# غيب (غ-ي-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi görünmeyen kuyunun içine bu ad verilmiştir

- Harfler: غ - ي - ب
- Kur'an'da: 60 geçiş · 59 ayet · 16 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (16)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْغَيْبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Kayıp | 19 | 19 | [3:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/3:44.md) |
| [بِالْغَيْبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%90.md) | بِالْفَعْلِ | Kayıp ile; Kayıp olana | 12 | 12 | [2:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/2:3.md) |
| [الْغَيْبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Kayıp | 6 | 6 | [6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/6:50.md) |
| [الْغُيُوبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8F%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90.md) | الْفُعُولِ | Görünmeyenler | 4 | 4 | [5:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/5:109.md) |
| [الْغَيْبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Kayıp | 3 | 3 | [10:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/10:20.md) |
| [غَيْبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%8F.md) | فَعْلُ | Kayıp; Kay | 3 | 3 | [11:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/11:123.md) |
| [غَيَابَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | فَعَالَةِ | Kayıp yer | 2 | 2 | [12:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/12:10.md) |
| [غَيْبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%8E.md) | فَعْلَ | Kayıp | 2 | 2 | [2:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/2:33.md) |
| [لِلْغَيْبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%90.md) | لِلْفَعْلِ | Kayıp | 2 | 2 | [4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/4:34.md) |
| [الْغَائِبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Kaybolanlar | 1 | 1 | [27:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/27:20.md) |
| [بِغَائِبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | بِفَاعِلِينَ | Kaybolanlar | 1 | 1 | [82:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/82:16.md) |
| [غَائِبَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَاعِلَةٍ | Kaybolan | 1 | 1 | [27:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/27:75.md) |
| [غَائِبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Kaybolanlar | 1 | 1 | [7:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/7:7.md) |
| [غَيْبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%90.md) | فَعْلِ | Kayı | 1 | 1 | [35:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/35:38.md) |
| [غَيْبِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَعْلِهِ | Onun kaybı | 1 | 1 | [72:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/72:26.md) |
| [يَغْتَبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%92.md) | يَفْتَعِلْ | Gıybet eder | 1 | 1 | [49:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/49:12.md) |

## Mücavir kökler — 72 mücavir (263 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 34 ortak ayet · G² 73 · Dağın sivri noktası demektir
2. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 32 · Petekteki baldır
3. [جبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Toprak içinde eşilerek açılmış kuyuya denir
4. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 18 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
5. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 16 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
6. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 11 ortak ayet · G² 15 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
7. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 13 ortak ayet · G² 14 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
8. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
9. [قذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
10. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
11. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 20 ortak ayet · G² 8 · Kevn, tepe demektir
12. [خزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hazen : Depo demektir
13. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
14. [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Dal demektir
15. [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Onların yanı
16. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
17. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
18. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kaldınız
19. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
20. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Meryem
21. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
22. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 20 ortak ayet · G² 4 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
23. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
24. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
25. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Şuurunda olurlar
26. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
27. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hafız çanta demektir
28. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
29. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Yaşlı adamdır
30. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 24 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
31. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
32. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Fayda eder
33. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
34. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
35. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Biley taşı
36. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Arka demektir
37. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
38. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
39. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
40. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Yumruk demektir
41. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
42. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
43. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
44. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
45. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
46. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İki yüzlüler
47. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
48. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Namaz
49. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
50. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ekel pas demektir
51. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
52. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sahip
53. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
54. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
55. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
56. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
57. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Oğullar
58. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Dane, inek yavrusuna denir
59. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Tasma kayış demektir
60. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غيب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef yaî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md), [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md), [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md), [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Gözden ve duyulardan saklı olma, çukur veya engelle örtülüp kaybolma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsan idrak ve duyularının ötesinde kalan, ancak varlığı sabit olan ontolojik ve gaybî gerçeklikler |
| Çekirdek Özet 3 | Şahadet âleminin sınırlarını aşan bilgi ve sorumluluk alanı; gayba iman üzerinden kurulan ahlaki ve ontolojik bilinç |
| Kritik Hata Riski | Gayb kavramını «yokluk» veya «bilinmesi imkânsız metafizik masal» sanarak şahadet ile gayb arasındaki sebep-sonuç ve sorumluluk irtibatını koparmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غي | Bir şeyin derinleşerek gözden veya dengeden kaybolması, örtülmesi veya batması; nitekim [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md) yağmurun yere inip nüfuz etmesi, [غيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B6.md) suyun yerin dibine çekilip kaybolması, [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) bir halin örtülüp başkasına dönüşmesi ve [غوظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B8.md) çukura gömülmektir | ب | Temas, kap ve sınır imgesi eklenerek bir nesnenin mekânsal bir çukura, kuytuya veya duyu sınırlarının ardındaki kapalı bir alana girip gözden saklanması anlamı sabitlenmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Gözün perdelenmesi veya kaynak pınarının bulanması (ikiz harfi ع göz/kaynak olup harf yumuşayıp hırıltılılaşarak örtünme ve bulanma yönü kazanmıştır; türetme imgedir) | Görüşün veya idrakin önünde beliren perde, karaltı, engelleme |
| ي | El ve kol; uzanma, tasarruf, etki | Varlığın veya etkinin mevcudiyetini ve işlevini sürdürmesi |
| ب | Çadır, ev, sınırlandırılmış iç mekân, kuyu | Saklanılan, örtülen, içine girilen korunaklı veya derin dip bölge |
| غيب | Perdelenmiş bir etki alanının sınırlı ve korunaklı bir iç bölgede duyulardan saklanması | Bir varlığın yok olmadan, belirli bir kabın veya sınırın gerisinde duyulardan gizlenmesi ve etkinliğini oradan devam ettirmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Arazide çukurda kaldığı için gözden kaybolan yer, güneşin batması (ufuk ardında gözden kaybolması), kuyunun görünmeyen dibi veya ağaçların yoğunluğundan içerisi görünmeyen ormanlık alan (gābe) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Tarafe b. el-Abed el-Muallaka'sında devesinin böğründeki çukurluğu ve kaburgalarının ardında kaybolan kısımları tasvir ederken kökün fiziki çukurluk ve gizlenme manasını kullanmıştır: كَأَنَّ غُيُوبَ الشَّمْسِ فِيهَا وَإِنْ تَبَدَّتْ لِعَيْنِ النَّاظِرِينَ حُجُولُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin yokluğunda aleyhine konuşulmasını ifade eden gıybet kelimesi ile kişinin mecliste bulunmadığı durumu niteleyen el-mugîbe (kocası sefere çıkmış kadın) tabiri erken dönemde yaygın kullanımdır |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Tarafe b. el-Abed Dîvânı.

### Sami etimolojik katman

Kök, genel Sami dil ailesi katmanında duyu organlarının erişim alanı dışına çıkma, gizlenme ve batma semantik dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede yer alan ע-ו-ב (ʿ-w-b / ʿāḇ) biçimi koyu bulut, karaltı, karanlık basarak örtme anlamlarını taşırken; Süryanicede ʿwp veya ʿb kökleri orman, yoğun ağaçlık ve gölgelik alan için kullanılır (Arapçadaki gābe kelimesiyle izomorfiktir). Güney Sami ve Arapça sahasında غ harfi belirginleşerek gözden saklanan, çukurda kalan veya ufukta kaybolan durumlar için müstakil bir kök hüviyeti kazanmıştır. Dolayısıyla kök ilksel olarak «yok oluş»u değil, bir engelin veya mesafenin arkasında «gizleniş ve örtünüş»ü temsil eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çukur arazi, güneşin batışı, orman | Bir şeyin yok olması değil, fiziki bir engel (ufuk, çukur, ağaçlık) sebebiyle gözün menzilinden çıkması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʿāḇ (bulutla örtülme), Süryanice ʿābā (orman, kuytu yer) | Karaltı ve örtü yoluyla görünmez olma tasavvuru Sami dillerinde ortaktır; Arapçada غ harfiyle fonetik olarak ayrışmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda gölge/karanlık kökleri | Işığın kesilmesi veya araya perde girmesiyle nesnenin görünmezleşmesi kök mantığı | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غيب | Anlamlı | Gizlenme, kaybolma | Bir nesnenin veya bilginin duyu sınırlarının ardında kalması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [غبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%8A.md) | Anlamlı | Gaflet, anlayış kıtlığı | Zihnin bir hakikati kavrayamayarak idrakin perdelenmesi, zekâ örtüklüğü | Ortak çekirdek (örtülme); Kur'an'da geçmez |
| يغب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim kuralı gereği kullanılmaz |
| يبغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim kuralı gereği kullanılmaz |
| [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) | Anlamlı | Haddini aşma, talep etme | Kendi sınırının dışına taşma veya bir şeyi şiddetle arayıp isteme | Zıt yönelimli semantik hareket; Kur'an'da geçer |
| [بيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%BA.md) | Anlamlı | Kabarma, taşma | Kanın veya heyecanın damarlarda taşması, tebeyyuğ hali | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غيب | Merkez | Duyulardan saklı olma | Nesne vardır fakat algılayanın sınırlarının ve imkânının ötesindedir | Varlığı sabit, idraki engelli olan |
| [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) | Komşu | İncelik sebebiyle gizli kalma | [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) yapısındaki incelik, küçüklük veya zayıflık sebebiyle fark edilmezken غيب bizzat menzil dışı olmadır | İncelik ve kapalılıkla gizlenme |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Maddi bir örtüyle kapanma | [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) harici bir perde veya örtü aracılığıyla kapatmayı anlatırken غيب yapısal veya konumsal uzaklıktır | Örtü ile kapatılan nesne |
| [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) | Komşu | Bilerek saklama, gizli tutma | [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) iradî olarak bilginin veya sırrın açığa vurulmamasıdır; ahlaki veya eylemsel tutumdur | İradeyle gizlenen haber |
| [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | İçte saklanan sır | [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) nefiste veya iç dünyada tutulan, başkasına açılmayan içsel mahiyettir | Kalpte korunan gizlilik |
| [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) | Zıt | Hazır bulunma, tanıklık etme | Duyularla algılanabilir alanda bulunma, göz önünde olma ve tanıklık | Şahadet âlemi, müşahede |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غيب | Duyulardan saklı olan gerçeklik | Yokluk değil, mevcudiyeti kabul edilen fakat algı menzilinde bulunmayan | Kesin |
| Latince | Invisibilis, occultum, absens | Görünmeyen, gizli, hazır bulunmayan | Invisibilis yalnızca görme duyusunun yokluğunu karşılarken غيب bütün duyu ötesi varlık alanını kuşatır | Güçlü |
| İngilizce | The unseen, occult, invisible | Görünmeyen, gizil olan | The unseen ontolojik bir alanı tam karşılasa da غيب lafzındaki ahlaki ve hukuki gıyap boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Das Verborgene, Unsichtbare | Gizlenmiş, görünmeyen | Das Verborgene saklanmış olmayı iyi yansıtır fakat gaybın aşkın vahiy kaynağı boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | L'invisible, le mystère, l'absent | Görünmeyen, gizemli olan | L'invisible duyusal boyutu, absent bulunmama halini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lalande Vocabulaire technique et critique de la philosophie.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْغَيْبِ (Mutlak) | Yalnızca Allah'ın bildiği metafizik gerçeklikler, kıyamet saati, vahiy | Mutlak ilâhî tekel bağlamı; En'âm [6:59](https://lisan.digital/tr/ayet/6:59.md), Lokmân [31:34](https://lisan.digital/tr/ayet/31:34.md) |
| بِالْغَيْبِ (Durum/Hal) | Duyularla görmediği halde kalben ve ahlaken bağlanma; gıyaben | Müminlerin vasfı ve sorumluluk bilinci; Bakara [2:3](https://lisan.digital/tr/ayet/2:3.md), Mülk [67:12](https://lisan.digital/tr/ayet/67:12.md) |
| غَيَابَةِ (Mekân) | Kuyunun derinliği, görünmeyen karanlık dibi | Kıssa bağlamı; Yûsuf [12:10](https://lisan.digital/tr/ayet/12:10.md), [12:15](https://lisan.digital/tr/ayet/12:15.md) |
| غَائِبِينَ / غَائِبَةٍ (Fail/Sıfat) | Ortada hazır bulunmayan, gözden ırak olan | Hudhud'un mecliste bulunmaması veya Allah'ın kullarından gafil olmaması; A'râf [7:7](https://lisan.digital/tr/ayet/7:7.md), Neml [27:20](https://lisan.digital/tr/ayet/27:20.md) |
| يَغْتَبْ (Fiil) | Bir kimsenin gıyabında, arkasından hoşlanmayacağı şekilde konuşmak | Ahlak ve hukuk bağlamı; Hucurât [49:12](https://lisan.digital/tr/ayet/49:12.md) |
| لِلْغَيْبِ (İşlev) | Eşlerin veya emanetçilerin yokluğunda hukuku ve mahremiyeti korumak | Aile ve emanet hukuku; Nisâ [4:34](https://lisan.digital/tr/ayet/4:34.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gayb bilgisi, âhiret, melekût ve kader | Gaybın anahtarlarının yalnızca Allah'a ait olması, peygamberlerin gayba muttali kılınma derecesi | Mutlak gayb ile izâfî gayb ayrımı; ontolojik bilinemezlik |
| Fıkıh | Bey'u'l-gāib (görülmeyen malın satışı), gāib kişinin hakları | Hazırda olmayan mal veya şahsın hukuki tasarruflardaki geçerlilik şartları, muhayyerlik hakları | Mekânsal yokluk, denetim dışılık ve fiziki adem-i huzur |
| Tefsir | Âlemu'l-gayb ve'ş-şehâde terkibi, Bakara [2:3](https://lisan.digital/tr/ayet/2:3.md) tefsiri | Gayba imanın aklın ötesindeki vahiy kaynaklı haberlere tasdik mi yoksa Allah'ın bizzat kendisine iman mı olduğu | İdrak ötesi ilahi hakikatler mecmuası |
| Hadis | Gayb haberleri, gıybet yasağı, gıyaben dua | Ahir zaman fitneleri, kişinin kardeşinin arkasından konuşmasının haramlığı, arkasından yapılan duanın kabulü | Ahlaki mahremiyet ve zamanda uzak olanın ihbarı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve inanç temeli | Metafizik gerçeklik alanı | İmanın sıhhat şartı | Gözle görülmeyene vahiy rehberliğinde teslim olarak pozitivist indirgemeciliği engeller | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik sınır | Henüz bilinmeyen / duyular ötesi alan | Araştırma ve tevazu ufku | İnsan aklının ve deneyinin her şeyi tüketemeyeceğini, mutlak bilginin Allah'a ait olduğunu hatırlatır | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ve ahlaki denetim | Otokontrol ve ihlas bilinci | İktidarın sınırlandırılması | Yöneticinin ve vatandaşın sadece dış denetime değil, gaybı bilen Allah'ın murakabesine göre adalet üretmesi | Güçlü |
| İktisadi | Akid ve emanet ahlakı | Belirsizlik (garar) yasağı ve gıyapta hak koruma | Piyasada şeffaflık ve güven tesisi | Malın kusurunu gizlememek, gıyaptaki ortağın hakkını gözetmek ve bilinmezlik üzerinden haksız kazancı önlemek | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gizil değişkenler (latent variables), gözlemlenemeyen durum uzayı (unobservable state space) | Sistemde doğrudan ölçülemeyen ancak etkileri, türevleri ve sonuçları üzerinden varlığı kesin olarak doğrulanan matematiksel ve fiziksel büyüklükler | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İçselleştirilmiş ahlaki vicdan ve yapısal bilinçdışı | Dışsal bir gözlemcinin, polisin veya toplumun bulunmadığı (gıyap) anlarda bireyin davranışını belirleyen köklü değerler sistemi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Gaybı yalnızca masalsı, mitolojik, fizikötesi ve hayatla bağı kopuk bir bilinmezlik alanına indirgemek; ya da gaybı mutlak yokluk (adem) ile bir tutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gayb, mevcuttur; şahadet âleminin arkasındaki kurucu ilkedir. Ayrıca sadece metafizik değil, ahlaki gıyap (başkasının arkasından hukukunu çiğnememe), mekânsal yokluk ve zaman boyutunu (geçmiş ve gelecek) da içine alan kuşatıcı bir ontolojidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın ahlakını sadece kamera ve şahitlerin bulunduğu kamusal alana hapsetmesi; hesap verme bilincinin yok olması ve şahadet âleminde görünen araçların mutlaklaştırılarak ilahi iradenin devreden çıkarılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği tevhid akidesinin temel ayrımı «Âlimu'l-gaybi ve'ş-şehâde» formülüdür. Gayb anlaşılmadan nübüvvet, âhiret, melek inancı ve ibadetlerin ahlaki gayesi kavranamaz. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin vasıflarının sayıldığı mukaddime ayetlerinde (Bakara [2:3](https://lisan.digital/tr/ayet/2:3.md)), Allah'ın mutlak ilmini bildiren ayetlerde (En'âm [6:59](https://lisan.digital/tr/ayet/6:59.md)), kıssalarda (Yûsuf kuyusu bağlamı, [12:10](https://lisan.digital/tr/ayet/12:10.md)) ve ahlaki sınırları çizen nasslarda (Hucurât [49:12](https://lisan.digital/tr/ayet/49:12.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Materyalist determinizmin «görünmeyen yoktur» yanılgısını ve sahte din anlayışlarının «gaybı falcılar veya aracılar da bilir» iddiasını yıkar; gaybın anahtarlarını sadece Allah'a has kılar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir engelin, çukurun veya ufuk çizgisinin ardına geçerek gözün ve duyuların menzilinden çıkmak; derinlikte veya kuytuda gizlenmek.
- Soyut anlam: İnsan idrakinin ve ampirik tecrübenin doğrudan kuşatamadığı, ancak vahiy ve aklî istidlâl ile varlığı bilinen aşkın hakikatler bütünü; kişinin başkalarının görmediği yerde sergilediği ahlaki dürüstlük.
- Sistematik karşılık: Varlık alanının $(G)$ duyulur âlem $(S)$ ile idrak ötesi âlem $(G)$ arasındaki asimetrik epistemolojik ilişkisi; mutlak bilginin Allah'ın tekelinde oluşu.
- LaTeX modeli: $$U = S \cup G, \quad S \cap G = \emptyset, \quad I(S) \subset I(U), \quad I(G) \cap I_h = \emptyset \implies I_h(G) = f(W)$$
- LaTeX açıklaması: Evrensel varlık kümesi $U$, şahadet âlemi $S$ ve gayb âlemi $G$ olmak üzere iki ayrık kümenin birleşimidir. İnsan idraki $I_h$, şahadet kümesini doğrudan kavrayabilirken gayb kümesini doğrudan idrak edemez ($I(G) \cap I_h = \emptyset$). Gayb alanına dair insani bilgi $I_h(G)$, ancak ilahi vahiy fonksiyonunun $f(W)$ bildirmesiyle mümkün hale gelir.

## Geçtiği ayetler (59 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/2:3.md) — بِالْغَيْبِ

الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

Meal (IK): Onlar ki gayba inanırlar. Namazı kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden de infak ederler.

### [Bakara 2:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/2:33.md) — غَيْبَ

قَالَ يَاآدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ

Meal (IK): Allah: Ey Adem, onları`adları ile kendilerine bildir, dedi. Adem, adlarını söyleyince; Size demedim mi ki ben, göklerin de, yerin de gizliliklerini muhakkak bilirim. Ve sizlerin neyi açıklayıp neyi gizler olduğunuzu da bilirim, buyurdu.

### [Ali İmran 3:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/3:44.md) — الْغَيْبِ

ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ

Meal (IK): Bunlar sana vahyetmekte olduğumuz gayb haberlerindendir. Meryem’e hangisi kefil olacak diye kalemlerini atarlarken sen yanlarında değildin. Çekişirlerken de orada bulunmadın.

### [Ali İmran 3:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/3:179.md) — الْغَيْبِ

مَا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشَاءُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah; mü’minleri oldukları halde bırakacak değildir. Nihayet murdarı temizden ayıracaktır. Allah, size gaybı da bildirecek değildir. Fakat Allah, peygamberlerinden dilediğini seçer. Bunun için siz, Allah’a ve peygamberlerine inanın. İnanır ve sakınırsanız; size çok büyük bir mükafat vardır.

### [Nisa 4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/4:34.md) — لِلْغَيْبِ

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Allah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

### [Maide 5:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/5:94.md) — بِالْغَيْبِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah, görmeksizin kendisinden korkanları ayırdetmek için; elinizin ve mızraklarınızın ulaştığı avdan bir şeyle sizi, mutlaka dener. Bundan sonra da her kim, haddi aşarsa; ona elem verici bir azab vardır.

### [Maide 5:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/5:109.md) — الْغُيُوبِ

يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لَا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ

Meal (IK): Allah, Rasulleri topladığı gün şöyle buyurur; Size ne cevab verildi? Onlar da: Bizim bir bildiğimiz yoktur, doğrusu gaybları bilen Sensin Sen, derler.

### [Maide 5:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/5:116.md) — الْغُيُوبِ

وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَاعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ

Meal (IK): Allah buyurmuştu ki: Ey meryem oğlu İsa; sen mi insanlara: Beni ve annemi Allah’tan başka iki ilah edinin, dedin? Demişti ki: Tenzih ederim Seni, hak olmayan bir sözü söylemek bana yakışmaz. Eğer ben, onu söylemişsem; Sen, onu elbette bilirsin. Sen, benim içimde olanı bilirsin, ama ben Senin zatında olanı bilmem. Doğrusu görülmeyeni en iyi bilen Sensin, Sen.

### [En'am 6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/6:50.md) — الْغَيْبَ

قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): De ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?

### [En'am 6:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/6:59.md) — الْغَيْبِ

وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Gaybın anahtarları O’nun katındadır. O’ndan başka kimse bilmez. Karada ve denizde olanı da O bilir. Bir yaprak düşmez ki; onu bilmesin. Yerin karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru müstesna olmamak üzere her şey apaçık bir kitabtadır.

### [En'am 6:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/6:73.md) — الْغَيْبِ

وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَيَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ قَوْلُهُ الْحَقُّ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): O’dur, gökleri ve yeri hak ile yaratan. O’nun; ol, dediği gün; hemen olur. O’nun sözü haktır. Sur’a üfleneceği gün de mülk O’nundur. Görülmeyeni de, görüleni de bilir. Ve O; Hakim’dir, Habir’dir.

### [Araf 7:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/7:7.md) — غَائِبِينَ

فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ بِعِلْمٍ وَمَا كُنَّا غَائِبِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; onlara bilerek anlatacağız, zaten gaibler de değildik.

### [Araf 7:188](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/7:188.md) — الْغَيْبَ

قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ وَلَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): De ki: Ben, kendime Allah’ın dilediğinden başka ne fayda verebilirim, ne de zarar. Eğer ben, gaybı bileydim; daha çok hayır yapmak isterdim. Ve bana, hiç bir fenalık da dokunmazdı. Ben, sadece iman eden bir kavme uyarıcı ve müjdeciyim.

### [Tevbe 9:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/9:78.md) — الْغُيُوبِ

أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ وَأَنَّ اللَّهَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ

Meal (IK): Bilmezler mi ki; Allah, onların içlerinden gizlediklerini de, fısıltılarını da bilir. Ve Allah, gaybları çok iyi bilendir.

### [Tevbe 9:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/9:94.md) — الْغَيْبِ

يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kendilerine döndüğünüz vakit de size özür beyan ederler. De ki: Özür dilemeyin. Size katiyyen inanmıyorum. Doğrusu Allah, bize haberlerinizi bildirmiştir. Allah da, Rasulü de amellerimizi görecektir. Sonra hepiniz, görüleni de görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neler yaptığınızı haber verecektir.

### [Tevbe 9:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/9:105.md) — الْغَيْبِ

وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: İşleyiniz, Allah Rasulü ve mü’minler işlediklerinizi görecektir. Ve görüleni de, görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neyi işlediğinizi bildirecektir.

### [Yunus 10:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/10:20.md) — الْغَيْبُ

وَيَقُولُونَ لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ

Meal (IK): Ona Rabbından bir ayet indirlmeli değil miydi? derler. De ki: Gayb; ancak Allah’a aittir. Bekleyin, doğrusu ben de sizinle birlikte bekleyenlerdenim.

### [Hud 11:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/11:31.md) — الْغَيْبَ

وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ben, size: Allah’ın hazineleri yanımdadır, demiyorum. Gaybı da bilmem. Meleğim de demiyorum. Hor gördüklerinize Allah iyilik vermeyecektir de demiyorum. İçlerinde olanı en iyi bilen Allah’tır. Yoksa ben de zalimlerden olurum.

### [Hud 11:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/11:49.md) — الْغَيْبِ

تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ مَا كُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلَا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هَذَا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): İşte bunlar, gayb haberlerindendir ki sana vahyediyoruz. Ne sen, ne de kavmin daha önce bunları bilemezdiniz. Öyleyse sabret, çünkü akıbet müttakilerindir.

### [Hud 11:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/11:123.md) — غَيْبُ

وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Göklerin ve yerin gaybı Allah’ındır. Bütün işler O’na döndürülür. Öyleyse O’na ibadet et ve O’na tevekkül et. Rabbın; yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Yusuf 12:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/12:10.md) — غَيَابَةِ

قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ

Meal (IK): İçlerinden bir sözcü dedi ki: Yusuf’u öldürmeyin, onu bir kuyunun derinliklerine bırakın da yolculardan bir onu bulup alsın, eğer yapacaksanız.

### [Yusuf 12:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/12:15.md) — غَيَابَةِ

فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ وَأَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هَذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onu götürdükleri vakit, kuyunun derinliklerine bırakmayı birlikte kararlaştırdılar. Biz de kendisine vahyettik ki: Sen; onlara, kendileri hiç farkına varmadan yaptıklarını bir bir haber vereceksin.

### [Yusuf 12:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/12:52.md) — بِالْغَيْبِ

ذَلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّي لَمْ أَخُنْهُ بِالْغَيْبِ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي كَيْدَ الْخَائِنِينَ

Meal (IK): Bu; gıyabında kendisine gerçekten hıyanet etmediğimi, hainlerin hilesini Allah’ın başarıya erdirmeyeceğini, onun da bilmesi içindi.

### [Yusuf 12:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/12:81.md) — لِلْغَيْبِ

ارْجِعُوا إِلَى أَبِيكُمْ فَقُولُوا يَاأَبَانَا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدْنَا إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَافِظِينَ

Meal (IK): Siz, babanıza dönün de deyin ki: Ey babamız; doğrusu oğlun hırsızlık etti. Ve biz bildiğimizden başka bir şey görmedik. Hem biz gaybın bekçileri de değildik.

### [Yusuf 12:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/12:102.md) — الْغَيْبِ

ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Bunlar gayb haberlerindendir ki, sana vahyediyoruz. Onlar, elbirliği edip düzen kurdukları zaman; sen, orada değildin.

### [Rad 13:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/13:9.md) — الْغَيْبِ

عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ

Meal (IK): Görüleni de, görülmeyeni de bilir. Yücelerin yücesidir.

### [Nahl 16:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/16:77.md) — غَيْبُ

وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Göklerin ve yerin gaybı Allah’ındır. Saat hadisesi ise ancak bir göz kırpma gibi veya daha yakındır. Şüphesiz ki Allah; her şeye Kadir’dir

### [Kehf 18:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/18:22.md) — بِالْغَيْبِ

سَيَقُولُونَ ثَلَاثَةٌ رَابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ وَيَقُولُونَ خَمْسَةٌ سَادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ رَجْمًا بِالْغَيْبِ وَيَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَثَامِنُهُمْ كَلْبُهُمْ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِيلٌ فَلَا تُمَارِ فِيهِمْ إِلَّا مِرَاءً ظَاهِرًا وَلَا تَسْتَفْتِ فِيهِمْ مِنْهُمْ أَحَدًا

Meal (IK): Karanlığa taş atar gibi; üçtür, dördüncüsü köpekleridir, diyeceklerdir. Veya beştir, altıncıları köpekleridir, derler. Yahut: Yedidir, sekizincileri köpekleridir, derler. Onların sayısını en iyi bilen Rabbımdır, de. Onları pek az kimseden başkası bilmez. Bu yüzden onlar hakkında bu kısa anlatılanların dışında kimseyle tartışma ve onlar hakkında kimseden bir şey sorma.

### [Kehf 18:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/18:26.md) — غَيْبُ

قُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثُوا لَهُ غَيْبُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَبْصِرْ بِهِ وَأَسْمِعْ مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا

Meal (IK): Onların ne kadar kaldıklarını en iyi Allah bilir, de. Göklerin ve yerin bilinmezlikleri O’na aittir. O ne güzel görendir. O ne güzel işitendir. Bunların O’ndan başka yardımcısı yoktur. O, hiç kimseyi hükmüne ortak yapmaz.

### [Meryem 19:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/19:61.md) — بِالْغَيْبِ

جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمَنُ عِبَادَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّهُ كَانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا

Meal (IK): Rahman’ın kullarına gıyaben vaad ettiği Adn cennetlerine. Şüphesiz O’nun sözü yerini bulacaktır.

### [Meryem 19:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/19:78.md) — الْغَيْبَ

أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا

Meal (IK): O, görülmeyeni mi biliyor yoksa Rahman katından bir söz mü almış?

### [Enbiya 21:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/21:49.md) — بِالْغَيْبِ

الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَهُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ

Meal (IK): Onlar ki görmedikleri halde, Rabblarından korkarlar ve kıyamet saatından titrerler.

### [Müminun 23:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/23:92.md) — الْغَيْبِ

عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): O, görüleni de, görülmeyeni de bilir. Onların koştukları ortaklardan çok yücedir.

### [Neml 27:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/27:20.md) — الْغَائِبِينَ

وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ

Meal (IK): Kuşları araştırarak dedi ki: Hüdhüd’ü niçin göremiyorum? Yoksa kayıplardan mı oldu?

### [Neml 27:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/27:65.md) — الْغَيْبَ

قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): De ki: Göklerde ve yerde gaybı Allah’tan başka kimse bilmez. Ne zaman diriltileceklerini de farketmezler.

### [Neml 27:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/27:75.md) — غَائِبَةٍ

وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Gökte ve yerde gizli hiçbir şey yoktur ki apaçık bir kitabta olmasın.

### [Secde 32:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/32:6.md) — الْغَيْبِ

ذَلِكَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Görülmeyeni de, görüleni de bilen, Aziz ve Rahim olan, O’dur.

### [Sebe 34:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/34:3.md) — الْغَيْبِ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Küfredenler dediler ki: Kıyamet saatı bize gelmeyecektir. De ki: Hayır, gaybı Rabbıma andolsun ki; o saat muhakkak size gelecektir. Göklerde ve yerde zerre kadar olanlar bile O’nun ilminin dışında değildir. Ondan daha küçüğü de, büyüğü de istisnasız, mutlaka apaçık kitabtadır.

### [Sebe 34:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/34:14.md) — الْغَيْبَ

فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَنْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُهِينِ

Meal (IK): Onun ölümüne hükmettiğimiz zaman; ölümünü onlara ancak değneğini yiyen canlı farkettirdi. Yere düşünce ortaya çıktı ki; eğer onlar gaybı bilselerdi, horlayıcı azab içinde kalmazlardı.

### [Sebe 34:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/34:48.md) — الْغُيُوبِ

قُلْ إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَّامُ الْغُيُوبِ

Meal (IK): De ki: Hiç şüphesiz Rabbim, hakkı koyar. O, görünmezlikleri çok iyi bilendir.

### [Sebe 34:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/34:53.md) — بِالْغَيْبِ

وَقَدْ كَفَرُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Halbuki daha önce onu inkar etmişlerdi. Uzak bir yerden gayba atıp tutuyorlardı.

### [Fatır 35:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/35:18.md) — بِالْغَيْبِ

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Günah işleyen hiç bir nefis; başkasının günahını çekmez. Yükü ağır bir kişi onun yüklenilmesini istese-yakını bile olsaondan bir şey yüklenmez. Sen, ancak görmedikleri halde Rabblarından korkanları ve namazı kılmış olanları uyarırsın. Kim de arınırsa; ancak kendisi için arınmış olur ve dönüş, Allah’adır.

### [Fatır 35:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/35:38.md) — غَيْبِ

إِنَّ اللَّهَ عَالِمُ غَيْبِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; göklerin ve yerin gaybını bilendir. Şüphesiz ki O; göğüslerde olanı da bilicidir.

### [Yasin 36:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/36:11.md) — بِالْغَيْبِ

إِنَّمَا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَخَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ

Meal (IK): Sen, ancak zikre ittiba eden ve görmeden Rahman’dan korkanı uyarırsın. Artık ona mağfiret ve yüce mükafatı müjdele.

### [Zümer 39:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/39:46.md) — الْغَيْبِ

قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): De ki: Ey gökleri ve yeri yaratan, görülmeyeni ve görüleni bilen Allah’ım; ayrılığa düştükleri şeyler hakkında kulların arasında Sen hükmedersin.

### [Hucurat 49:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/49:12.md) — يَغْتَبْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; zannın bir çoğundan kaçının. Çünkü bazı zan günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın, kiminiz kiminizi arkasından çekiştirmesin. Hangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır? Bundan tiksindiniz değil mi? Allah’tan korkun, şüphesiz ki Allah; Tevvab’dır, Rahim’dir.

### [Hucurat 49:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/49:18.md) — غَيْبَ

إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; göklerin ve yerin gaybını bilir. Ve Allah; yaptıklarınızı görendir

### [Kaf 50:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/50:33.md) — بِالْغَيْبِ

مَنْ خَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ

Meal (IK): Görmediği halde Rahman’dan korkan ve Allah’a yönelik bir kalb ile gelenlere.

### [Tur 52:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/52:41.md) — الْغَيْبُ

أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ

Meal (IK): Yahut, gaybı bilmek kendilerine aittir de, onlar mı yazıyorlar?

### [Necm 53:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/53:35.md) — الْغَيْبِ

أَعِنْدَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرَى

Meal (IK): Gaybın bilgisi onun yanındadır da kendisi mi görüyor?

### [Hadid 57:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/57:25.md) — بِالْغَيْبِ

لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, peygamberlerimizi açık delillerle gönderdik. Ve insanların adaleti ayakta tutmaları için beraberlerinde kitabı ve mizanı indirdik. Bir de kendisinde çetin bir sertlik ve insanlar için faydalar bulunan demiri indirdik. Allah; kimin, görmeden Allah’a ve peygamberlerine yardım edeceğini bilir. Muhakkak ki Allah; Kavi’dir, Aziz’dir.

### [Haşr 59:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/59:22.md) — الْغَيْبِ

هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): O, öyle Allah’tır ki; O’ndan başka ilah yoktur. Görülmeyeni ve görüleni bilendir. O, Rahman’dır, Rahim’dir.

### [Cuma 62:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/62:8.md) — الْغَيْبِ

قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلَاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: Gerçekten sizin kaçıp durduğunuz ölüme muhakkak yakalanacaksınız. Sonra da görüleni ve görülmeyeni bilene döndürüleceksiniz. O; size neler yaptığınızı haber verecektir.

### [Tegabün 64:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/64:18.md) — الْغَيْبِ

عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Görüleni ve görülmeyeni bilendir. Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Mülk 67:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/67:12.md) — بِالْغَيْبِ

إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ

Meal (IK): Muhakkak ki gayb ile Rabblarından korkanlar, işte onlar için, mağfiret ve büyük mükafat vardır.

### [Kalem 68:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/68:47.md) — الْغَيْبُ

أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ

Meal (IK): Yoksa gayb kendilerinin katında mıdır da ondan yazıyorlar?

### [Cin 72:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/72:26.md) — الْغَيْبِ · غَيْبِهِ

عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا

Meal (IK): Gaybı bilendir. Gaybını kimseye açıklamaz.

### [Tekvir 81:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/81:24.md) — الْغَيْبِ

وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ

Meal (IK): Gaybdan ötürü o, asla suçlu da değildir.

### [İnfitar 82:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/ayet/82:16.md) — بِغَائِبِينَ

وَمَا هُمْ عَنْهَا بِغَائِبِينَ

Meal (IK): Ve orada kaybolacak değildirler.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi görünmeyen kuyunun içine bu ad verilmiştir. Görünmeyen veya kaybolan için kullanılır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والباء وو ا ي ء معهما
غ ب ي، ب غ ي، و غ ب، ب ي غ، و ب غ، ب و غ، غ ي ب مستعملات غبي: غَبِيَ فلانٌ غَباوةً فهو غَبِيٌ، إذا لم يَفْطُنْ للخِبِّ، وهو الجَرْبزةُ.
بغي: بَغَى بِغاءً، أي: فَجَر، وهو يَبْغي.
والبِغْيةُ: نقيض الرِّشْدة، في الولد، يقال: هو ابن بغيةٍ، قال:
لدى رشدةٍ من أُمِّهِ أو لبِـغـيْةٍ		فيَغْلِبُها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُْ
وابن رِشْدة إذا كان من ماء صاف. والبِغْية من الزِّنَى.
والبُغيةُ: مصدر الابتغاء، تقول : هو بُغْيَتي، أي: طَلِبتي وطِيَّتي. وبَغَيْتُ الشّيء أَبغيه بُغاء، وابتغيته: طلبته.
وتقول: لا ينبغي لك أن تَفْعلَ كذا، وما انبغى لك، في الماضي، أي: ما ينبغي.
والبَغْيُ في عَدْوِ الفَرَس: اختيالٌ ومَرَحٌ، وإنّه ليَبَغْي في عَدْوه. ولا يقال: فرسٌ باغٍ.
والبَغْيُ: الظُّلْمُ. والباغي: الظالم.
والبغايا: الجواري.
والبغايا: الطلائع. الواحدة: بَغِيّةٌ أيضا.
ويقال: إنك عالم ألاّ تُباغَ، ولا تُباغا ولا تُباغوا، ولا تباغي وفي لغةٍ: ولا تُباغَوْا، وفي الأثنين: ولا تُباغيَا، وفي الواحد: ولا تُباغَ. يقال: معناها لا يباغيك أحد. وقال آخر: أي: لا تُصِبْك عين، على الدعاء.
وتقول: لا تبغّت بك عين، يعني: لا ينازعك أحدٌ فيبغي عليك، أي قد سلم لك فلا تنازع .
وغب: الوَغْبُ: الجمل الضَّخْمُ الشديد، قال: أَجَزْتُ حِضْنَيْهِ هِبَلاً وَغْبا وقد وَغُبَ وغُوبة و وَغابة .
وأَوْغابُ البيتِ: أَسْقاطُه.
بيغ: البَيْغُ: ثؤورُ الدّم وفَوْرته حتى يظهرَ في العروق، وقد تَبَيَّغ به الدَّم.
وبغ: الوَبَغُ: داءٌ يأخذُ الإِبل، فترى فساده في أدباردها.
بوغ: البَوْغاءُ: التُرابُ الهابي في الهواء. وطاشةُ الناس، وحَمْقاهم وسَفِلَتُهم هم البَوْغاء والغَوْغاء.
غيب: الغِيبةُ: من الاغْتيابِ، والغَيْبةُ من الغَيْبُوبة.
وأغابتِ المرأة فهي مُغيبةٌ، إذا غاب زوجها.
والغابةُ: الأَجَمة.
والغَيْبُ: الشّكُ.
وكلُّ شيء غَيَّب عنك شيئاً فهو غَيابةٌ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الباء** و**و** ا **ي** **ء** معهما
غ ب ي، ب غ ي، و غ ب، ب ي غ، و ب غ، ب و غ، غ ي ب kullanılagelenlerdir. **غبي**: **غَبِيَ** falan **غَباوةً**; o **غَبِيٌ**’dir; eğer **الخِبِّ**’e karşı uyanık olmazsa; o, **الجَرْبزةُ**’dir.
**بغي**: **بَغَى** **بِغاءً**, yani: fuhuş yaptı; o **يَبْغي**’dir.
Ve **البِغْيةُ**: evlâtta **الرِّشْدة**’nin zıddıdır; denilir: o **ابن بغيةٍ**’dir. Dedi ki:
لدى رشدةٍ من أُمِّهِ أو لبِـغـيْةٍ		فيَغْلِبُها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُْ
Ve **ابن رِشْدة**: eğer berrak sudan ise. Ve **البِغْية** zinadandır.
Ve **البُغيةُ**: **الابتغاء**’ın masdarıdır; dersin: o benim **بُغْيَتي**’mdir; yani: talebim ve niyetim. Ve **بَغَيْتُ** şeyi, onu **أَبغيه** **بُغاء** (ile); ve onu **ابتغيته**: onu talep ettim.
Ve dersin: sana şöyle şöyle yapman **ينبغي** değil; ve geçmişte: sana **انبغى** olmadı; yani: **ينبغي** olmadı.
Ve atın koşuşunda **البَغْيُ**: salınma ve şenliktir; ve o, koşuşunda mutlaka **يَبَغْي** eder. Ve denilmez: **فرسٌ باغٍ**.
Ve **البَغْيُ**: zulümdür. Ve **الباغي**: zalimdir.
Ve **البغايا**: câriyelerdir.
Ve **البغايا**: öncü birliklerdir. Bir tanesi: **بَغِيّةٌ** de (denir).
Ve denilir: sen bilensin ki: **تُباغَ** edilme, ne **تُباغا** edilin, ne **تُباغوا** edilin, ve **تباغي** etme; ve bir dilde: ve **تُباغَوْا** edilme; ve iki kişide: ve **تُباغيَا** edilme; ve bir kişide: ve **تُباغَ** edilme. Denilir: manası: kimse sana **يباغيك** etmesin. Ve bir başkası dedi: yani: sana bir göz isabet etmesin; dua üzere.
Ve dersin: sana bir göz **تبغّت** etmesin; yani: hiç kimse seninle çekişmesin de sana **يبغي** etsin; yani: sana teslim olmuştur, artık çekişme yok.
**وغب**: **الوَغْبُ**: iri, şiddetli devedir. Dedi ki: **أَجَزْتُ حِضْنَيْهِ هِبَلاً وَغْبا**; ve o **وَغُبَ**; ve **غُوبة** ve **وَغابة** (oldu).
Ve **أَوْغابُ البيتِ**: onun döküntüleridir.
**بيغ**: **البَيْغُ**: kanın kabarması ve coşmasıdır; ta ki damarlarda görününceye kadar; ve kan ona sebebiyle **تَبَيَّغ** etti.
**وبغ**: **الوَبَغُ**: develeri tutan bir hastalıktır; onun bozukluğunu onların artlarında görürsün.
**بوغ**: **البَوْغاءُ**: havada uçuşan topraktır. Ve insanların ayaktakımı, ahmakları ve aşağı tabakası: onlar **البَوْغاء** ve **الغَوْغاء**’dır.
**غيب**: **الغِيبةُ**: **الاغْتيابِ**’dandır; ve **الغَيْبةُ**: **الغَيْبُوبة**’dandır.
Ve kadın **أغابتِ**; o **مُغيبةٌ**’dir; eğer kocası kaybolursa.
Ve **الغابةُ**: sık ağaçlıktır.
Ve **الغَيْبُ**: şüphedir.
Ve her şey, senden bir şeyi **غَيَّب** ederse, o bir **غَيابةٌ**’dır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَيْبُ: كلُّ ما غاب عنك. تقول: غاب عنه غَيبةً وغَيْباً وغُيوباً ومَغيباً. وجمع الغائب غُيَّبٌ وغُيَّابٌ وغَيَبٌ أيضاً. وغيَّبْته أنا. وغَيابة الجبّ: قَعره. وكذلك غَيابة الوادي. تقول: وقعنا في غَيبة وغَيابة، أي هَبْطَةً من الأرض. وقولهم: غيَّبه غَيابُهُ، أي دُفِنَ في قبره. ابن السكيت: بنو فلانٍ يشهدون أحياناً ويتغايبون أحياناً. وغابت الشمس، أي غَرَبَتْ. والمُغايبة: خلاف المخاطبة. وأغابت المرأة، إذا غابَ عنها زوجها، فهي مُغيبةٌ بالهاء، ومُشهْدٌ بلا هاء. والغيب: ما اطمأنَّ من الأرض. قال لبيد:
عن ظَهرِ غَيْبٍ، والأنيس سَقامُها
واغتابه اغتياباً، إذا وقع فيه، والاسم الغَيبةُ، وهو أن يتكلم خلف إنسانٍ مستور بما يَغُمُّه لو سمعه. فإن كان صدقاً سُمِّيَ غيبَةً، وإن كان كذباً سمِّي بُهتاناً. والغابة: الأجمة. يقال: ليثُ غابة. والغاب: الآجام. وهو من الياء. وتغيَّب عنِّي فلان. وجاء في ضرورة الشعر تَغَيَّبَني. قال امرؤ القيس:
فظلَّ لنا يومٌ لذيذ بنَـعْـمةٍ		فَقِلْ في مَقيلِ نَحْسُهُ مُتَغَيِّبُ

##### Türkçe

**الغَيْبُ**: senden gizli kalan her şey. Dersin ki: ondan **غَيبةً** ve **غَيْباً** ve **غُيوباً** ve **مَغيباً** gizlendi. Ve **الغائب**’in çoğulu **غُيَّبٌ** ve **غُيَّابٌ** ve ayrıca **غَيَبٌ**’dir. Ve ben onu **غيَّبْته** (gizledim). Ve **غَيابة الجبّ**: onun dibi. Ve aynı şekilde **غَيابة الوادي**. Dersin ki: **غَيبة** ve **غَيابة** içine düştük; yani yerden bir çöküntü. Ve onların sözü: **غيَّبه غَيابُهُ**; yani kabirinde gömüldü. İbnü’s-Sikkît: falan oğulları bazen hazır bulunurlar ve bazen **يتغايبون** (gizlenirler/ortadan kaybolurlar). Ve **غابت الشمس**; yani battı. Ve **المُغايبة**: **المخاطبة**’nin zıddı. Ve kadın **أغابت**; kocası ondan kaybolduğu zaman; o hâlde o, **مُغيبةٌ** (ه ile), ve **مُشهْدٌ** (ه olmaksızın)dır. Ve **الغيب**: yerden sakinleşmiş (çukurlaşmış) olan şey. Lebîd dedi ki:
عن ظَهرِ **غَيْبٍ**، والأنيس سَقامُها

Ve onu **اغتابه اغتياباً** (gıybet etti); onda (hakkında) bulunduğu zaman; ve isim **الغَيبةُ**’dir; o da, örtülü bir insanın arkasından, işitse onu kederlendirecek şeyle konuşmandır. Şayet doğru ise **غيبَةً** diye adlandırılır; şayet yalan ise **بُهتاناً** diye adlandırılır. Ve **الغابة**: sık ağaçlık. Denir ki: **ليثُ غابة**. Ve **الغاب**: sık ağaçlıklar. Ve o, **الياء**’dandır. Ve falan kimse benden **تغيَّب** (gizlendi/ortadan kayboldu). Ve şiir zaruretinde **تَغَيَّبَني** geldi. İmruü’l-Kays dedi ki:
فظلَّ لنا يومٌ لذيذ بنَـعْـمةٍ		فَقِلْ في مَقيلِ نَحْسُهُ مُتَغَيِّبُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والباء
غبي ، وغب ، وبغ ، بغي ، بيغ ، غيب : مستعملة .
غبي : قال الليث : غَبِيَ فلانٌ غَباوَةً فهو غَبِيٌّ : إذا لمْ يَفْطُنْ للخِبِّ ونحوه .
وقال الأصمعيُّ يقال : غَبِيَ عَلَيَّ ذاك الأمرُ : إذا لم يَفطن له ، والغَباوَةُ : المصدَر ، يقال : فلانٌ ذُو غباوَة ، وفلانٌ غبيٌّ عن ذلك الأمر : إذا كان لا يَفطُنُ له .
ويقال : ادخُلْ في الناس فهو أَغْبَى لك : أي أَخفَى لك .
ويقال : دَفَنَ فلانٌ لي مُغَبَّاةً ثم حَمَلني عليها وذلك إذا أَلْقاكَ في مَكْرٍ أَخفاهُ .
ويقال : غبِّ شَعْرَك : أي : اسْتأْصِله ، وقد غبَّى شَعره تَغبيةً .
وقال غيرُه : الغَبْيَةُ : الدَّفعةُ من المطَر .
وقال امرؤ القيس :
وغبْيَةُ شُؤْبُوبٍ من الشَّدِّ مُلْهَبِ
وهي الدُّفْعةُ من الحُضْر ، شَبَّهَها بدُفعة المطر ، وغبْيَةُ التُّراب : ما سطع منه .
قال الأعشى :
إذا حالَ مِن دونها غبْيَةٌ
من التُّرْب فانْجَال سِرْبالها
وحَكى الأصمعيُّ عن بعض العرَب أنه قال : الحُمَّى في أُصُول النخل ، وشَرُّ الغَبَيات غبْيَةُ النَّبْل ، وشَرُّ النساءِ السُّوَيْداءُ المِمْرَاضُ ، وشَرٌّ منها الحُمَيْرَاءُ المِحْيَاض .
أبو عبيد عن الكسائي : غبَّيْتُ البئْرَ : إذا غطَّيْتَ رأسَها ثم جَعلْتَ فوقها تراباً .
وقال أبو سعيد : وذلك التراب هو الغِبَاءُ .
وقال الفرَّاء : غبِيتُ الشيءَ أَغبَاه ، وقد غَبِيَ عَلَيَّ ، مِثلُه إذا لم تَعرِفه ، وفي فلان غبْوَة وغَبَاوَةٌ .
وغب : قال الليث : الوَغْبُ : الجملُ الضخْمُ ، وأنشد :
أَجَزْتُ حِضْنَيْهِ هِبَلاًّ وَغْبا
وقد وَغُبَ وُغوبةً قال : وأَوْغابُ البيوت أَسْقاطُها .
أبو عبيد عن الأصمعي : الوغْبُ والوَغدُ كلاهما الضعيفُ ، وأنشد :
ولا بِبِرْشامِ الوِخام وَغبِ
وقال أبو عمرو : أوغابُ البيت : البُرْمةُ والرَّحَيان والعُمُدُ الواحد وَغْبٌ .
بغي بيغ : قال الليث : البَغْيُ في عَدْوِ الفَرس : اخْتِيالٌ ومَرَحٌ ، وإنَّه ليَبْغِي في عَدْوِه ، ولا يقال : فرَسٌ باغ .
وقال اللحياني : بَغَيْتَ على أَخيك بَغْياً : أي حسدْتَه بغياً .
وقال الله جلَّ وعزّ : ( ثُمَّ بُغِىَ عَلَيْهِ لَيَنصُرَنَّهُ اللَّهُ ) ( الحج : 60 ) .
وقال : ( يُنفِقُونَ وَالَّذِينَ إِذَآ أَصَابَهُمُ الْبَغْىُ هُمْ يَنتَصِرُونَ ) ( الشورى : 39 ) .
فالبغْيُ أصلُه الحَسَد ، ثم سُمِّي الظلمُ بَغياً لأنَّ الحاسد يَظلم المَحْسود جهدَه إراغةَ زوَالِ نعمةِ اللَّهِ عليه عنه .
وقال جلَّ وعزّ : ( يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ ) ( التوبة : 47 ) ، يقولون : يَبْغونَ لَكم الفِتنة .
وقال كعب بنُ زهير :
إذا ما نَتَجْنَا أَرْبَعاً عامَ كفْأَةٍ
بَغاها خَنَاسِيراً فأَهْلَكَ أَرْبعا
أي : بَغَى لها خَنَاسِيرَ وهي الدَّواهِي ، ومعنى بَغا ها هُنا : طَلَب .
وقال الأصمعي : يقال : ابْغِني كذا وكذا أي : اطلبه لِي ، ومعنى ابْغِني وابغ لي سواءٌ فإِذا قال أَبْغني كذا وكذا فمعناهُ أَعِنِّي عَلَى بُغائه واطلبْه معي .
أبو عبيد عن الكسائي : أَبْغيتُكَ الشيءَ إذا أَرَدتَ أنكَ أَعَنْتَهُ على طلبه ، فإِذا أردت أنَّكَ فعلْتَ ذلك له قلتَ بَغيَتُكَ ، وكذلك أَعْكَمْتُكَ وأحْمَلْتُك : إذا أَعَنْتَه ، وعكَمتُك العِكْمُ : أي : فعلتُه لك .
وقال الأصمعيُّ : بَغت المرأة وهي تبغي بِغاءً : إذا فَجَرَتْ .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تُكْرِهُواْ فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَآءِ ) ( النور : 33 ) ، والبِغاء : الفُجور .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيّاً ) ( مريم : 28 ) ، أي : ما كانت فاجِرَةً ، وامرأةٌ بَغِيٌّ ، وباغت المرأةُ تُباغي بِغاءً : إذا زَنت ، وهذا كله من كلام العرب .
وقال الأصمعيُّ : بَغى الرَّجلُ حاجَتَه أو ضالَّتَهُ يَبْغيها بُغاءً وبُغيةً وبُغَايةً إذا طلبها .
قال أبو ذُؤَيب :
بُغايةً إنما يَبْغِي الصِّحابَ من الْ
فِتْيَانِ في مِثله الشُّمُّ الأَناجِيحُ
وفلانٌ ذُو بُغايةٍ للكَسب : إذا كان يَبغِي ذلك ، وارتَدَّتْ عَلَى فلانٍ بُغيتُه : أي : طَلِبَتُه ، وذلك إن لم يجِدْ ما طَلَب ، والرَّجل يَبغِي على صاحبه بَغْياً .
قال : ويقال : بَغَى الجُرحُ وهو يَبغي بَغياً : إذا تَرامَى إلى فساد .
ويقال : دَفَعنَا بَغْيَ السماءِ خلفنا : أي : شِدَّتَها ومُعظمَ مطرِها .
ويقال : قامتِ البَغايا على رُؤُوسهم يعني الإماءَ ، وَالواحدةُ : بَغيٌّ .
وقال الأعشى يَمدح رَجُلاً :
والبَغَايا يَركضنَ أكْسِيَةَ الإضْرِ
يجِ والشَّرْعَبِيَّ ذَا الأَذْيالِ
والبَغايا أيضاً الطّلاَئعُ الواحدةُ بَغيَّة .
وقَال النّابغةُ :
على إثرِ الأدلَّةِ والبغايا
وخَفْقِ النَّاجياتِ من الشآم
ويقال : جاء بَغِيَّةُ القومِ وشَيِّفَتُهُمْ : أي : طليعتهم .
وقال اللحيانيُّ : بَغَى الرجلُ الخيرَ والشَّرَّ وكلَّ ما يطلبه بُغاءً وبِغْيَةً وبِغًى مقصورٌ .
وقال بعضهم : بُغْيَةً وبُغًى ، وأنشد :
لا أشغَلَنْكُمْ عن بُغَى الخيرِ إنني
سقطتُ على ضرْغامةٍ هو آكلي
قال : والبَغِيَّةُ : الطَّلِبَةُ ، وكذلك البِغْيةُ ، تقول : بِغْيَتي عندك وبَغِيَّتِي عندك .
قال : وقال بعضهم : البَغيَّةُ : الضَّالَّةُ ، وقد بغيتُ بَغيَّتِي : أي : طلبتُ ضالَّتِي ، والباغي : الذي يطلبُ الشيءَ الضّالَّ وجمعه بُغاةٌ وبُغيانٌ .
وقال ابن أحمر :
أوْ باغِيَانِ لِبُعْرَانٍ لنا رقصتْ
كي لا تُحِسُّونَ من بُعْرَاننا أثرا
قالوا : أراد كيفَ لا تُحِسُّونَ ، ويقال : ما انْبَغَى لك أن تفعل ، وما ابتَغى لك : أي : ما ينبغي .
وقال الزَّجَّاج : يقال : انبغى لفلان أن يفعل كذا ، أي : صلح له أن يفعل ، وكأنه يطلب فعل كذا ، فانطلب له ، أي : طاوعه ولكنه اجتُزىء بقولهم ، انبغى .
ويقال : ابْغني شيئاً أي : أعطني ، وابغ لي شيئاً ، ويقال : استبغيْتُ القومَ فبغوا لي وبغوْني أي : طلبوا لي ، ويقال : فلان يبغي على الناس : إذا ظلمَهُمْ وطلب أذاهم ، والفئةُ الباغيةُ ، هي : الظالمةُ الخارجةُ عن طاعة الإمام العادل .
وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لعمَّار : ( ويحَ ابن سُمَيَّةَ تقتلهُ الفئةُ الباغية ) .
وقال أبو زيد : العرب تَقول : إنه لكريم ولا يُباغَهْ ، وإنهما لكَريمان ولا يُباغيا ، وإنهم لَكِرامٌ ولا يُباغوا ، ومعناه الدُّعاء له ، أي : لا يُبغَى عليه .
قال : وبعضهم لا يجعلهُ على الدُّعاء ، فيقول : لا يُباغَى ولا يُبَاغَيانِ ولا يُباغَوْنَ : أي : ليس يباغيه أحد .
قال : وبعضهم يقول : لا يُباغُ ولا يُباغان ولا يُباغون ، قلت : وهذا من البَوْغِ ، والأوَّلُ من البَغي وكأنه جاء مقلوباً .
وحكى الكسائيُّ : إنك لعالمٌ ولا تُبَغْ .
قال : وقال بعض الأعراب : مَن هذا المُبَوَّغُ عليه .
وقال آخر : من هذا المُبَيّغُ عليه ، قال ومعناه : لا يحسدُ .
قال : ويقال : إنه لكريمٌ ولا يُبَاغُ ، وأنشد :
إمَّا تَكَرَّمْ إنْ أصبْتَ كريمةً
فلقدْ أراكَ ولا تُباغُ لئيما
وفي التّثْنِيَةِ لا يُباغانِ ولا يُباغون ، والقياس أن يقال في الواحدِ على الدُّعاءِ ولا يُبَغْ ، ولكنهم أبَوْا إلا أن يقولوا : ولا يُباغُ .
وفي الحديث : ( إذا تبَيّغَ بأحدكم الدَّمُ فَلْيَحْتَجِمْ ) .
وقال : ( عليكم بِالْحِجامَةِ ، لا يَتَبَيّغْ بأحدِكُم الدَّمُ فيقتله ) .
وقال أبو عبيد : قال الكسائيُّ : التَّبَيُّغُ : الهَيْجُ .
قال : وقال وغيره : أصله من البَغي ، فقال : يتبيَّغُ : يريدُ : يَتَبَغى فقدَّمَ الياءَ وأخَّرَ الغيْنَ وهذا كقولهم : جَبذَ وجذَبَ ، وما أطيبه وأيْطَبَهُ . وأُثبت لنا عن ابن الأعرابي أنهُ قال : يتبيغُ ويتبوَّغُ بالواوِ والياءِ .
قال : وأصله من البَوْغاءِ ، وهو الترابُ إِذا ثارَ ، فمعناهُ : لا يَثُرْ بأحدكم الدمُ .
وقال أبو زيد : تَبَيَّغَ بهِ النَّوْمُ : إذا غلبه ، وتبيغَ به الدَّمُ ، وتبيغَ بهِ المرض : إذا غلبه .
وقال الليث : البَيْغُ : ثُؤُورُ الدَّم وفَورتُهُ حين يظهر في العروقِ ، وقد تبيَّغَ بهِ الدَّمُ ، والبَوْغاءُ : الترابُ الهابي في الهواءِ ، قال : وطاشَةُ الناس وحمقاهم البوغاء ، قال : والبِغيَةُ نَقِيضُ الرِّشْدَةِ في الوَلَدِ ، يقال : هو ابنُ بِغيَةٍ ، وأنشد :
لَدَى رِشْدَةٍ من أُمِّهِ أوْ لِبِغيَةٍ
فيغلبها فَحْلٌ على النَّسلِ مُنجِبُ
قلت : وكلامُ العربِ المعروف فلان ابن غَيّةٍ وابنُ زَنْيَةٍ وابنُ رَشْدَةٍ ، وقد قيل : زِنيَةٍ وَرِشدَةٍ ، والفتحُ أفصحُ اللغتين ، فأمَّا غَيّةٌ فلا يجوزُ فيه غير الفتحِ ، وأما ابنُ بِغيَةٍ فلم أجدهُ لغير الليث ، ولا يبعدُ عن الصواب ، قلت : والبَغوَةُ : ثَمَرُ العِضاهُ ، وكذلك البَرَمَةُ .
وقال ابنُ دُريد : البَغوَةُ : التَّمْرَةُ قبل أن يستحكم يُبسُها ، وقيل : البغوةُ : التّمرة التي اسوَدَّ جوفُها وهي مُرطِبَةٌ ، وفي فلانٍ غبوَةٌ وغبَاوَةٌ .
وبغ : قال الليث : الوَبَغُ : داءٌ يأخُذُ الإبِلَ فترى فسادهُ في أوبارها .
وقال غيره : الوَبَغُ : هِبريَّةُ الرَّأس ونباغته التي تتناثرُ منه .
وقال ابن دُريد : الأوْبغُ : موْضِعٌ ، ووَبغْتُ الرجل : أي عِبْتُه وطَعنتُ فيه .
قلتُ : لا أعرِفُ وبَغتُ الرجلَ إذا عِبْتُه .
غيب : قال شمر : كلُّ مكانٍ لا يُدْرَى ما فيه فهو غيْبٌ ، وكذلك الموْضِعُ الذي لا يُدْرَى ما وراءه ، وجمعُهُ غيوبٌ .
قال أبو ذؤيب :
يرْمي الغُيوبَ بعَيْنَيْه ومَطرِفُه
مُغضٍ كما كَسَفَ المُسْتأخِذُ الرَّمِدُ
وقال الليثُ : الغِيبَةُ من الاغتِيابِ ، والغَيبَةُ من الغيبُوبة ، وأغابت المرْأَةُ فهي مُغيبَةٌ إذا غابَ زوْجُها ، والغابُ : الأجَمَة ، والغيْبُ : الشَّكُّ .
وقال أبو إسحاق في قول الله جل وعز : ( يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ ) ( البقرة : 3 ) ، أي : يُؤمِنونَ بما غابَ عنهم ممَّا أخبرهم به رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) مِنْ أمر البَعْثِ والجنَّة والنارِ ، وكلُّ ما غابَ عنهم مِما أَنبأَهُمْ به فهوَ غيبٌ .
أبو العباس عن الأعرابي في قوله : ( يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ ( ، قال : يؤمِنونَ بالله ، قال : والغيبُ أيضاً ما غابَ عنِ العيونِ وإن كان مُحَصَّلاً في القلوبِ ، والغيْبُ : شَحْمُ ثَرْبِ الشاة ، والغيبُ : المطمَئنُّ من الأرضِ ، وجمعُهُ : غيوبٌ ، ويقال : سمعتُ صوتاً منْ وراء الغيب : أي مِنْ موضع لا أراه .
وقال اللحيانيُّ : امرأةٌ مُغيبةٌ ومُغيب إذا غاب زوْجُها .
قال : وقال بعضهم : بَدَا غيْبَانُ الشّجَرة ، وهيَ عُرُوقُها التي تغيَّبَتْ في الأرضِ فَحَفَرْت عنها حتى ظَهَرَتْ .
وقال الله جل وعز : ( تَجَسَّسُواْ وَلاَ يَغْتَب بَّعْضُكُم ) ( الحجرات : 12 ) ، أي : لا يتناولْ رجُلاً بظهْرِ الغيبِ بما يَسُوءهُ مما هُو فيه ، وإذا تنَاوَلهُ بما ليْسَ فيه فهو بَهْتٌ وبُهتانٌ ، وجاء المَغيَبَانُ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ويقال : اغتابَ فلانٌ فلاناً اغتِياباً وغِيبَةً يَغتابُه .
ورُويَ عن بعضهم أنه سَمِعَ غابَهُ يَغيبُهُ : إذا عابَهُ وذكَرَ منه ما يَسُوءُه .
شمرٌ عن الهوازنيِّ : الغابةُ : الوطاءَةُ من الأرضِ التي دُونها شُرْفةٌ ، وهي الوَهْدَةُ .
وقال أبو جابر الأسَدِيُّ : الغابةَ : الجمعُ من الناس .
قال : وأنشدني الهوازِنيُّ :
إذا نَصَبُوا رِماحَهُمُ بِغاب
حَسِبْتَ رِماحَهم سَبَلَ الغوادي
ثعلب عن ابن الأعرابي : غابَ إذا اغتابَ ، وغابَ إذا ذكَرَ إنساناً بخيرٍ أو شَرَ ، والغيبةُ فِعْلةٌ منه تكونُ حَسنَةً وقَبيحَة .
والغَيَب جمع غائب مثل حارس وحَرَس ، ويجمع الغائب غُيَّباً وغيَّاباً .

##### Türkçe

**باب الغين والباء**
**غبي** , ve **غب** , ve **بغ** , **بغي** , **بيغ** , **غيب** : kullanımdadır.

**غبي** : Leys dedi: Falanca **غَبِيَ** **غَباوَةً**; o da **غَبِيٌّ**dur: eğer **الخِبِّ** ve benzeri hususta kavrayamazsa.
Asmaî dedi: denir ki: “Bu iş bana **غَبِيَ**”: eğer onu kavrayamazsa; **الغَباوَةُ**: mastardır; denir ki: falanca **ذُو غباوَة**; ve falanca o işten **غبيٌّ**: eğer onu kavrayamıyorsa.
Ve denir ki: “İnsanların içine gir; o senin için daha **أَغْبَى**dır”: yani senin için daha gizlidir.
Ve denir ki: Falanca benim için bir **مُغَبَّاةً** gömdü, sonra beni onun üzerine taşıdı; bu, seni gizlediği bir hileye attığı zamandır.
Ve denir ki: “Saçını **غبِّ** et”: yani onu kökünden kazı; ve saçını **غبَّى** etti, **تَغبيةً**.
Başkası dedi: **الغَبْيَةُ**: yağmurdan bir defa (bir sağanak).
İmru’ul-Kays dedi:
وغبْيَةُ شُؤْبُوبٍ من الشَّدِّ مُلْهَبِ
Ve o, **الحُضْر**dan bir defadır; onu yağmurun defasına benzetti; ve **غبْيَةُ التُّراب**: ondan yükselen (toz) şeydir.
A‘şâ dedi:
إذا حالَ مِن دونها غبْيَةٌ
من التُّرْب فانْجَال سِرْبالها
Asmaî, bazı Araplardan şunu söylediğini nakletti: “Sıtma hurma ağaçlarının köklerindedir; **الغَبَيات**ın en şerlisi **غبْيَةُ النَّبْل**dir; kadınların en şerlisi hasta edici kara esmer **السُّوَيْداءُ المِمْرَاضُ**dur; ondan daha şerli de hayızlı kızıl **الحُمَيْرَاءُ المِحْيَاض**dır.”
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **غبَّيْتُ البئْرَ**: eğer başını örttüysen, sonra onun üstüne toprak yaptıysan.
Ebû Saîd dedi: ve o toprak **الغِبَاءُ**dur.
Ferrâ dedi: **غبِيتُ** şeyi, onu **أَغبَاه**; ve bana **غَبِيَ عَلَيَّ**; benzeri: eğer onu tanımazsan; ve falancada **غبْوَة** ve **غَبَاوَةٌ** vardır.

**وغب** : Leys dedi: **الوَغْبُ**: iri deve; ve şu beyti okudu:
أَجَزْتُ حِضْنَيْهِ هِبَلاًّ وَغْبا
Ve **وَغُبَ** **وُغوبةً**; dedi: ve evlerin **أَوْغابُ**u: döküntüleridir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الوغْبُ** ve **الوَغدُ** ikisi de zayıftır; ve şu beyti okudu:
ولا بِبِرْشامِ الوِخام وَغبِ
Ebû Amr dedi: evin **أوغابُ**u: tencere, iki değirmen taşı ve direklerdir; tekil direk **وَغْبٌ**dur.

**بغي بيغ** : Leys dedi: atın koşusunda **البَغْيُ**: salınma ve şenliktir; ve o, koşusunda mutlaka **يَبْغِي** eder; “**فرَسٌ باغ**” denmez.
Lihyânî dedi: “Kardeşine **بَغَيْتَ** **بَغْياً**”: yani onu kıskandın, **بغياً**.
Allah, aziz ve celîl, dedi: **( ثُمَّ بُغِىَ عَلَيْهِ لَيَنصُرَنَّهُ اللَّهُ )** (الحج: 60).
Ve dedi: **( يُنفِقُونَ وَالَّذِينَ إِذَآ أَصَابَهُمُ الْبَغْىُ هُمْ يَنتَصِرُونَ )** (الشورى: 39).
Öyleyse **البغْيُ**nün aslı kıskançlıktır; sonra zulme **بَغياً** adı verildi; çünkü kıskanç, Allah’ın nimetin onun üzerinden yok olmasını istemek için kıskanılanı gücü yettiğince zulmeder.
Allah, aziz ve celîl, dedi: **( يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ )** (التوبة: 47); derler ki: sizin için fitneyi **يَبْغونَ** ederler.
Ka‘b b. Züheyr dedi:
إذا ما نَتَجْنَا أَرْبَعاً عامَ كفْأَةٍ
بَغاها خَنَاسِيراً فأَهْلَكَ أَرْبعا
Yani: ona **خَنَاسِيرَ** (musibetler) **بَغَى** etti; ve buradaki **بَغاها**nın manası: talep etti.
Asmaî dedi: denir ki: “Bana şunu şunu **ابْغِني**”: yani onu benim için iste; ve **ابْغِني** ile “bana **ابغ لي**” manaca birdir; “Bana şunu şunu **أَبْغني**” dediğinde manası: onun **بُغائه** üzerinde bana yardım et ve onu benimle birlikte iste.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **أَبْغيتُكَ** şeyi: eğer onun talebinde ona yardım ettiğini kastettiysen; eğer bunu onun için yaptığını kastettiysen “**بَغيَتُكَ**” dersin; aynı şekilde **أَعْكَمْتُكَ** ve **أحْمَلْتُك**: eğer ona yardım ettiysen; ve “sana yükü **عكَمتُك العِكْمُ**”: yani onu senin için yaptım.
Asmaî dedi: kadın **بَغت** eder, o **تبغي** **بِغاءً** eder: eğer fuhşederse.
Allah, aziz ve celîl, dedi: **( وَلاَ تُكْرِهُواْ فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَآءِ )** (النور: 33); ve **البِغاء**: fuhuş.
Allah, aziz ve celîl, dedi: **( وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيّاً )** (مريم: 28); yani: fahişe değildi; ve kadın **بَغِيٌّ**; ve kadın **باغت** eder, **تُباغي** **بِغاءً** eder: eğer zina ederse; bu, Arapların sözünün tamamıdır.
Asmaî dedi: adam ihtiyacını veya kaybını **بَغى** eder; onu **يَبْغيها** **بُغاءً** ve **بُغيةً** ve **بُغَايةً**: eğer onu ararsa.
Ebû Züeyb dedi:
بُغايةً إنما يَبْغِي الصِّحابَ من الْ
فِتْيَانِ في مِثله الشُّمُّ الأَناجِيحُ
Ve falanca kazanç için **ذُو بُغايةٍ**dır: eğer onu arıyorsa; ve falancanın üzerine **ارتَدَّتْ** onun **بُغيتُه**: yani onun talebi; bu, eğer istediğini bulmazsa; ve adam arkadaşına **بَغْياً** ile **يَبغِي** eder.
Dedi: ve denir ki: yara **بَغَى** etti, o **يَبغي** **بَغياً** eder: eğer bozulmaya doğru yayılırsa.
Ve denir ki: “Göğün **بَغْيَ**sini arkamıza ittik”: yani şiddetini ve yağmurunun çoğunu.
Ve denir ki: **البَغايا** onların başları üzerinde dikildi; yani cariyeler; tekili: **بَغيٌّ**.
A‘şâ bir adamı överken dedi:
والبَغَايا يَركضنَ أكْسِيَةَ الإضْرِ
يجِ والشَّرْعَبِيَّ ذَا الأَذْيالِ
Ve **البَغايا** ayrıca öncü birliklerdir; tekili **بَغيَّة**.
Nâbiga dedi:
على إثرِ الأدلَّةِ والبغايا
وخَفْقِ النَّاجياتِ من الشآم
Ve denir ki: kavmin **بَغِيَّةُ**si ve **شَيِّفَتُهُمْ** geldi: yani onların öncüleri.
Lihyânî dedi: adam hayrı ve şerri ve istediği her şeyi **بُغاءً** ve **بِغْيَةً** ve kısaltılmış **بِغًى** ile **بَغَى** eder.
Bazıları dedi: **بُغْيَةً** ve **بُغًى**; ve şu beyti okudu:
لا أشغَلَنْكُمْ عن بُغَى الخيرِ إنني
سقطتُ على ضرْغامةٍ هو آكلي
Dedi: ve **البَغِيَّةُ**: talep; aynı şekilde **البِغْيةُ**; dersin ki: yanındaki **بِغْيَتي** ve yanındaki **بَغِيَّتِي**.
Dedi: ve bazıları dedi: **البَغيَّةُ**: kayıp şey; ve **بغيتُ بَغيَّتِي**: yani kaybımı aradım; ve **الباغي**: kayıp şeyi arayan; çoğulu **بُغاةٌ** ve **بُغيانٌ**.
İbn Ahmer dedi:
أوْ باغِيَانِ لِبُعْرَانٍ لنا رقصتْ
كي لا تُحِسُّونَ من بُعْرَاننا أثرا
Dediler: “Nasıl ki hissetmiyorsunuz”u kastetti; ve denir ki: “Sana şunu yapman **ما انْبَغَى**”: ve “Sana **ما ابتَغى**”: yani yakışmaz / uygun olmaz.
Zeccâc dedi: denir ki: falancaya şunu yapması **انبغى**: yani ona şunu yapması uygun oldu; sanki şunu yapmayı talep ediyor, ona talep olunur; yani ona boyun eğdi; fakat “**انبغى**” demeleriyle yetinildi.
Ve denir ki: “Bana bir şey **ابْغني**”: yani bana ver; ve “bana bir şey **ابغ لي**”; ve denir ki: kavmi **استبغيْتُ**; onlar benim için **بغوا لي** ve beni **بغوْني**: yani benim için istediler; ve denir ki: falanca insanlara karşı **يبغي** eder: eğer onlara zulmeder ve onlara eziyet talep ederse; ve **الفئةُ الباغيةُ**: zalim, adil imama itaattan çıkan topluluktur.
Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) Ammâr’a dedi: **( ويحَ ابن سُمَيَّةَ تقتلهُ الفئةُ الباغية )**.
Ebû Zeyd dedi: Araplar der: “O elbette kerimdir ve ona **يُباغَهْ** edilmez”; “İkisi elbette kerimdir ve onlara **يُباغيا** edilmez”; “Onlar elbette kerimlerdir ve onlara **يُباغوا** edilmez”; ve bunun manası ona dua etmektir; yani ona karşı **يُبغَى** edilmesin.
Dedi: ve bazıları onu dua üzere kılmaz; der ki: **لا يُباغَى** ve **لا يُبَاغَيانِ** ve **لا يُباغَوْنَ**: yani ona karşı kimse **يباغيه** etmez.
Dedi: ve bazıları der ki: **لا يُباغُ** ve **لا يُباغان** ve **لا يُباغون**; dedim: bu **البَوْغِ**dandır; birincisi **البَغي**dendir ve sanki ters çevrilmiş olarak gelmiştir.
Kisâî nakletti: “Sen elbette âlimsin ve **لا تُبَغْ**.”
Dedi: ve bazı bedeviler dedi: “Bu, üzerine **المُبَوَّغُ** olunan kimdir?”
Bir başkası dedi: “Bu, üzerine **المُبَيّغُ** olunan kimdir?” Dedi: ve manası: kıskanılmaz.
Dedi: ve denir ki: “O elbette kerimdir ve **لا يُبَاغُ**”; ve şu beyti okudu:
إمَّا تَكَرَّمْ إنْ أصبْتَ كريمةً
فلقدْ أراكَ ولا تُباغُ لئيما
Ve ikilide: **لا يُباغانِ**; ve çoğulda: **لا يُباغون**; kıyas, tekilde dua üzere “**ولا يُبَغْ**” denmesidir; fakat onlar ancak “**ولا يُباغُ**” demeyi kabul ettiler.
Hadiste: **( إذا تبَيّغَ بأحدكم الدَّمُ فَلْيَحْتَجِمْ )**.
Ve dedi: **( عليكم بِالْحِجامَةِ ، لا يَتَبَيّغْ بأحدِكُم الدَّمُ فيقتله )**.
Ebû Ubeyd dedi: Kisâî dedi: **التَّبَيُّغُ**: coşma.
Dedi: ve başkası dedi: aslı **البَغي**dendir; dedi: **يتبيَّغُ**: **يَتَبَغى**yı ister; sonra **الياء**yı öne aldı ve **الغيْنَ**i sona bıraktı; bu, onların “**جَبذَ** ve **جذَبَ**”, “**ما أطيبه** ve **أيْطَبَهُ**” demesi gibidir. Ve bize İbnü’l-A‘râbî’den sabit oldu ki o dedi: **يتبيغُ** ve **يتبوَّغُ**; **الواوِ** ve **الياءِ** ile.
Dedi: ve aslı **البَوْغاءِ**dandır; o da topraktır, kabardığı zaman; öyleyse manası: sizden birinizde kan kabarmasın.
Ebû Zeyd dedi: uyku ona **تَبَيَّغَ** etti: eğer ona galip geldiyse; ve kan ona **تبيغَ** etti; ve hastalık ona **تبيغَ** etti: eğer ona galip geldiyse.
Leys dedi: **البَيْغُ**: kanın kabarması ve damarlar içinde göründüğü vakit kaynamasıdır; ve kan ona **تبيَّغَ** etti; ve **البَوْغاءُ**: havada uçuşan topraktır; dedi: ve insanların sersemleri ve ahmakları **البوغاء**dır; dedi: ve **البِغيَةُ**: çocukta **الرِّشْدَةِ**nin zıddıdır; denir ki: o, **ابنُ بِغيَةٍ**dir; ve şu beyti okudu:
لَدَى رِشْدَةٍ من أُمِّهِ أوْ لِبِغيَةٍ
فيغلبها فَحْلٌ على النَّسلِ مُنجِبُ
Dedim: Arapların bilinen sözü “falanca **ابن غَيّةٍ** ve **ابنُ زَنْيَةٍ** ve **ابنُ رَشْدَةٍ**”dir; ve “**زِنيَةٍ** ve **رِشدَةٍ**” de denmiştir; fetha iki dilin daha fasihidir; fakat **غَيّةٌ**da fethadan başkası caiz değildir; **ابنُ بِغيَةٍ**e gelince, onu Leys’ten başkasında bulmadım; ve doğrudan uzak değildir. Dedim: **البَغوَةُ**: **العِضاهُ**un meyvesidir; aynı şekilde **البَرَمَةُ**.
İbn Düreyd dedi: **البَغوَةُ**: kuruluğu sağlamlaşmadan önce hurma tanesi; ve denildi: **البغوةُ**: içi kararmış olduğu halde yaş olan hurma tanesi; ve falancada **غبوَةٌ** ve **غبَاوَةٌ** vardır.

**وبغ** : Leys dedi: **الوَبَغُ**: develeri tutan bir hastalıktır; onun bozulmasını yünlerinde görürsün.
Başkası dedi: **الوَبَغُ**: başın kepeği ve ondan dökülen parçacıklarıdır.
İbn Düreyd dedi: **الأوْبغُ**: bir yerdir; ve “adamı **وَبغْتُ**”: yani onu ayıpladım ve ona dil uzattım.
Dedim: “Adamı ayıpladım” manasında “adamı **وبَغتُ**”u bilmiyorum.

**غيب** : Şemr dedi: içinde ne olduğu bilinmeyen her yer **غيْبٌ**dir; aynı şekilde arkasında ne olduğu bilinmeyen yer; çoğulu **غيوبٌ**dur.
Ebû Züeyb dedi:
يرْمي الغُيوبَ بعَيْنَيْه ومَطرِفُه
مُغضٍ كما كَسَفَ المُسْتأخِذُ الرَّمِدُ
Leys dedi: **الغِيبَةُ** **الاغتِيابِ**dandır; **الغَيبَةُ** **الغيبُوبة**dandır; ve kadın **أغابت** eder; o da **مُغيبَةٌ**dir: eğer kocası kaybolduysa; ve **الغابُ**: sık ağaçlık; ve **الغيْبُ**: şüphedir.
Ebû İshâk, Allah’ın aziz ve celîl sözünde: **( يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ )** (البقرة: 3) hakkında dedi: yani, kendilerinden gizli olan; Resûlullah’ın (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) onlara haber verdiği diriliş, cennet ve ateş işinden ve onlara haber verdiği her şeyden iman ederler; onlardan gizli olan her şey **غيبٌ**dir.
Ebû’l-Abbâs, bedevîden, onun “**( يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ )**” sözü hakkında: dedi: Allah’a iman ederler. Dedi: ve **الغيبُ** ayrıca gözlerden gizli olan şeydir; kalplerde elde edilmiş olsa bile. Ve **الغيْبُ**: koyunun iç yağının yağıdır; ve **الغيبُ**: yerin çukur (alçak) kısmıdır; çoğulu: **غيوبٌ**; ve denir ki: “**الغيب**in arkasından bir ses işittim”: yani onu görmediğim bir yerden.
Lihyânî dedi: kocası kaybolduğunda kadın **مُغيبةٌ** ve **مُغيب**dir.
Dedi: ve bazıları dedi: ağacın **غيْبَانُ**u ortaya çıktı; o, kökleridir; toprağın içinde gizlenmişti; ben de onun hakkında kazdım, nihayet ortaya çıktı.
Allah, aziz ve celîl, dedi: **( تَجَسَّسُواْ وَلاَ يَغْتَب بَّعْضُكُم )** (الحجرات: 12); yani, bir adamı gıyabında, onda bulunan ve onu kötüleyecek şeyle anmasın; eğer onda olmayanla anarsa o **بَهْتٌ** ve **بُهتانٌ**dır. Ve Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **المَغيَبَانُ** geldi; ve denir ki: falanca falancayı **اغتابَ** etti, **اغتِياباً** ve **غِيبَةً**; onu **يَغتابُه**.
Bazılarından rivayet edildi ki o, “Onu **غابَهُ يَغيبُهُ**” işitti: eğer onu ayıpladı ve ondan onu kötüleyecek şeyi zikretti ise.
Şemr, Hevâzinî’den: **الغابةُ**: altında bir çıkıntı bulunan yerin alçak düzlüğüdür; o, çukurdur.
Ebû Câbir el-Esedî dedi: **الغابةَ**: insan topluluğudur.
Dedi: ve Hevâzinî bana şu beyti okuttu:
إذا نَصَبُوا رِماحَهُمُ بِغاب
حَسِبْتَ رِماحَهم سَبَلَ الغوادي
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **غابَ**: eğer gıybet ettiyse; ve **غابَ**: eğer bir insanı hayırla veya şerle andıysa; ve **الغيبةُ**: ondan bir fiildir; güzel ve çirkin olur.
Ve **الغَيَب**: **غائب**in çoğuludur; **حارس** ve **حَرَس** gibi; ve **الغائب** **غُيَّباً** ve **غيَّاباً** olarak çoğul yapılır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والياء وما يثلثهما)
(غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه السَّلام: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [يوسف 10]. والغَابة: الأجَمة، والجمع غاباتٌ وغابٌ. وسمِّيت لأنّه يُغاب فيها. والغِيبة: الوَقيعة في النّاس من هذا، لأنَّها لا تقال إلاّ في غَيْبَة.
(غيث) الغين والياء والثاء أصلٌ صحيح، وهو الحَيَا النّازِلُ من السَّماء. يقال: جادَنا غيثٌ([2]) ، وهذه أرضٌ مَغِيثَةٌ ومغيوثة. وغِثْنا، أي أصابنا الغَيْث([3]) ، قال ذو الرُّمَّة: "ما رأيتُ أفصَحَ مِن أَمَةِ آل فلان، قلتُ لها: كيف كان المطر عندكم؟ قالت: غِثْنا ما شِينا".
(غير) الغين والياء والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على صلاحٍ وإصلاحٍ ومنفعة، والآخر على اختلافِ شيئين.
فالأوَّل الغِِيرَة، وهي الميرَة بها صلاحُ العِيال. يقال: غِرْتُ أهلي غِيرَةً وغِياراً، أي مِرْتُهُم. وغَارَهم الله تعالى بالغيث يَغِيرهم ويَغُورهم، أي أصلَح شأنَهم ونَفَعهم. ويقال: ما يَغِيرك كذا، أي ما ينفعُك. قال:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4])
ومن هذا الباب الغَيْرة: غَيرةُ الرَّجُل على أهله. تقول: غِرْتُ على أهلي غَيْرَةً. وهذا عندنا من الباب؛ لأنَّها صلاح ومنفعة.
والأصل الآخر: قولُنا: هذا الشَّيءُ غيرُ ذاك، أي هو سِواه وخلافه. ومن الباب: الاستثناءُ بغَير، تقول: عَشرة غير واحدٍ، ليس هو من العَشَرة. ومنه قولُه تعالى: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[الفاتحة 7].
فأمَّا الدِّيَة فإنَّها تسمَّى الغِيرَ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لرجلٍ طَلَبَ القَوَدَ بوليٍّ لـه قُتِلَ: "ألاَ الغِيرَ([5]) " يريد: ألاَ تَقبلُ الغِير. فهذا محتملٌ أنْ يكون من الأوّل، لأنَّ في الدِّيةِ صلاحاً للقاتل وبقاءً لـه ولِدَمِه. ويحتمل أنْ يكون من الأصل الثَّاني، لأنَّه قَوَد فَغيِّر إلى الدِّية، أي أُخِذَ غيرُ القَوَد، أي سِواه. قال في الغِيَر:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6])
(غيس) الغين والياء والسين، يقولون: إنَّ غَيْسانَ الشّبَاب: حِدَّتُه وعُنفوانُه.
(*غيض) الغين والياء والضاد أُصَيلٌ يدلُّ على نُقصانٍ في شيء، وغموضٍ وقلّة. يقال غاضَ الماءُ يَغِيض: خلافُ فاضَ. وغِيضَ، إذا نَقَصَهُ غيرُه. قال الله تعالى: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [هود 44].
وأمَّا الغُموضُ فالغَيْضَة: الأَجَمة، سمِّيت لغُموضِها، ولأنَّ السَّائرَ فيها لا يكاد يُرَى.
(غيظ) الغين والياء والظاء أُصَيلٌ فيه كلمةٌ واحدة، يدلُّ على كَرْبٍ يلحقُ الإنسانَ مِن غيره. يقال: غاظَني يَغِيظُني. وقد غِظْتَني يا هذا. ورجلٌ غائظ وغَيَّاظ. قال:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])
(غيف) الغين والياء والفاء أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على مَيْل ومَيَل وعُدُولٍ عن الشَّيء. من ذلك تَغَيَّفَ، إذا تَمَيَّل. وتغَيَّفت الشّجرةُ بأغصانِها يميناً وشمالاً. ومن الباب: غَيَّفَ الرَّجلُ، إذا جبن فمالَ عن نَهْج القِتال. قال القُطَاميّ:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) *
(غيق) الغين والياء والقاف كلمةٌ واحدة. يقولون: غَيَّق في رأيه تغييقاً: اختلط فيه.
(غيل) الغين والياء واللام أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على اجتماعٍ، والآخَر نوع. من الإرضاع.
فالأوَّل الغِيل: الشجر المجتمِع الملتفّ. وما يبعُد أن يكون أصلُ هذا الواو ويعودَ إلى غالَه يَغُوله، والغيْل: السَّاعد الرَّيَّان الممتلِئ. قال:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) *
ومن الباب: الغَيْل: الماء الجارِي.
والأصل الآخَر: أنْ يُجامِعَ الرَّجُل امرأتَه وهي مُرْضِع، وهي الغِيلَة.
وفي الحديث: "لقد هممتُ أن أنْهى عن الغِيلة". قال:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10])
(غيم) الغين والياء والميم كلمةٌ تدلُّ على سَتْر شيءٍ لشيء. من ذلك: الغيم، وهو معروف. يقال: غامَت السَّماء، وتغيَّمت، وأغامَت.
ومن الباب: الغَيْم، وهو العَطَش وحرارةُ الجَوْف، لأنَّه شيءٌ يَغْشَى القَلْبُ.
(غين) الغين والياء والنون قريبٌ من الذي قبلَه([11]) . فالغَيْن: الغَيْم. قال:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12])
والغَيْن: العَطَش. ويقال: غِينَ على قلْبه، كأنَّ شيئاً غشِيَه. وفي الحديث: "إنَّهُ ليُغانُ على قلبي([13])". ومن الباب: شجرةٌ غَيْناء، وهي الكثيرة الورَق الملتفَّةُ الأغصان، والجمع غِينٌ. ويقال: إنَّ الغَيْنة: الرَّوضة. والقياس في ذلك كلِّه واحد. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "وأغاب". وفي المجمل. "الغيب كل ما غاب هناك".
([2]) في الأصل: "جاءنا غيث".
([3]) في الأصل: "أصبنا الغيث"، صوابه في المجمل واللسان ومجالس ثعلب 349. وانظر الخبر التالي في البيان (2: 71) وصفة السحاب 39 والمخصص (9: 120) والمزهر (1: 153).
([4]) لعبد مناف بن ربعي الهذلي. ديوان الهذليين (3: 38) واللسان (غير) وإصلاح المنطق 152.
([5]) وكذا ورد نصه في المجمل على الإيجاز. و في اللسان: "ألا تقبل الغير".
([6]) أنشده في المجمل، ونسبه في اللسان (غير) إلى بعض بني عذرة.
([7]) البيت من أبيات خمسة لحضين بن المنذر، يهجو بها ولده غياظ بن الحضين، انظر اللسان (غيظ).
([8]) ديوان القطامي 18. وصدره كما في الديوان ومجالس ثعلب 525 واللسان (غيف، سرع):
* وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * وفي الديوان: "فيغيفون ونوزع".
([9]) الرجز في اللسان (غيل) وإصلاح المنطق 11 والمخصص (1: 168).
([10]) لامرئ القيس في معلقته. وأنشده ابن هشام في المغني (فصل الفاء) شاهداً للجرّ بعد فاء (رب).
([11]) في الأصل: "من الواو قبله".
([12]) من أبيات لرجل تغلبي يصف فرساً أنشدها في اللسان (غين). وأنشده في المجمل والمخصص (8: 130).
([13]) تمامه في اللسان: "حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة".

ـ

##### Türkçe

(غayn ve yā’ ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)
(**غيب**) **الغين** ve **الياء** ve **الباء** sahih bir asıldır; bir şeyin gözlerden örtülü olmasına delâlet eder; sonra kıyas olunur. Bundan **الغَيْب**: **غَابَ** olan şeydir; Allah’tan başkasının bilmediği şeylerdendir. Ve denir: Güneş **غابت** eder, **تَغِيب** eder; **غَيْبَةً** ve **غُيُوباً** ve **غَيْباً** (olarak). Ve adam beldesinden **غابَ** etti. Ve kadın **أغابَتِ**; o **مُغِيبةٌ**’dir; kocası **غابَ** ettiği zaman. Ve biz **غَيْبَةٍ** ve **غَيَابة** içine düştük; yani içinde kaybolunan yerden bir çöküntü. Allah Teâlâ Yûsuf عليه السَّلام kıssasında dedi: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾ [Yûsuf 10]. Ve **الغَابة**: sık ağaçlık (ağaç kümeliği); çoğulu **غاباتٌ** ve **غابٌ**. Ve ona bu ad verildi; çünkü onun içinde kaybolunur. Ve **الغِيبة**: insanlara dair çekiştirme/arkadan vurma; bu (kökten)dir, çünkü o ancak **غَيْبَة** hâlinde söylenir.

(**غيث**) **الغين** ve **الياء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; o, gökten inen yağmur suyudur. Denir: Bize **غيثٌ** cömertçe yağdı; ve bu, **مَغِيثَةٌ** ve **مغيوثة** bir arazidir. Ve **غِثْنا**; yani bize **الغَيْث** isabet etti. Zû’r-Rumme dedi:
"Ben falan âlinin câriyesinden daha fasih görmedim; ona dedim: Yağmur sizde nasıldı? Dedi: **غِثْنا** ما شِينا."

(**غير**) **الغين** ve **الياء** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri salah ve ıslah ve menfaate, diğeri iki şeyin ihtilâfına delâlet eder.
Birincisi **الغِِيرَة**’dir; o, onunla aile fertlerinin salahı olan azıktır. Denir: Ehlimi **غِرْتُ**; **غِيرَةً** ve **غِياراً**; yani onlara azık temin ettim. Ve Allah Teâlâ onları yağmurla **غَارَ** etti; onları **يَغِيرهم** ve **يَغُورهم**; yani işlerini ıslah etti ve onlara fayda verdi. Ve denir: Sana şu şey **يَغِيرك** etmez; yani sana fayda vermez. Dedi:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا
Ve bu bâbdan **الغَيْرة**: erkeğin ehli üzerine kıskançlığıdır. Dersin: Ehlim üzerine **غِرْتُ**; **غَيْرَةً**. Bu, bizce bâbdandır; çünkü o salah ve menfaattir.
Diğer asıl: “Bu şey, şu şeyin **غيرُ**’idir” sözümüzdür; yani o, onun başkasıdır ve onun hilâfıdır. Ve bâbdan: **غَير** ile istisnadır; dersin: On, bir hariç; o, ondan değildir. Ve ondan O’nun Teâlâ sözü: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾ [Fâtiha 7].
Diyete gelince, ona **الغِيرَ** denir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, kendisi için öldürülmüş bir velî sebebiyle kısas isteyen bir adama dedi: "**ألاَ الغِيرَ**"; yani: **الغِير**’i kabul etmez misin? Bu, birinciden olması muhtemeldir; çünkü diyette katil için salah ve onun ve kanının bekası vardır. Ve ikinci asıldan olması da muhtemeldir; çünkü o kısastır; sonra diyete çevrildi; yani kısasın **غيرُ**’i alındı; yani onun başkası. **الغِيَر** hakkında dedi:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا

(**غيس**) **الغين** ve **الياء** ve **السين**: derler ki, gençliğin **غَيْسانَ**’ı: onun keskinliği ve coşkunluğudur.

(**غيض**) **الغين** ve **الياء** ve **الضاد** bir asıldır; bir şeyde eksilmeye, kapalılığa ve azlığa delâlet eder. Denir: Su **غاضَ** eder, **يَغِيض** eder: **فاضَ**’ın zıddıdır. Ve **غِيضَ**; başkası onu eksilttiği zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [Hûd 44].
Kapalılığa gelince: **الغَيْضَة** sık ağaçlıktır; kapalılığından dolayı ve içinde yürüyenin neredeyse görülmemesinden dolayı böyle adlandırıldı.

(**غيظ**) **الغين** ve **الياء** ve **الظاء** bir asıldır; onda tek bir kelime vardır; insanın başkasından kendisine erişen kedere delâlet eder. Denir: Beni **غاظَ** etti, beni **يَغِيظُ** eder. Ve sen beni **غِظْتَ** ettin, ey şu. Ve (o) **غائظ** ve **غَيَّاظ** bir adamdır. Dedi:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ

(**غيف**) **الغين** ve **الياء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeye meyletmeye, eğilmeye ve ondan dönmeye delâlet eder. Bundan **تَغَيَّفَ**: eğildiği zaman. Ve ağaç dallarıyla sağa ve sola **تغَيَّفت** etti. Ve bâbdan: Adam **غَيَّفَ** etti; korkak olup savaş yolundan meylettiği zaman. Kutâmî dedi:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا *

(**غيق**) **الغين** ve **الياء** ve **القاف** tek bir kelimedir. Derler ki: Görüşünde **غَيَّق** etti, **تغييقاً**: onda karıştı.

(**غيل**) **الغين** ve **الياء** ve **اللام** iki sahih asıldır; bunlardan biri toplanmaya, diğeri emzirmeden bir türe delâlet eder.
Birincisi **الغِيل**: birbirine toplanmış, sarmaş dolaş ağaçtır. Bunun aslının **الواو** olması ve **غالَه يَغُوله**’a dönmesi uzak değildir. Ve **الغيْل**: sulanmış, dolgun kol (pazu)dur. Dedi:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن *
Ve bâbdan: **الغَيْل**: akan sudur.
Diğer asıl: erkeğin, emziren olduğu hâlde karısıyla cima etmesidir; bu da **الغِيلَة**’dir.
Hadiste: "Gerçekten ben **الغِيلة**’den nehyetmeyi kastettim." Dedi:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ

(**غيم**) **الغين** ve **الياء** ve **الميم** bir kelimedir; bir şeyin bir şeyi örtmesine delâlet eder. Bundan: **الغيم**; o, bilinen şeydir. Denir: Gökyüzü **غامَت** etti; ve **تغيَّمت** etti; ve **أغامَت** etti.
Ve bâbdan: **الغَيْم**; o, susuzluk ve iç boşluğunun hararetidir; çünkü o, kalbi kaplayan bir şeydir.

(**غين**) **الغين** ve **الياء** ve **النون** bir öncekine yakındır. Öyleyse **الغَيْن**: **الغَيْم**’dir. Dedi:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ
Ve **الغَيْن**: susuzluktur. Ve denir: Kalbine **غِينَ** edildi; sanki onu bir şey kapladı. Hadiste: "Şüphesiz kalbime **ليُغانُ** olunur." Ve bâbdan: **غَيْناء** bir ağaç; o, yaprağı çok, dalları birbirine dolaşık olandır; çoğulu **غِينٌ**. Ve denir: **الغَيْنة**: çayırlıktır. Kıyas bunların hepsinde birdir. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغيب: مصدر غابت الشمس وغيرها: إذا استترت عن العين، يقال: غاب عني كذا. قال تعالى: ﴿أم كان من الغائبين﴾ [النمل/20]، واستعمل في كل غائب عن الحاسة، وعما يغيب عن علم الإنسان بمعنى الغائب، قال: ﴿وما من غائبة في السماء والأرض إلا في كتاب مبين﴾ [النمل/75]، ويقال للشيء: غيب وغائب باعتباره بالناس لا بالله تعالى؛ فإنه لا يغيب عنه شيء، كما لا يغرب عنه مثقال ذرة في السموات ولا في الأرض. وقوله: ﴿عالم الغيب والشهادة﴾ [الأنعام/73]، أي: ما يغيب عنكم وما تشهدونه، والغيب في قوله: ﴿يؤمنون بالغيب﴾ [البقرة/3]، ما لا يقع تحت الحواس ولا تقتضيه بداية العقول، وإنما يعلم بخبر الأنبياء عليهم السلام، وبدفعه يقع على الإنسان اسم الإلحاد، ومن قال: الغيب هو القرآن (وهو قول زر بن حبيش، حكاه عنه الماوردي. انظر: تفسير الماوردي 1/65)، ومن قال: هو القدر (أخرجه ابن أبي حاتم في تفسيره 1/36 عن زيد بن أسلم، وفيه ضعف) فإشارة منهم إلى بعض ما يقتضيه لفظه. وقال بعضهم (وهو أبو مسلم الأصفهاني، انظر: تفسير الرازي 2/27) : معناه يؤمنون إذا غابوا عنكم، وليسوا كالمنافقين الذين قيل فيهم: ﴿وإذا خلوا إلى شياطينهم قالوا إنا معكم إنما نحن مستهزئون﴾ [البقرة/14]، وعلى هذا قوله: ﴿الذين يخشون ربهم بالغيب﴾ [فاطر/18]، ﴿من خشي الرحمن بالغيب﴾ [ق/33]، ﴿ولله غيب السموات والأرض﴾ [النحل/77]، ﴿أطلع الغيب﴾ [مريم/78]، ﴿فلا يظهر على غيبة أحدا﴾ [الجن/26]، ﴿لا يعلم من في السموات والأرض الغيب إلا الله﴾ [النمل/65]، ﴿ذلك من أنباء الغيب﴾ [آل عمران/44]، ﴿وما كان الله ليطلعكم على الغيب﴾ [آل عمران/179]، ﴿إنك أنت علام الغيوب﴾ [المائدة/ 109]، ﴿إن ربي يقذف بالحق علام الغيوب﴾ [سبأ/48]، وأغابت المرأة: غاب زوجها. وقوله في صفة النساء: ﴿حافظات للغيب بما حفظ الله﴾ [النساء/34]، أي: لا يفعلن في غيبة الزوج ما يكرهه الزوج. والغيبة: أن يذكر الإنسان غيره بما فيه من
عيب من غير أن أحوج إلى ذكره، قال تعالى: ﴿ولا يغتب بعضكم بعضا﴾ [الحجرات/12]، والغيابة: منهبط من الأرض، ومنه: الغابة للأجمة، قال: ﴿في غيابة الجب﴾ [يوسف/10]، ويقال: هم يشهدون أحيانا، ويتغايبون أحيانا، وقوله: ﴿ويقذفون بالغيب من مكان بعيد﴾ [سبأ/53]، أي: من حيث لا يدركونه ببصرهم وبصيرتهم.

##### Türkçe

- **الغيب**: **غابت الشمس** ve başkası: “gözden örtülüp gizlendiği zaman”ın mastarıdır; denir ki: “benden şu şey **غاب** oldu.” Yüce Allah dedi: ﴿أم كان من الغائبين﴾ [النمل/20]; ve duyudan gaip olan her şeyde, ve insanın bilgisinden gaip olan şeyde “gaip olan” mânâsıyla kullanıldı. Dedi: ﴿وما من غائبة في السماء والأرض إلا في كتاب مبين﴾ [النمل/75]. Ve şeye denir: **غيب** ve **غائب**; insanlara nispetle, Yüce Allah’a nispetle değil; çünkü O’ndan hiçbir şey gaip olmaz; göklerde ve yerde zerre ağırlığınca bir şey de O’ndan batıp kaybolmaz. Ve O’nun sözü: ﴿عالم الغيب والشهادة﴾ [الأنعام/73], yani: sizden gaip olan ve sizin şahit olduğunuz. Ve **الغيب** O’nun sözü ﴿يؤمنون بالغيب﴾ [البقرة/3] içinde: duyuların altına düşmeyen ve akılların başlangıçlarının gerektirmediği şeydir; ancak peygamberlerin (onlara selâm olsun) haberiyle bilinir; ve onu reddetmekle insana ilhad adı vâki olur. Ve kim dedi ki: **الغيب** Kur’an’dır (ve bu, زر بن حبيش’in sözüdür; الماوردي onu ondan nakletti. Bak: تفسير الماوردي 1/65); ve kim dedi ki: o kaderdir (onu ابن أبي حاتم tefsirinde 1/36’da زيد بن أسلم’den çıkardı; onda zayıflık vardır); o hâlde onların işareti, lafzının gerektirdiği şeyin bir kısmınadır. Ve bazısı dedi (ve o أبو مسلم الأصفهاني’dir, bak: تفسير الرازي 2/27): mânâsı “sizden gaip oldukları zaman iman ederler”dir; ﴿وإذا خلوا إلى شياطينهم قالوا إنا معكم إنما نحن مستهزئون﴾ [البقرة/14] hakkında denilen münafıklar gibi değildirler. Ve bunun üzerine O’nun sözü: ﴿الذين يخشون ربهم بالغيب﴾ [فاطر/18], ﴿من خشي الرحمن بالغيب﴾ [ق/33], ﴿ولله غيب السموات والأرض﴾ [النحل/77], ﴿أطلع الغيب﴾ [مريم/78], ﴿فلا يظهر على غيبة أحدا﴾ [الجن/26], ﴿لا يعلم من في السموات والأرض الغيب إلا الله﴾ [النمل/65], ﴿ذلك من أنباء الغيب﴾ [آل عمران/44], ﴿وما كان الله ليطلعكم على الغيب﴾ [آل عمران/179], ﴿إنك أنت علام الغيوب﴾ [المائدة/ 109], ﴿إن ربي يقذف بالحق علام الغيوب﴾ [سبأ/48]. Ve kadın **أغابت** etti: kocası gaip oldu. Ve kadınların sıfatında O’nun sözü: ﴿حافظات للغيب بما حفظ الله﴾ [النساء/34], yani: kocanın gıyabında, kocanın hoşlanmadığı şeyi yapmazlar. Ve **الغيبة**: insanın, onu zikretmeye muhtaç olmaksızın, başkasını onda bulunan ayıpla anmasıdır. Yüce Allah dedi: ﴿ولا يغتب بعضكم بعضا﴾ [الحجرات/12]. Ve **الغيابة**: yerden bir iniş yeridir; ondan: **الغابة** sık ağaçlık içindir. Dedi: ﴿في غيابة الجب﴾ [يوسف/10]. Ve denir: bazen şahit olurlar, bazen **يتغايبون** ederler. Ve O’nun sözü: ﴿ويقذفون بالغيب من مكان بعيد﴾ [سبأ/53], yani: gözleriyle ve basiretleriyle onu idrak etmedikleri yerden.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ي ب
أنا معكم لا أغاييكم وأراهم يتشاهدون مرةً ويتغايبون أخرى‏.‏
وأوحشتني غيبة فلان وقد أطلت غيبتك وفلان حسن المحضر والمغيب‏.‏
ولقيته عند غيبوبة الشمس‏.‏
وتكلّم بذلك عن ظهر الغيب‏.‏
وسمعت صوتاً من وراء الغيب أي من موضع لا أراه‏.‏
وشربت الدابة حتى وارت غيوب كلاها وهي هزومها جمع غيب وهي الخمصة التي في موضع الكلية ‏"‏ وألقوه في غيابة الجب ‏"‏ وهي قعره وكلّ ما غيّب شيئاً فهو غيابة‏.‏
ووقعوا في غيابة من الأرض أي في هبطة‏.‏
وكأنه ليث غابة وهو من ليوث الغاب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أتونا في غابة أي في رماح كثيرة كالشجراء الملتفة‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ فتسيرون إليهم في ثمانين غابة تحت كلّ غابة اثنا عشر ألفاً ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

غ ي ب
Ben sizinle beraberim; sizi **أغاييكم** etmiyorum; ve onları bir defa karşılıklı şahitlik ederler, başka bir defa da **يتغايبون** ederler hâlinde görüyorum.‏
Beni falanın **غيبة**si ıssızlaştırdı; ve senin **غيبتك** uzadı; ve falan, hazır bulunması ve **المغيب**i güzel olandır.‏
Onunla güneşin **غيبوبة**si sırasında karşılaştım.‏
Bunu **عن ظهر الغيب** hakkında konuştu.‏
Ve **وراء الغيب**den, yani onu görmediğim bir yerden bir ses işittim.‏
Ve binek hayvanı, böbreklerinin **غيوب**ları örtülünceye kadar içti; ve o, onun **هزوم**larıdır; **غيب**in cem‘idir; ve o, böbreğin yerinde olan çukurluktur: “Ve onu kuyunun **غيابة**sine atın” — ve o, onun dibidir; ve her kim bir şeyi gizlerse o, **غيابة**dir.‏
Ve yerden bir **غيابة**ye düştüler; yani bir çöküntüye.‏
Ve sanki o bir **ليث غابة**dir; ve o, **ليوث الغاب**dandır.‏
Mecazdan: Bize bir **غابة** içinde geldiler; yani birbirine dolanmış ağaçlar gibi çok mızraklar içinde.‏
Hadiste: “Sonra onlara, her **غابة**nin altında on iki bin olmak üzere, seksen **غابة** içinde yürürsünüz.”‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَيْبُ: الشَّكُّ، وجمعه غِـيابٌ وغُيُوبٌ؛ قال:
أَنْتَ نَبـيٌّ تَعْلَمُ الغِـيابا، *  لا قائلاً إِفْكاً ولا مُرْتابا والغَيْبُ: كلُّ ما غاب عنك. أَبو إِسحق في قوله تعالى: يؤمنون بالغَيْبِ؛ أَي يؤمنون بما غابَ عنهم، مما أَخبرهم به النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، من أَمرِ البَعْثِ والجنةِ والنار. وكلُّ ما غابَ عنهم مما أَنبأَهم به، فهو غَيْبٌ؛ وقال ابن الأَعرابي: يؤمنون باللّه. قال: والغَيْبُ أَيضاً ما غابَ عن العُيونِ، وإِن كان مُحَصَّلاً في القلوب. ويُقال: سمعت صوتاً من وراء الغَيْب أَي من موضع لا أَراه. وقد تكرر في الحديث ذكر الغيب، وهو كل ما غاب عن العيون، سواء كان مُحَصَّلاً في القلوب، أَو غير محصل.
وغابَ عَنِّي الأَمْرُ غَيْباً، وغِـياباً، وغَيْبَةً، وغَيْبُوبةً، وغُيُوباً، ومَغاباً، ومَغِـيباً، وتَغَيَّب: بَطَنَ. وغَيَّبه هو، وغَيَّبه عنه. وفي الحديث: لما هَجا حَسَّانُ قريشاً، قالت: إِن هذا لَشَتْمٌ ما غابَ عنه ابنُ أَبي قُحافة؛ أَرادوا: أَن أَبا بكر كان عالماً بالأَنْساب والأَخبار، فهو الذي عَلَّم حَسَّانَ؛ ويدل عليه قول النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لحسَّانَ: سَلْ أَبا بكر عن مَعايِب القوم؛ وكان نَسَّابةً عَلاَّمة. وقولهم: غَيَّبه غَيَابُه أَي دُفِنَ في قَبْرِه. قال شمر: كلُّ مكان لا يُدْرَى ما فيه، فهو غَيْبٌ؛ وكذلك الموضع الذي لا يُدْرَى ما وراءه، وجمعه: غُيُوبٌ؛ قال أَبو ذؤيب:
يَرْمِي الغُيُوبَ بعَيْنَيْهِ، ومَطْرِفُه
مُغْضٍ، كما كَشَفَ الـمُسْـتَأْخِذُ الرَّمِدُ
وغابَ الرجلُ غَيْباً ومَغِيباً وتَغَيَّبَ: سافرَ، أَو بانَ؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
ولا أَجْعَلُ الـمَعْرُوفَ حِلَّ أَلِـيَّةٍ،
ولا عِدَةً، في الناظِرِ الـمُتَغَيَّبِ
إِنما وَضعَ فيه الشاعرُ الـمُتَغَيَّبَ موضعَ الـمُتَغَيِّبِ؛ قال ابن سيده: وهكذا وجدته بخط الحامض، والصحيح الـمُتَغَيِّب، بالكسر. والـمُغَايَبةُ: خلافُ الـمُخاطَبة. وتَغَيَّبَ عني فلانٌ. وجاءَ في ضرورة الشعر تَغَيَّبَنِي؛ قال امرؤُ القيس:
فظَلَّ لنا يومٌ لَذيذٌ بنَعْمةٍ، *  فَقِلْ في مَقِـيلٍ نَحْسُه مُتَغَيِّبُ \<ص:655>
وقال الفراءُ: الـمُتَغَيِّبُ مرفوع، والشعر مُكْـفَـأٌ. ولا يجوز أَن يَرِدَ على الـمَقيلِ، كما لا يجوز: مررت برجل أَبوه قائم. وفي حديث عُهْدَةِ الرَّقيقِ: لا داءَ، ولا خُبْنَة، ولا تَغْييبَ. التَّغْيِـيب: أَن لا يَبيعه ضالَّـةً، ولا لُقَطَة.
وقومٌ غُيَّبٌ، وغُيَّابٌ، وغَيَبٌ: غائِـبُون؛ الأَخيرةُ اسم للجمع، وصحت الياءُ فيها تنبيهاً على أَصل غابَ. وإِنما ثبتت فيه الياء مع التحريك لأَنه شُبِّهَ بصَيَدٍ، وإِن كان جمعاً، وصَيَدٌ: مصدرُ قولِك بعيرٌ أَصْيَدُ، لأَنه يجوز أَن تَنْوِيَ به المصدر. وفي حديث أَبي سعيد: إِن سَيِّدَ الحيِّ سَلِـيمٌ، وإِن نَفَرنا غَيَبٌ أَي رجالُنا غائبون. والغَيَبُ، بالتحريك: جمع غائبٍ كخادمٍ وخَدَمٍ.
وامرأَةٌ مُغِـيبٌ، ومُغْيِـبٌ، ومُغِـيبةٌ: غابَ بَعْلُها أَو أَحدٌ مِن أَهلها؛ ويقال: هي مُغِـيبةٌ، بالهاء، ومُشْهِدٌ، بلا هاء. وأَغابَتِ المرأَةُ، فهي مُغِـيبٌ: غابُوا عنها. وفي الحديث: أَمْهِلُوا حتى تَمْتَشِطَ الشَّعِثَةُ وتَسْتَحِدَّ الـمُغِـيبةُ، هي التي غاب عنها زوجُها. وفي حديثِ ابنِ عَبَّاس: أَنَّ امرأَةً مُغِـيبةً أَتَتْ رَجُلاً تَشْتَري منه شيئاً، فَتَعَرَّضَ لها، فقالتْ له: وَيْحَكَ!إِني مُغِـيبٌ! فتَرَكها. وهم يَشْهَدُون أَحْياناً، ويَتَغايَبُونَ أَحْياناً أَي يَغِـيبُون أَحْياناً. ولا يقال: يَتَغَيَّبُونَ. وغابَتِ الشمسُ وغيرُها من النُّجوم، مَغِـيباً، وغِـياباً، وغُيوباً، وغَيْبُوبة، وغُيُوبةً، عن الـهَجَري: غَرَبَتْ. وأَغابَ القومُ: دخلوا في الـمَغِـيبِ.
وبَدَا غَيَّبانُ العُود إِذا بَدَتْ عُروقُه التي تَغَيَّبَتْ منه؛ وذلك إِذا أَصابه البُعَاقُ من الـمَطر، فاشْتَدَّ السيلُ فحَفَر أُصولَ الشَّجر حتى ظَهَرَتْ عُروقُه، وما تَغَيَّبَ منه. وقال أَبو حنيفة: العرب تسمي ما لم تُصِـبْه الشمسُ من النَّبات كُلِّه الغَيْبانَ، بتخفيف الياء؛ والغَيَابة: كالغَيْبانِ. أَبو زياد الكِلابيُّ: الغَيَّبانُ، بالتشديد والتخفيف، من النبات ما غاب عن الشمس فلم تُصِـبْه؛ وكذلك غَيَّبانُ العُروق. وقال بعضهم: بَدَا غَيْبانُ الشَّجرة، وهي عُرُوقها التي تَغَيَّبَتْ في الأَرض، فحَفَرْتَ عنها حتى ظَهَرَتْ. والغَيْبُ من الأَرض: ما غَيَّبك، وجمعه غُيُوب؛ أَنشد ابن الأَعرابي: إِذَا كَرِهُوا الجَمِـيعَ، وحَلَّ منهم *  أَراهطُ بالغُيُوبِ وبالتِّلاعِ والغَيْبُ: ما اطْمَـأَنَّ من الأَرض، وجمعه غُيوب. قال لبيد يصف بقرة، أَكل السبعُ ولدها فأَقبلت تَطُوف خلفه: وتَسَمَّعَتْ رِزَّ الأَنيسِ، فَراعَها *  عن ظهرِ غَيْبٍ، والأَنِـيسُ سَقامُها تَسَمَّعَتْ رِزَّ الأَنيسِ أَي صوتَ الصيادين، فراعها أَي أَفزعها. وقوله: والأَنيسُ سَقامُها أَي انّ الصيادين يَصِـيدُونها، فهم سَقامُها.ووقَعْنا في غَيْبة من الأَرض أَي في هَبْطةٍ، عن اللحياني. ووَقَعُوا في غَيابةٍ من الأَرض أَي في مُنْهَبِط منها. وغَيابةُ كلِّ شيء: قَعْرُه، منه، كالجُبِّ والوادي وغيرهما؛ تقول: وَقَعْنا في غَيْبةٍ وغَيَابةٍ أَي هَبْطة من الأَرض؛ وفي التنزيل العزيز: في غَياباتِ الـجُبِّ. وغابَ الشيءُ في الشيءِ غِـيابةً، وغُيُوباً، وغَياباً، وغِـياباً، وغَيْبةً، وفي حرفِ أُبَيٍّ، في غَيْبةِ الجُبِّ. \<ص:656>
والغَيْبَةُ: من الغَيْبُوبةِ.
والغِـيبةُ: من الاغْتِـيابِ.
واغْتابَ الرجلُ صاحبَه اغْتِـياباً إِذا وَقَع فيه، وهو أَن يتكلم خَلْفَ إنسان مستور بسوء، أَو بما يَغُمُّه لو سمعه وإِن كان فيه، فإِن كان صدقاً، فهو غِـيبةٌ؛ وإِن كان كذباً، فهو البَهْتُ والبُهْتانُ؛ كذلك جاء عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، ولا يكون ذلك إِلا من ورائه، والاسم: الغِـيبةُ. وفي التنزيل العزيز: ولا يَغْتَبْ بعضُكم بعضاً؛ أَي لا يَتَناوَلْ رَجُلاً بظَهْرِ الغَيْبِ بما يَسُوءُه مما هو فيه. وإِذا تناوله بما ليس فيه، فهو بَهْتٌ وبُهْتانٌ. وجاء الـمَغْيَبانُ، عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم. ورُوِيَ عن بعضهم أَنه سمع: غابه يَغِـيبُهُ إِذا عابه، وذكَر منه ما يَسُوءُه.
ابن الأَعرابي: غابَ إِذا اغْتَابَ. وغابَ إِذا ذكر إِنساناً بخيرٍ أَو شَرٍّ؛ والغِـيبَةُ: فِعْلَةٌ منه، تكون حَسَنةً وقَبِـيحةً. وغائِبُ الرجلِ: ما غابَ منه، اسْمٌ، كالكاهِل والجامل؛ أَنشد ابن الأَعرابي: ويُخْبِرُني، عن غَائبِ الـمَرْءِ، هَدْيُه، *  كفَى الـهَدْيُ، عَـمَّا غَيَّبَ الـمَرْءُ، مُخبرا والغَيْبُ: شحمُ ثَرْبِ الشَّاةِ. وشاة ذاتُ غَيْبٍ أَي ذاتُ شَحْمٍ لتَغَيُّبه عن العين؛ وقول ابن الرِّقَاعِ يَصِفُ فرساً: وتَرَى لغَرِّ نَساهُ غَيْباً غامِضاً، *  قَلِقَ الخَصِـيلَةِ، مِن فُوَيْقِ المفصل قوله: غَيْباً، يعني انْفَلَقَتْ فَخِذَاه بلحمتين عند سِمَنِه، فجرى النَّسا بينهما واسْتَبان. والخَصِـيلَةُ: كُلُّ لَـحْمة فيها عَصَبة. والغَرُّ: تَكَسُّر الجِلْد وتَغَضُّنُه.
وسئل رجل عن ضُمْرِ الفَرس، قال: إِذا بُلَّ فَريرهُ، وتَفَلَّقَتْ غُرورُه، وبدا حَصِـيرُه، واسْتَرْخَتْ شاكِلَتُه. والشاكلة: الطِّفْطِفَةُ. والفرير: موضعُ الـمَجَسَّة من مَعْرَفَتِه. والـحَصِـيرُ: العَقَبة التي تَبْدُو في الجَنْبِ، بين الصِّفَاقِ ومَقَطِّ الأَضْلاع. الـهَوَازنيُّ: الغابة الوَطَاءة من الأَرض التي دونها شُرْفَةٌ، وهي الوَهْدَة. وقال أَبو جابر الأَسَدِيُّ: الغابَةُ الجمعُ من الناسِ؛ قال وأَنشدني الـهَوَازِنيُّ:
إِذا نَصَبُوا رِماحَهُمُ بِغَابٍ، *  حَسِـبْتَ رِماحَهُمْ سَبَلَ الغَوادي والغابة: الأَجَمَةُ التي طالتْ، ولها أَطْراف مرتفعة باسِقَة؛ يقال: ليثُ غابةٍ. والغابُ: الآجام، وهو من الياء. والغابةُ: الأَجَمة؛ وقال أَبو حنيفة: الغابةُ أَجَمة القَصَب، قال: وقد جُعِلَتْ جماعةَ الشجر، لأَنه مأْخوذ من الغَيابةِ. وفي الحديث: ان مِنْبَر سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، كان من أَثْلِ الغابةِ؛ وفي رواية: من طَرْفاءِ الغابة. قال ابن الأَثير: الأَثْلُ شجر شبيهٌ بالطَّرْفاءِ، إِلاَّ أَنه أَعظم منه؛ والغابةُ: غَيْضَةٌ ذات شجر كثير، وهي على تسعةِ أَميال من المدينة؛ وقال في موضع آخر: هي موضعٌ قريبٌ مِن المدينة، مِن عَواليها، وبها أَموال لأَهلها. قال: وهو المذكور في حديث في حديث السِّباق، وفي حديث تركة ابن الزبير وغير ذلك. والغابة: الأَجمة ذاتُ الشجر الـمُتَكاثف، لأَنها تُغَيِّبُ ما فيها. والغابةُ من الرِّماحِ: ما طال منها، وكان لها أَطراف تُرى كأَطراف الأَجَمة؛ وقيل: هي الـمُضْطَرِبةُ من الرماحِ في الريح؛ وقيل: هي الرماحُ إِذا اجْتَمَعَتْ؛ قال ابن سيده: وأُراه على التشبيه بالغابة التي هي الأَجمة؛ والجمعُ من كل ذلك: غاباتٌ \<ص:657>
وغابٌ. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهَه: كلَيْثِ غاباتٍ شديدِ القَسْوَرَهْ. أَضافه إِلى الغابات لشدّتِه وقوّته، وأَنه يَحْمِي غاباتٍ شَتَّى. وغابةُ: اسم موضع بالحجاز.

##### Türkçe

**الغَيْبُ**: şüphe; çoğulu **غِـيابٌ** ve **غُيُوبٌ**’dur; dedi ki:
Sen bir peygambersin, **الغِـيابا**’yı bilirsin, * ne iftira söyleyen ne de şüphelenen.

Ve **الغَيْبُ**: senden gizli kalan her şey. Ebû İshak, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **يؤمنون بالغَيْبِ**; yani, peygamberin—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—onlara haber verdiği, diriliş, cennet ve ateş işinden, kendilerinden gizli kalmış olana iman ederler. Ve onlardan gizli kalmış olup da kendilerine haber verdiği her şey, o **غَيْبٌ**’tir; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Allah’a iman ederler. Dedi ki: ve **الغَيْبُ** ayrıca, gözlerden gizli kalandır; kalplerde elde edilmiş olsa bile. Ve denir: **الغَيْب**’in arkasından bir ses işittim; yani, onu görmediğim bir yerden. Hadiste **الغيب** zikri tekrar etmiştir; o, gözlerden gizli kalan her şeydir; ister kalplerde elde edilmiş olsun, ister elde edilmemiş.

Ve iş bana **غَيْباً** ve **غِـياباً** ve **غَيْبَةً** ve **غَيْبُوبةً** ve **غُيُوباً** ve **مَغاباً** ve **مَغِـيباً** olarak gizli kaldı; ve **تَغَيَّب**: gizlendi. Ve o, onu gizledi; ve ondan gizledi. Hadiste: Hassân Kureyş’i hicvettiğinde, dedi ki: Bu, İbn Ebî Kuhâfe’den gizli kalmamış bir sövüştür; istediler ki: Ebû Bekir nesebleri ve haberleri bilen idi; o, Hassân’a öğreten odur; buna, peygamberin—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—Hassân’a sözü delâlet eder: Kavmin ayıpları hakkında Ebû Bekir’e sor; ve o, neseb bilgini, çok bilgili idi. Ve onların sözü: **غَيَّبه غَيَابُه**; yani, kabrinde gömüldü. Şemr dedi ki: İçinde ne olduğu bilinmeyen her yer, **غَيْبٌ**’tir; aynı şekilde, arkasında ne olduğu bilinmeyen yer de; çoğulu: **غُيُوبٌ**; Ebû Züeyb dedi ki:
Gözleriyle **الغُيُوبَ**’u vurur, ve göz kapağı
kısık; tıpkı çapaklı olanın (gözü) açması gibi.

Ve adam **غَيْباً** ve **مَغِيباً** olarak kayboldu ve **تَغَيَّبَ**: yolculuk etti, yahut ayrıldı; İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği sözü:
İyiliği bir yemin çözümü yapmam,
ne de bir vaad; bakanda, **الـمُتَغَيَّبِ**’de.
Şair, onda **الـمُتَغَيَّبَ**’i **الـمُتَغَيِّبِ**’in yerine koymuştur; İbn Sîde dedi ki: Onu Hâmid’in hattıyla böyle buldum; doğrusu **الـمُتَغَيِّب**’dir, kesre ile.

Ve **الـمُغَايَبةُ**: **الـمُخاطَبة**’nin zıddıdır. Falan kimse benden **تَغَيَّبَ** etti. Şiir zaruretinde **تَغَيَّبَنِي** geldi; İmru’ül-Kays dedi ki:
Bize nimetle tatlı bir gün kaldı, * öyleyse de ki: bir öğle istirahatinde, uğursuzluğu **مُتَغَيِّبُ** olan.
\<ص:655>
Ferrâ dedi ki: **الـمُتَغَيِّبُ** merfûdur; şiir **مُكْـفَـأٌ**’dır. **الـمَقيلِ** üzerine gelmesi câiz değildir; tıpkı “Babası ayakta olan bir adama uğradım”ın câiz olmaması gibi.

Kölelikte ayıp sorumluluğu hadîsinde: Ne hastalık, ne **خُبْنَة** (hile), ne de **تَغْييبَ**. **التَّغْيِـيب**: onu kayıp mal olarak satmamasıdır; ne de buluntu.

Ve bir kavim **غُيَّبٌ**, ve **غُيَّابٌ**, ve **غَيَبٌ**: gâiblerdir; sonuncusu cem‘ için isimdir; içindeki **الياء**’nın sahih oluşu, **غابَ**’ın aslını bildirmek içindir. Hareketle birlikte onda **الياء**’nın sabit olması ancak, **صَيَدٍ**’e benzetilmesindendir; her ne kadar cem‘ olsa da. Ve **صَيَدٌ**: “**بعيرٌ أَصْيَدُ**” sözünün masdarıdır; çünkü onunla masdarı kastetmen câizdir. Ebû Saîd hadîsinde: Mahallenin efendisi sokulmuştur; ve bizim bir grubumuz **غَيَبٌ**; yani, adamlarımız gâibdir.

Ve **الغَيَبُ**, harekeli olarak: **غائبٍ**’in cem‘idir; **خادمٍ** ve **خَدَمٍ** gibi.

Ve bir kadın **مُغِـيبٌ**, ve **مُغْيِـبٌ**, ve **مُغِـيبةٌ**: kocası yahut ehlinden biri kaybolmuştur; ve denir: o **مُغِـيبةٌ**, **الهاء** ile; ve **مُشْهِدٌ**, **هاء**sız.

Ve kadın **أَغابَتْ**, o hâlde o **مُغِـيبٌ**’dir: onlar ondan kayboldular. Hadiste: “Bekleyin; ta ki dağınık saçlı (kadın) taransın ve **الـمُغِـيبةُ** tıraşlansın”; o, kocası kendisinden kaybolmuş olandır. İbn Abbâs hadîsinde: “Bir **مُغِـيبة** kadın bir adama bir şey satın almak için geldi; o da ona sarkıntılık etti; ona dedi ki: Yazıklar olsun sana! Ben **مُغِـيبٌ**’im!”; bunun üzerine onu bıraktı. Ve onlar bazen hazır bulunurlar, bazen **يَتَغايَبُونَ**; yani bazen kaybolurlar. Ve denmez: **يَتَغَيَّبُونَ**. Ve güneş ve yıldızlardan başkası **مَغِـيباً** ve **غِـياباً** ve **غُيوباً** ve **غَيْبُوبة** ve **غُيُوبةً** olarak kayboldu; el-Hecrî’den: battı.

Ve kavim **أَغابَ** etti: **الـمَغِـيبِ**’e girdiler.

Ve değneğin **غَيَّبانُ**’ı belirdi; onun, ondan **تَغَيَّبَتْ** olan damarları belirdiğinde; bu, yağmurdan **البُعَاقُ** ona isabet ettiğinde olur; sel şiddetlendi de ağacın köklerini oydu, ta ki damarları ve ondan **تَغَيَّبَ** olan şey ortaya çıktı.

Ebû Hanîfe dedi ki: Araplar, güneşin isabet etmediği bütün bitkiye **الغَيْبانَ** derler; **الياء** hafifletilerek; ve **الغَيَابة**: **الغَيْبانِ** gibidir. Ebû Ziyâd el-Kilâbî: **الغَيَّبانُ**, şeddeli ve hafifletilmiş olarak, bitkiden güneşten gizli kalıp güneşin isabet etmediği şeydir; aynı şekilde damarların **غَيَّبانُ**’ı. Bazıları dedi ki: Ağacın **غَيْبانُ**’ı belirdi; o, toprağın içinde **تَغَيَّبَتْ** olan damarlarıdır; sen onun üzerinden kazdın da belirdi.

Ve yerden **الغَيْبُ**: seni gizleyendir; çoğulu **غُيُوب**; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Hepsinden hoşlanmadıklarında, onlardan yerleşir * **بالغُيُوبِ**’da ve **بالتِّلاعِ**’da birtakım topluluklar.

Ve **الغَيْبُ**: yerden alçalıp yatışmış olandır; çoğulu **غُيوب**. Lebîd, bir ineği vasfederken dedi; yırtıcı onun yavrusunu yemişti de o, onun arkasında dolaşmaya koyuldu:
İnsan sesinin **رِزَّ**’ini dinledi; onu ürküttü * bir **غَيْبٍ**’in sırtından; ve insan sesi onun hastalığıdır.
**تَسَمَّعَتْ رِزَّ الأَنيسِ**: yani avcıların sesini; **فَراعَها**: yani onu korkuttu.
Ve sözü: **والأَنيسُ سَقامُها**: yani avcılar onu avlarlar; onlar onun hastalığıdır. Ve yerden bir **غَيْبة**’ye düştük; yani bir çöküntüye; el-Lihyânî’den.

Ve yerden bir **غَيابةٍ**’ye düştüler; yani ondan bir alçak yere. Ve her şeyin **غَيابةُ**’si: onun dibi; kuyu ve vadi ve başkası gibi; dersin ki: bir **غَيْبةٍ** ve **غَيَابةٍ**’ye düştük; yani yerden bir çöküntüye; ve Aziz tenzilde: **في غَياباتِ الـجُبِّ**. Ve şey, şeyin içinde **غِـيابةً** ve **غُيُوباً** ve **غَياباً** ve **غِـياباً** ve **غَيْبةً** olarak kayboldu; ve Übeyy’in harfinde: **في غَيْبةِ الجُبِّ**.
\<ص:656>
Ve **الغَيْبَةُ**: **الغَيْبُوبةِ**’dendir.
Ve **الغِـيبةُ**: **الاغْتِـيابِ**’dendir.

Ve adam, arkadaşını **اغْتِـياباً** olarak **اغْتابَ** etti; onda (hakkında) konuştuğu zaman; o, örtülü bir insanın arkasından kötülükle, yahut işitse onu üzecek şeyle konuşmandır; onda olsa bile. Eğer doğru ise, o **غِـيبةٌ**’dir; eğer yalan ise, o **البَهْتُ** ve **البُهْتانُ**’dır; peygamberden—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—böyle gelmiştir. Ve bu ancak onun arkasından olur; isim: **الغِـيبةُ**. Aziz tenzilde: **ولا يَغْتَبْ بعضُكم بعضاً**; yani, bir adamı **بظَهْرِ الغَيْبِ**’de, onda bulunan ve onu kötüleyecek şeyle çekiştirmesin. Ve eğer onda olmayanla çekiştirirse, o **بَهْتٌ** ve **بُهْتانٌ**’dır. Ve **الـمَغْيَبانُ** geldi; peygamberden—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun.

Bazılarından rivayet edildi ki o, “**غابه يَغِـيبُهُ**” işitti; onu ayıpladığı ve ondan onu kötüleyecek şeyi zikrettiği zaman.

İbnü’l-A‘râbî: **غابَ**; **اغْتَابَ** ettiği zaman. Ve **غابَ**; bir insanı hayırla yahut şerle zikrettiği zaman; ve **الغِـيبَةُ**: ondan bir **فِعْلَةٌ**’dir; güzel ve çirkin olur. Ve adamın **غائِبُ**’i: ondan kaybolan şeydir; isimdir; **الكاهِل** ve **الجامل** gibi; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Bana, kişinin **غَائبِ**’inden, onun huyu haber verir; * huy, kişinin gizlediği şeyden haber vermeye yeter.

Ve **الغَيْبُ**: koyunun **ثَرْبِ**’inin yağıdır. Ve **غَيْبٍ** sahibi koyun: yani, gözden **تَغَيُّبه** sebebiyle yağ sahibi. İbnü’r-Riqâ‘ın, bir atı vasfederken sözü:
Ve onun **نَسا**’sı için, gizli bir **غَيْباً** görürsün, * eklem üstünden, kıl demeti titrek.
Sözü: **غَيْباً**; yani, semizliğinde iki etiyle uylukları yarıldı; **النَّسا** ikisinin arasında koştu ve belirginleşti. Ve **الخَصِـيلَةُ**: içinde sinir bulunan her et parçasıdır.
Ve **الغَرُّ**: derinin kırışması ve buruşmasıdır.

Bir adama atın zayıflığı soruldu; dedi ki: Onun **فَريرهُ** ıslatıldığında, **غُرورُه** yarıldığında, **حَصِـيرُه** belirdiğinde ve **شاكِلَتُه** gevşediğinde. Ve **الشاكلة**: **الطِّفْطِفَةُ**’dir.
Ve **الفرير**: yelesinden tanımada **الـمَجَسَّة** yeridir. Ve **الـحَصِـيرُ**: yanda beliren **العَقَبة**’dir; **الصِّفَاقِ** ile **مَقَطِّ الأَضْلاع** arasında.

El-Hevâzinî: **الغابة**; yerden, altında bir **شُرْفَةٌ** bulunan alçak, yumuşak yerdir; o, **الوَهْدَة**’dir. Ebû Câbir el-Esedî dedi ki: **الغابَةُ** insanlardan topluluktur; dedi ve el-Hevâzinî bana inşâd etti:
Mızraklarını bir **غَابٍ** ile diktiklerinde, * mızraklarını sabah yağmurlarının şeritleri sanırsın.

Ve **الغابة**: uzamış **الأَجَمَة**’dir; onun yüksek, uzun uçları vardır; denir: **ليثُ غابةٍ**. Ve **الغابُ**: **الآجام**’dır; o, **الياء**’dandır. Ve **الغابةُ**: **الأَجَمة**’dir; Ebû Hanîfe dedi ki: **الغابةُ** kamış **أَجَمة**’sidir; dedi ki: ve ağaç topluluğu kılınmıştır; çünkü **الغَيابةِ**’den alınmıştır. Hadiste: Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—minberi, **الغابة**’nin **أَثْلِ**’inden idi; bir rivayette: **الغابة**’nin **طَرْفاءِ**’ından. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الأَثْلُ** **الطَّرْفاءِ**’a benzer bir ağaçtır; ancak ondan daha büyüktür. Ve **الغابةُ**: çok ağaçlı bir **غَيْضَةٌ**’dır; o, Medine’den dokuz mil üzeredir. Başka bir yerde dedi ki: o, Medine’ye yakın bir yerdir; onun **عَوالي**’sindendir; ve orada halkı için mallar vardır. Dedi ki: o, yarış hadîsinde ve İbn Zübeyr’in mirası hadîsinde ve başka yerde zikredilendir. Ve **الغابة**: sık ağaçlı **الأَجمة**’dir; çünkü içindekini gizler.

Ve mızraklardan **الغابةُ**: onlardan uzun olan ve uçları **الأَجَمة**’nin uçları gibi görünen şeydir; ve denildi: rüzgârda mızraklardan sallanan olandır; ve denildi: mızraklar toplandığında (olan) mızraklardır. İbn Sîde dedi ki: Onu, **الغابة** ile benzetme üzerine görüyorum; o da **الأَجمة** olan (gâbe)dir. Bütün bunların çoğulu: **غاباتٌ**
\<ص:657>
ve **غابٌ**. Ali hadîsinde—Allah yüzünü keremli kılsın: **كلَيْثِ غاباتٍ شديدِ القَسْوَرَهْ**.
Onu, şiddeti ve kuvveti için **الغابات**’a izâfe etti; ve onun, türlü türlü **غاباتٍ**’ı koruduğu (için).

Ve **غابةُ**: Hicaz’da bir yer adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ي ب * * الغَيْبُ * ما غاب عنك تقول * غَابَ * عنه من باب باع و * غَيْبةً * أيضا و * غَيْبُوبة * و * غُيُوبا * و * غَيَابا * بالفتح و * مَغِيباً * وجمع الغائب * غُيَّبٌ * و * غُيَّابٌ * بتشديد الياء فيهما و * غَيَبٌ * بفتحتين مخففا و * غِيابةً * هبطت و * المُغَايَبة * خلاف المخاطبة و * اغْتَابَه اغْتِيابا * وقع فيه والاسم * الغِيبة * بالكسر وهي أن يتكلم خلف إنسان مستور بما يغمه لو سمعه فإن كان صدقا سمي غِيبة وإن كان كذبا سمي بهتانا و * الغَابَةُ * الأجمة بفتح الهمزة والجيم وجمعها * غَابٌ * و * تَغَيَّب * عني فلان وجاء في الشعر تَغَيَّبَنِي

##### Türkçe

* غ ي ب * * **الغَيْبُ** * senden gizli kalan şeydir; dersin ki: * **غَابَ** * ondan, **باع** babından; ve * **غَيْبةً** * da; ve * **غَيْبُوبة** *; ve * **غُيُوبا** *; ve fetha ile * **غَيَابا** *; ve * **مَغِيباً** *. Ve **الغائب**’in çoğulu: * **غُيَّبٌ** * ve * **غُيَّابٌ** *; ikisinde de **الياء** şeddelidir; ve hafif olarak iki fetha ile * **غَيَبٌ** *; ve * **غِيابةً** *: indim. Ve * **المُغَايَبة** *: مخاطabenin zıddıdır. Ve * **اغْتَابَه اغْتِيابا** *: onun hakkında (kötü) söz söyledi; isim * **الغِيبة** *’dir, kesra iledir; o da, örtülü (gizli) bir insanın arkasından, işitse onu kederlendirecek şeyle konuşmaktır; eğer doğru ise **غِيبة** diye adlandırılır, eğer yalan ise **بهتانا** diye adlandırılır. Ve * **الغَابَةُ** *: sık ağaçlık; hemze ve cim fetha iledir; çoğulu * **غَابٌ** *’dur. Ve * **تَغَيَّب** * benden falan kimse; ve şiirde geldi: **تَغَيَّبَنِي**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغيب: الشك قال شيخنا: أنكره بعض، وحمله بعض على المجاز، وصححه جماعة ج غياب وغيوب قال:
  أنت نبي تعلم الغيابا
  لا قائلا إفكا ولا مرتابا الغيب: كل ما غاب عنك، كأنه مصدر بمعنى الفاعل، ومثله في الكشاف. قال أبو إسحاق الزجاج في قوله تعالى: يؤمنون بالغيب أي بما غاب عنهم، مما أخبرهم به النبي صلى الله عليه وسلم من أمر البعث والجنة والنار. وكل ما غاب عنهم مما أنبأهم به فهو غيب. وقال ابن الأعرابي: يؤمنون بالله. قال: والغيب أيضا: ما غاب عن العيون وإن كان محصلا في القلوب. ويقال: سمعت صوتا من وراء الغيب، أي من موضع لا أراه. وقد تكرر في الحديث ذكر الغيب؛ وهو كل ما غاب عن العيون سواء كان محصلا في القلوب أو غير محصل. والغيب من الأرض: ما غيبك، وجمعه غيوب. أنشد ابن الأعرابي:
  إذا كرهوا الجميع وحل منهم                      أراهط بالغيوب وبالتـلاع الغيب: ما اطمأن من الأرض وجمعه غيوب. قال لبيد يصف بقرة أكل السبع ولدها، فأقبلت تطوف خلفه:
  وتسمعت رز الأنيس فراعـهـا                      عن ظهر غيب والأنيس سقامها تسمعت رز الأنيس أي صوت الصيادين، فراعها، أي أفزعها. وقوله ولأنيس سقامها، أي أن الصيادين يصيدونها فهم سقامها. وقال شمر: كل مكان لا يدرى ما فيه فهو غيب، وكذلك الموضع الذي لا يدرى ما وراءه، وجمعه غيوب. قال أبو ذؤيب:
  يرمي الغيوب بعينيه ومطـرفـه                      مغض كما كسف المستأخذ الرمد كذا في لسان العرب. الغيب: الشحم، أي شحم ثرب الشاة، وشاة ذات غيب أي شحم، لتغيبه عن العين. وقول ابن الرقاع يصف فرسا.

  وترى لغر نساه غيبا غامـضـا                      قلق الخصيلة من فويق المفصل

  قوله غيبا، يعني انفلقت فخذاه بلحمتين عند سمنه فجرى النسا بينهما واستبان. والخصيلة: كل لحمة فيها عصبة. والغر: تكسر الجلد وتغضنه. والغيبة بالفتح، والغيب كالغياب بالكسر، والغيبوبة على فعلولة ويقال فيعولة، على اختلاف فيه. والغيوب والغيوبة بضمهما والمغاب، والمغيب كل ذلك مصدر غاب عني الأمر، إذا بطن. الغيب: مثل التغيب. يقال: تغيب عني الأمر: بطن، وغيبه هو وغيبه عنه. وفي الحديث لما هجا حسان قريشا قالوا: إن هذا لشتم ما غاب عنه ابن أبي قحافة. أرادوا أن أبا بكر كان عالما بالأنساب والأخبار، فهو الذي علم حسان. ويدل عليه قول النبي صلى الله عليه وسلم لحسان: سل أبا بكر عن معايب القوم. وكان نسابة علامة. وغابت الشمس وغيرها من النجوم مغيبا وغيابا وغيوبا وغيبوبة وغيوبة، عن الهجري: غربت. وغاب الرجل غيبا ومغيبا وتغيب: سافر، أو بان. وأما ما أنشده ابن الأعرابي:
  ولا أجعل المعروف حل ألية                      ولا عدة في الناظر المتغيب إنما وضع فيه الشاعر المتغيب موضع المتغيب. قال ابن سيده وهكذا وجدته بخط الحامض، والصحيح المتغيب، بالكسر. وغاب الشيء يغيب غيابة بالكسر وغيوبة بالضم وبالفتح، هما عن الفراء وغيابا بالفتح وغيابا وغيبة بكسرهما، وقوم غيب كركع وغياب مثل كفار وغيب، محركة، كخادم وخدم، أي غائبون، الأخيرة اسم للجمع، وصحت الياء فيها تنبيها على أصل غاب، وإنما تثبت فيه الياء مع التحريك؛ لأنه شبه بصيد وإن كان جمعا، وصيد مصدر قولك: بعير أصيد؛ لأنه يجوز أن تنوي به المصدر. وفي حديث أبي سعيد إن سيد الحي سليم، وإن نفرنا غيب أي رجالنا غائبون. قال الهوازني: الغابة: الوطأة من الأرض التي دونها شرفة، وهي الوهدة، رواه شمر عن الهوازني. قال أبو جابر الأسدي: الغابة: الجمع من الناس، و من المجاز: أتونا في غابة. قلت: يحتمل أن يكون بمعنى جمع من الناس، أو الغابة: الرمح الطويل الذي له أطراف ترى كأطراف الأجمة أو المضطرب منه في الريح، وقيل: هي الرماح إذا اجتمعت. قال ابن سيده: أراه على التشبيه بالغابة التي هي الأجمة ذات الشجر المتكاثف؛ لأنها تغيب ما فيها، والجمع من كل ذلك غابات وغاب. وقيل: الغابة: الأجمة التي طالت ولها أطراف مرتفعة باسقة. يقال: ليث غابة. والغاب: الآجام، وهو من الياء. وفي حديث علي كرم الله وجهه:
  كليث غابات شديد قسوره

  أضافه إلى الغابات لشدته وقوته. غابة: اسم ع، بالحجاز. وقال أبو حنيفة: الغابة: أجمة القصب. قال: وقد جعلت جماعة الشجر، لأنه مأخوذ من الغيابة. وفي الحديث أن منبر سيدنا رسول الله صلى الله عليه وسلم كان من أثل الغابة وفي رواية: من طرفاء الغابة. قال ابن الأثير: الأثل: شجر شبيه بالطرفاء إلا أنه أعظم منه. والغابة: غيظة ذات شجر كثير، وهي على تسعة أميال من المدينة. وقال في موضع آخر: هي موضع قريب من المدينة من عواليها، وبها أموال لأهلها، قال: وهو المذكور في حديث السباق. وفي حديث تركة ابن الزبير وغير ذلك. وغيابة كل شيء: ما سترك؛ وهو قعره منه كالجب والوادي وغيرهما. تقول: وقعنا في غيبة من الأرض، أي في هبطة، عن اللحياني. ووقعوا في غيابة من الأرض، أي في منهبط منها. ومنه قول الله عز وجل: وألقوه في غيابات الجب وفي حرف أبي: في غيبة الجب. بدا غيبات الشجر بفتح الغين وتخفيف الياء وآخره تاء مثناة فوقيه، هكذا في نسختنا، وهو خطأ وصوابه غيبان بالنون في آخره وتشدد الياء التحتية وفي نسخة زيادة قوله: وتكسر، أي الغين عروقه التي تغيبت منه، وذلك إذا أصابه البعاق من المطر فاشتد السيل فحفر أصول الشجر حتى ظهرت عروقه وما تغيب منه. وقال أبو حنيفة: العرب تسمي مالم تصبه الشمس من النبات كله الغيبان بتخفيف الياء، والغيابة كالغيبان، وعن أبي زياد الكلابي: الغيبان بالتشديد والتخفيف من النبات: ما غاب عن الشمس فلم تصبه، وكذلك غيبان العروق. كذا في لسان العرب. روى بعضهم أنه سمع: غابه يغيبه، إذا عابه وذكره بما فيه من السوء. وفي عبارة غيره وذكر منه ما يسوءه، كاغتابه. والغيبة من الغيبوبة، والغيبة من الاغتياب. يقال: اغتاب الرجل صاحبه اغتيابا، إذا وقع فيه: وهو أن يتكلم خلف إنسان مستور بسوء، أو يغمه وإن كان فيه، فإن كان صدقا فهو غيبة، وإن كان كذبا فهو البهت والبهتان، كذلك جاء عن النبي صلى الله عليه وسلم، والاسم الغيبة؛ ولا يكون ذلك إلا من ورائه، وفي التنزيل العزيز: ولا يغتب بعضكم بعضا أي لا يتناول رجلا بظهر الغيب بما يسوءه مما هو فيه، وإذا تناوله بما ليس فيه فهو بهت وبهتان، وعن ابن الأعرابي: غاب، إذا اغتاب، وغاب، إذا ذكر إنسانا بخير أو شر والغيبة فعلة منه أي من الاغتياب، كما أسلفنا بيانه تكون حسنة أو قبيحة، وأطلقه عن الضبط لشهرته. وامرأة مغيب، ومغيبة: غاب عنها بعلها أو واحد من أهلها. الأولى عن اللحياني. ويقال: هي مغيبة، بالهاء، ومشهد، بلا هاء، نقله ابن دريد. أغابت المرأة فهي مغيب كمحسن أي بالإعلال، وهذه عن ابن دريد، غابوا عنها. وفي الحديث أمهلوا حتى تمشط الشعثة وتستحد المغيبة هي التي غاب عنها زوجها. وفي حديث ابن عباس أن امرأة مغيبا أتت رجلا تشتري منه شيئا، فتعرض لها، فقالت له: ويحك إني مغيب. فتركها قولهم: وهم يشهدون أحيانا ويتغايبون أحيانا، أي يغيبون أحيانا، ولا يقال: يتغيبون. ويقال: تغيب عني فلان، ولا يجوز، أي عند الجمهور عدا الكوفيين، تغيبني، إلا في ضرورة شعر قال امرؤ القيس:
  قظل لنا يوم لذيذ بنـعـمة                      فقل في مقيل نحسه متغيب

  وقال الفراء: المتغيب مرفوع والشعر مكفأ ولا يجوز أن يرد على المقيل، كما لا يجوز: مررت برجل أبوه قائم. وغائبك: ما غاب عنك، اسم كالكاهل والجامل، أي ليس بمشتق من الغيبوبة. وأنشد ابن الأعرابي:
  ويخبرني عن غائب المرس هديهكفى الهدي عما غيب المرء مخبرا قال: شيخنا: ولكن قوله في تفسيره: ما غاب عنك، أي الذي غاب، صريح في أنه صيعة اسم فاعل من غاب وإن كان يمكن دعوى أنه الأصل وتنوسيت الوصفية وصار اسما للغائب مطلقا، كالصاحب، فتأمل، انتهى. ومما بقي على المؤلف: قولهم: غيبه غيابه أي دفن في قبره، ومنه قول الشاعر:
  إذا أنا غيبتني غيابتي أراد بها القبر لأنه يغيبه عن أعين الناظرين، ومثله في مجمع الأمثال للميداني. وقيل الغيابة في الأصل قعر البئر، ثم نقلت لكل غامض خفي والمغايبة خلاف المخاطبة. وفي الأساس تقول: أنا معكم لا أغايبكم، وتكلم به عن ظهر غيب، وشربت الدابة حتى وارت غيوب كلاها، وهي هزومها، جمع غيب وهي الخمصة التي في موضع الكلية انتهى. وفي لسان العرب: في حديث عهدة الرقيق لا داء ولا خبثة ولا تغييب التغييب: أن لا يبيعه ضالة ولا لقطة.

##### Türkçe

**الغيب**: şüphe. Şeyhimiz dedi: Bazısı onu inkâr etti, bazısı onu mecaza hamletti; bir cemaat de onu sahih gördü. Çoğulu **غياب** ve **غيوب**. Dedi ki:
  Sen bir nebîsin, **الغيابا**’yı bilirsin,
  ne iftira söyleyen, ne de şüphelenen.

**الغيب**: senden gizlenen her şey; sanki fâil mânasında bir masdardır; **الكشاف**’ta da bunun benzeri vardır. Ebû İshâk ez-Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **يؤمنون بالغيب** yani onlardan gizlenen şeye; Nebî (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun)’un onlara diriliş, cennet ve ateş işinden haber verdiği şeye (iman ederler), dedi. Onlardan gizlenen, kendilerine onun haber verdiği her şey **غيب**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Allah’a iman ederler.” Dedi: **والغيب** ayrıca: gözlerden gizlenen şeydir; kalplerde elde edilmiş olsa bile. Ve denir: **من وراء الغيب**’in arkasından bir ses işittim; yani onu görmediğim bir yerden. Hadiste **الغيب** zikri tekrar etmiştir; o, gözlerden gizlenen her şeydir; ister kalplerde elde edilmiş olsun ister elde edilmemiş. Ve yerden **الغيب**: seni gizleyendir; çoğulu **غيوب**. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Eğer hepsinden hoşlanmadılar ve onlardan (bir şey) çözüldü ise,
  **بالغيوب** ve **بالتـلاع** ile (olan) bir takım (kimseler mi)?

**الغيب**: yerden alçalıp yatışan şey; çoğulu **غيوب**. Lebîd, yırtıcının yavrusunu yediği bir ineği vasfeder; sonra o, onun arkasında dolaşmaya koyuldu:
  Ve **رز الأنيس**’i dinledi; bu onu korkuttu,
  bir **غيب** sırtının üzerinden; ve **الأنيس** onun hastalığıdır.

**رز الأنيس**’i dinledi: yani avcıların sesi; **فراعـهـا**: yani onu ürküttü. Ve onun sözü: **ولأنيس سقامها**: yani avcılar onu avlarlar; onlar onun hastalığıdır. Şemmer dedi: İçinde ne olduğu bilinmeyen her yer **غيب**’dir; aynı şekilde arkasında ne olduğu bilinmeyen mevki de; çoğulu **غيوب**. Ebû Züeyb dedi:
  **الغيوب**’u iki gözüyle ve bakışıyla atar,
  gözünü kısarak; tıpkı göz ağrısının yakaladığı kimsenin bulutlanması gibi.

Böylece **لسان العرب**’da. **الغيب**: iç yağ; yani koyunun **ثرب**’inin yağı. Ve **شاة ذات غيب**: yani yağlı; gözden gizlenmesi sebebiyle. İbnü’r-Riqâ‘ın, bir atı vasfederken sözü:

  Ve **لغر نساه**’da **غيبا غامـضـا** görürsün,
  **قلق الخصيلة**; **من فويق المفصل**’den.

Onun sözü **غيبا**: yani semirdiğinde iki uyluğu iki et parçasıyla yarıldı; **النسا** ikisinin arasında aktı ve belirginleşti. **الخصيلة**: içinde sinir bağı bulunan her et parçası. **الغر**: deriyi çatlatman ve buruşturmandır. **الغيبة** (fetha ile) ve **الغيب**; **كالغياب** (kesra ile). **الغيبوبة** **فعلولة** veznindedir; ve **فيعولة** denir; bunda ihtilâf vardır. **الغيوب** ve **الغيوبة** (ikisi de damme ile) ve **المغاب** ve **المغيب**: bunların hepsi, “iş benden gizlendi” (**غاب عني الأمر**) masdarlarıdır; yani içe gömüldü. **الغيب**: **التغيب** gibidir. Denir: **تغيب عني الأمر**: gizlendi; ve onu o gizledi (**غيبه هو**) ve onu ondan gizledi (**غيبه عنه**). Hadiste: Hassân Kureyş’i hicvedince dediler ki: “Bu, İbn Ebî Kuhâfe’den gizli kalmayan bir sövüştür.” İstediler ki: Ebû Bekir nesebler ve haberler konusunda âlim idi; Hassân’a o öğretti. Ve buna delil, Nebî (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun)’un Hassân’a sözü: “Kavmin ayıpları hakkında Ebû Bekir’e sor.” Ve o, neseb âlimi, çok bilen idi. Güneş ve yıldızlardan başkası **مغيبا** ve **غيابا** ve **غيوبا** ve **غيبوبة** ve **غيوبة** olarak **غابت**; el-Hicrî’den: battı. Adam **غيبا** ve **مغيبا** ve **تغيب** olarak **غاب**: yolculuk etti; yahut ayrıldı. İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiği şeye gelince:
  İyiliği bir yemin çözümü kılmam,
  ne de **المتغيب** bakanda bir vaad.

Şair, burada **المتغيب**’i **المتغيب**’in yerine koymuştur. İbn Sîde dedi: Ben onu, Hâmid’in hattıyla böyle buldum; doğrusu **المتغيب**’dir, kesra ile. Şey **غيابة** (kesra ile) ve **غيوبة** (damme ile) ve (fetha ile) olarak **يغيب**; ikisi Ferrâ’dan; ve **غيابا** (fetha ile) ve **غيابا** ve **غيبة** (ikisi kesra ile). Ve **قوم غيب**; **كركع** gibi. Ve **غياب**; **مثل كفار**. Ve **غيب** (harekeli); **كخادم وخدم** gibi; yani gâibler. Sonuncusu cem‘ için bir isimdir. **غاب**’ın aslını bildirmek için onda **ياء** sahih kılındı; ancak harekeleme ile onda **ياء** sabit olur; çünkü cem‘ olsa da **صيد**’e benzetildi. **صيد** ise “**بعير أصيد**” sözünün masdarıdır; çünkü onda masdarı kastetmen caizdir. Ebû Sa‘îd hadîsinde: “Kavmin efendisi yaralıdır; ve bizim **نفرنا غيب**’dir” yani adamlarımız gâibdir. el-Hevâzenî dedi: **الغابة**: altında bir çıkıntı bulunan yerin alçak basık kısmıdır; o, çukurluktur; Şemmer, el-Hevâzenî’den rivayet etti. Ebû Câbir el-Esedî dedi: **الغابة**: insanlardan topluluktur; ve mecazdan: “Bize **في غابة** geldiler.” Dedim: İnsanlardan topluluk mânasında olması muhtemeldir; yahut **الغابة**: uçları, çalılığın uçları gibi görünen uzun mızraktır; yahut rüzgârda sallananı; ve denildi: O, mızraklar bir araya geldiğinde (olan şey)dir. İbn Sîde dedi: Onu, sık ağaçlı çalılık olan **الغابة**’ye benzetme üzere görüyorum; çünkü o, içindekini gizler; bunların hepsinin çoğulu **غابات** ve **غاب**’dır. Ve denildi: **الغابة**: uzayıp uçları yüksek, uzun olan çalılıktır. Denir: **ليث غابة**. **الغاب**: çalılıklardır; ve o, **ياء**’dandır. Ali (Allah yüzünü keremli kılsın) hadîsinde:
  **كليث غابات**; pençesi şiddetli.

Onu, şiddeti ve kuvveti için **الغابات**’a izâfe etti. **غابة**: Hicaz’da bir yer adıdır. Ebû Hanîfe dedi: **الغابة**: kamış çalılığıdır. Dedi: Ağaç topluluğu da kılınmıştır; çünkü o, **الغيابة**’den alınmıştır. Hadiste: Efendimiz Resûlullah (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun)’un minberi **أثل الغابة**’dandı; bir rivayette: **طرفاء الغابة**’dandı. İbnü’l-Esîr dedi: **الأثل**: **الطرفاء**’a benzeyen bir ağaçtır; ancak ondan daha büyüktür. **الغابة**: çok ağaçlı bir koruluktur; Medine’den dokuz mil üzeredir. Başka bir yerde dedi: O, Medine’ye yakın, onun yüksek yerlerinden bir mevkidir; orada halkına ait mallar vardır. Dedi: O, yarış hadîsinde zikredilendir. İbn Zübeyr’in terekesi hadîsinde ve başkasında. Ve her şeyin **غيابة**’si: seni örten şeydir; o, onun dibidir; kuyu ve vadi ve başkası gibi. Dersin: Yerden bir **غيبة**’ye düştük; yani bir çöküntüye; el-Lihyânî’den. Ve yerden bir **غيابة**’ye düştüler; yani ondan bir inişe. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **وألقوه في غيابات الجب**; ve Ebî’nin kıraatinde: **في غيبة الجب**. **بدا غيبات الشجر**: **غين**’in fethasıyla, **ياء**’nın hafifletilmesiyle ve sonunda üstten ikili **تاء** ile; nüshamızda böyledir; o hatadır. Doğrusu, sonunda **نون** ile **غيبان**’dır; ve alttaki **ياء** şeddelenir. Ve bir nüshada, onun sözü ziyadedir: “ve kesrelenir”; yani **الغين**. Onun kökleri ki ondan gizlenmişti; bu, yağmurdan **البعاق** ona isabet ettiğinde olur; sel şiddetlenir de ağaçların köklerini oyar; nihayet kökleri ve ondan gizlenen şey ortaya çıkar. Ebû Hanîfe dedi: Araplar, güneşin isabet etmediği bitkinin tamamına **الغيبان** derler; **ياء**’yı hafifletmekle. **الغيابة** de **كالغيبان**’dır. Ebû Ziyâd el-Kilâbî’den: Bitkiden **الغيبان** (şeddeli ve hafif) güneşten gizlenen, ona isabet etmeyen şeydir; aynı şekilde köklerin **غيبان**’ı. Böylece **لسان العرب**’da. Bazıları rivayet etti: Şunu işitti: **غابه يغيبه**; yani onu ayıpladı ve onda bulunan kötülükle onu andı. Başkasının ibaresinde: Ondan, onu kötüleyecek şeyi zikretti; **كاغتابه** gibi. **الغيبة** **الغيبوبة**’dandır; ve **الغيبة** **الاغتياب**’dandır. Denir: Adam, arkadaşını **اغتيابا** ile **اغتاب** etti; yani onun hakkında konuştu: O, örtülü bir insanın arkasından kötülükle konuşmandır; yahut onu gamlandırmandır; onda bulunsa bile. Eğer doğru ise o **غيبة**’dir; eğer yalan ise o **البهت** ve **البهتان**’dır. Nebî (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun)’dan böyle gelmiştir. İsim: **الغيبة**. Bu, ancak onun arkasından olur. Aziz tenzilde: **ولا يغتب بعضكم بعضا**; yani bir adamı **بظهر الغيب**’de, onda bulunan ve onu kötüleyecek şeyle yemeyin. Eğer onda olmayanla onu yerse, o **بهت** ve **بهتان**’dır. İbnü’l-A‘râbî’den: **غاب**; yani **اغتاب** etti. Ve **غاب**: bir insanı hayırla yahut şerle zikretti. **الغيبة** ondan, yani **الاغتياب**’dan bir **فعلة**’dir; daha önce beyan ettiğimiz gibi, güzel de olur çirkin de. Şöhreti sebebiyle kaydı (zaptı) bırakıp onu mutlak kullandı. Ve **امرأة مغيب** ve **مغيبة**: kocası yahut ehlinden biri ondan gâib oldu. Birincisi el-Lihyânî’dendir. Ve denir: O **مغيبة**’dir, **هاء** ile; ve **مشهد**’dir, **هاء**sız; İbn Düreyd nakletti. Kadın **أغابت** etti; o da **مغيب**’dir; **كمحسن** gibi; yani i‘lâl ile. Bu da İbn Düreyd’dendir: Ondan gâib oldular. Hadiste: “Bekleyin; ta ki dağınık saçlı taransın ve **المغيبة** tıraşlansın.” **المغيبة**: kocası ondan gâib olan kadındır. İbn Abbâs hadîsinde: Bir **امرأة مغيبا** bir adama geldi; ondan bir şey satın alıyordu; o da ona sarktı. Ona dedi ki: “Vay sana! Ben **مغيب**’im.” O da onu bıraktı. Onların sözü: “Onlar bazen hazır bulunurlar (**يشهدون**) ve bazen **يتغايبون**”; yani bazen gâib olurlar; **يتغيبون** denmez. Ve denir: **تغيب عني فلان**; caiz değildir; yani Kûfeliler dışında cumhura göre: **تغيبني**; ancak şiir zaruretinde. İmruü’l-Kays dedi:
  Bizim için nimetle lezzetli bir gün gölgelendi,
  sonra onun uğursuzluğunun öğle istirahatinde, **متغيب** (olarak) de.

Ve el-Ferrâ dedi: **المتغيب** merfûdur; şiir ise مكفأ’dır; ve **المقيل** üzerine dönmesi câiz değildir; tıpkı “Bir adamın yanından geçtim, babası ayakta” câiz olmadığı gibi. Ve **غائبك**: senden kaybolan şeydir; **الكاهل** ve **الجامل** gibi bir isimdir; yani **الغيبوبة**’den مشتق değildir. Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  “Ve bana **غائب المرس** hakkında haber verir: onun hidayeti;
  Hidayet, kişinin gizlediği şey hakkında haber verene yeter.”
Dedi ki: şeyhimiz: fakat onun tefsirinde “senden kaybolan şey” sözü, yani kaybolmuş olan, **غاب**’dan ism-i fâil sigası olduğuna sarih bir delildir; her ne kadar aslın o olduğu, vasfiyetin unutulduğu ve mutlak olarak kayıp olana isim olduğu, **الصاحب** gibi, iddia edilebilse de; öyleyse düşün; bitti. Ve müellifin üzerinde kalan şeylerdendir: onların “**غيبه** **غيابه**” sözleri; yani onu kabrine defnetti; ve ondandır şairin sözü:
  “Eğer ben beni **غيابتي** ile gizlersem”
Bununla kabri kastetti; çünkü onu bakanların gözlerinden gizler; ve bunun benzeri el-Meydânî’nin **مجمع الأمثال**’inde vardır. Ve denildi ki: **الغيابة** aslında kuyunun dibi idi; sonra her kapalı gizliye nakledildi; ve **المغايبة** مخاطبة’nın zıddıdır. Ve **الأساس**’ta: “Ben sizinle beraberim, sizi **أغايبكم** etmem” dersin; ve onu **عن ظهر غيب** olarak konuştu; ve binek hayvanı içti, ta ki böbreklerinin **غيوب**’u örtülünceye kadar; ve o, onun **هزوم**’larıdır; **غيب**’in cem‘idir; ve o, böbreğin yerindeki çukurluktur; bitti. Ve **لسان العرب**’da: kölelerin ayıbını bildirme hadîsinde: “Ne hastalık, ne pislik, ne de **تغييب**.” **التغييب**: onu kayıp bir şey veya buluntu olarak satmamasıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَابَ
1 غَابَ ذ , (S, O, Mgh, Msb, TA,) aor. يَغِيبُ, (Msb,) inf. n. غَيْبَةٌ [the most common form] (S, O, Mgh, Msb, K) and غَيْبٌ (S, O, Msb, K) and غَيَابٌ, (S, O,) or غِيَابٌ, (Msb, K,) and غُيُوبٌ (S, O, Msb, K) and غُيُوبَةٌ (O, K) and غَيْبُوبَةٌ, (O, K,) accord. to some of the measure فَعْلُولَةٌ, but accord. to others of the measure فَيْعَلُولَةٌ i. e. originally غَيَّبُوبَةٌ, (MF,) and مَغِيبٌ (S, O, Msb, K) and مَغَابٌ; (K;) and ↓ تغيّب; (Msb, K;) He, or it, was, or became, absent; غَابَ being the contr. of حَضَرَ; (S and K in art. حضر;) or distant, or remote; (Mgh;) or hidden, concealed, or unapparent; (TA;) [or absent from the range, or beyond the reach, of perception by sense, or of mental perception: see غَيْبٌ.] You say, غاب عَنْهُ, inf. n. غَيْبَةٌ (S, Mgh, TA) &c., as above, (S, TA,) He, or it, was, or became, [absent from him; or] distant, or remote, from him; (Mgh;) or hidden, or concealed, from him; [&c.;] as also ↓ تغيّب. (TA.) And أَوْحَشَتْنِى غَيْبَةُ فُلَانٍ [The absence of such a one has made me to feel lonely]: and أَطَلْتَ غَيْبَتَكَ [Thou hast made thine absence to be long]. (A.) And ↓ أَنَا مَعَكُمْ لَا أُغَايِبُكُمْ [I am with you: I will not be absent from you]. (A.) And بَنُو أَحْيَانًا ↓ فُلَانٍ يَشْهَدُونَ أَحْيَانًا وَيَتَغَايَبُونَ (ISk, S, TA) i. e. [The sons of such a one are present sometimes] and are absent (يَغِيبُونَ) sometimes: but one does not say ↓ يَتَغَيَّبُونَ [unless with عَنْ following it]: (TA:) [it seems, however, that يتغيّبون, here, is a mistranscription for يَتَغَيَّبُونَنَا or the like; for] one says, عَنِّى فُلَانٌ ↓ تغيّب [Such a one was, or became, absent from me; or absented himself from me]; (S, K, * TA;) and ↓ تَغَيَّبَنِى also in a case of necessity in verse, (S, K, TA,) but not in any other case, (K, TA,) accord. to the generality of authorities except the Koofees: (TA:) Imra-el-Keys says,
فَظَلَّ لَنَا يَوْمٌ لَذِيذٌ بِنَعْمَةٍ
فَقُلْ فِى مَقِيلٍ نَحْسُهُ مُتَغَيِّبِى
[thus in my copies of the S and in the TA; but we should read مُتَغَيِّبِ, whether it mean مُتَغَيِّبِى or not, as is shown by what follows: the verse may be rendered, So a delightful day, with ease and comfort, betided us: and say thou, of a place of midday-sleep whereof the ill luck was absent from me,. . .]: but Fr says that the word متغيّب is marfooa, [i. e. that the right reading is مُتَغَيِّبُ, meaning simply absent,] that the verse is مُكْفَأ [or made faulty in the termination], and that it is not allowable to make that word refer to مَقِيلٍ, like as it is not allowable to say مَرَرْتُ بِرَجُلٍ أَبُوهُ قَائِمٍ. (S, TA. [One might be tempted to suppose that we should read فَقِلْ; but this would not suit the context, which see in Ahlwardt's “ Divans of the six ancient Arabic poets, ” p. 119.]) ― -b2- [غاب, inf. n. غَيْبَةٌ, is also said of the mind (القَلْب), meaning (assumed tropical:) It was, or became, absent. The inf. n. (غَيْبَةٌ) is often used as meaning (assumed tropical:) Absence of mind; and particularly, from self and others by its being exclusively occupied by the contemplation of divine things: see an ex. voce شَوًى; and another voce سَكِينَةٌ.] ― -b3- مَا غَابَ عَنْهُ ابْنُ أَبِى قُحَافَةَ (assumed tropical:) [Ibn-Abee-Kohلfeh was not a stranger to it, i. e. was not unacquainted with it,] occurs in a trad. respecting a satirical saying of Hassلn against [the tribe of] Kureysh; meaning that Aboo-Bekr [the son of Aboo-Kohلfeh] was skilled in genealogies and traditions, and that it was he who instructed Hassلn. (TA.) ― -b4- And one says also, غاب الرَّجُلُ, inf. n. غَيْبٌ and مَغِيبٌ; and ↓ تغيّب; The man journeyed; and went away, or far away. (TA.) ― -b5- And غابت الشَّمْسُ, (S, Mgh, Msb, TA,) inf. n. غِيَابٌ and غَيْبُوبَةٌ (Mgh, Msb, TA) and غَيْبَةٌ (Mgh) and غُيُوبٌ and غُيُوبَةٌ and مَغِيبٌ; (TA;) and ↓ تغيّبت; (Msb;) The sun set: (S, Msb, TA:) and the like is also said of the moon, (Msb,) and of other celestial bodies. (TA.) ― -b6- And غاب الشَّىْءُ فِى الشَّىْءِ, inf. n. غِيَابَةٌ and غُيُوبَةٌ and غِيَابٌ and غَيَابٌ and غِيبَةٌ, [The thing became hidden, or concealed, in the thing.] (K.) -A2- See also 8, in two places.

غيّبهُ
2 غيّبهُ ذ (S, Msb, TA) He caused him, or it, to become absent, or to disappear; or he hid, or concealed, it, عَنْهُ from him. (TA.) See also غَيَابٌ. ― -b2- And see 8.

مُغَايَبَةٌ
3 مُغَايَبَةٌ ذ signifies The being absent, &c., one from the other. (KL.) See also 1, former half. ― -b2- Also The addressing words to another [in his absence,] not in his presence, not face to face; (KL;) contr. of مُخَاطَبَةٌ. (S, TA.) [You say, اغابت, inf. n. as above, He held a verbal communication with him in his absence, i. e. by means of a letter or letters, or by a messenger or messengers.]

اغابت
4 اغابت ذ She (a woman) had her husband, (S, Msb, TA,) or one of her family, (TA,) absent from her. (S, Msb, TA.)

5 تَغَيَّبَ see 1, in seven places. ― -b2- The inf. n. تَغَيُّبٌ occurring in a trad. respecting the contract for the sale of a slave means The selling a stray slave, or one who has been found and whose owner is not known. (L, TA.)

6 تَغَاْيَبَ see 1, former half.

اغتابهُ
8 اغتابهُ ذ [He spoke evil of him; or did so in his absence, i. e. backbit him; (the latter being obviously the primary signification;) not always, though generally, meaning with truth:] he spoke evil of him in his absence; (TA;) or said of him, in his absence, what would grieve him (S, TA) if he heard it; (S;) with truth: (S, TA:) he carped at him behind the back, or in absence, by saying what would grieve him, (بِمَا ↓ تَنَاوَلَهُ بِظَهْرِ الغَيْبِ يَسُوؤُهُ,) of what was [reprehensible] in him: (TA:) or he spoke of him imputing to him what he disliked, of vices, or faults, with truth: (Msb:) when the charge is false, it is termed بُهْتَانٌ: (S, Msb, TA:) or he attributed, or imputed, to him a vice, or fault, or the like; and mentioned him with what was in him of evil; (K, TA;) or said of him what would grieve him: (TA:) and ↓ غَابَهُ signifies the same: (K, TA:) [so does ↓ غيّبهُ: (see Ksh in civ. 1:) that اغتابهُ does not always signify he spoke evil of him, or the like, in his absence, appears from several instances, such as the phrases المُغْتَابُ فِى الوَجْهِ (K in art. لمز) and المُغْتَابُونَ بِالحَضْرَةِ (IAar, TA in that art.): nor does it always signify he spoke evil of him, or the like, with truth; for the verb is used in the Ksh and by Bd and Jel in civ. 1 having for its object the Prophet:] IAar says that ↓ غاب is syn. with اغتاب, and signifies he mentioned a man with the imputation of good or of evil. (TA.) [It may also mean He expressed, or signified, an evil opinion of him by making signs with the side of the mouth, or with the eye, or with the head, or otherwise; as is indicated in the TA in arts. لمز and همز.]

غَابٌ
غَابٌ ذ : see غَابَةٌ, in three places.

غَيْبٌ
غَيْبٌ ذ Whatever is absent, or hidden, from one; (S, A, Msb, K, TA;) as though it were an inf. n. used in the sense of the act. part. n. [in which the meaning of a subst. is predominant]; (TA;) and so ↓ غَائِبٌ, which [in this sense] is a subst., like كَاهِلٌ, (K, TA,) or an act. part. n. used in the sense of a subst.: (MF:) anything that is absent, or hidden, from the eyes; invisible, unseen, or unapparent; whether it be, or be not, perceived in the heart, or mind: (IAar, TA:) [or anything unperceivable; absent from the range, or beyond the reach, of perception by sense, or of mental perception; or undiscoverable unless by means of divine revelation; a mystery, or secret, such as an event of futurity;] a thing that has been hidden from men, and with which the Prophet has acquainted them, of the events of the resurrection and of Paradise and of Hell &c.; thus in the Kur ii. 2; (Zj, TA;) and [hence] Zj explains الغَيْب as meaning, in the Kur lxxxi. 24, that which has been revealed: (TA in art. ضن:) pl. غُيُوبٌ. (Msb.) [See also the Ksh and Bd in ii. 2.] [Hence, عَالَمُ الغَيْبِ The world of the unseen; the invisible world.] And [hence also] one says, رَجَمَ بِالغَيْبِ [and قَذَفَ بِالغَيْبِ (see art. قذف)] He spoke of that which he did not know: (Ham p. 494:) and قَالَ رَجْمًا بِالغَيْبِ He said conjecturally, [or speaking of that which was hidden from him or unknown by him,] without evidence, and without proof. (Msb in art. رجم, q. v.) ― -b2- And (assumed tropical:) Doubt, or a doubting: (K:) but some disapprove this: some regard it as tropical: and some pronounce it correct: (MF, TA:) pl. غِيَابٌ and غُيُوبٌ. (K.) A poet says,
أَنْتَ نَبِىٌّ تَعْلَمُ الغِيَابَا
لَا قَائِلًا اـِفْكًا وَلَا مُرْتَابَا
[Thou art a prophet, knowing doubts, or things doubted; not saying a lie, nor a thing suspected: or, more probably, the meaning is, the things unseen]. (TA.) ― -b3- Also A place, in the ground, that hides, or conceals, one: (TA:) a low, or depressed, place in the ground, or in a tract of land: (S, K, TA:) or any place such that one knows not what is in it: and a place such that one knows not what is behind it: (Sh, TA:) pl. غُيُوبٌ. (TA.) Hence the phrase عَنْ ظَهْرِ غَيْبٍ in a verse of Lebeed cited voce ظَهْرٌ, q. v. (TA.) [Hence also] one says, سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ وَرَآءِ الغَيْبِ i. e. [I heard a sound, or voice,] from [behind] a place that I saw not. (A, TA.) And تَنَاوَلَهُ بِظَهْرِ الغَيْبِ بِمَا يَسُوؤُهُ: see 8. And تَكَلَّمَ بِهِ عَنْ ظَهْرِ غَيْبٍ (A) or عَنْ ظَهْرِ الغَيْبِ (TA, and A and O in art. ظهر) [app. He spoke of it by memory; in the absence of a book or the like; as one says in modern Arabic, عَلَى الغَائِب. See also ظَهْرٌ.] ― -b4- Also The خَمْصَة [i. e. pit, or depression, as is shown by what here follows, (thus in the A, and in the Ksh in ii. 2, in the TA حُفْرَة, which has a similar meaning,)] that is in the place where the kidney is situate, (Ksh, A, TA,) and which swells up when the beast becomes big in the belly: so says ISh: (Ksh ubi suprà:) or the خَمْصَة that is next to the kidney: (Bd in ii. 2: [De Sacy doubted respecting its meaning, but conjectured that it might be thus: see his Anthol. Gramm. Arabe p. 55:]) pl. غُيُوبٌ: one says, شَرِبَتِ الدَّابَّةُ حَتَّى وَارَتْ غُيُوبَ كُلَاهَا, (ISh, Ksh ubi suprà, A, TA,) meaning هُزُومَهَا [i. e. The beast drank until it concealed the pits of its kidneys]. (A, TA.) ― -b5- And Fat: (K, TA:) i. e. the fat of the ثَرْب [q. v.] of a sheep or goat: so called because it is hidden from the eye. (TA.) -A2- See also غَائِبٌ.

غَيَبٌ
غَيَبٌ ذ : see غَائِبٌ, in two places.

غَابَةٌ
غَابَةٌ ذ is originally [غَيَبَةٌ] of the measure فَعَلَةٌ, with fet-h to the ع. (Msb.) It signifies A low, or depressed, place, or a hollow in the ground, (El-Hawلzinee, K, TA,) before which, or in the way to which, (دُونَهَا,) is an eminence. (El-Hawل- zinee, TA.) ― -b2- And (K) i. q. أَجَمَةٌ: (S, K, TA:) [i. e.] A bed of canes or reeds: (AHn, Msb, TA:) and [a thicket, wood, or forest; like أَجَمَةٌ;] a collection of trees, (AHn, ISd, TA,) densely disposed; so called because it conceals what is in it: (ISd, TA:) or a tall أَجَمَة, having high, or very high, extremities [app. to its canes or reeds]: (TA:) pl. غَابَاتٌ (Msb, TA) and [coll. gen. n.] ↓ غَابٌ. (S, Msb, TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) A long spear (K, TA) that has extremities like those of the أَجَمَة [expl. above]: (TA:) [but I think that this addition in the TA correctly applies to غَابَةٌ signifying a number of spears, like a bed of canes or reeds, or like a forest; agreeably with two of the explanations here following:] or a spear that quivers in the wind: (K, TA:) or (tropical:) numerous spears, like abundant and dense trees: (A:) or an assemblage of spears; app. so called as being likened to a غابة meaning an أَجَمَة of dense trees: (ISd, TA:) pl. غَابَات and [coll. gen. n.] ↓ غَابٌ. (TA.) One says, أَتَوْنَا فِى غَابَةٍ i. e. (tropical:) [They came to us] amid numerous spears, like abundant and dense trees: (A:) or غابة may be used in this case in the sense here following. (TA.) ― -b4- And A company, or congregated body, of men: (Aboo-Jلbir ElAsadee, K, TA:) pl. غَابَاتٌ and [coll. gen. n.] ↓ غَابٌ. (TA.)

غَيْبَةٌ
غَيْبَةٌ ذ an inf. n. [See 1, in several places.] ― -b2- Also, and ↓ غَيَابَةٌ, A low, or depressed, piece of land or ground: so in the phrases وَقَعْنَا فِى غَيْبَةٍ and غَيَابَةٍ [app. meaning We lighted upon a low, or depressed, piece &c.; or perhaps the meaning may be we fell into &c.]. (S.) ― -b3- See also غَيَابَةٌ.

غِيبَةٌ
غِيبَةٌ ذ the subst. from اِغْتَابَهُ: (Msb:) it signifies [Evil speech respecting a person; or such speech in his absence; not always, though generally, meaning with truth:] evil speech respecting a person in his absence; (TA;) or a saying of him, in his absence, what would grieve him (S, TA) if he heard it; (S;) with truth: (S, TA:) or speech respecting a person imputing to him what he dislikes, of vices, or faults, with truth: (Msb:) when it is false, it is termed بُهْتَانٌ: (S, Msb, TA:) or an imputing to a person a vice, or fault, or the like; and a mentioning him with what is in him of evil; (K, TA;) or a saying of him what would grieve him: (TA:) or it may be speech imputing good or evil. (K, * TA.)

غَيِبَانٌ
غَيِبَانٌ ذ or غَيْبَانٌ, [accord. to different copies of the K, between which the TA does not enable us to decide with certainty, as it only states, with respect to the ى, that it is مُخَفَّفَة, which may mean either the contr. of doubled or the contr. of movent, though the former is the more general meaning, (in the TA it is said to be erroneously written in a copy of the K with a final ت instead of ن,)] and ↓ غَيِّبَانٌ, The roots of trees, (K, TA,) that are hidden from view: or, accord. to AHn, the غيبان and ↓ غيّبان and ↓ غَيَابَة, of plants, or herbage, are, with the Arabs, what the sun has not shone upon: and accord. to Aboo-Ziyلd ElKilلbee, the غيبان and ↓ غيّبان of plants, or herbage, and also of their roots, are what is con- cealed from the sun, so as to be not shone upon by it. (L, TA.)

غَيِّبَانٌ
غَيِّبَانٌ ذ : see the next preceding paragraph, in three places.

غَيَابٌ
غَيَابٌ ذ A thing that hides, or conceals, a thing from one: (Meyd:) and hence, (Meyd, TA,) a grave; (S, Meyd, TA;) and so ↓ غَيَابَةٌ: (TA:) one says, غَيَابُهُ ↓ غَيَّبَهُ (S, Meyd, TA) and ↓ غَيَابَتُهُ (TA) meaning دُفِنَ فِى قَبْرِهِ (S, Meyd, TA) [i. e. May he be buried in his grave]: an imprecation of death against the man. (Meyd.)

غَيَابَةٌ
غَيَابَةٌ ذ The part of anything that veils, or conceals, one. (K.) And hence, (K,) The bottom of a جُبّ [or well]; (S, K, * TA;) or this, accord. to some, is the primary signification; as also ↓ غَيْبَةٌ, accord. to one reading, in the Kur xii. 10; (TA;) [and غَيَايَةٌ;] and of a valley; (S, TA;) &c.: (TA:) pl. غَيَابَاتٌ. (K, TA.) [And A covert, or place of concealment, of birds. (See ظِلَالَةٌ.)] See also غَيَابٌ, in two places: and غَيْبَةٌ. ― -b2- And see غَيِبَانٌ.

غَائِبٌ
غَائِبٌ ذ act. part. n. of 1 [signifying Absent; distant, or remote; and hidden, concealed, or unapparent; or absent from the range, or beyond the reach, of perception by sense, or of mental perception]: pl. (applied to men, K, TA) غُيَّبٌ and غُيَّابٌ (S, Msb, K) and غَائِبُونَ (K) and ↓ غَيَبٌ, (S, Mgh, K,) or rather the last is a quasi-pl. n., (TA,) and ↓ غَيْبٌ, [which is also properly speaking a quasi-pl. n.,] like صَحْبٌ: (Msb [in which غَيَبٌ is not mentioned]:) the ى in ↓ غَيَبٌ remains unchanged, notwithstanding the two fet-hahs, because it is likened to صَيَدٌ, and, although it is a pl. [in signification] and صَيَدٌ is an inf. n., it may be used as meant for an inf. n. (S, TA.) ― -b2- See also غَيْبٌ, first sentence. ― -b3- Also A run in which a horse reserves [somewhat of his force for the time of need]. (A in art. شهد: see شَاهِدٌ.)

مَغِيبٌ
مَغِيبٌ ذ [an inf. n.: ― -b2- and also a n. of place and of time, signifying] The place [and the time] of setting of the sun and of the moon [&c.]. (Msb.)

مُغِيبٌ
مُغِيبٌ ذ and مُغِيبَةٌ, (Mgh, Msb, K,) or you say مُغِيبَةٌ [only], with ة, and [in the contr. sense] مُشْهِدٌ, without ة, (IDrd, S,) and مُغْيِبٌ (K) and ↓ مُغَيِّبٌ, (TA,) A woman having her husband (or one of her family, TA) absent from her. (S, Mgh, Msb, K, TA.)

مُغَيّبٌ
مُغَيّبٌ ذ : see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

غَابَ
1 **غَابَ** ذ , (S, O, Mgh, Msb, TA,) muzâri‘i **يَغِيبُ**, (Msb,) mastarı **غَيْبَةٌ** [en yaygın şekil] (S, O, Mgh, Msb, K) ve **غَيْبٌ** (S, O, Msb, K) ve **غَيَابٌ**, (S, O,) yahut **غِيَابٌ**, (Msb, K,) ve **غُيُوبٌ** (S, O, Msb, K) ve **غُيُوبَةٌ** (O, K) ve **غَيْبُوبَةٌ**, (O, K,) bazılarına göre vezni **فَعْلُولَةٌ**, fakat başkalarına göre vezni **فَيْعَلُولَةٌ** yani aslında **غَيَّبُوبَةٌ**, (MF,) ve **مَغِيبٌ** (S, O, Msb, K) ve **مَغَابٌ**; (K;) ve ↓ **تغيّب**; (Msb, K;) O (erkek), yahut o (şey), yoktu, yahut yok oldu; **غَابَ**’ın **حَضَرَ**’ın zıddı olmasıyla; (S ve K, madde **حضر**’da;) yahut uzak, yahut ırak; (Mgh;) yahut gizli, saklı, yahut görünmez; (TA;) [yahut duyuyla algının, yahut zihnî algının menzili dışında, yahut erişimi ötesinde yok: bk. **غَيْبٌ**.] Dersin ki, **غاب عَنْهُ**, mastarı **غَيْبَةٌ** (S, Mgh, TA) vb., yukarıdaki gibi, (S, TA,) O (erkek), yahut o (şey), ondan [gaip oldu; yahut] ondan uzak, yahut ırak oldu; (Mgh;) yahut ondan gizlendi, yahut saklandı; [&c.;] ve yine ↓ **تغيّب**. (TA.) Ve **أَوْحَشَتْنِى غَيْبَةُ فُلَانٍ** [Falancanın yokluğu beni ıssızlaştırdı]: ve **أَطَلْتَ غَيْبَتَكَ** [Sen yokluğunu uzattın]. (A.) Ve ↓ **أَنَا مَعَكُمْ لَا أُغَايِبُكُمْ** [Ben sizinleyim: sizden gaip olmayacağım]. (A.) Ve **بَنُو أَحْيَانًا** ↓ **فُلَانٍ يَشْهَدُونَ أَحْيَانًا وَيَتَغَايَبُونَ** (ISk, S, TA) yani [Falancanın oğulları bazen hazır bulunurlar] ve bazen gaip olurlar (**يَغِيبُونَ**): fakat ↓ **يَتَغَيَّبُونَ** denmez [ancak ardından **عَنْ** gelirse]: (TA:) [görünüşe göre ise, burada **يتغيّبون** bir yanlış yazımdır; **يَتَغَيَّبُونَنَا** yahut benzeri olmalıdır; zira] denir ki, **عَنِّى فُلَانٌ** ↓ **تغيّب** [Falanca benden gaip oldu; yahut kendini benden gaip kıldı]; (S, K, * TA;) ve ↓ **تَغَيَّبَنِى** de şiirde zaruret halinde; (S, K, TA,) fakat başka hiçbir halde değil, (K, TA,) Kûfeliler dışında otoritelerin çoğunluğuna göre: (TA:) İmru’ul-Kays der ki,

فَظَلَّ لَنَا يَوْمٌ لَذِيذٌ بِنَعْمَةٍ
فَقُلْ فِى مَقِيلٍ نَحْسُهُ مُتَغَيِّبِى

[S’nin nüshalarımda ve TA’da böyledir; fakat ardından gelenin gösterdiği üzere, ister **مُتَغَيِّبِى** manasında olsun ister olmasın, **مُتَغَيِّبِ** okumalıyız: beyit şöyle tercüme edilebilir: Böylece bize, rahat ve konforla, lezzetli bir gün nasip oldu: ve sen de, uğursuzluğu benden gaip olan bir öğle uykusu yerinden söz et,. . .]: fakat Fr der ki, kelime **متغيّب** merfûdur, [yani doğru okunuş **مُتَغَيِّبُ**’dur, sırf “gaip” manasında,] ve beyit **مُكْفَأ**’dır [yahut sonu bozulmuş kılınmıştır], ve o kelimeyi **مَقِيلٍ**’e râci kılmak câiz değildir; tıpkı **مَرَرْتُ بِرَجُلٍ أَبُوهُ قَائِمٍ** demenin câiz olmaması gibi. (S, TA. [İnsanın **فَقِلْ** okumaya meyli olabilir; fakat bu bağlama uymaz; bağlam için Ahlwardt’ın “Divans of the six ancient Arabic poets” s. 119’a bak.]) ― -b2- [**غاب**, mastarı **غَيْبَةٌ**, akıl ( **القَلْب** ) hakkında da söylenir; manası (mecaz kabul edilerek:) Gaip oldu. Mastar (**غَيْبَةٌ**) çoğu kez (mecaz kabul edilerek:) Dalgınlık manasında kullanılır; ve özellikle, ilâhî şeylerin tefekkürüyle münhasıran meşgul olması sebebiyle, nefisten ve başkalarından gaip olma: **شَوًى** maddesinde bir örneğe; ve **سَكِينَةٌ** maddesinde bir başkasına bak.] ― -b3- **مَا غَابَ عَنْهُ ابْنُ أَبِى قُحَافَةَ** (mecaz kabul edilerek:) [İbn Ebî Kuhâfe ona yabancı değildi; yani onu bilmez değildi,] Kureyş’e karşı Hassân’ın bir hiciv sözüne dair bir rivayette geçer; manası, Ebû Bekir’in [Ebî Kuhâfe’nin oğlu] nesebler ve rivayetler hususunda mahir olduğu ve Hassân’a öğretenin o olduğudur. (TA.) ― -b4- Ve yine denir, **غاب الرَّجُلُ**, mastarı **غَيْبٌ** ve **مَغِيبٌ**; ve ↓ **تغيّب**; Adam yolculuk etti; ve gitti, yahut uzaklara gitti. (TA.) ― -b5- Ve **غابت الشَّمْسُ**, (S, Mgh, Msb, TA,) mastarı **غِيَابٌ** ve **غَيْبُوبَةٌ** (Mgh, Msb, TA) ve **غَيْبَةٌ** (Mgh) ve **غُيُوبٌ** ve **غُيُوبَةٌ** ve **مَغِيبٌ**; (TA;) ve ↓ **تغيّبت**; (Msb;) Güneş battı: (S, Msb, TA:) ve bunun benzeri ay hakkında da söylenir, (Msb,) ve diğer gök cisimleri hakkında da. (TA.) ― -b6- Ve **غاب الشَّىْءُ فِى الشَّىْءِ**, mastarı **غِيَابَةٌ** ve **غُيُوبَةٌ** ve **غِيَابٌ** ve **غَيَابٌ** ve **غِيبَةٌ**, [Şey, şeyin içinde gizlendi, yahut saklandı.] (K.) -A2- 8’e de bak, iki yerde.

غيّبهُ
2 **غيّبهُ** ذ (S, Msb, TA) O (erkek), onu yahut onu (şeyi) gaip kıldı, yahut kaybettirdi; yahut onu gizledi, yahut sakladı, **عَنْهُ** ondan. (TA.) **غَيَابٌ**’a da bak. ― -b2- 8’e de bak.

مُغَايَبَةٌ
3 **مُغَايَبَةٌ** ذ Birbirinden gaip olma, vb. manasına gelir. (KL.) 1’in önceki yarısına da bak. ― -b2- Yine, bir başkasına [onun yokluğunda] söz söylemek; onun huzurunda değil, yüz yüze değil; (KL;) **مُخَاطَبَةٌ**’nin zıddı. (S, TA.) [Dersin ki, **اغابت**, mastarı yukarıdaki gibi, O (erkek) onunla, onun yokluğunda, sözlü bir haberleşme yaptı; yani mektup yahut mektuplar vasıtasıyla, yahut bir elçi yahut elçiler vasıtasıyla.]

اغابت
4 **اغابت** ذ O (kadın), kocasını, (S, Msb, TA,) yahut ailesinden birini, (TA,) kendisinden gaip kıldı. (S, Msb, TA.)

5 **تَغَيَّبَ**: 1’e bak, yedi yerde. ― -b2- Bir kölenin satım akdine dair bir rivayette geçen mastar **تَغَيُّبٌ**, kaçmış bir köleyi, yahut bulunmuş olup sahibi bilinmeyen bir köleyi satmak manasına gelir. (L, TA.)

6 **تَغَاْيَبَ**: 1’in önceki yarısına bak.

اغتابهُ
8 **اغتابهُ** ذ [O (erkek) onun hakkında kötü konuştu; yahut onun yokluğunda böyle yaptı, yani gıybet etti; (ikincisi açıkça asıl manadır;) her zaman değil, gerçi çoğu kez, doğru olarak:] onun yokluğunda onun hakkında kötü konuştu; (TA;) yahut onun yokluğunda, işitse onu üzecek olan şeyi onun hakkında söyledi (S, TA); (S;) doğru olarak: (S, TA:) onun arkasından, yahut yokluğunda, onu üzecek olan şeyi söyleyerek çekiştirdi, (بِمَا ↓ **تَنَاوَلَهُ بِظَهْرِ الغَيْبِ يَسُوؤُهُ**, ) onda bulunan [ayıplanır] şeyden: (TA:) yahut onda bulunan kötülüklerden, yahut kusurlardan, hoşlanmadığı şeyi ona isnat ederek, doğru olarak, onun hakkında konuştu: (Msb:) itham yalan olunca buna **بُهْتَانٌ** denir: (S, Msb, TA:) yahut ona bir kötülüğü, yahut kusuru, yahut benzerini nispet etti; ve onda bulunan kötülükle onu andı; (K, TA;) yahut onu üzecek olan şeyi onun hakkında söyledi: (TA:) ve ↓ **غَابَهُ** aynı manaya gelir: (K, TA:) [↓ **غيّبهُ** da böyledir: (bk. Ksh, civ. 1:) **اغتابهُ**’nun her zaman onun yokluğunda onun hakkında kötü konuştu vb. manasına gelmediği, **المُغْتَابُ فِى الوَجْهِ** (K, madde **لمز**’de) ve **المُغْتَابُونَ بِالحَضْرَةِ** (IAar, TA, o maddede) gibi birkaç örnekten anlaşılır: yine her zaman doğru olarak onun hakkında kötü konuştu vb. manasına da gelmez; zira fiil Ksh’de ve Bd ile Jel tarafından civ. 1’de, mef‘ûlü Peygamber olmak üzere kullanılmıştır:] IAar der ki, ↓ **غاب** **اغتاب** ile eş anlamlıdır; ve bir adamı, iyilik yahut kötülük isnadıyla anmak manasına gelir. (TA.) [Ayrıca, ağzın kenarıyla, yahut gözle, yahut başla, yahut başka türlü işaret ederek onun hakkında kötü bir kanaat izhar etti, yahut bildirdi, manasına da gelebilir; TA’da **لمز** ve **همز** maddelerinde işaret edildiği üzere.]

غَابٌ
**غَابٌ** ذ : **غَابَةٌ**’ye bak, üç yerde.

غَيْبٌ
**غَيْبٌ** ذ Bir kimseye göre gaip olan, yahut gizli olan her şey; (S, A, Msb, K, TA;) sanki bir mastar olup ism-i fâil manasında kullanılmış gibidir [ve onda isim manası galiptir]; (TA;) ve bunun gibi ↓ **غَائِبٌ**, ki [bu manada] bir isimdir, **كَاهِلٌ** gibi, (K, TA,) yahut isim manasında kullanılmış bir ism-i fâildir: (MF:) gözlerden gaip olan, yahut gizli olan her şey; görünmez, görülmez, yahut görünür olmayan; kalpte yahut zihinde idrak edilsin yahut edilmesin: (IAar, TA:) [yahut idrak edilemez olan her şey; duyuyla algının, yahut zihnî algının menzili dışında, yahut erişimi ötesinde gaip olan; yahut ancak ilâhî vahiy vasıtasıyla keşfedilebilir olan; bir muamma, yahut sır; geleceğe dair bir olay gibi;] insanların kendilerinden gizlenmiş olup Peygamber’in onları kıyamet ve Cennet ve Cehennem vb. olaylardan haberdar ettiği şey; Kur’ân ii. 2’de böyledir; (Zj, TA;) ve [buradan] Zj, Kur’ân lxxxi. 24’te **الغَيْب**’i, vahyedilmiş olan şey manasında açıklar: (TA, madde **ضن**’de:) çoğulu **غُيُوبٌ**. (Msb.) [Ksh ve Bd’ye de bak, ii. 2’de.] [Buradan, **عَالَمُ الغَيْبِ**: gayb âlemi; görünmez âlem.] Ve [buradan da] denir, **رَجَمَ بِالغَيْبِ** [ve **قَذَفَ بِالغَيْبِ** (bk. madde **قذف**)] O, bilmediği şey hakkında konuştu: (Ham s. 494:) ve **قَالَ رَجْمًا بِالغَيْبِ** O, delilsiz ve burhansız, zannî olarak söyledi, [yahut kendisine gizli olan yahut kendisince bilinmeyen şey hakkında konuşarak söyledi]. (Msb, madde **رجم**’de, bk.) ― -b2- Ve (mecaz kabul edilerek:) Şüphe, yahut şüphelenme: (K:) fakat bazıları bunu hoş görmez: bazıları bunu mecaz sayar: bazıları da doğru sayar: (MF, TA:) çoğulu **غِيَابٌ** ve **غُيُوبٌ**. (K.) Bir şair der ki,

أَنْتَ نَبِىٌّ تَعْلَمُ الغِيَابَا
لَا قَائِلًا اـِفْكًا وَلَا مُرْتَابَا

[Sen bir peygambersin; şüpheleri, yahut şüphe edilen şeyleri bilirsin; yalan söyleyen değilsin, ne de şüphelenen: yahut, daha muhtemel olarak mana, görünmeyen şeylerdir]. (TA.) ― -b3- Yine, yerde, bir kimseyi örten, yahut saklayan bir yer: (TA:) yerde yahut bir arazi parçasında alçak, yahut çukur bir yer: (S, K, TA:) yahut içinde ne olduğunu bilmediğin herhangi bir yer: ve arkasında ne olduğunu bilmediğin bir yer: (Sh, TA:) çoğulu **غُيُوبٌ**. (TA.) Buradan, Lebîd’in **ظَهْرٌ** maddesinde zikredilen bir beytindeki **عَنْ ظَهْرِ غَيْبٍ** ibaresi. (TA.) [Buradan da] denir, **سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ وَرَآءِ الغَيْبِ** yani [bir ses işittim,] görmediğim bir yerin [arkasından]. (A, TA.) Ve **تَنَاوَلَهُ بِظَهْرِ الغَيْبِ بِمَا يَسُوؤُهُ**: 8’e bak. Ve **تَكَلَّمَ بِهِ عَنْ ظَهْرِ غَيْبٍ** (A) yahut **عَنْ ظَهْرِ الغَيْبِ** (TA, ve A ve O, madde **ظهر**’de) [görünüşe göre, onu ezberden söyledi; bir kitap vb. yokken; modern Arapçada denildiği gibi, **عَلَى الغَائِب**. **ظَهْرٌ**’e de bak.] ― -b4- Yine, böbreğin bulunduğu yerde olan **خَمْصَة** [yani çukur yahut çöküntü; burada ardından gelenin gösterdiği üzere, (A’da ve Ksh’de ii. 2’de böyle; TA’da **حُفْرَة** ki benzer manadadır,)] (Ksh, A, TA,) ve hayvan karnı büyüyünce şişen: ISh böyle der: (Ksh, mezkûr yerde:) yahut böbreğin yanındaki **خَمْصَة**: (Bd, ii. 2’de: [De Sacy manası hakkında tereddüt etti, fakat bunun böyle olabileceğini tahmin etti: bk. Anthol. Gramm. Arabe s. 55:]) çoğulu **غُيُوبٌ**: denir, **شَرِبَتِ الدَّابَّةُ حَتَّى وَارَتْ غُيُوبَ كُلَاهَا**, (ISh, Ksh mezkûr yerde, A, TA,) manası **هُزُومَهَا** [yani: Hayvan, böbreklerinin çukurlarını örtecek kadar içti]. (A, TA.) ― -b5- Ve yağ: (K, TA:) yani koyun yahut keçinin **ثَرْب**’inin [bk.] yağı: göze gizli olduğu için böyle adlandırılmıştır. (TA.) -A2- **غَائِبٌ**’e de bak.

غَيَبٌ
**غَيَبٌ** ذ : **غَائِبٌ**’e bak, iki yerde.

غَابَةٌ
**غَابَةٌ** ذ aslında [**غَيَبَةٌ**] vezni **فَعَلَةٌ** olup **ع** üzerinde fetha iledir. (Msb.) Manası: önünde yahut ona giden yolda ( **دُونَهَا** ) bir yükselti bulunan, yerde alçak yahut çukur bir yer, yahut bir oyuk. (El-Hawâzînî, K, TA.) ― -b2- Ve (K) **أَجَمَةٌ** ile aynı: (S, K, TA:) [yani] kamış yahut saz yatağı: (AHn, Msb, TA:) ve [**أَجَمَةٌ** gibi;] ağaçlık, koru, yahut orman; ağaç topluluğu, (AHn, ISd, TA,) sık dizilmiş; içindekini sakladığı için böyle adlandırılmıştır: (ISd, TA:) yahut uçları yüksek, yahut pek yüksek olan uzun bir **أَجَمَةٌ**: (TA:) çoğulu **غَابَاتٌ** (Msb, TA) ve [cins isim] ↓ **غَابٌ**. (S, Msb, TA.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) uzun bir mızrak (K, TA) ki uçları yukarıda açıklanan **أَجَمَة**’nin uçları gibidir: (TA:) [fakat bence TA’daki bu ilâve, **غَابَةٌ**’nin, kamış yatağı yahut orman gibi, mızraklar topluluğu manasına doğru olarak uygulanır; aşağıdaki iki açıklamaya uygun olarak:] yahut rüzgârda titreyen bir mızrak: (K, TA:) yahut (mecaz:) bol ve sık ağaçlar gibi çok mızrak: (A:) yahut mızraklar topluluğu; görünüşe göre, sık ağaçlı **غابة** manasındaki bir **غابة**’ye benzetilerek böyle adlandırılmıştır: (ISd, TA:) çoğulu **غَابَات** ve [cins isim] ↓ **غَابٌ**. (TA.) Denir, **أَتَوْنَا فِى غَابَةٍ** yani (mecaz:) [Bize geldiler] bol ve sık ağaçlar gibi çok mızraklar arasında: (A:) yahut bu durumda **غابة** aşağıdaki manada kullanılabilir. (TA.) ― -b4- Ve erkeklerden bir cemaat, yahut toplanmış bir topluluk: (Aboo-Jâbir ElAsadee, K, TA:) çoğulu **غَابَاتٌ** ve [cins isim] ↓ **غَابٌ**. (TA.)

غَيْبَةٌ
**غَيْبَةٌ** ذ bir mastardır. [1’e bak, birkaç yerde.] ― -b2- Yine, ve ↓ **غَيَابَةٌ**, yerde alçak yahut çukur bir parça: **وَقَعْنَا فِى غَيْبَةٍ** ve **غَيَابَةٍ** ibarelerinde böyledir [görünüşe göre manası: alçak yahut çukur bir parçaya rastladık; yahut belki manası: içine düştük]. (S.) ― -b3- **غَيَابَةٌ**’ye de bak.

غِيبَةٌ
**غِيبَةٌ** ذ **اِغْتَابَهُ**’dan türemiş isimdir: (Msb:) manası [bir kimse hakkında kötü söz; yahut onun yokluğunda böyle söz; her zaman değil, gerçi çoğu kez, doğru olarak:] bir kimse hakkında, onun yokluğunda, kötü söz; (TA;) yahut onun yokluğunda, işitse onu üzecek olan şeyi onun hakkında söylemek (S, TA); (S;) doğru olarak: (S, TA:) yahut onda bulunan kötülüklerden yahut kusurlardan, hoşlanmadığı şeyi ona isnat ederek, doğru olarak, bir kimse hakkında söz: (Msb:) yalan olunca buna **بُهْتَانٌ** denir: (S, Msb, TA:) yahut bir kimseye bir kötülüğü, yahut kusuru, yahut benzerini isnat etmek; ve onda bulunan kötülükle onu anmak; (K, TA;) yahut onu üzecek olan şeyi onun hakkında söylemek: (TA:) yahut iyilik yahut kötülük isnadıyla söz olabilir. (K, * TA.)

غَيِبَانٌ
**غَيِبَانٌ** ذ yahut **غَيْبَانٌ**, [K’nin farklı nüshalarına göre; TA, kesin olarak karar vermemize imkân vermez; zira yalnızca **ى** hakkında onun **مُخَفَّفَة** olduğunu söyler; bu, ya şeddelinin zıddı yahut harekelinin zıddı manasına gelebilir; gerçi birincisi daha genel manadır; (TA’da, K’nin bir nüshasında sonunun **ن** yerine **ت** ile yanlış yazıldığı söylenir,)] ve ↓ **غَيِّبَانٌ**, ağaçların kökleri, (K, TA,) ki görünüşten gizlidir: yahut AHn’a göre, Araplarda bitkilerin yahut otların **غيبان**’ı ve ↓ **غيّبان**’ı ve ↓ **غَيَابَة**’si, güneşin üzerine doğmadığı şeydir: ve Aboo-Ziyâd ElKilâbee’ye göre, bitkilerin yahut otların **غيبان**’ı ve ↓ **غيّبان**’ı, ve ayrıca köklerinin de, güneşten saklı olup onunla aydınlanmayan şeydir. (L, TA.)

غَيِّبَانٌ
**غَيِّبَانٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak, üç yerde.

غَيَابٌ
**غَيَابٌ** ذ Bir şeyi bir kimseden örten, yahut saklayan şey: (Meyd:) ve buradan, (Meyd, TA,) bir kabir; (S, Meyd, TA;) ve yine ↓ **غَيَابَةٌ**: (TA:) denir, **غَيَابُهُ** ↓ **غَيَّبَهُ** (S, Meyd, TA) ve ↓ **غَيَابَتُهُ** (TA) manası **دُفِنَ فِى قَبْرِهِ** (S, Meyd, TA) [yani: Kabrine gömülsün]: adama karşı ölüm bedduasıdır. (Meyd.)

غَيَابَةٌ
**غَيَابَةٌ** ذ Herhangi bir şeyin, bir kimseyi örten yahut saklayan kısmı. (K.) Ve buradan, (K,) bir **جُبّ**’un [yahut kuyunun] dibi; (S, K, * TA;) yahut bu, bazılarına göre, asıl manadır; ve yine ↓ **غَيْبَةٌ**, bir kıraate göre, Kur’ân xii. 10’da; (TA;) [ve **غَيَايَةٌ**;] ve bir vadinin dibi; (S, TA;) vb.: (TA:) çoğulu **غَيَابَاتٌ**. (K, TA.) [Ve kuşların sığınağı, yahut gizlenme yeri. (Bk. **ظِلَالَةٌ**.)] **غَيَابٌ**’a da bak, iki yerde: ve **غَيْبَةٌ**’ye. ― -b2- **غَيِبَانٌ**’a da bak.

غَائِبٌ
**غَائِبٌ** ذ 1’in ism-i fâilidir [manası: gaip; uzak, yahut ırak; ve gizli, saklı, yahut görünmez; yahut duyuyla algının, yahut zihnî algının menzili dışında, yahut erişimi ötesinde gaip]: çoğulu (insanlara uygulanınca, K, TA) **غُيَّبٌ** ve **غُيَّابٌ** (S, Msb, K) ve **غَائِبُونَ** (K) ve ↓ **غَيَبٌ**, (S, Mgh, K,) yahut daha doğrusu sonuncusu bir şibh-çoğul isimdir, (TA,) ve ↓ **غَيْبٌ**, [ki bu da aslında bir şibh-çoğul isimdir,] **صَحْبٌ** gibi: (Msb [onda **غَيَبٌ** zikredilmez]:) ↓ **غَيَبٌ**’daki **ى**, iki fethaya rağmen değişmeden kalır; çünkü **صَيَدٌ**’e benzetilmiştir; ve her ne kadar o ( **غَيَبٌ** ) mana bakımından çoğul ve **صَيَدٌ** mastar ise de, mastar kastedilerek kullanılabilir. (S, TA.) ― -b2- **غَيْبٌ**’e de bak, ilk cümle. ― -b3- Yine, bir atın, [ihtiyaç vaktine] kuvvetinden bir miktar saklayarak koştuğu bir koşu. (A, madde **شهد**’de: bk. **شَاهِدٌ**.)

مَغِيبٌ
**مَغِيبٌ** ذ [bir mastar: ― -b2- ve ayrıca yer ve zaman ismidir; manası] güneşin ve ayın [&c.] batma yeri [ve zamanı]. (Msb.)

مُغِيبٌ
**مُغِيبٌ** ذ ve **مُغِيبَةٌ**, (Mgh, Msb, K,) yahut **مُغِيبَةٌ** dersin [yalnız], **ة** ile; ve [zıt manada] **مُشْهِدٌ**, **ة** olmaksızın, (IDrd, S,) ve **مُغْيِبٌ** (K) ve ↓ **مُغَيِّبٌ**, (TA,) Kocası (yahut ailesinden biri, TA) kendisinden gaip olan kadın. (S, Mgh, Msb, K, TA.)

مُغَيّبٌ
**مُغَيّبٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.
