi]: ve **الأَرْضُ بِفُلَانٍ** ↓ **تَغَوَّلَتِ** “Yer, falanı helâk etti; ve onu saptıran bir yol tuttu” demektir. (TA.) Ve bir yer (أَرْض) hakkında, **تَغُولُ السَّابِلَةَ** denir; mânası: Yolcuları, seyyahları atar; onları düşürür yahut yere serer; ve onları çok uzaklara götürür. (TA.) ― -b2- **غَالَتِ الخَمْرُ فُلَانًا** demektir ki (mecaz kabul edilerek:) İçtiği şarap falanı aklından mahrum etti: yahut bedeninin sıhhatinden: (AHeyth, TA:) [yahut onu bozdu; zira] **غَالَهُ**, muzâri‘i **يَغُولُهُ**, **أَفْسَدَهُ** mânasına gelir; (Ksh ve Bd, xxxvii. 46’da;) ve **أَهْلَكَهُ** mânasına da: (Ksh, aynı yer:) ve AO’nun naklettiği bir şair şöyle der:
وَمَا زَالَتِ الكَأْسُ تَغْتَالُنَا
(mecaz kabul edilerek:) [Ve kadeh bizi aklımızdan mahrum etmeyi sürdürdü]. (S, O.) ― -b3- **تَغُولُ الثِّيَابَ فَتَقْصُرُ عَنْهَا** uzun boylu bir kadın hakkında söylenir [görünüşe göre mânası: Elbiselerin ölçüsünü aşar da elbiseler ona kısa kalır]: böyle bir kadına ↓ **ذَاتُ غَوْلٍ** denir. (TA.) ― -b4- Ve şöyle denir: **مَا غَالَكَ عَنَّا** yani: Seni bizden ne alıkoydu, yahut men etti; yahut alıkoydu veya men etti? (O.) ― -b5- Ve **غُلْتُهُ**, mastar ismi **غِيَالَةٌ** ve **غِيَالٌ** ve **غُؤُولٌ**, “Onu çaldım” demektir. (O ve TA, **غيل** maddesinde [hâlbuki **غول** maddesine aittir].)

**فَلَاةٌ تُغَوِّلُ**
2 **فَلَاةٌ تُغَوِّلُ** **ذ** , mastar ismi **تَغْوِيلٌ**, [bir çöl yahut susuz çöl] ki yolları belirgin değildir; böylece oradan geçen halkını şaşırtır. (TA.)

**مُغَاوَلَةٌ**
3 **مُغَاوَلَةٌ** **ذ** , **مُبَادَرَةٌ** ile eş anlamlıdır [bir şeyi yapmada yahut elde etmede/edinmede acele etmek, çabuk davranmak, yahut önce olmak için çabalamak], (S, O, K, TA,) [yahut] yolculukta vb. (TA.) Cerîr der ki, (S, O,) yahut el-Akhtal, (TA’da böyle,) atlıların ani baskın yaptığı bir adamı anarak, (S, TA,)
عَايَنْتُ مُشْعِلَةَ الرِعَالِ كَأَنَّهَا
طَيْرٌ تُغَاوِلُ فِى شَمَامٍ وُكُورَا
[Atlı küçük birliklerin yayılıp saçılanlarını gördüm; sanki onlar (Şemâm dağında) yuvalara koşuşan kuşlardı]. (S, O, TA.) Ve ‘Ammâr’dan bir rivayette, namazda kısa tuttuğu ve şöyle dediği nakledilir: **كُنْتُ أُغَاوِلُ حَاجَةً لِى** [Ben, bana ait bir ihtiyacı yerine getirmeye acele ediyordum]. (TA.) Ve Keys İbn-‘Âsım’dan bir rivayette, [şöyle dediği nakledilir:] **كُنْتُ أُغَاوِلُهُمْ فِى الجَاهِلِيَّةِ** yani: Câhiliye’de onlara karşı ani baskın yahut akın yapmada ve fesat çıkarmada onlardan önce olmaya çalışırdım (**أُبَادِرُهُمْ**): yahut bazıları bunu **ر** ile rivayet eder; [yani **كُنْتُ أُغَاوِرُهُمْ**: Onlara ani baskınlar yahut akınlar yapardım]. (TA.)

**تَغَوُّلٌ**
5 **تَغَوُّلٌ** **ذ** , **تَلَوُّنٌ** ile eş anlamlıdır [aslî olarak “renkte değişmek” demektir; fakat burada hâl ve durumca değişmek, yahut şekil ve görünüşçe değişmek; yahut Eş-Şereyşî’nin (Har s. 480’de nakledilen) fiil açıklamalarına göre, hâl ve durumca değişmek; ve türlü türlü cins ve nevilerden olmak]. (S, O, K.) Şöyle denir: **تغوّلت المَرْأَةُ**, mânası **تلوّنت** [Kadın hâl ve durumca, yahut şekil ve görünüşçe vb. değişti]: (S, O, TA:) ve aynı şekilde **تغوّلت** **غُول** hakkında da söylenir. (TA.) Ve: Kadın kendisini **غُول** gibi yaptı. (TA.) Ve **تَغَوُّلُ الفَلَاةِ** demektir ki: Çölün yahut susuz çölün şüpheli ve değişken hâli ve durumu. (TA.) Ve yine şöyle denir: **تغوّل الأَمْرُ** (mecaz:) İş yahut hâl bilinmez olacak şekilde değişti; [aslî nüshamda **تَنَاكَرَ** yerine **تَنَكَّرَ** okurum;] ve şüpheli oldu yahut karıştı. (TA.) ― -b2- Ve **تغوّلت الأَرْضُ بِفُلَانٍ**: 1’in ilk yarısına bak. ― -b3- Ve **تَغَوَّلَتْهُمُ الغُولُ**, doğru yoldan saptırılan, yolu şaşıran yahut kaybeden kimseler hakkında söylenir [**غُول** sebebiyle; yani mânası: **غُول** onları saptırdı vb.]. (TA.)

**تَغَاوَلُوا**
6 **تَغَاوَلُوا** **ذ** , **تَبَادَرُوا** ile aynı mânadadır; yani: Birlikte acele ettiler; acele etmede birbirleriyle yarıştılar yahut birbirleriyle önce olmaya çalıştılar; birbirlerinden önce olmak yahut öne geçmek için acele ettiler; birinci yahut önde olmak için birbirleriyle çekiştiler, (3 ile karşılaştır:) Freytag bunu “sese invicem studuerunt capere” mânasıyla açıklar.]

**اغتالهُ**
8 **اغتالهُ** **ذ** : 1’in ilk cümlesine, iki yerde, bak. ― -b2- Ayrıca (S) onu gizlice (S, Mgh, O, Msb) yahut gaflet anında öldürdü; (S, * O, * Msb;) eş anlamlısı ↓ **قَتَلَهُ غِيلَةً**. (S, Mgh, O.) ― -b3- Ayrıca 1’in ikinci yarısına bak. ― -b4- **لَا يَغْتَالُهُ الشَّبَعُ**, bir doğan hakkında söylenir, (S, O, TA,) vb., (TA,) mânası (mecaz:) Tokluk onu kuvvetinden mahrum etmez, (S, O, TA,) ve uçuş şiddetinden: yani tok olmaz: (TA:) [denilmiştir ki] bu, Zuheyr’in bir beytinde geçer; [fakat ben onu divanında bulmuyorum,] bir doğanı vasfederken. (S, O, TA.) ― -b5- **هٰذِهِ أَرْضٌ تَغْتَالُ المَشْىَ** demektir ki (mecaz kabul edilerek:) Bu, genişliği ve enine yayılışı sebebiyle, içinde ayak basmayı yahut yürüyüşü [yolcularınkini] belirsiz kılan bir yerdir: fiilin [bu mânada] bir örneği, **نِيَاطٌ** maddesinde, **نوط** kökünde, el-‘Accâc’dan nakledilen bir beyitte geçer. (S, O.) -A2- [Ve Freytag, **غيل** maddesinde, şu iki mânayı ekler: birincisi, yahut ikisi de, Huzelîlerin divanından: Koşmada ona yetişti: (bu maddede 3 ve 6 ile karşılaştır:) -A3- ve Onu doldurdu da boşluk, almaya yahut tutmaya çok dar oldu.]

**غَوْلٌ**
**غَوْلٌ** **ذ** Susuz çölün uzak uzanışı; (S, O, TA;) çünkü onda geçen kimseyi helâk eder: (S, TA:) yahut bir yerin uzak uzanışı; çünkü yolcuları, seyyahları atar, onları düşürür yahut yere serer, ve onları çok uzaklara götürür: ve Lh’ye göre, bir yerde durmaksızın yolculuk edildiğinde yer hakkında söylenir. (TA.) Şöyle denir: **مَا أَبْعَدَ غَوْلَ هٰذِهِ الأَرْضِ** Bu yerin uzanışı ne kadar uzak! ve **اـِنَّهَا لَبَعِيدَةُ الغَوْلِ** [Şüphesiz o, uzanışça uzaktır]. (ISh, TA.) Ve **أَرْضٌ ذَاتُ غَوْلٍ**: Göze az uzanır göründüğü hâlde çok uzanan bir yer: (IKh, TA:) ve yere nispetle **غَيِّلٌ** de aynı mânada söylenir. (TA, **غيل** maddesinde.) Ve **أَغْوَالُ الأَرْضِ** [burada **اغوال** görünüşe göre **غَوْلٌ**’ün çoğuludur] “Yerin uçları, kenarları” demektir. (TA.) ― -b2- **اِمْرَأَةٌ ذَاتُ غَوْلٍ** Uzun boylu bir kadın. (TA.) 1’in sondan iki önceki cümlesine bak. [Ve ayrıca **غَيِّلَةٌ**’ye, **غيل** maddesinde **غَيِّلٌ** lafzına bak.] ― -b3- [**ناقة غول النجآء** ifadesi TA’da mânası belirtilmeden zikredilmiştir: belki **نَاقَةُ غَوْلِ النَّجَآءِ** olup “aşırı derecede süratli bir dişi deve” mânasındadır.] -A2- Kur’ân’da [xxxvii. 46] **لَا فِيهَا غَوْلٌ** sözünde, [cennet şarabına dair,] mânası: Baş ağrısının kötü sonucu; çünkü başka bir yerde [lvi. 19] **لَا يُصَدَّعُونَ عَنْهَا** denmiştir: (S, O, TA:) yahut orada [sadece] baş ağrısı demektir: yahut sarhoşluk: (K, TA:) bazıları onu o yerde böyle açıklar: (TA:) yahut AO’nun açıklamasına göre, orada aklî melekelerden mahrumiyet demektir. (S, O, TA.) ― -b2- Ayrıca **غُولٌ**’ün ikinci yarısına bak. ― -b3- Ayrıca Sıkıntı, meşakkat, yahut eziyet: (K, TA:) Kur’ân’da yukarıdaki yerde bazılarınca böyle açıklanır. (TA.) ― -b4- Ve Hıyanet; yahut hıyanetli davranış. (TA.) ― -b5- ↓ **أَتَى غَوْلًا غَائِلَةً** demektir ki: Kurnazca, kötü bir iş yaptı. (K.) -A3- Ayrıca Çok toprak. (S, O, K.) Bundan Lebîd’in bir beytindeki **غَوْلًا مِنَ الرَّمْلِ** sözü [görünüşe göre “çok miktar kum” mânasında]. (S, O.) ― -b2- Ve [**طَلْح** denilen ağaçlardan] bir topluluk, (K, TA,) ki ona hiçbir şey ortak olmaz. (TA.) ― -b3- Ve Yerin yahut arazinin alçak, çukur bir kısmı. (K.)

**غُولٌ**
**غُولٌ** **ذ** Arapların iddia ettiğine göre, çölde insanlara çeşitli suretlerde görünen, onları yoldan saptıran ve onları helâk eden bir tür [hortlak] şeytan, iblis, yahut cin; (JM ve TA, IAth rivayetiyle;) fakat Peygamber bunu inkâr etti ve **لَا غُولَ** dedi; bununla birlikte bazılarına göre, o, **غُول**’ün varlığını inkâr etmeyi değil, yalnız Arapların onun çeşitli suretlere girmesi ve herhangi birini saptırabilmesi hakkındaki iddiasını inkâr etmeyi kastetmiştir: (IAth, JM, * TA:) **سِعْلَاةٌ** ile aynı mânadadır [ona bak]: yahut **سِعْلَاة**’nın bir türü: (S, O, Msb:) yahut erkek cin; dişisine **سِعْلَاة** denir: (Abu-l-Wefee ElAarلbee, TA:) çoğulu [azlık] **أَغْوَالٌ** ve [çokluk] **غِيلَانٌ** (S, O, Msb, K) ve **غِوَلَةٌ**: (O, TA:) ayrıca cinlerden bir büyücü kadın mânasına da gelir: (K:) ve insan yiyen bir şeytan yahut iblis: (En-Nadr, O, K:) yahut insanı helâk eden herhangi bir cin, yahut şeytan, yahut yırtıcı hayvan: (TA:) yahut belirli bir hayvan, (K, TA,) [görünüşçe] korkunç, azı dişleri yahut dişleri olan, (TA,) Arapların gördüğü ve bildiği; ve Taنbbata Sharrà tarafından öldürülen: (K, TA:) ve büyücülerden ve cinlerden şekil ve görünüşçe değişen şey: (K, TA;) onun bunu yapması hâlinde, bir rivayette söylendiği üzere, Allah’ı anmakla onun zararını önlemek için ezanı çabucak okumak gerekir: (TA:) yahut aklın gitmesine sebep olan herhangi bir şey; bunun gibi ↓ **غَوْلٌ**: (K:) ve insanı ansızın alıp helâk eden herhangi bir şey: (S, O, Msb:) [bundan] şöyle denir: **الغَضَبُ غُولُ الحِلْمِ** Öfke, hilmi (yumuşaklığı) helâk eden ve gideren [şey]dir. (S, O.) ― -b2- Ayrıca Helâk: [yahut onun sebebi:] ve ölüm; yahut ölüm hükmü. (K.) 1’in ikinci cümlesine bak. ― -b3- Ve Bir musibet yahut felâket; (K, TA;) bunun gibi ↓ **غَائِلَةٌ**; (TA;) bu sonuncunun bu mânadaki çoğulu **غَوَائِلُ**’dür; (K, * TA;) Ks tarafından böyle zikredilmiştir. (Msb.) ― -b4- Ve Bir yılan: çoğulu **أَغْوَالٌ**: (K:) Az’a göre, Araplar yılanlara **أَغْوَال** derler; ve bu kelimenin İmru’ul-Kays’ın şu beytinde bu mânada olduğu söylenir:
لِيَقْتُلَنِى وَالمَشْرَفِىُّ مُضَاجِعِى
وَمَسْنُونَةٌ زُرْقٌ كَأَنْيَابِ أَغْوَالِ
[Beni öldürmek için; hâlbuki Meşrefî kılıç yatak arkadaşım idi; ve mavi, bilenmiş, parlatılmış ok uçları da, yılanların dişleri gibi idi]: (O, TA: *) fakat AHلt bunun mübalağa kastedildiğini söyler: (TA:) ve şairin burada şeytanları kastettiği de söylenir. (O, TA.)

**غِيلَةٌ**
**غِيلَةٌ** **ذ** Gizlice öldürme, (Mgh,) yahut gaflet anında; **اِغْتَالَهُ**’dan bir isim: (Msb:) aslında و ile [yani **غِوْلَةٌ**]. (S.) 8’e bak: ve ayrıca **غيل** maddesine bak.

**غَوْلَانٌ**
**غَوْلَانٌ** **ذ** **حَمْض** türünden bir bitki, (A'Obeyd, AHn, S, O, K,) **أُشْنَان** gibi, (K,) yahut AHn’ye göre **عُنْظُوَان**’a benzer; ancak daha incedir; ve bir otlaktır. (TA.) -A2- Ayrıca **غَوَالِينُ**’ün tekilidir; bu da [gemi yahut kayığın kaburgaları, yani] gemi yahut kayıkta **ضُلُوع**’a benzeyen şeyler demektir. (AA, O, TA.)

**غَائِلٌ**
**غَائِلٌ** **ذ** [1’in ism-i fâili]. ― -b2- [Bundan,] **أَرْضٌ غَائِلَةُ النِّطَآءِ**: Uzak uzanışı sebebiyle içinde oturanı helâk eden bir yer. (TA.) ― -b3- Ve **غَائِلَةٌ** [müennes bir isme sıfat olarak] “yok edilmiş, kaybolmuş; gizlenmiş, saklanmış: yahut çalınmış” demektir. (ISh, TA.)

**غَائِلَةٌ**
**غَائِلَةٌ** **ذ** [isim olarak] Kötü yahut bozuk davranış; ve şer, yahut fesat. (Msb.) Ayrıca **غَوْلٌ**’ün son çeyreğine bak. [Ve **غيل** maddesine bak.] ― -b2- Ve [özellikle] bir kölenin kötülüğü yahut itaatsizliği; ve kaçması; (Mgh, **عدو** maddesinde, ve Msb;) ve bunun benzeri: çoğulu **غَوَائِلُ**. (Msb.) ― -b3- Ve [bundan belki, (kölenin bedelini geri istemeye sebep olan bir kusur olarak)] “satıcıdan başkasının köle üzerinde sahiplik hakkı” mânasına geldiği söylenir; bununla satış bozulur ve satıcı, bedeli alıcıya geri vermekle yükümlü olur. (TA. **خِبْثَةٌ** maddesinde.) ― -b4- Ayrıca **غُولٌ**’ün ikinci yarısına bak. ― -b5- [Çoğulu] **غَوَائِلُ** ayrıca “helâk yerleri” demektir. (TA.) ― -b6- Ve şöyle dersin: **أَخَافُ غَائِلَتَهُ**, yani: Onun sonucundan ve şerrinden yahut fesadından korkarım. (TA.) -A2- Ayrıca suluk yahut su haznesindeki bir delik yahut yarık, (IAar, O, K, * TA,) ki suyun akıp gitmesine sebep olur: (TA:) çoğulu **غَوَائِلُ**. (IAar, O, TA.)

**عَيْشٌ غُوَّلٌ**
**عَيْشٌ غُوَّلٌ** **ذ** : **أَغْوَلُ**’e bak.

**أَرْضٌ غَيِّلَةٌ**
**أَرْضٌ غَيِّلَةٌ** **ذ** Uzak uzanan bir yer. (Lh, TA.) [**غيل** maddesinde de zikredilmiştir.]

**أَغْوَلُ**
**أَغْوَلُ** **ذ** [Daha çok, ve en çok, helâk edici]. Şöyle denir: **أَيَّةُ غُولٍ أَغْوَلُ مِنَ الغَضَبِ** [Öfkeden daha helâk edici hangi helâk edici vardır?]. (S, O: **الغَضَبُ غُولُ الحِلْمِ** sözünün açıklamasının hemen ardından.) ― -b2- [Bundan belki,] **عَيْشٌ أَغْوَلُ** Yumuşak, yahut bol ve kolay bir hayat; (İbn-‘Abbâd, O, K;) bunun gibi ↓ **غُوَّلٌ**. (K.)

**مِغْوَلٌ**
**مِغْوَلٌ** **ذ** [aslî olarak] Bir şeyin helâk edildiği alet. (Ham s. 648.) ― -b2- Ve [bundan] “bıçak” mânasında kullanılır: ve örfte, kamçı gibi bir kılıfın ortasına konulan bıçak: (Ham, aynı yer:) kamçının kılıf olduğu bıçak: (Mgh:) yahut bıçak gibi, kını kamçı gibi olan, sırtı düz (لَهُ قَفًا) ince bir kılıç, (S, O, Msb, ) : (S, O:) yahut kamçının içine konulan demir [silah], böylece kamçı ona kılıf olur: (K:) yahut içinde kılıç bulunan bir kamçı: (A'Obeyd, TA:) sahibinin bununla düşmanını ansızın helâk etmesi sebebiyle böyle adlandırıldığı söylenir: çoğulu **مَغَاوِلُ**: (TA:) ve **مِشْمَل** gibi bir şey; ancak daha incedir ve daha uzundur: (K:) ve eni az, **مَتْن**’inde kalın uzun bir **نَصْل** [yahut bıçak/kılıç ağzı], (AHn, K, TA,) : (AHn, TA:) yahut kişinin elbisesinin altında sarılı olarak taşıdığı kısa bir kılıç: (TA:) yahut sırtı düz (لَهُ قَفًا) ince bir kılıç: (K:) yahut keskin ağızlı ve düz sırtlı (وَقَفًا) ince bir demir [silah]; suikastçı onu beline bağlar ki onunla insanları helâk etsin. (TA.) ― -b3- [Bundan,] **فَرَسٌ ذَاتُ مِغْوَلٍ** (mecaz:) “Geçip gitme niteliği yahut kudreti olan bir kısrak” demektir: (O, K, TA:) sanki [diğer] atları helâk etmiş de ona yetişmekten geri kalmışlardır. (TA.)

**نَزَلُوا مُغَاوِلِينَ**
**نَزَلُوا مُغَاوِلِينَ** **ذ** , ‘Âişe’ye atılan iftiraya dair rivayette (Kur’ân xxiv. 11’de işaret edilen) geçer; mânası: Yolculukta uzak gittikten sonra konakladılar. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَالَ
غَالَ ( w )  U ( n. ac. غَوْل 1 ),
a.  Carried off, seized; abducted.

b.  Destroyed; slew.

غَوَّلَ
غَوَّلَ II ,
a.  [ coll. ], Ate lilke an ogre.

b.  Led astray.

غَاْوَلَ
غَاْوَلَ III ,
a.  Hastened. V, Altered, changed ; changed shape.

تَغَاْوَلَ
تَغَاْوَلَ VI ,
a.  Hastened; strove together.

اِغْتَوَلَ
اِغْتَوَلَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  Overtook.

غَوْل
غَوْل 1 ,
a.  Distance, far extent.

b.  Tall.

غُوْل
غُوْل 3 , ( غِيْلَان [ 34I ] ,  أَغْوَاْل 38 ),
a.  Demon, ogre, ghoul, goblin, hob-goblin; genie.

b.  Calamity, misfortune, catastrophe, disaster; destruction.

مِغْوَل
مِغْوَل 20 , ( pl. مَغَاْوِلُ 44 ),
a.  Knife; stiletto, poniard; sword-stick.

غَاْوِل
غَاْوِل 21 ,
a.  Sudden, unexpected.

غَاْوِلَة
غَاْوِلَة 21t , ( pl. غَوَاْوِلُ 41 ),
a.  see 3 (b) .

b.  Evil, mischief; wickedness.

غَوْلَاْنُ
غَوْلَاْنُ 33 ,
a.  A plant.

أَتَى غَوْلًا غَائِلَةً
أَتَى غَوْلًا غَائِلَةً
a.  He did a cunning, bad action : got himself into trouble.

##### Türkçe

غَالَ
غَالَ ( w )  U ( m. ac. **غَوْل** 1 ),
a.  Alıp götürdü, ele geçirdi; kaçırdı.

b.  Helâk etti; öldürdü.

غَوَّلَ
غَوَّلَ II ,
a.  [ topl. ], **غُوْل** yedi (bir gulyabani yedi).

b.  Saptırdı.

غَاْوَلَ
غَاْوَلَ III ,
a.  Acele etti. V, Değişti, değişti; şekil değiştirdi.

تَغَاْوَلَ
تَغَاْوَلَ VI ,
a.  Acele etti; birlikte çabaladı.

اِغْتَوَلَ
اِغْتَوَلَ VIII ,
a.  I (a) , ( b )’ye bak.

c.  Yetişti.

غَوْل
غَوْل 1 ,
a.  Uzaklık, uzak uzanım.

b.  Uzun.

غُوْل
غُوْل 3 , ( **غِيْلَان** [ 34I ] ,  **أَغْوَاْل** 38 ),
a.  Cin, gulyabani, gul, goblin, hob-goblin; peri.

b.  Felâket, musibet, katastrof, âfet; yıkım.

مِغْوَل
مِغْوَل 20 , ( çoğ. **مَغَاْوِلُ** 44 ),
a.  Bıçak; stiletto, hançer; baston-kılıç.

غَاْوِل
غَاْوِل 21 ,
a.  Ansızın, beklenmedik.

غَاْوِلَة
غَاْوِلَة 21t , ( çoğ. **غَوَاْوِلُ** 41 ),
a.  3 (b)’ye bak.

b.  Kötülük, fesat; fenalık.

غَوْلَاْنُ
غَوْلَاْنُ 33 ,
a.  Bir bitki.

أَتَى غَوْلًا غَائِلَةً
أَتَى **غَوْلًا غَائِلَةً**
a.  Kurnaz, kötü bir iş yaptı: kendisini belâya soktu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غول
غَالَ - يَغُوْلُ - غَوْل
غَالَ - يَغُوْلُ + كائن + كائناً: سمَّمه: أهلكه وقتله غيلة: أهلكه وقتله بطريقة أو مادة خفية من حيث لا يشعر
غَوْل: اسم فعل " غَالَ - يَغُوْلُ ": وهي كذلك اسم آلة منه: الشيء السام الذي يقتل ويهلك الكائن من  حيث لا يشعر: وهي كذلك اصطلاحاً: مادة الكحول المعروفة: فالغَوْل هي مادة " الغَوْل" أي القتل بالسم البطيء من حيث لا يشعر المقتول: قهي سامة قاتلة
اغْتال - يَغْتَالُ + كائن + كائناً: على وزن " افتعلَ" من " غَالَ - يَغُوْلُ ": يقوم بفعل " غَالَ - يَغُوْلُ "بشكل ذاتي: يَغُوْلُه بدافع ذاتي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التسبب بالموت بأنواعه المختلفة " وهي:
خَنَقَ - يَخْنُقُ، حَسَّ - يَحُسُّ، غَالَ - يَغُوْلُ، وَقَذَ - يَقِذُ، بَخَعَ - يَبْخَعُ، صَعَقَ - يَصْعَقُ
غول
 	﴿لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون(47)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [غول] غ و ل: غَالَه الشيء من باب قال و اغْتَالَه إذا أخذه من حيث لم يدر وقوله تعالى ﴿لا فيها غَوْلٌ أي ليس فيها غَائلةُ الصداع لأنه قال في موضع آخر﴾ لا يصدعون عنها {وقال أبو عبيدة الغَوْل أن تغتال عقولهم و الغُول بالضم من السَّعالي والجمع أَغْوال و غِيلانٌ وكل ما اغتال الإنسان فأهلكه فهو غُولٌ والغضب غُول الحِلم لأنه يغتاله ويذهب به يقال أيَّة غُولٍ أغْوَلُ من الغضب و اغْتَالَه قتله غيلة وأصله الواو
معجم الفرائد القرآنية:
غ و ل
"غَوْلٌ"  في قوله تعالـى :" لا فِيهَا غَوْلٌ وَلا هُمْ عَنْهَا يُنْزَفُـونَ " ( 47) الصافات .
الغَوْل : إهلاك الشيء من حيث لا يُحسّ به، وفي الآية إهلاك العقل أي غيبوبته، والغول أيضاً ما يعتري شارب الخمر من الصداع والألم .
الراغب
غول
- الغول: إهلاك الشيء من حيث لا يحس به، يقال: غال يغول غولا، واغتاله اغتيالا، ومنه سمي السعلاة غولا. قال في صفة خمر الجنة: }لا فيها غول﴿[الصافات/47]، نفيا لكل ما نبه عليه بقوله:﴾وإثمهما أكبر من نفعهما﴿[البقرة/219]، وبقوله:﴾رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه{ [المائدة/90].
ملخص اللسان:
1.     غول: غاله الشيءُ يَغُوله غَوْلاً واغْتاله: أَهلكه وأَخذه من حيث لم يَدْر.
2.     والغُول: المنيّة.
3.     واغْتاله: قَتَله غِيلة، أَي في اغْتيال وخُفْية،
4.     وقيل: هو أَن يخدَع الإِنسان حتى يصير إِلى مكان قد استخفى له فيه مَن يقتله؛
5.     والغُول: كل شيء ذهب بالعقل.
6.     والغَوائل: الدواهي.
7.     وتَغَوَّلت الغُول: تخيلت وتلوّنت؛
8.     الغُول أَحد الغِيلان وهي جنس من الشياطين والجن،
9.     وقد غالَتْهم تلك الأَرض إِذا هلكوا فيها؛
10.                        والغَوْل: التُّراب الكثير؛
11.                        والغَوْل: الصُّداع، وقيل السُّكر،
لسان العرب
● - غول: غاله الشيءُ غَوْلاً واغْتاله: أَهلكه وأَخذه من حيث لم يَدْر.     والغُول: المنيّة. واغْتاله: قَتَله غِيلة، والأَصل الواو. الأَصمعي وغيره:     قَتل فلان فلاناً غِيلة أَي في اغْتيال وخُفْية، وقيل: هو أَن يخدَع     الإِنسان حتى يصير إِلى مكان قد استخفى له فيه مَن يقتله؛ قال ذلك أَبو عبيد.     وقال ابن السكيت: يقال غاله يَغُوله إِذا اغْتاله، وكل ما أَهلك     الإِنسان فهو غُول، وقالوا: الغضب غُول الحلم أَي أَنه يُهْلكه ويَغْتاله ويذهب     به. ويقال: أَيَّةُ غُول أَغْوَل من الغضب. وغالتْ فلاناً غُول أَي     هَلَكَةٌ، وقيل: لم يُدْر أَين صَقَع. ابن الأَعرابي: وغال الشيءُ زيداً إِذا     ذهب به يَغُوله. والغُول: كل شيء ذهب بالعقل. الليث: غاله الموت أَي     أَهلكه؛ وقول الشاعر أَنشده أَبو زيد:     غَنِينَا وأَغْنانا غنانا، وغالَنا     مآكل، عَمَّا عندكم، ومَشاربُ     يقال: غالنا حَبَسنا. يقال: ما غالك عنا أَي ما حبَسك عنا.     الأَزهري: أَبو عبيد الدواهي وهي الدَّغاوِل، والغُول الداهية. وأَتَى     غُوْلاً غائلة أَي أَمراً منكَراً داهياً. والغَوائل: الدواهي. وغائِلة     الحوض: ما انخرق منه وانثقب فذهب بالماء؛ قال الفرزدق:     يا قيسُ، إِنكمُ وجدْتم حَوْضَكم     غالَ القِرَى بمُثَلَّمٍ مَفْجور     ذهبتْ غَوائِلُه بما أَفْرَغْتُمُ،     بِرِشاء ضَيِّقة الفُروع قَصِير     وتَغَوَّل الأَمرُ: تناكر وتَشابه.     والغُول، بالضم: السِّعْلاة، والجمع أَغْوال وغِيلان.     والتَّغَوُّل: التَّلَوُّن، يقال: تَغَوَّلت المرأَة إِذا تلوّنت؛ قال     ذو الرمة:     إِذا ذاتُ أَهْوال ثَكُولٌ تَغَوَّلت     بها الرُّبْدُ فَوْضى، والنَّعام السَّوارِحُ     وتَغَوَّلت الغُول: تخيلت وتلوّنت؛ قال جرير:     فَيَوْماً يُوافِيني الهَوى غير ماضِيٍ،     ويوماً ترى منهنّ غُولاً تَغَوَّلُ     (* قوله «غير ماضيٍ» هكذا في الأصل وفي ديوان جرير: فيوماً بجارين الهوى     غير ماصِباً، وربما كان في الروايتين تحريف).     قال ابن سيده: هكذا أَنشده سيبويه، ويروى: فيوماً يُجارِيني الهَوى،     ويروى: يوافِيني الهوى دون ماضي. وكلّ ما اغتال الإِنسانَ فأَهلكه فهو غُول.     وتَغَوَّلتهم الغُول: تُوِّهوا. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم:     عليكم بالدُّلْجة فإِن الأَرض تطوى بالليل، وإِذا تَغَوَّلت لكم الغِيلان     فبادروا بالأَذان ولا تنزلوا على جوادِّ الطريق ولا تصلّوا عليها فإِنها     مأْوى الحيات والسباع أَي ادفعوا شرّها بذكر الله، وهذا يدل على أَنه لم     يرد بنفيها عدمَها، وفي الحديث: ان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال:     لا عَدْوى ولا هامَة ولا صَفَر ولا غُولَ؛ كانت العرب تقول إِن الغِيلان     في الفَلَوات تَراءَى للناس، فتَغَوَّلُ تَغَوّلاً أَي تلوّن تلوّناً     فتضلهم عن الطريق وتُهلكهم، وقال: هي من مَردة الجن والشياطين، وذكرها في     أَشعارهم فاشٍ فأَبطل النبي، صلى الله عليه وسلم، ما قالوا؛ قال الأَزهري:     والعرب تسمي الحيّات أَغْوالاً؛ قال ابن الأَثير: قوله لا غُولَ ولا     صَفَر، قال: الغُول أَحد الغِيلان وهي جنس من الشياطين والجن، كانت العرب تزعم     أَن الغُول في الفَلاة تتراءَى للناس فتَتَغَوّل تغوّلاً أَي تتلوَّن     تلوّناً في صُوَر شتَّى وتَغُولهم أَي تضلهم عن الطريق وتهلكهم، فنفاه     النبي، صلى الله عليه وسلم، وأَبطله؛ وقيل: قوله لا غُولَ ليس نفياً لعين     الغُول ووُجوده، وإِنما فيه إِبطال زعم العرب في تلوّنه بالصُّوَر المختلفة     واغْتياله، فيكون المعنيّ بقوله لا غُولَ أَنها لا تستطيع أَن تُضل     أَحداً، ويشهد له الحديث الآخر: لا غُولَ ولكن السَّعالي؛ السَّعالي: سحرة     الجن، أَي ولكن في الجن سحرة لهم تلبيس وتخييل. وفي حديث أَبي أَيوب: كان لي     تمرٌ في سَهْوَةٍ فكانت الغُول تجيء فتأْخذ. والغُول: الحيَّة، والجمع     أَغْوال؛ قال امرؤ القيس:     ومَسْنونةٍ زُرقٍ كأَنْياب أَغْوال     قال أَبو حاتم: يريد أَن يكبر بذلك ويعظُم؛ ومنه قوله تعالى: كأَنه رؤوس     الشياطين؛ وقريش لم تَرَ رأْس شيطان قط، إِنما أَراد تعظيم ذلك في     صدورهم، وقيل: أَراد امرؤ القيس بالأَغْوال الشياطين، وقيل: أَراد الحيّات،     والذي هو أَصح في تفسير قوله لا غُول ما قال عمر، رضي الله عنه: إِن أَحداً     لا يستطيع أَن يتحوّل عن صورته التي خلق عليها، ولكن لهم سحرَة كسحرتكم،     فإِذا أَنتم رأَيتم ذلك فأَذِّنوا؛ أَراد أَنها تخيّل وذلك سحر منها.     ابن شميل: الغُول شيطان يأْكل الناس. وقال غيره: كل ما اغْتالك من جنّ أَو     شيطان أَو سُبع فهو غُول، وفي الصحاح: كل ما اغْتال الإِنسان فأَهلكه فهو     غُول. وذكرت الغِيلان عند عمر، رضي الله عنه، فقال: إِذا رآها أَحدكن     فليؤذِّن فإِنه لا يتحوّل عن خلقه الذي خلق له. ويقال: غالَتْه غُول إِذا     وقع في مهلكه. والغَوْل: بُعْد المَفازة لأَنه يَغْتال من يمرّ به؛     وقال:به تَمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَه،     بِنا حَراجِيجُ المَهارى النُّفَّهِ     المِيلَهُ: أَرض تُوَلّه الإِنسان أَي تحيِّره، وقيل: لأَنها تَغْتال     سير القوم. وقال اللحياني: غَوْل الأَرض أَن يسير فيها فلا تنقطع. وأَرض     غَيِلة: بعيدة الغَوْل، عنه أَيضاً. وفلاة تَغَوَّل أَي ليست بيِّنة الطرق     فهي تُضَلِّل أَهلَها، وتَغَوُّلها اشتِباهُها وتلوُّنها. والغَوْل:     بُعْد الأَرض، وأَغْوالها أَطرافُها، وإِنما سمي غَوْلاً لأَنها تَغُول     السَّابِلَة أَي تقذِف بهم وتُسقطهم وتبعِدهم. ابن شميل: يقال ما أَبعد غَوْل     هذه الأَرض أَي ما أَبعد ذَرْعها، وإِنها لبعيدة الغَوْل. وقد تَغَوَّلت     الأَرض بفلان أَي أَهلكته وضلّلته. وقد غالَتْهم تلك الأَرض إِذا هلكوا     فيها؛ قال ذو الرمة:     ورُبّ مَفازةٍ قُذُف جَمُوحٍ،     تَغُول مُنَحِّبَ القَرَبِ اغْتِيالا     وهذه أَرض تَغْتال المَشْيَ أَي لا يَسْتَبين فيها المشي من بُعْدها     وسعتها؛ قال العجاج:     وبَلْدَةٍ بعيدةِ النِّياطِ،     مَجْهولةٍ تَغْتالُ خَطْوَ الخاطي     ابن خالويه: أَرض ذات غَوْل بعيدة وإِن كانت في مَرْأَى العين قريبة.     وامرأَة ذات غَوْل أَي طويلة تَغُول الثياب فتقصُر عنها. والغَوْل: ما     انهبط من الأَرض؛ وبه فسر قول لبيد:     عَفَتِ الديارُ مَحَلّها، فمُقامُها،     بِمِنًى تأَبَّدَ غَوْلُها فَرِجامُها     وقيل: إِن غَوْلها ورِجامها في هذا البيت موضعان. والغَوْل: التُّراب     الكثير؛ ومنه قول لبيد يصف ثوراً يَحْفِر رملاً في أَصل أَرْطاةٍ:     ويَبْري عِصِيّاً دونها مُتْلَئِبَّةً،     يَرى دُونَها غَوْلاً، من الرَّمْلِ، غائِلا     ويقال للصَّقْر وغيره: لا يغتاله الشبع؛ قال زهير يصف صَقْراً:     من مَرْقَبٍ في ذُرى خَلقاء راسِيةٍ،     حُجْن المَخالِبِ لا يَغْتاله الشِّبَعُ     أَي لا يذهب بقُوّته الشبع، أَراد صقراً حُجْناً مخالبُه ثم أَدخل عليه     الأَلف واللام. والغَوْل: الصُّداع، وقيل السُّكر، وبه فسر قوله تعالى:     لا فيها غَوْل ولا هم عنها يُنْزَفون؛ أَي ليس فيها غائلة الصُّداع لأَنه     تعالى قال في موضع آخر: لا يصدَّعون عنها ولا يُنْزِفون. وقال أَبو     عبيدة: الغَوْل أَن تَغْتال عقولَهم؛ وأَنشد:     وما زالت الخمر تَغْتالُنا،     وتذهَبُ بالأَوَّلِ الأَوَّلِ     أَي توصِّل إِلينا شرًّا وتُعْدمنا عقولَنا. التهذيب: معنى الغَوْل يقول     ليس فيها غيلة، وغائلة وغَوْل سواء. وقال محمد بن سلام: لا تَغُول     عقولهم ولا يسكَرون. وقال أَبو الهيثم: غالَتِ الخمر فلاناً إِذا شربها فذهبت     بعقله أَو بصحة بدنه، وسميت الغُول التي تَغُول في الفَلوات غُولاً بما     توصِّله من الشرِّ إِلى الناس، ويقال: سميت غُولاً لتلوُّنها، والله     أَعلم. وقوله في حديث عهدة المَماليك: لا داء ولا خِبْثَةَ ولا غائِلة؛     الغائلة فيه أَن يكون مسروقاً، فإِذا ظهر واستحقه مالكه غال مال مشتريه الذي     أَدَّاه في ثمنه أَي أَتلفه وأَهلكه. يقال: غاله يَغُوله واغْتاله أَي     أَذهبه وأَهلكه، ويروى بالراء، وهو مذكور في موضعه. وفي حديث بن ذي يَزَن:     ويَبْغُون له الغَوائل أَي المهالك، جمع غائلة. والغَوْل: المشقَّة.     والغَوْل: الخيانة. ويروى حديث عهدة المماليك: ولا تَغْيِيب؛ قال ابن شميل:     يكتب الرجل العُهود فيقول أَبيعُك على أَنه ليس لك تَغْيِيب ولا داء ولا     غائلة ولا خِبْثة؛ قال: والتَّغْيِيب أَن لا يَبِيعه ضالَّة ولا لُقَطة ولا     مُزَعْزَعاً، قال: وباعني مُغَيَّباً من المال أَي ما زال يَخْبَؤُه     ويغيِّبه حتى رَماني به أَي باعَنِيه؛ قال: والخِبْثة الضالَّة أَو السَّرقة،     والغائلة المغيَّبة أَو المسروقة، وقال غيره: الداء العَيْب الباطن الذي     لم يُطْلِع البائعُ المشتري عليه، والخِبْثة في الرَّقيق أَن لا يكون     طيِّب الأَصل كأَنه حرُّ الأَصل لا يحل ملكه لأَمانٍ سبق له أَو حرِّية     وجبت له، والغائلة أَن يكون مسروقاً، فإِذا استُحِق غال مال مشتريه الذي     أَدَّاه في ثمنه؛ قال محمد بن المكرم: قوله الخِبْثة في الرَّقيق أَن لا     يكون طيب الأَصل كأَنه حرّ الأَصل فيه تسمُّح في اللفظ، وهو إِذا كان حرّ     الأَصل كان طيِّب الأَصل، وكان له في الكلام متَّسع لو عدَل عن هذا.     والمُغاوَلة: المُبادرة في الشيء. والمُغاوَلة: المُبادَأَة؛ قال جرير     يذكر رجلاً أَغارت عليه الخيل:     عايَنْتُ مُشْعِلةَ الرِّعالِ، كأَنها     طيرٌ تُغاوِلُ في شَمَامَ وُكُورَا     قال ابن بري: البيت للأَخطل لا لجرير. ويقال: كنت أُغاوِل حاجة لي أَي     أُبادِرُها. وفي حديث عَمّار: أَنه أَوْجَز في الصلاة وقال إِني كنت     أُغاوِلُ حاجةً لي. وقال أَبو عمرو: المُغاوَلة المُبادَرة في السير وغيره،     قال: وأَصل هذا من الغَوْل، بالفتح، وهو البعد. يقال: هوَّن الله عليك     غَوْل هذا الطريق. والغَوْل أَيضاً من الشيء يَغُولك: يذهب بك. وفي حديث     الإِفْك: بعدما نزلوا مُغاوِلين أَي مُبْعِدين في السَّير. وفي حديث قيس بن     عاصم: كنت أُغاوِلُهم في الجاهلية أَي أُبادِرهم بالغارة والشرّ، من غاله     إِذا أَهلكه، ويروى بالراء وقد تقدم. وفي حديث طهفة: بأَرض غائِلة     النَّطاة أَي تَغُول ساكنها ببعدها؛ وقول أُمية بن أَبي عائذ يصف حماراً     وأُتُناً:     إِذا غَرْبَة عَمَّهنَّ ارْتَفَعْـ     ـنَ أَرضاً، ويَغْتالُها باغْتِيال     قال السكري: يَغْتال جريَها بِجَريٍ من عنده.     والمِغْوَل: حديدة تجعل في السوط فيكون لها غِلافاً، وقيل: هو سيف دقيق     له قَفاً يكون غمده كالسَّوْط؛ ومنه قول أَبي كبير:     أَخرجت منها سِلْعَة مهزولة،     عَجْفاء يَبْرُق نابُها كالمِغْوَل     أَبو عبيد: المِغْول سوط في جوفه سيف، وقال غيره: سمي مِغْوَلاً لأَن     صاحبه يَغْتال به عدوَّه أَي يهلكه من حيث لا يحتسبه، وجمعه مَغاوِل. وفي     حديث أُم سليم: رآها رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وبيدها مِغْوَل فقال:     ما هذا؟ قالت: أَبْعَج به بطون الكفَّار؛ المِغوَل، بالكسر: شبه سيف     قصير يشتمل به الرجل تحت ثيابه، وقيل: هو حديدة دقيقة لها حدٌّ ماضٍ وقَفاً،     وقيل: هو سوط في جوفه سيف دقيق يشدُّه الفاتِك على وسَطه ليَغْتال به     الناس. وفي حديث خَوَّات: انتزعت مِغْولاً فوَجَأْت به كبده. وفي حديث     الفيل حين أَتى مكة: فضربوه بالمِغْوَل على رأْسه. والمِغْوَل: كالمِشْمَل     إِلا أَنه أَطول منه وأَدقّ. وقال أَبو حنيفة: المِغْوَل نَصْل طويل قليل     العَرْض غليظ المَتْن، فوصف العرض الذي هو كمِّية بالقلة التي لا يوصف بها     إِلا الكيفية. والغَوْل: جماعة الطَّلْح لا يشاركه شيء.     والغُولُ: ساحرة الجن، والجمع غِيلان. وقال أَبو الوفاء الأَعرابيُّ:     الغُول الذكَر من الجن، فسئل عن الأُنثى فقال: هي السِّعْلاة. والغَوْلان،     بالفتح: ضرب من الحَمْض. قال أَبو حنيفة: الغَوْلان حَمْض كالأُشنان شبيه     بالعُنْظُوان إِلا أَنه أَدقُّ منه وهو مرعى؛ قال ذو الرمة:     حَنِينُ اللِّقاح الخُور حرَّق ناره     بغَوْلان حَوْضَى، فوق أَكْبادها العِشْر     والغُولُ وغُوَيْلٌ والغَوْلان، كلها: مواضع. ومِغْوَل: اسم رجل.
مقاييس اللغة:
(غول) الغين والواو واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على خَتْل وأخْذٍ من حيث لا يدري. يقال: غالَهُ يَغُوله: أخَذَهُ من حيث لم يدرِ. قالوا: والغَوْل: بُعْدُ المَفَازَة، لأنَّه يغتالُ من مَرَّ به. قال:
* به تمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَهِ([12]) *
والغُول من السَّعالي سمِّيت لأنها تغتال. والغِيلة: الاغتيال، والياء واوٌ في الأصل. والمِغْوَل: سيفٌ دقيق له قَفَاً؛ وأظنه سمِّي مِغْوَلاً لأنَّهُ يُسْتَرُ بقرابٍ حتى لا يُدرى ما فيه. والله أعلم.
القاموس المحيط:
غالَهُ أهْلَكَهُ، كاغْتالَه، وأخَذَه من حيثُ لم يَدْرِ. والغَوْلُ الصُّداعُ، والسُّكْرُ، وبُعْدُ المَفازَة، والمَشَقَّةُ، وما انْهَبَطَ من الأرضِ، وجَماعةُ الطَّلْح، والتُّرابُ الكثيرُ، وبِلا لامٍ ع. وغَوْلُ الرِّجامِ ع آخَرُ، وبالضم الهَلَكَةُ، والداهِيَةُ، والسِّعْلاةُ ج أغْوالٌ وغيلانٌ، والحَيَّةُ ج أغْوالٌ، وساحِرةُ الجِنِّ، والمَنِيَّةُ، وع، وشَيْطانٌ يأكلُ الناسَ، أو دابَّةٌ رأتْها العَرَبُ وعَرَفَتْها وقَتَلَها تَأَبَّطَ شَرّاً، ومن يَتَلَوَّنُ أَلْواناً من السحَرَةِ والجِن، أو كل ما زالَ به العَقْلُ، ويُفْتَحُ. وغالَته غولٌ أهْلَكَتْهُ هَلَكَةٌ.
والغوائِلُ: الدَّواهي. وغائِلَةُ الحَوْضِ: ما انْخَرَقَ. وأتَى غَولاً غائِلَةٌ: أمْراً داهِياً مُنْكَراً.
والمُغاوَلَةُ: المُبادَرَةُ. والمِغْوَلُ، كمنْبَرٍ: حَديدةٌ تُجْعَلُ في السَّوطِ فيكونُ لها غِلافاً، وشِبْهُ مِشْمَلٍ، إلا أنه أدَقُّ وأطْوَلُ منه، ونَصْلٌ طويلٌ، أو سَيْفٌ دَقيقٌ له قَفاً، واسْمٌ. والغَوْلانُ: حَمْضٌ كالأُشْنانِ، وع. والتَّغَوُّلُ: التَّلَوُّنُ. وعَيْشٌ أغْوَلُ وغُوَّلٌ، كسُكَّرٍ: ناعِمٌ. وغُوَيْلٌ، كزُبَيْرٍ: ع، وفَرَسٌ ذاتُ مِغْوَلٍ، كمِنبرٍ: ذاتُ سَبْقٍ.
تاج العروس:
غول
غالَهُ الشيءُ يَغولُهُ غَوْلاً : أَهلكَه كاغتالَهُ . غالَهُ : أَخذَهُ من حيثُ لم يَدرِ . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : غالَ الشيءُ زَيداً : إذا ذهبَ به يَغولُه . وقال الليثُ : غالَه المَوتُ : أَي أَهلكَه . والغَوْلُ : الصُّداعُ وقيل : السُّكْرُ وبه فُسِّرَ قولُه تعالى : " لا فيها غَوْلٌ ولا هم عنها يُنْزَفُونَ " أَي ليس فيها غائلَةُ الصُّداعِ لأَنَّه تعالى قال في موضِعٍ آخرَ : " لا يُصَدَّعونَ عنها ولا يُنْزِفونَ " وقال أَبو عُبيدَة : الغَوْلُ : أَن تَغتالَ عُقولَهُم وأَنشدَ :
وما زالَتِ الخَمْرُ تَغتالُنا ... وتَذْهَبُ بالأَوَّلِ الأَوَّلِ وقال محمد بنُ سلامٍ : لا تَغولُ عُقولَهُم ولا يَسكَرونَ وقال أَبو الهَيثَمِ : غالَت الخمْرُ فلاناً : إذا شَرِبَها فذَهَبَتْ بعَقلِه أَو بِصِحَّةِ بدَنِه وقال الرَّاغِبُ : قال الله تعالى في صفة خَمرِ الجَنَّةِ : " لا فيها غَوْلٌ " نَفياً لكُلِّ ما نبَّه عليه بقولِهِ : " وإثْمُهُما أَكْبَرُ من نَفعِهِما " وبقوله عزَّ وجلَّ : " رِجْسٌ من عَمَلِ الشَّيْطانِ فاجْتَنِبوهُ " الغَوْلُ : بُعْدُ المَفازَةِ لأَنَّه يَغتالُ مَنْ يَمُرُّ به نقله الجَوْهَرِيُّ وأَنشدَ لِرُؤْبَةَ :
" بِهِ تَمَطَّتْ غَوْلُ كُلِّ مِيلَهِ
" بنا حراجِيجُ المَهارَى النُّفَّهِ وقيل : لأَنَّها تغتالُ سَيرَ القَومِ والمِيلَهْ : أَرضٌ تُوَلِّهُ الإنسانَ أَي تُحَيِّرُه وقال اللِّحيانِيُّ : غَوْلُ الأَرضِ : أَن يسيرَ فيها فلا تَنقَطِعَ وقال غيرُه : إنَّما سُمِّيَ بُعدُ الأَرضِ غَولاً لأَنَّها تَغولُ السَّابِلَةَ أَي تَقذِفُ بهم وتُسقِطُهُم وتُبعِدُهُم وقال ابنُ شُمَيْلٍ : ما أَبعدَ غَوْلَ هذه الأَرضِ أَي ما أَبعدَ ذَرْعَها وإنَّها لَبَعيدَةُ الغَوْلِ وقال ابنُ خالَويْهِ : أَرضٌ ذاتُ غَوْلٍ : بعيدَةٌ وإنْ كانت في مَرأَى العَيْنِ قريبَةً . الغَوْلُ : المَشَقَّةُ وبه فُسِّرَت الآيةُ أَيضاً . الغَوْلُ : ما انْهَبَطَ من الأَرضِ وبه فُسِّرَ قولُ لَبيدٍ :
عَفَتِ الدِّيارُ مَحَلُّها فمُقامُها ... بمِنىً تأَبَّدَ غَوْلُها فرِجامُها الغَوْلُ : جماعَةُ الطَّلْحِ لا يُشارِكُه شيءٌ . الغَوْلُ : التُّرابُ الكَثيرُ ومنه قولُ لَبيدٍ يصِفُ ثَوراً يَحفِرُ رَملاً في أَصْلِ أَرْطاةٍ : ويَبري عِصِياً دُونَها مُتْلَئِبَّةً يَرى دونَها غَوْلاً من الرَّمْلِ غائلا غَوْلٌ بلا لامٍ : ع فُسِّرَ به قولُ لَبيدٍ السَّابِقُ . وغَوْلُ الرِّجامِ : ع آخَر . الغُولُ بالضَّمِّ : الهَلَكَةُ وكُلُّ ما أَهلَكَ الإنسانَ فهو غُولٌ وقالوا : الغَضَبُ غُولُ الحِلْمِ أَي أَنَّه يُهْلِكُهُ ويَغتالُه ويَذهَبُ به . الغُولُ : الدَّاهِيَةُ كالغائلَةِ . الغُولُ : السِّعلاةُ وهما مُترادِفان كما حقَّقَه شيخُنا وقال أَبو الوفاءِ الأعرابيُّ : الغُولُ : الذَّكَرُ من الجِنِّ فسُئلَ عن الأُنثى فقال : هي السِّعلاةُ ج : أَغْوالٌ وغِيلانٌ وفي الحديثِ : " لا صَفَرَ ولا غُولَ " قال ابنُ الأَثيرِ : أَحَدُ الغِيلانِ وهي جِنْسٌ من الشَّياطينِ والجِنِّ كانت العرَبُ تَزعُمُ أَنَّ الغُولَ يَتراءَى في الفلاةِ للنّاسِ فتَغُولُهُم أَي تُضِلُّهُم عن الطَّريقِ فنفاهُ النَّبيُّ صلّى الله تعالى عليه وسلَّم وأَبطلَه وقيل : قولُه : لا غُولَ ليسَ نَفياً لِعَيْنِ الغُولِ ووجودِه وإنَّما في إبطالُ زَعمِ العَرَبِ في تلوُّنِه بالصُّوَرِ المُختلفةِ واغتيالِه أَي لا تستطيعُ أَن تُضِلَّ أَحداً . قال الأَزْهَرِيّ : العرَبُ تُسَمِّي الحَيَّةَ الغُولَ ج : أَغوالٌ ومنه قولُ امرئِ القيسِ :
" ومَسنونَةٌ زُرْقٌ كأَنيابِ أَغوالِ
قال أَبو حاتم : يُريدُ أَن يَكبُرَ ذلكَ ويَعظُمَ ومنه قوله تعالى : " كأَنَّه رؤُوسُ الشَّياطينِ " . وقُرَيشٌ لمْ ترَ رأْسَ شيطانٍ قَطُّ إنَّما أَرادَ تعظيمَ ذلكَ في صُدورِهِم وقيل : أَرادَ امرؤُ القيسِ بالأَغوالِ الشَّياطينَ وقيل : أَرادَ الحَيَّاتِ . الغُولُ : ساحِرَةُ الجِنِّ ومنه الحديثُ : " لا غُولَ ولكنْ سَحَرَةُ الجِنِّ " أَي ولكن في الجِنِّ سَحَرَةٌ لهم تَلبيسٌ وتَخييلٌ . الغُول : المَنِيَّةُ ومنه قولُهم : غالَتْهُ غُولٌ . غول : ع وهو ماءٌ للضَّبابِ بجَوفِ طِخْفَةَ به نَخْلٌ يُذْكَرُ مع قادم وهما وادِيانِ قاله نَصرٌ . قال النَّضْرُ : الغُولُ : شيطانٌ يأْكُلُ النّاسَ وقال غيرُه : كلُّ ما اغتالكَ من جِنٍّ وشيطانٍ أَو سَبُعٍ فهو غُولٌ أَو هي دابَّةٌ مَهُولَةٌ ذاتُ أَنيابٍ رأَتْها العرَبُ وعرفَتْها وقتلَها تأَبَّطَ شرّاً جابِرُ بنُ سُفيانَ الشاعِرُ المَشهور . الغُولُ : من يتلَوَّنُ أَلواناً من السَّحَرَةِ والجِنِّ وفي الحديث : " إذا تَغَوَّلَتْ لكمُ الغِيلانُ فبادِروا بالأَذانِ " أَي ادْفَعوا شرَّها بذِكْرِ الله وذُكِرَت الغِيلانُ عندَ عُمرَ رضي الله تعالى عنه فقال : إذا رآها أَحدكم فليؤَذِّنْ فإنَّه لا يَتحَوَّلُ عن خَلْقِه الذي خُلِقَ له . الغُولُ : كُلُّ ما زالَ به العقلُ وقد غالَ به غُولاً ويُفتَحُ . يُقال : غالَتْهُ غُولٌ أَي أَهلَكَتْهُ هَلَكَةٌ أَو وقعَ في مَهلَكَةٍ أَو لمْ يُدْرَ أَينَ صَقَعَ . والغَوائلُ : الدَّواهي جمع غائلةٍ ومنه قولُ الشاعر :
فأَنتَ من الغَوائلِ حينَ تُرمَى ... ومِنْ ذَمِّ الرِّجالِ بمُنْتَزاحِ وغائلةُ الحوضِ : ما انْخَرَقَ منه وانْثَقَبَ فذهبَ بالماءِ قال الفرزدَقُ :
يا قيسُ إنَّكُمُ وَجَدْتُمْ حَوْضَكُمْ ... غالَ القِرى بمُثَلَّمٍ مَفجورِ
ذَهَبَتْ غَوائِلُهُ بما أَفرَغْتُمُ ... برِشاءِ ضَيِّقَةِ الفُروغِ قَصيرِ وأَتى غَولاً غائلَةً : أَي أَمراً داهِياً مُنْكَراً . قال أَبو عَمروٍ : المُغاوَلَةُ : المُبادرَةُ في السَّير وغيرِه وفي حديثِ الإفكِ : بعدَما نزَلوا مُغاوِلينَ أَي مُبعِدينَ في السَّيرِ وفي حديثِ عَمّارٍ أَنَّه أَوْجَزَ في الصّلاةِ وقال : كُنتُ أُغاوِلُ حاجَةً لي . وفي حديث قيس بنِ عاصِمٍ : كنتُ أُغاوِلُهُم في الجاهِلِيَّةِ أَي أُبادِرُهُم بالغارَةِ والشَّرِّ ويُروى بالرّاءِ وقال الأَخطلُ يَذكُرُ رَجلاً أَغارَت عليه الخَيلُ :
عايَنْتُ مُشْعِلَةَ الرِّعالِ كأَنَّها ... طَبرٌ تُغاوِلُ في شَمامَ وُكُورا والمِغْوَلُ كمِنْبَرٍ : حديدَةٌ تُجعَلُ في السَّوطِ فيكونُ لها غِلافاً وقال أَبو عُبيدٍ : هو سَوطٌ في جَوفِه سَيفٌ وقال غيرُه : سُمِّيَ مِغْوَلاً لأَنَّ صاحِبَهُ يَغتالُ به عدُوَّه أَي يُهلِكُه من حيثُ لا يَحتسِبُه وجَمعُه المَغاوِلُ قيل : هو شِبْهُ مِشْمَلٍ إلاّ أَنَّه أَدَقُّ وأَطولُ منه ومنه حديثُ الفيلِ : حتّى أَتى مكَّةَ فضربوه بالمِغْوَلِ على رأْسِه . قال أَبو حنيفة : هو نَصلٌ طويلٌ قليلُ العرضِ غَليظُ المَتْنِ فوصَفَ العَرْضَ الذي هو كَمِّيَّةٌ بالقِلَّة التي لا يوصَفُ بها إلاّ الكَيفية أَو سيفٌ قصيرٌ يَشْتَمِلُ به الرَّجُلُ تحتَ ثيابِهِ ومنه حديثُ أُمُّ سُلَيْمٍ : رآها رسول الله صلّى الله تعالى عليه وسلَّم وبيدِها مِغْوَلٌ فقال : ما هذا ؟ فقالت : أَبعَجُ له بُطونَ الكُفّارِ . وقيل : هو حديد دقيقٌ له حَدٌُّ ماضٍ وقَفاً يَشُدُّه الفاتِكُ على وسَطِهِ لِيَغتالَ به النّاسَ وفي حديثِ خَوَّاتٍ : انْتَزَعْتُ مِغْوَلاً فوَجَأْتُ به كَبِدَه . ومِغْوَلٌ : اسمُ رَجُلٍ . وأَبو عَبْد اللهِ مالِكُ بنُ مِغْوَلِ بنِ عاصِمِ بنِ مالكٍ البَجَلِيُّ : من ثِقاتِ أَصحابِ الحديثِ . والغَوْلانُ : حَمْضٌ كالأُشْنانِ وفي الصِّحاحِ عن أَبي عُبيدٍ : الغَولانُ : نَبْتٌ من الحَمْضِ زادَ أَبو حنيفَةَ شَبيهٌ بالعُنْظُوانِ إلاّ أَنَّه أَدَقُّ منه وهو مَرعىً قال ذو الرُّمَّةِ :
حَنينَ اللِّقاحِ الخُورِ حَرَّقَ نارَهُ ... بغَوْلانِ حَوضَى فوقَ أَكبادِها العِشْرُ
الغَوْلان : ع عن ابْن دُرَيْدٍ . والتَّغَوُّل : التَّلَوُّن يقال : تغَوَّلَت المرأةُ : إذا تلَوَّنَتْ : قال ذو الرُّمَّة :
إذا ذاتُ أهوالٍ ثَكُولٌ تغَوَّلَتْ ... بها الرُّبْدُ فَوْضَى والنَّعامُ السّوارِحُ وَتَغَوَّلَت الغُولُ : تخَيَّلَتْ وَتَلَوَّنَتْ قال جَريرٌ :
فَيَوْماً يُوافيني الهَوى غَيْرَ ماضي ... ويوماً ترى منهُنَّ غُولاً تغَوَّلا وَعَيْشٌ أَغْوَلٌ وغُوَّلٌ كسُكَّرٍ : أي ناعمٌ عن ابنِ عَبَّادٍ . وغُوَيْلٌ كزُبَيْرٍ : ع عن ابنُ سِيدَه . منَ المَجاز : فرَسٌ ذاتُ مِغْوَلٍ كمِنبَرٍ : أي ذاتُ سَبْقٍ كأنّها تَغْتَالُ الخَيلَ فتَقصُرُ عنها . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : اغْتالَه : قَتَلَه غِيلَةً . وتغَوَّلَ الأمرُ : تَناكَرَ وتَشابَه وهو مَجاز . وتغَوَّلَتْهم الغُولُ : تُوِّهوا . وأرضٌ غَيِّلَةٌ ككَيِّسَةٌ : بعيدةُ الغَوْلِ عن اللِّحْيانيِّ . وفَلاةٌ تغَوَّلُ تغَوُّلاً أي ليست بَيِّنةُ الطرُقِ فهي تُضَلِّلُ أَهْلَها وتغَوُّلُها اشتِباهُها وتلَوُّنُها . وأَغْوَالُ الأرضِ : أطرافُها . وتغَوَّلَت الأرضُ بفلانٍ : أهلكَتْه وضلَّلَتْه . وقد غالَتْهم تلك الأرضُ : إذا هلَكوا فيها . وهذه أرضٌ تَغْتَالُ المَشيَ : أي لا يَسْتَبينُ فيها المَشيُ من بُعدِها وسَعَتِها قال العَجّاج :
" وَبَلْدَةٍ بعيدةِ النِّياطِ
" مَجْهُولةٍ تَغْتَالُ خَطْوَ الخاطي وامرأةٌ ذاتُ غَوْلٍ : طويلةٌ تَغُولُ الثيابَ فتَقصُرُ عنها . ويقال للصَّقرِ وغيرِه : هذا صَقرٌ لا يَغْتَالُه الشِّبَع أي لا يذهبُ بقُوَّتِه وشِدَّةِ طيَرانِه الشِّبَعُ أو معناه نَفْيُ الشِّبَعِ وهو مَجاز قال زُهَيْرٌ يصفُ صَقْرَاً :
مِن مَرْقَبٍ في ذُرا خَلْقَاءَ راسِيَةٍ ... حُجْنُ المَخالِبِ لا يَغْتَالُه الشِّبَعُ والغَوائِلُ : المَهالِك . والغَوْل : الخيانة . والغائِلَة : المُغَيَّبَةُ أو المسروقة عن ابنِ شُمَيْلٍ . وأرضٌ غائِلَةُ النَّطاة : أي تَغُولُ سالِكَها ببُعدِها . وقال أبو عمروٍ : الغَوالِينُ التي تُشبهُ الضُّلوعَ في السفينةِ الواحدُ غَوْلان . ويُجمعُ الغُولُ بالضَّمّ بمعنى السِّعلاةِ أيضاً على غِوَلَةٍ بكسرٍ ففتحٍ . وناقةٌ غُولُ النَّجاءِ . وأخافُ غائِلَتَه : أي عاقِبَتَه وشَرَّه . وتغَوَّلَت المرأةُ : تشَبَّهتْ بالغُول . والغُول بالضَّمّ : لقَبُ عبد العزيزِ بنِ يحيى المَكِّيِّ لقُبحِ وَجْهِه وكان حَسَنَ المَذهَبِ والسِّيرَة أَدْرَكه الأصَمُّ وغيرُه قلتُ : وكأنّه سَرْجُ الغُولِ

##### Türkçe

غول
**غَالَ - يَغُوْلُ - غَوْل**
**غَالَ - يَغُوْلُ** + bir varlık + bir varlığı: onu zehirledi: onu helâk etti ve onu öldürdü, gizlice öldürme olarak: onu helâk etti ve onu, fark etmediği yerden gizli bir tarz veya madde ile öldürdü.
**غَوْل**: **" غَالَ - يَغُوْلُ "** fiilinin fiil adı: ve o, ondan bir âlet adı olarak da böyledir: varlığı, fark etmediği yerden öldüren ve helâk eden zehirli şey: ve o, ıstılah olarak da böyledir: bilinen alkol maddesi: öyleyse **الغَوْل** “**الغَوْل**” maddesidir; yani öldürülenin fark etmediği yerden yavaş zehirle öldürme: o hâlde o, öldürücü zehirlidir.
**اغْتال - يَغْتَالُ** + bir varlık + bir varlığı: **" افتعلَ"** vezninde, **" غَالَ - يَغُوْلُ "**dan: **" غَالَ - يَغُوْلُ "** fiilini özsel bir biçimde yapar: onu, özsel bir saikle **يَغُوْلُ** eder.

Ve lafız, “çeşitli türleriyle ölüme sebep olma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**خَنَقَ - يَخْنُقُ**، **حَسَّ - يَحُسُّ**، **غَالَ - يَغُوْلُ**، **وَقَذَ - يَقِذُ**، **بَخَعَ - يَبْخَعُ**، **صَعَقَ - يَصْعَقُ**

غول
 	﴿**لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون(47)**﴾ الصافات

مختار الصحاح
● [**غول**] غ و ل: **غَالَه** şey, **قال** babındandır; ve **اغْتَالَه**: onu, bilmediği yerden aldı. Ve Yüce Allah’ın sözü ﴿**لا فيها غَوْلٌ**﴾ yani onda baş ağrısının **غَائلةُ**si yoktur; çünkü başka bir yerde dedi ki: ﴿**لا يصدعون عنها**﴾. {Ve Ebû Ubeyde dedi ki: **الغَوْل** onların akıllarını gizlice almak (gasp etmek)tir; **الغُول** (damme ile) **السَّعالي**dendir; çoğulu **أَغْوال** ve **غِيلانٌ**dur. Ve insanı gizlice alıp da onu helâk eden her şey **غُولٌ**dur. Ve öfke, hilm’in **غُول**’üdür; çünkü onu gizlice alır ve onu giderir. “Öfkeden daha **أغْوَل** hangi **غُولٍ** vardır?” denir. Ve **اغْتَالَه**: onu gizlice öldürme ile öldürdü. Aslı **الواو**dur.

معجم الفرائد القرآنية:
غ و ل
**"غَوْلٌ"** Yüce Allah’ın sözü: **" لا فِيهَا غَوْلٌ وَلا هُمْ عَنْهَا يُنْزَفُـونَ "** (47) الصافات.
**الغَوْل**: şeyin, kendisi hissedilmediği yerden helâk edilmesi; âyette aklın helâk edilmesi, yani onun baygınlığıdır. Ve **الغول** ayrıca, şarap içenin başına gelen baş ağrısı ve acıdır.

الراغب
غول
- **الغول**: şeyin, kendisi hissedilmediği yerden helâk edilmesidir; denir ki: **غال يغول غولا** ve **اغتاله اغتيالا**. Ondan dolayı **السعلاة**ya **غولا** adı verildi. Cennet şarabının vasfında dedi ki: }**لا فيها غول**{ [الصافات/47]; ﴿ ﴾**وإثمهما أكبر من نفعهما**﴿[البقرة/219] sözüyle ve﴾**رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه**{ [المائدة/90] sözüyle işaret ettiği her şeye nefy olarak.

ملخص اللسان:
1. **غول**: **غاله** şey, onu **يَغُوله** **غَوْلاً**; ve **اغْتاله**: onu helâk etti ve onu, bilmediği yerden aldı.
2. Ve **الغُول**: ölüm.
3. Ve **اغْتاله**: onu **غِيلة** ile öldürdü; yani bir **اغْتيال** ve gizlilik içinde.
4. Ve denildi ki: o, insanı aldatmasıdır; ta ki, kendisi için içinde onu öldürecek kimsenin gizlendiği bir yere varıncaya kadar.
5. Ve **الغُول**: aklı götüren her şey.
6. Ve **الغَوائل**: belâlar.
7. Ve **تَغَوَّلت الغُول**: hayal etti ve renkten renge girdi.
8. **الغُول**: **الغِيلان**dan biridir; o, şeytanlar ve cinler cinsidir.
9. Ve o yer onları **غالَتْهم**; yani onda helâk oldular.
10. Ve **الغَوْل**: çok toprak.
11. Ve **الغَوْل**: baş ağrısı; ve denildi ki: sarhoşluk.

لسان العرب

● - غول: **غاله** şey **غَوْلاً** ve **اغْتاله**: onu helâk etti ve onu, farkında olmadığı bir yerden aldı. Ve **الغُول**: ölüm. Ve **اغْتاله**: onu **غِيلة** ile öldürdü; asl (harf) **الواو**’dur. **الأَصمعي** ve başkası: Falan, falanı **غِيلة** ile öldürdü; yani bir **اغْتيال** ve gizlilik içinde. Ve denildi ki: o, insanı aldatmasıdır; ta ki, kendisi için içinde onu öldürecek kimsenin gizlenmiş olduğu bir yere varıncaya kadar; bunu **أَبو عبيد** söyledi. Ve **ابن السكيت** dedi: **غاله يَغُوله** denir; **اغْتاله** ettiği zaman. Ve insanı helâk eden her şey, o **غُول**’dür. Ve dediler: öfke, hilmin **غُول**’üdür; yani onu helâk eder, onu **يَغْتاله** eder ve onu götürür. Ve denir: öfkeden daha **أَغْوَل** hangi **غُول** vardır? Ve **غالتْ** falanı bir **غُول**; yani bir helâk. Ve denildi ki: nerede yere çakıldığı bilinmedi. **ابن الأَعرابي**: Ve şey, Zeyd’i **غال** eder; onu götürdüğü zaman, onu **يَغُوله** eder. Ve **الغُول**: aklı götüren her şey. **الليث**: ölüm onu **غاله** etti; yani onu helâk etti; ve şairin sözü, **أَبو زيد**’in okuduğu:

غَنِينَا وأَغْنانا غنانا، وغالَنا
مآكل، عَمَّا عندكم، ومَشاربُ

**غالَنا**: bizi alıkoydu, denir. Denir: bizi neden **غالك** etti; yani bizi neden alıkoydu. **الأَزهري**: **أَبو عبيد**: musibetler; ve onlar **الدَّغاوِل**’dir; ve **الغُول** musibettir. Ve bir **غُوْلاً غائلة** getirdi; yani inkâr edilen, musibetli bir iş. Ve **الغَوائل**: musibetler. Ve havuzun **غائِلة**’si: ondan yarılıp delinen, böylece suyu götüren şey; **الفرزدق** dedi:

يا قيسُ، إِنكمُ وجدْتم حَوْضَكم
غالَ القِرَى بمُثَلَّمٍ مَفْجور
ذهبتْ غَوائِلُه بما أَفْرَغْتُمُ،
بِرِشاء ضَيِّقة الفُروع قَصِير

Ve **تَغَوَّل** etti iş: birbirini tanımaz oldu ve birbirine benzedi. Ve **الغُول** (damme ile): **السِّعْلاة**; cem‘i **أَغْوال** ve **غِيلان**. Ve **التَّغَوُّل**: renk değiştirme; denir: kadın **تَغَوَّلت**; renk değiştirdiği zaman; **ذو الرمة** dedi:

إِذا ذاتُ أَهْوال ثَكُولٌ تَغَوَّلت
بها الرُّبْدُ فَوْضى، والنَّعام السَّوارِحُ

Ve **تَغَوَّلت** etti **الغُول**: hayal etti ve renk değiştirdi; **جرير** dedi:

فَيَوْماً يُوافِيني الهَوى غير ماضِيٍ،
ويوماً ترى منهنّ غُولاً تَغَوَّلُ

(* “غير ماضِيٍ” sözü: aslında ve Cerîr divanında böyle; divanda: فيوماً بجارين الهوى غير ماصِباً; ve belki iki rivayette de bir tahrif olmuştur). **ابن سيده** dedi: **سيبويه** onu böyle okuttu; ve rivayet olunur: فيوماً يُجارِيني الهَوى; ve rivayet olunur: يوافِيني الهوى دون ماضي. Ve insanı **اغتال** edip helâk eden her şey, o **غُول**’dür. Ve **تَغَوَّلتهم الغُول**: şaşırtıldılar. Ve Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: “Gece yürüyüşüne sarılın; çünkü yer gece ile dürülür; ve size **الغِيلان** **تَغَوَّلت** ettiği zaman, ezana acele edin; ve yolun orta yerlerine inmeyin ve onların üzerinde namaz kılmayın; çünkü o, yılanların ve yırtıcıların barınağıdır”; yani Allah’ı anmakla onun şerrini defedin. Ve bu, onun (hadisin) onları nefy ile yokluklarını kastetmediğine delâlet eder. Ve hadiste: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Ne bulaşıcılık vardır, ne **هامَة**, ne **صَفَر**, ne de **غُول**.” Araplar derdi ki: **الغِيلان** ıssız yerlerde insanlara görünür; sonra **تَغَوَّل** eder bir **تَغَوّلاً**; yani renk değiştirir bir renk değiştirme ile; böylece onları yoldan saptırır ve onları helâk eder. Ve dedi: o, cinlerin ve şeytanların azgınlarındandır. Ve onların şiirlerinde zikri yaygındır; böylece Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onların söylediklerini iptal etti. **الأَزهري** dedi: Araplar yılanlara **أَغْوالاً** adını verir; **ابن الأَثير** dedi: “**لا غُولَ** ve **لا صَفَر**” sözü: **الغُول**, **الغِيلان**’dan biridir; o, şeytanların ve cinlerin bir cinsidir. Araplar zannederdi ki **الغُول** ıssız yerde insanlara görünür; sonra **تَتَغَوّل** bir **تغوّلاً**; yani türlü suretlerde renk değiştirir bir renk değiştirme ile; ve onları **تَغُولهم** eder; yani onları yoldan saptırır ve onları helâk eder. Böylece Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu nefyetti ve iptal etti. Ve denildi ki: “**لا غُولَ**” sözü, **الغُول**’ün zatının ve varlığının nefyi değildir; ancak onda, Arapların onun çeşitli suretlerle renk değiştirmesi ve **اغْتياله** hakkındaki zannının iptali vardır. Böylece “**لا غُولَ**” sözüyle kastedilen mânâ: onun hiç kimseyi saptırmaya güç yetiremeyeceğidir. Ve ona diğer hadis şahitlik eder: “**لا غُولَ**; fakat **السَّعالي** (vardır).” **السَّعالي**: cinlerin sihirbazlarıdır; yani cinlerde, aldatma ve hayal ettirme sahibi sihirbazlar vardır. Ve **أَبي أَيوب** hadîsinde: benim bir **تمر**’im bir **سَهْوَةٍ** içinde idi; ve **الغُول** gelir, alırdı. Ve **الغُول**: yılan; cem‘i **أَغْوال**; **امرؤ القيس** dedi:

ومَسْنونةٍ زُرقٍ كأَنْياب أَغْوال

**أَبو حاتم** dedi: bununla büyüklükle övünmeyi ve büyütmeyi ister. Ve ondan, Allah’ın sözü: “sanki o, şeytanların başlarıdır”; Kureyş hiç şeytan başı görmedi; ancak o, bunu onların göğüslerinde büyütmeyi istedi. Ve denildi ki: **امرؤ القيس** **الأَغْوال** ile şeytanları istedi. Ve denildi ki: yılanları istedi. Ve “**لا غُولَ**” sözünün tefsirinde en sahih olan, **عمر**’in, radıyallahu anh, söylediğidir: hiç kimse, yaratıldığı suretten başka bir surete dönüşmeye güç yetiremez; ancak onların, sizin sihirbazlarınız gibi sihirbazları vardır; böylece siz bunu gördüğünüzde ezan okuyun. Onun muradı: onun hayal ettirmesidir; ve bu, ondan bir sihirdir. **ابن شميل**: **الغُول** insanları yiyen bir şeytandır, dedi. Ve başkası dedi: cin veya şeytan veya yırtıcıdan seni **اغْتالك** eden her şey, o **غُول**’dür. Ve **الصحاح**’ta: insanı **اغْتال** edip helâk eden her şey, o **غُول**’dür. Ve **الغِيلان** Ömer’in, radıyallahu anh, yanında anıldı; dedi ki: sizden biri onu görürse ezan okusun; çünkü o, kendisi için yaratıldığı yaratılıştan dönüşmez. Ve denir: onu bir **غُول** **غالَتْه**; helâkine düştüğü zaman. Ve **الغَوْل**: çölün uzaklığıdır; çünkü ondan geçen kimseyi **يَغْتال** eder; ve dedi:

به تَمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَه،
بِنا حَراجِيجُ المَهارى النُّفَّهِ

**المِيلَهُ**: insanı şaşkına çeviren bir yer; yani onu hayrete düşürür. Ve denildi ki: çünkü o, kavmin yürüyüşünü **تَغْتال** eder. Ve **اللحياني** dedi: yerin **غَوْل**’ü, onda yürür de kesilmemesidir. Ve **أَرض غَيِلة**: **الغَوْل**’ü uzak olan (yer); ondan da (rivayet). Ve **فلاة تَغَوَّل**: yani yolları belli değildir; böylece ehlini saptırır; ve onun **تَغَوُّل**’ü, onun benzeşmesi ve renk değiştirmesidir. Ve **الغَوْل**: yerin uzaklığıdır; ve onun **أَغْوال**’ı: uçlarıdır. Ancak ona **غَوْلاً** adı verildi; çünkü o, yoldan geçenleri **تَغُول** eder; yani onları fırlatır, düşürür ve onları uzaklaştırır. **ابن شميل**: denir: bu yerin **غَوْل**’ü ne kadar uzak; yani ölçüsü ne kadar uzak. Ve o, **بعيدة الغَوْل**’dür. Ve yer, falanla **تَغَوَّلت** etti; yani onu helâk etti ve onu saptırdı. Ve o yer onları **غالَتْهم**; onda helâk oldukları zaman; **ذو الرمة** dedi:

ورُبّ مَفازةٍ قُذُف جَمُوحٍ،
تَغُول مُنَحِّبَ القَرَبِ اغْتِيالا

Ve bu, yürüyüşü **تَغْتال** eden bir yerdir; yani onun uzaklığı ve genişliği sebebiyle onda yürüyüş seçik olmaz; **العجاج** dedi:

وبَلْدَةٍ بعيدةِ النِّياطِ،
مَجْهولةٍ تَغْتالُ خَطْوَ الخاطي

**ابن خالويه**: **غَوْل** sahibi yer: uzak bir yerdir; gözün gördüğü yerde yakın olsa bile. Ve **امرأَة ذات غَوْل**: yani uzun; elbiseleri **تَغُول** eder; böylece elbiseler ona göre kısa kalır. Ve **الغَوْل**: yerden alçalan şeydir; ve onunla, **لبيد**’in sözü tefsir edildi:

عَفَتِ الديارُ مَحَلّها، فمُقامُها،
بِمِنًى تأَبَّدَ غَوْلُها فَرِجامُها

Ve denildi ki: bu beyitte onun **غَوْل**’ü ve **رِجام**’ı iki yerdir. Ve **الغَوْل**: çok toprak. Ve ondan, **لبيد**’in, bir **ثور**’u, bir **أَرْطاةٍ**’ın dibinde kum kazarken vasfettiği sözü:

ويَبْري عِصِيّاً دونها مُتْلَئِبَّةً،

Onun aşağısında, kumdan, yok edici bir **غَوْلاً** görür.

Ve doğana ve başkasına denir: tokluk onu **لا يغتاله**; Züheyr, bir doğanı vasfederek dedi ki:
Bir gözetleme yerinden, sağlamca duran çıplak bir tepenin zirvelerinde,
Pençeleri kancalı; tokluk onu **لا يَغْتاله الشِّبَعُ**.
Yani tokluk onun kuvvetini götürmez. Pençeleri kancalı bir doğanı kastetti; sonra ona **الأَلف واللام**’ı dâhil etti.

Ve **الغَوْل**: baş ağrısıdır; ve denildi: sarhoşluktur; ve onunla, Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi:
**لا فيها غَوْل ولا هم عنها يُنْزَفون**;
yani onda baş ağrısının **غائلة**’si yoktur; çünkü O, başka bir yerde şöyle dedi: **لا يصدَّعون عنها ولا يُنْزِفون**.

Ve Ebû Ubeyde dedi: **الغَوْل** onların akıllarını **تَغْتال** etmendir; ve şu beyiti okudu:
Şarap bizi **تَغْتالُنا** etmeye devam etti,
Ve ilkin ilkin olanı götürür.
Yani bize bir şer ulaştırır ve akıllarımızı yok eder.

**التهذيب**: **الغَوْل**’ün mânâsı; “onda **غيلة** yoktur” der; **غائلة** ve **غَوْل** birdir.

Muhammed b. Selâm dedi: Akılları **تَغُول** etmez ve sarhoş olmazlar.

Ebû’l-Heysem dedi: Şarap, onu içtiğinde aklını yahut bedeninin sıhhatini götürürse, şarap falanı **غالَتِ**. Ve ıssız yerlerde **تَغُول** eden **الغُول**’a, insanlara ulaştırdığı şerden dolayı **غُولاً** adı verildi; ve denilir: renk değiştirmesinden dolayı **غُولاً** diye adlandırıldı; Allah daha iyi bilir.

Ve memlûklerin ahidnâmesi hadîsinde: **لا داء ولا خِبْثَةَ ولا غائِلة**; ondaki **الغائلة**, çalıntı olmasıdır; sonra ortaya çıkar ve sahibi onu hak ederse, onu satın alanın, bedeli olarak ödediği malı **غال** eder; yani onu telef eder ve helâk eder.

Denir: onu **غاله يَغُوله** ve onu **اغْتاله**; yani onu götürdü ve helâk etti. Ve **بالراء** ile rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir.

Ve Zî Yezen’in hadîsinde: “Ve onun için **الغَوائل** isterler”; yani helâkler; **غائلة**’nin cem‘i.

Ve **الغَوْل**: meşakkattir.
Ve **الغَوْل**: hıyanettir.

Ve memlûklerin ahidnâmesi hadîsi şöyle rivayet edilir: **ولا تَغْيِيب**; İbn Şümeyl dedi: Adam ahidleri yazar da şöyle der: “Sana, senin için **تَغْيِيب** yoktur, ne **داء** ne **غائلة** ne **خِبْثة** vardır” şartıyla satıyorum. Dedi ki: **التَّغْيِيب**, onu kayıp hayvan olarak, ne buluntu olarak, ne de sarsılmış (durumu karışık) olarak satmamasıdır. Dedi ki: “Bana maldan **مُغَيَّباً** sattı”; yani onu gizlemeye ve **يغيِّبه** etmeye devam etti, sonra onu bana attı; yani onu bana sattı. Dedi ki: **الخِبْثة** kayıp hayvan yahut hırsızlıktır; **الغائلة** gizlenmiş yahut çalıntı olandır.

Ve başkası dedi: **الداء**, satıcının alıcıyı haberdar etmediği gizli ayıptır. Ve **الخِبْثة** kölede, aslının temiz olmamasıdır; sanki aslı hürdür; onun mülkiyeti helâl olmaz; daha önce kendisi için bir emân yahut kendisi için vacip olmuş bir hürriyet sebebiyle. Ve **الغائلة**, çalıntı olmasıdır; sonra hak sahibi çıkarsa, bedeli olarak ödediği malı satın alanın malı **غال** eder.

Muhammed b. el-Mükerrem dedi: “**الخِبْثة** kölede, aslının temiz olmamasıdır; sanki aslı hürdür” sözü, lafızda bir müsamahadır; o, aslı hür olunca aslı temiz olur; ve bundan dönseydi sözde onun için bir genişlik vardı.

Ve **المُغاوَلة**: bir şeyde acele etmektir.
Ve **المُغاوَلة**: başlatmadır; Cerîr dedi—üzerine atlıların baskın yaptığı bir adamı anarak:
Nalları tutuşturulmuş olanı gördüm; sanki o,
Şemâm’da yuvalara doğru **تُغاوِلُ** eden kuşlardır.
İbn Berrî dedi: Beyit Cerîr’in değil, Ahtal’ındır.

Ve denir: Ben kendim için bir ihtiyacı **أُغاوِل** ederdim; yani ona acele ederdim.

Ve Ammâr hadîsinde: Namazda kısa tuttu ve dedi ki: Ben kendim için bir ihtiyacı **أُغاوِلُ** ediyordum.

Ebû Amr dedi: **المُغاوَلة**, yürüyüşte ve başkasında acele etmektir. Dedi ki: Bunun aslı, fetha ile **الغَوْل**’dendir; o da uzaklıktır. Denir: Allah sana bu yolun **غَوْل**’ünü kolay kılsın.

Ve **الغَوْل** ayrıca, şeyden “seni **يَغُولك** eder”: seni götürür.

**الإِفْك** hadîsinde: “İndiklerinden sonra **مُغاوِلين**”; yani yürüyüşte uzaklaşanlar.

Kays b. Âsım hadîsinde: “Câhiliyede onları **أُغاوِلُهم** ederdim”; yani baskın ve şer ile onlara acele ederdim; onu **غاله** ettiğinde, yani onu helâk ettiğinde; ve **بالراء** ile rivayet edilir; ve daha önce geçti.

Tuhfe hadîsinde: “**غائِلة النَّطاة** olan bir yerde”; yani uzaklığıyla sakinini **تَغُول** eder. Ve Ümeyye b. Ebî Âiz’in, bir erkek eşek ve bir dişi eşeği vasfederek sözü:
Eğer bir gurbet onları kaplarsa yükselirler—
—bir yere; ve onu bir **اغْتِيال** ile **يَغْتالُها** eder.
Sükkerî dedi: Onun koşuşunu, kendi yanından bir koşuşla **يَغْتال** eder.

Ve **المِغْوَل**: kamçıya konulan bir demirdir; ona bir kılıf olur. Ve denildi: O, ince bir kılıçtır; onun bir sırtı vardır; kını kamçı gibidir. Ondan, Ebû Kebîr’in sözü:
Ondan zayıf bir ur çıkardım,
Cılız; dişi **كالمِغْوَل** gibi parlar.

Ebû Ubeyd: **المِغْول**, içi kılıç olan bir kamçıdır. Ve başkası dedi: Sahibi onunla düşmanını **يَغْتال** ettiği için, yani onun ummadığı yerden onu helâk ettiği için **مِغْوَلاً** diye adlandırıldı. Cem‘i: **مَغاوِل**.

Ümmü Süleym hadîsinde: Resûlullah—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—onu gördü; elinde bir **مِغْوَل** vardı; dedi ki: Bu nedir? Dedi ki: Onunla kâfirlerin karınlarını yararım. **المِغوَل**, kesra ile: Adamın elbisesinin altında kuşandığı, kısa bir kılıç benzeridir. Ve denildi: Keskin bir ağzı ve bir sırtı olan ince bir demirdir. Ve denildi: İçi ince bir kılıç olan bir kamçıdır; katil onu beline bağlar ki onunla insanları **ليَغْتال** etsin.

Havvât hadîsinde: Bir **مِغْول** çekip çıkardım da onunla ciğerini deldim.

Fil hadîsinde, Mekke’ye geldiği zaman: Onu **بالمِغْوَل** ile başına vurdular.

Ve **المِغْوَل**: **كالمِشْمَل** gibidir; ancak ondan daha uzundur ve daha incedir.

Ebû Hanîfe dedi: **المِغْوَل**, eni az, metni kalın, uzun bir namludur; böylece nicelik olan eni, ancak nitelikle vasfedilen azlıkla vasfetmiştir.

Ve **الغَوْل**: kendisine hiçbir şeyin ortak olmadığı, **الطَّلْح** topluluğudur.

Ve **الغُولُ**: cinlerin büyücüsü; cem‘i **غِيلان**.

Ebû’l-Vefâ el-A‘râbî dedi: **الغُول** cinlerin erkeğidir. Dişisi soruldu; dedi ki: O **السِّعْلاة**’dır.

Ve **الغَوْلان**—fetha ile—**الحَمْض**’dan bir türdür. Ebû Hanîfe dedi: **الغَوْلان**, **كالأُشنان** gibi bir **حَمْض**’dır; **بالعُنْظُوان**’a benzer; ancak ondan daha incedir; ve bir otlaktır. Zü’r-Rumme dedi:
Zayıf develerin iniltisi ateşini harladı,
**بغَوْلان حَوْضَى**’da; onların ciğerlerinin üstünde **العِشْر**.

Ve **الغُولُ** ve **غُوَيْلٌ** ve **الغَوْلان**; hepsi: yerlerdir.

Ve **مِغْوَل**: bir adam adıdır.

مقاييس اللغة:
(**غول**) **الغين** ve **الواو** ve **اللام**; aslî (kök) sahih bir asıldır; **خَتْل** ve kişinin bilmediği yerden alma manasına delâlet eder. Denir ki: **غالَهُ يَغُوله**: onu, bilmediği yerden aldı. Dediler ki: ve **الغَوْل**: **المَفَازَة**’nin uzaklığıdır; çünkü ondan geçen kimseyi gizlice alır (kapar). Dedi ki:
* onunla her bir **مِيلَه**’nin **غَوْل**’ü uzadı([12]) *
Ve **الغُول**; **السَّعالي**’den (olan)dır; gizlice aldığı için isimlendirildi. Ve **الغِيلة**: gizlice öldürme/kapma; ve **الياء** aslında **واو**’dur. Ve **المِغْوَل**: arkası (kın sırtı) olan ince bir kılıçtır; ve zannederim ki **مِغْوَل** diye isimlendirildi; çünkü içinde ne olduğu bilinmesin diye bir kın ile örtülür. Allah daha iyi bilir.

القاموس المحيط:
**غالَهُ**: onu helâk etti; **اغْتالَه** gibi; ve onu, bilmediği yerden aldı. Ve **الغَوْلُ**: baş ağrısıdır; ve sarhoşluktur; ve **المَفازَة**’nin uzaklığıdır; ve meşakkattir; ve yerden alçalan şeydir; ve **الطَّلْح** topluluğudur; ve çok topraktır; ve **لام**sız olarak **ع**. Ve **غَوْلُ الرِّجامِ**: başka bir **ع**; ve zamme ile (**بالضم**) helâktir; ve musibettir; ve **السِّعْلاةُ**’dır; çoğulu (**ج**) **أغْوالٌ** ve **غيلانٌ**; ve yılandır; çoğulu **أغْوالٌ**; ve cinlerin büyücüsüdür; ve ölümdür; ve **ع**; ve insanları yiyen bir şeytandır; yahut Arapların gördüğü, tanıdığı ve **تَأَبَّطَ شَرّاً**’ın öldürdüğü bir dabbedir; ve sihirbazlardan ve cinlerden renk renge giren kimsedir; yahut aklın onunla gittiği her şeydir; ve fetha ile okunur (**ويُفْتَحُ**). Ve **غالَته غولٌ**: onu helâk etti; bir helâk ile helâk oldu.

Ve **الغوائِلُ**: musibetlerdir. Ve **غائِلَةُ الحَوْضِ**: delinmiş olan şeydir. Ve **أتَى غَولاً غائِلَةٌ**: inkâr edilen, musibet bir iş (başına) geldi.

Ve **المُغاوَلَةُ**: acele davranmadır. Ve **المِغْوَلُ**; **منْبَر** gibi: kamçıya konulan bir demirdir; ona bir kılıf olur; ve bir **مِشْمَل** benzeri; ancak o, ondan daha incedir ve daha uzundur; ve uzun bir ağızdır; yahut arkası olan ince bir kılıçtır; ve bir isimdir. Ve **الغَوْلانُ**: **الأُشْنان** gibi bir ekşilik/ot; ve **ع**. Ve **التَّغَوُّلُ**: renk renge girmedir. Ve **عَيْشٌ أغْوَلُ** ve **غُوَّلٌ**, **سُكَّر** gibi: yumuşaktır. Ve **غُوَيْلٌ**, **زُبَيْر** gibi: **ع**; ve **مِغْوَلٍ** sahibi bir at, **مِنبر** gibi: öne geçme (yarışta üstünlük) sahibi.

تاج العروس:
**غول**
**غالَهُ** şey **يَغولُهُ غَوْلاً**: onu helâk etti; **اغتالَهُ** gibi. **غالَهُ**: onu, bilmediği yerden aldı. Ve **ابْن الأَعْرابِيّ** dedi ki: **غالَ** şey **زَيداً**: onu götürüp onunla gittiği zaman; **يَغولُه**. Ve **الليثُ** dedi ki: **غالَه المَوتُ**: yani onu helâk etti. Ve **الغَوْلُ**: baş ağrısıdır; ve denildi ki: sarhoşluktur; ve onunla, Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: "**لا فيها غَوْلٌ ولا هم عنها يُنْزَفُونَ**"; yani onda baş ağrısının **غائلَة**’si yoktur; çünkü O, başka bir yerde dedi: "**لا يُصَدَّعونَ عنها ولا يُنْزِفونَ**". Ve **أَبو عُبيدَة** dedi ki: **الغَوْلُ**: akıllarını gizlice almak (kapmak)tır; ve şu beyti okudu:
وما زالَتِ الخَمْرُ تَغتالُنا ... وتَذْهَبُ بالأَوَّلِ الأَوَّلِ
Ve **محمد بنُ سلامٍ** dedi ki: akıllarını **تَغولُ** etmez ve sarhoş olmazlar. Ve **أَبو الهَيثَمِ** dedi ki: **غالَت** şarap falanı: onu içtiği zaman; aklını yahut bedeninin sıhhatini götürdüğü vakit. Ve **الرَّاغِبُ** dedi ki: Allah Teâlâ cennet şarabının sıfatında dedi: "**لا فيها غَوْلٌ**"; O’nun şu sözüyle işaret ettiği her şeyin nefyidir: "**وإثْمُهُما أَكْبَرُ من نَفعِهِما**" ve Aziz ve Celîl’in şu sözüyle: "**رِجْسٌ من عَمَلِ الشَّيْطانِ فاجْتَنِبوهُ**". **الغَوْلُ**: **المَفازَة**’nin uzaklığıdır; çünkü ondan geçen kimseyi gizlice alır; bunu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti; ve **رُؤْبَة**’den şu beyti okudu:
" بِهِ تَمَطَّتْ غَوْلُ كُلِّ مِيلَهِ
" بنا حراجِيجُ المَهارَى النُّفَّهِ
Ve denildi ki: çünkü o, kavmin yürüyüşünü gizlice alır. Ve **المِيلَهْ**: insanı şaşırtan bir arazidir; yani onu hayrete düşürür. Ve **اللِّحيانِيُّ** dedi ki: **غَوْلُ الأَرضِ**: onda yürümek ve kesilmemektir. Ve başkası dedi ki: yerin uzaklığına ancak **غَولاً** denildi; çünkü o, **السَّابِلَة**’yi **تَغولُ** eder; yani onları fırlatır, düşürür, uzaklaştırır. Ve **ابنُ شُمَيْلٍ** dedi ki: bu yerin **غَوْل**’ü ne kadar uzak; yani ölçüsü ne kadar uzak; ve o, elbette **الغَوْل**’ü uzak olandır. Ve **ابنُ خالَويْهِ** dedi ki: **أَرضٌ ذاتُ غَوْلٍ**: uzaktır; gözün gördüğü yerde yakın olsa bile. **الغَوْلُ**: meşakkattir; ve ayet onunla da tefsir edildi. **الغَوْلُ**: yerden alçalan şeydir; ve onunla **لَبيد**’in sözü tefsir edildi:
عَفَتِ الدِّيارُ مَحَلُّها فمُقامُها ... بمِنىً تأَبَّدَ غَوْلُها فرِجامُها
**الغَوْلُ**: **الطَّلْح** topluluğudur; ona hiçbir şey ortak olmaz. **الغَوْلُ**: çok topraktır; ve ondan, **لَبيد**’in, bir **ثَور**’u vasfederken söylediği (söz)dür; **أَرْطاة**’nın kökünde kum kazar:
ويَبري عِصِياً دُونَها مُتْلَئِبَّةً يَرى دونَها غَوْلاً من الرَّمْلِ غائلا
**غَوْلٌ** **لام**sız: **ع**; onunla, **لَبيد**’in önceki sözü tefsir edildi. Ve **غَوْلُ الرِّجامِ**: başka bir **ع**. **الغُولُ** zamme ile: helâktir; ve insanı helâk eden her şey **غُولٌ**’dür. Ve dediler ki: öfke, hilm’in **غُول**’üdür; yani onu helâk eder, gizlice alır ve onunla gider. **الغُولُ**: musibettir; **الغائلَة** gibi. **الغُولُ**: **السِّعلاةُ**’dır; ikisi müteradiftir; şeyhimizin tahkik ettiği üzere. Ve **أَبو الوفاءِ الأعرابيُّ** dedi ki: **الغُولُ**: cinlerin erkeğidir; dişisi soruldu da dedi ki: o **السِّعلاةُ**’dır; çoğulu: **أَغْوالٌ** ve **غِيلانٌ**. Ve hadiste: "**لا صَفَرَ ولا غُولَ**". **ابنُ الأَثيرِ** dedi ki: **الغِيلان**’dan biridir; o, şeytanların ve cinlerin bir cinsidir; Araplar, **الغُول**’ün ıssız çölde insanlara göründüğünü, onları **تَغُولُهُم** ettiğini; yani onları yoldan saptırdığını iddia ederlerdi; Nebî (Allah Teâlâ ona salât ve selâm etsin) onu nefyetti ve iptal etti. Ve denildi ki: onun sözü **لا غُولَ**, **الغُول**’ün zatını ve varlığını nefy değildir; ancak Arapların onun suretlerce farklılaşması ve gizlice alması iddiasını iptaldir; yani kimseyi saptırmaya güç yetiremez. **الأَزْهَرِيّ** dedi ki: Araplar yılana **الغُول** der; çoğulu: **أَغوالٌ**; ve ondan **امرئِ القيسِ**’in sözü:
" ومَسنونَةٌ زُرْقٌ كأَنيابِ أَغوالِ

Ebû Hâtim dedi: Onun muradı, bunun büyümesi ve yücelmesidir; bundan da Yüce Allah’ın sözü: “Sanki o, **رؤُوسُ الشَّياطينِ**” (şeytanların başları) (gelir). Kureyş ise bir şeytan başı asla görmemiştir; ancak onun muradı, bunu onların göğüslerinde büyütmektir. Ve denildi: İmru’ul-Kays **الأَغوالِ** ile **الشَّياطينَ**i murad etti. Ve denildi: **الحَيَّاتِ**i murad etti.

**الغُولُ**: cinlerin büyücüsü; bundan da hadis: “**لا غُولَ ولكنْ سَحَرَةُ الجِنِّ**” yani: fakat cinlerde, kendilerinde aldatma ve hayal ettirme bulunan büyücüler vardır.

**الغُول**: ölüm; bundan da onların sözü: **غالَتْهُ غُولٌ**.

**غول**: ع; ve o, **طِخْفَةَ**’nın iç kısmında **الضَّبابِ**a ait bir sudur; onda hurma ağaçları vardır; **قادم** ile birlikte zikredilir ve ikisi iki vadidir; bunu Nasr söyledi.

En-Nadr dedi: **الغُولُ**: insanları yiyen bir şeytandır. Başkası dedi: Cin ve şeytandan yahut yırtıcı hayvandan seni gizlice helâk eden her şey **غُولٌ**dür; yahut o, azı dişleri olan, Arapların gördüğü, tanıdığı ve onu meşhur şair Teebbata Şerran Câbir b. Sufyân’ın öldürdüğü dehşetli bir dabbedir.

**الغُولُ**: büyücülerden ve cinlerden renk renge giren kimse. Hadiste: “**إذا تَغَوَّلَتْ لكمُ الغِيلانُ فبادِروا بالأَذانِ**” yani: Allah’ı zikretmekle onun şerrini defedin. **الغِيلانُ** Ömer’in yanında zikredildi; dedi ki: Sizden biri onu görürse ezan okusun; çünkü o, kendisi için yaratıldığı yaratılıştan dönüşmez.

**الغُولُ**: aklın onunla gittiği her şey; ve onunla **غُولاً** olarak **غالَ**; ve (bu) fetha ile de (gelir). Denilir: **غالَتْهُ غُولٌ** yani: onu bir helâk edişle helâk etti; yahut bir helâk yerine düştü; yahut nerede yere çakıldığı bilinmedi.

**الغَوائلُ**: **الدَّواهي**; **غائلةٍ**’nin cem‘i. Bundan da şairin sözü:
فأَنتَ من الغَوائلِ حينَ تُرمَى ... ومِنْ ذَمِّ الرِّجالِ بمُنْتَزاحِ

Ve **غائلةُ الحوضِ**: ondan yarılıp delinen şey; böylece suyu götürdü. Ferazdak dedi:
يا قيسُ إنَّكُمُ وَجَدْتُمْ حَوْضَكُمْ ... غالَ القِرى بمُثَلَّمٍ مَفجورِ
ذَهَبَتْ غَوائِلُهُ بما أَفرَغْتُمُ ... برِشاءِ ضَيِّقَةِ الفُروغِ قَصيرِ

Ve **غَولاً غائلَةً** olarak geldi: yani dehşetli, münker bir iş (olarak). Ebû Amr dedi: **المُغاوَلَةُ**: yürüyüşte ve başkasında acele davranma. Ve **حديثِ الإفكِ**’te: **بعدَما نزَلوا مُغاوِلينَ** yani yürüyüşte uzaklaşanlar. Ve Ammâr’ın hadîsinde: namazda kısalttı ve dedi: **كُنتُ أُغاوِلُ حاجَةً لي**. Ve Kays b. Âsım’ın hadîsinde: **كنتُ أُغاوِلُهُم في الجاهِلِيَّةِ** yani onlara baskın ve şer ile acele ederdim; ve **بالرّاءِ** ile rivayet olunur. Ahtal, atlıların üzerine akın ettiği bir adamı zikrederek dedi:
عايَنْتُ مُشْعِلَةَ الرِّعالِ كأَنَّها ... طَبرٌ تُغاوِلُ في شَمامَ وُكُورا

Ve **المِغْوَلُ** ( **كمِنْبَرٍ** ): kamçıya konulan bir demir; böylece ona bir kılıf olur. Ebû Ubeyd dedi: O, içi kılıç olan bir kamçıdır. Başkası dedi: Ona **مِغْوَلاً** adı verildi; çünkü sahibi onunla düşmanını **يَغتالُ** eder; yani onu, onun ummadığı yerden helâk eder. Cem‘i **المَغاوِلُ**dür. Denildi: O, **مِشْمَلٍ** benzeridir; ancak ondan daha ince ve daha uzundur. Bundan da fil hadîsi: Mekke’ye gelince, onun başına **بالمِغْوَلِ** ile vurdular.

Ebû Hanîfe dedi: O, eni az, uzun bir uçtur; sırtı kalındır; böylece nicelik olan eni, ancak keyfiyetin vasfedildiği azlıkla vasfetti. Yahut, adamın elbiselerinin altında onunla büründüğü kısa bir kılıçtır. Bundan da Ümmü Süleym hadîsi: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem onu gördü; elinde bir **مِغْوَلٌ** vardı; dedi: Bu nedir? Dedi ki: Kâfirlerin karınlarını onunla yararım.

Ve denildi: O, keskin bir ağzı olan ince bir demirdir; katil onu beline bağlar ki onunla insanları gizlice öldürsün. Ve Huvvât hadîsinde: **انْتَزَعْتُ مِغْوَلاً فوَجَأْتُ به كَبِدَه**.

Ve **مِغْوَلٌ**: bir adamın adıdır. Ve Ebû Abdillah Mâlik b. Migvel b. Âsım b. Mâlik el-Becelî: hadis ashabının sika olanlarındandır.

Ve **الغَوْلانُ**: **الأُشْنانِ** gibi bir **حَمْضٌ**. Ve **الصِّحاحِ**’ta Ebû Ubeyd’den: **الغَولانُ**: **الحَمْضِ**dan bir bitkidir. Ebû Hanîfe artırdı: **العُنْظُوانِ**a benzer; ancak ondan daha incedir; ve o bir otlaktır. Zü’r-Rumme dedi:
حَنينَ اللِّقاحِ الخُورِ حَرَّقَ نارَهُ ... بغَوْلانِ حَوضَى فوقَ أَكبادِها العِشْرُ

**الغَوْلان**: ع; İbn Düreyd’den.

Ve **التَّغَوُّل**: renk renge girme; denilir: **تغَوَّلَت المرأةُ**: renk renge girdiği zaman. Zü’r-Rumme dedi:
إذا ذاتُ أهوالٍ ثَكُولٌ تغَوَّلَتْ ... بها الرُّبْدُ فَوْضَى والنَّعامُ السّوارِحُ

Ve **تَغَوَّلَت الغُولُ**: hayal etti ve renk renge girdi. Cerîr dedi:
فَيَوْماً يُوافيني الهَوى غَيْرَ ماضي ... ويوماً ترى منهُنَّ غُولاً تغَوَّلا

Ve **عَيْشٌ أَغْوَلٌ** ve **غُوَّلٌ** ( **كسُكَّرٍ** ): yani yumuşak; İbn Abbâd’dan.

Ve **غُوَيْلٌ** ( **كزُبَيْرٍ** ): ع; İbn Sîde’den.

Mecazdan: **فرَسٌ ذاتُ مِغْوَلٍ** ( **كمِنبَرٍ** ): yani önde gidiş sahibi; sanki atları gizlice yakalayıp (onları) geride bırakır.

Ve kendisine istidrâk olunanlardan: **اغْتالَه**: onu **غِيلَةً** olarak öldürdü. Ve **تغَوَّلَ الأمرُ**: tanınmaz oldu ve birbirine benzedi; ve o mecazdır. Ve **تغَوَّلَتْهم الغُولُ**: şaşırtıldılar. Ve **أرضٌ غَيِّلَةٌ** ( **ككَيِّسَةٌ** ): **الغَوْلِ** bakımından uzak; Lihyânî’den. Ve **فَلاةٌ تغَوَّلُ تغَوُّلاً**: yani yolları belli değildir; böylece ehlini saptırır; ve onun **تغَوُّلُها**sı, onun benzeşmesi ve renk renge girmesidir. Ve **أَغْوَالُ الأرضِ**: onun uçlarıdır. Ve **تغَوَّلَت الأرضُ بفلانٍ**: onu helâk etti ve saptırdı. Ve **قد غالَتْهم تلك الأرضُ**: onda helâk oldukları zaman. Ve bu, **أرضٌ تَغْتَالُ المَشيَ**: yani onun uzaklığı ve genişliği sebebiyle yürüyüş uzaktan seçilmez. Accâc dedi:
" وَبَلْدَةٍ بعيدةِ النِّياطِ
" مَجْهُولةٍ تَغْتَالُ خَطْوَ الخاطي

Ve **امرأةٌ ذاتُ غَوْلٍ**: uzun; elbiseleri yutar da ondan kısa kalır. Ve doğan ve başkası için denilir: Bu, **صَقرٌ لا يَغْتَالُه الشِّبَع**; yani tokluk onun kuvvetini ve uçuş şiddetini götürmez; yahut onun manası, tokluğun nefyidir; ve o mecazdır. Züheyr, bir doğanı vasfederek dedi:
مِن مَرْقَبٍ في ذُرا خَلْقَاءَ راسِيَةٍ ... حُجْنُ المَخالِبِ لا يَغْتَالُه الشِّبَعُ

Ve **الغَوائِلُ**: helâk yerleri. Ve **الغَوْل**: hıyanet. Ve **الغائِلَة**: gizlenen yahut çalınan; İbn Şümeyl’den. Ve **أرضٌ غائِلَةُ النَّطاة**: yani uzaklığıyla yolcusunu yutar. Ebû Amr dedi: **الغَوالِينُ** gemide kaburgalara benzeyenlerdir; tekili **غَوْلان**dır.

Ve **الغُولُ** (damme ile), **السِّعلاةِ** manasında da **غِوَلَةٍ** üzerine (kesra sonra fetha ile) cem‘ olunur.

Ve **ناقةٌ غُولُ النَّجاءِ**.

Ve **أخافُ غائِلَتَه**: yani onun âkıbetini ve şerrini.

Ve **تغَوَّلَت المرأةُ**: **بالغُول**e benzedi.

Ve **الغُول** (damme ile): yüzünün çirkinliği sebebiyle Abdülazîz b. Yahyâ el-Mekkî’nin lakabıdır; mezhebi ve sîreti güzeldi; onu el-Asamm ve başkası idrak etti. Dedim ki: Sanki o, **سَرْجُ الغُولِ**dür.
