# غيب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غيب

الغَيْبُ: الشَّكُّ، وجمعه غِـيابٌ وغُيُوبٌ؛ قال:
أَنْتَ نَبـيٌّ تَعْلَمُ الغِـيابا، *  لا قائلاً إِفْكاً ولا مُرْتابا والغَيْبُ: كلُّ ما غاب عنك. أَبو إِسحق في قوله تعالى: يؤمنون بالغَيْبِ؛ أَي يؤمنون بما غابَ عنهم، مما أَخبرهم به النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، من أَمرِ البَعْثِ والجنةِ والنار. وكلُّ ما غابَ عنهم مما أَنبأَهم به، فهو غَيْبٌ؛ وقال ابن الأَعرابي: يؤمنون باللّه. قال: والغَيْبُ أَيضاً ما غابَ عن العُيونِ، وإِن كان مُحَصَّلاً في القلوب. ويُقال: سمعت صوتاً من وراء الغَيْب أَي من موضع لا أَراه. وقد تكرر في الحديث ذكر الغيب، وهو كل ما غاب عن العيون، سواء كان مُحَصَّلاً في القلوب، أَو غير محصل.
وغابَ عَنِّي الأَمْرُ غَيْباً، وغِـياباً، وغَيْبَةً، وغَيْبُوبةً، وغُيُوباً، ومَغاباً، ومَغِـيباً، وتَغَيَّب: بَطَنَ. وغَيَّبه هو، وغَيَّبه عنه. وفي الحديث: لما هَجا حَسَّانُ قريشاً، قالت: إِن هذا لَشَتْمٌ ما غابَ عنه ابنُ أَبي قُحافة؛ أَرادوا: أَن أَبا بكر كان عالماً بالأَنْساب والأَخبار، فهو الذي عَلَّم حَسَّانَ؛ ويدل عليه قول النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لحسَّانَ: سَلْ أَبا بكر عن مَعايِب القوم؛ وكان نَسَّابةً عَلاَّمة. وقولهم: غَيَّبه غَيَابُه أَي دُفِنَ في قَبْرِه. قال شمر: كلُّ مكان لا يُدْرَى ما فيه، فهو غَيْبٌ؛ وكذلك الموضع الذي لا يُدْرَى ما وراءه، وجمعه: غُيُوبٌ؛ قال أَبو ذؤيب:
يَرْمِي الغُيُوبَ بعَيْنَيْهِ، ومَطْرِفُه
مُغْضٍ، كما كَشَفَ الـمُسْـتَأْخِذُ الرَّمِدُ
وغابَ الرجلُ غَيْباً ومَغِيباً وتَغَيَّبَ: سافرَ، أَو بانَ؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
ولا أَجْعَلُ الـمَعْرُوفَ حِلَّ أَلِـيَّةٍ،
ولا عِدَةً، في الناظِرِ الـمُتَغَيَّبِ
إِنما وَضعَ فيه الشاعرُ الـمُتَغَيَّبَ موضعَ الـمُتَغَيِّبِ؛ قال ابن سيده: وهكذا وجدته بخط الحامض، والصحيح الـمُتَغَيِّب، بالكسر. والـمُغَايَبةُ: خلافُ الـمُخاطَبة. وتَغَيَّبَ عني فلانٌ. وجاءَ في ضرورة الشعر تَغَيَّبَنِي؛ قال امرؤُ القيس:
فظَلَّ لنا يومٌ لَذيذٌ بنَعْمةٍ، *  فَقِلْ في مَقِـيلٍ نَحْسُه مُتَغَيِّبُ \<ص:655>
وقال الفراءُ: الـمُتَغَيِّبُ مرفوع، والشعر مُكْـفَـأٌ. ولا يجوز أَن يَرِدَ على الـمَقيلِ، كما لا يجوز: مررت برجل أَبوه قائم. وفي حديث عُهْدَةِ الرَّقيقِ: لا داءَ، ولا خُبْنَة، ولا تَغْييبَ. التَّغْيِـيب: أَن لا يَبيعه ضالَّـةً، ولا لُقَطَة.
وقومٌ غُيَّبٌ، وغُيَّابٌ، وغَيَبٌ: غائِـبُون؛ الأَخيرةُ اسم للجمع، وصحت الياءُ فيها تنبيهاً على أَصل غابَ. وإِنما ثبتت فيه الياء مع التحريك لأَنه شُبِّهَ بصَيَدٍ، وإِن كان جمعاً، وصَيَدٌ: مصدرُ قولِك بعيرٌ أَصْيَدُ، لأَنه يجوز أَن تَنْوِيَ به المصدر. وفي حديث أَبي سعيد: إِن سَيِّدَ الحيِّ سَلِـيمٌ، وإِن نَفَرنا غَيَبٌ أَي رجالُنا غائبون. والغَيَبُ، بالتحريك: جمع غائبٍ كخادمٍ وخَدَمٍ.
وامرأَةٌ مُغِـيبٌ، ومُغْيِـبٌ، ومُغِـيبةٌ: غابَ بَعْلُها أَو أَحدٌ مِن أَهلها؛ ويقال: هي مُغِـيبةٌ، بالهاء، ومُشْهِدٌ، بلا هاء. وأَغابَتِ المرأَةُ، فهي مُغِـيبٌ: غابُوا عنها. وفي الحديث: أَمْهِلُوا حتى تَمْتَشِطَ الشَّعِثَةُ وتَسْتَحِدَّ الـمُغِـيبةُ، هي التي غاب عنها زوجُها. وفي حديثِ ابنِ عَبَّاس: أَنَّ امرأَةً مُغِـيبةً أَتَتْ رَجُلاً تَشْتَري منه شيئاً، فَتَعَرَّضَ لها، فقالتْ له: وَيْحَكَ!إِني مُغِـيبٌ! فتَرَكها. وهم يَشْهَدُون أَحْياناً، ويَتَغايَبُونَ أَحْياناً أَي يَغِـيبُون أَحْياناً. ولا يقال: يَتَغَيَّبُونَ. وغابَتِ الشمسُ وغيرُها من النُّجوم، مَغِـيباً، وغِـياباً، وغُيوباً، وغَيْبُوبة، وغُيُوبةً، عن الـهَجَري: غَرَبَتْ. وأَغابَ القومُ: دخلوا في الـمَغِـيبِ.
وبَدَا غَيَّبانُ العُود إِذا بَدَتْ عُروقُه التي تَغَيَّبَتْ منه؛ وذلك إِذا أَصابه البُعَاقُ من الـمَطر، فاشْتَدَّ السيلُ فحَفَر أُصولَ الشَّجر حتى ظَهَرَتْ عُروقُه، وما تَغَيَّبَ منه. وقال أَبو حنيفة: العرب تسمي ما لم تُصِـبْه الشمسُ من النَّبات كُلِّه الغَيْبانَ، بتخفيف الياء؛ والغَيَابة: كالغَيْبانِ. أَبو زياد الكِلابيُّ: الغَيَّبانُ، بالتشديد والتخفيف، من النبات ما غاب عن الشمس فلم تُصِـبْه؛ وكذلك غَيَّبانُ العُروق. وقال بعضهم: بَدَا غَيْبانُ الشَّجرة، وهي عُرُوقها التي تَغَيَّبَتْ في الأَرض، فحَفَرْتَ عنها حتى ظَهَرَتْ. والغَيْبُ من الأَرض: ما غَيَّبك، وجمعه غُيُوب؛ أَنشد ابن الأَعرابي: إِذَا كَرِهُوا الجَمِـيعَ، وحَلَّ منهم *  أَراهطُ بالغُيُوبِ وبالتِّلاعِ والغَيْبُ: ما اطْمَـأَنَّ من الأَرض، وجمعه غُيوب. قال لبيد يصف بقرة، أَكل السبعُ ولدها فأَقبلت تَطُوف خلفه: وتَسَمَّعَتْ رِزَّ الأَنيسِ، فَراعَها *  عن ظهرِ غَيْبٍ، والأَنِـيسُ سَقامُها تَسَمَّعَتْ رِزَّ الأَنيسِ أَي صوتَ الصيادين، فراعها أَي أَفزعها. وقوله: والأَنيسُ سَقامُها أَي انّ الصيادين يَصِـيدُونها، فهم سَقامُها.ووقَعْنا في غَيْبة من الأَرض أَي في هَبْطةٍ، عن اللحياني. ووَقَعُوا في غَيابةٍ من الأَرض أَي في مُنْهَبِط منها. وغَيابةُ كلِّ شيء: قَعْرُه، منه، كالجُبِّ والوادي وغيرهما؛ تقول: وَقَعْنا في غَيْبةٍ وغَيَابةٍ أَي هَبْطة من الأَرض؛ وفي التنزيل العزيز: في غَياباتِ الـجُبِّ. وغابَ الشيءُ في الشيءِ غِـيابةً، وغُيُوباً، وغَياباً، وغِـياباً، وغَيْبةً، وفي حرفِ أُبَيٍّ، في غَيْبةِ الجُبِّ. \<ص:656>
والغَيْبَةُ: من الغَيْبُوبةِ.
والغِـيبةُ: من الاغْتِـيابِ.
واغْتابَ الرجلُ صاحبَه اغْتِـياباً إِذا وَقَع فيه، وهو أَن يتكلم خَلْفَ إنسان مستور بسوء، أَو بما يَغُمُّه لو سمعه وإِن كان فيه، فإِن كان صدقاً، فهو غِـيبةٌ؛ وإِن كان كذباً، فهو البَهْتُ والبُهْتانُ؛ كذلك جاء عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، ولا يكون ذلك إِلا من ورائه، والاسم: الغِـيبةُ. وفي التنزيل العزيز: ولا يَغْتَبْ بعضُكم بعضاً؛ أَي لا يَتَناوَلْ رَجُلاً بظَهْرِ الغَيْبِ بما يَسُوءُه مما هو فيه. وإِذا تناوله بما ليس فيه، فهو بَهْتٌ وبُهْتانٌ. وجاء الـمَغْيَبانُ، عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم. ورُوِيَ عن بعضهم أَنه سمع: غابه يَغِـيبُهُ إِذا عابه، وذكَر منه ما يَسُوءُه.
ابن الأَعرابي: غابَ إِذا اغْتَابَ. وغابَ إِذا ذكر إِنساناً بخيرٍ أَو شَرٍّ؛ والغِـيبَةُ: فِعْلَةٌ منه، تكون حَسَنةً وقَبِـيحةً. وغائِبُ الرجلِ: ما غابَ منه، اسْمٌ، كالكاهِل والجامل؛ أَنشد ابن الأَعرابي: ويُخْبِرُني، عن غَائبِ الـمَرْءِ، هَدْيُه، *  كفَى الـهَدْيُ، عَـمَّا غَيَّبَ الـمَرْءُ، مُخبرا والغَيْبُ: شحمُ ثَرْبِ الشَّاةِ. وشاة ذاتُ غَيْبٍ أَي ذاتُ شَحْمٍ لتَغَيُّبه عن العين؛ وقول ابن الرِّقَاعِ يَصِفُ فرساً: وتَرَى لغَرِّ نَساهُ غَيْباً غامِضاً، *  قَلِقَ الخَصِـيلَةِ، مِن فُوَيْقِ المفصل قوله: غَيْباً، يعني انْفَلَقَتْ فَخِذَاه بلحمتين عند سِمَنِه، فجرى النَّسا بينهما واسْتَبان. والخَصِـيلَةُ: كُلُّ لَـحْمة فيها عَصَبة. والغَرُّ: تَكَسُّر الجِلْد وتَغَضُّنُه.
وسئل رجل عن ضُمْرِ الفَرس، قال: إِذا بُلَّ فَريرهُ، وتَفَلَّقَتْ غُرورُه، وبدا حَصِـيرُه، واسْتَرْخَتْ شاكِلَتُه. والشاكلة: الطِّفْطِفَةُ. والفرير: موضعُ الـمَجَسَّة من مَعْرَفَتِه. والـحَصِـيرُ: العَقَبة التي تَبْدُو في الجَنْبِ، بين الصِّفَاقِ ومَقَطِّ الأَضْلاع. الـهَوَازنيُّ: الغابة الوَطَاءة من الأَرض التي دونها شُرْفَةٌ، وهي الوَهْدَة. وقال أَبو جابر الأَسَدِيُّ: الغابَةُ الجمعُ من الناسِ؛ قال وأَنشدني الـهَوَازِنيُّ:
إِذا نَصَبُوا رِماحَهُمُ بِغَابٍ، *  حَسِـبْتَ رِماحَهُمْ سَبَلَ الغَوادي والغابة: الأَجَمَةُ التي طالتْ، ولها أَطْراف مرتفعة باسِقَة؛ يقال: ليثُ غابةٍ. والغابُ: الآجام، وهو من الياء. والغابةُ: الأَجَمة؛ وقال أَبو حنيفة: الغابةُ أَجَمة القَصَب، قال: وقد جُعِلَتْ جماعةَ الشجر، لأَنه مأْخوذ من الغَيابةِ. وفي الحديث: ان مِنْبَر سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، كان من أَثْلِ الغابةِ؛ وفي رواية: من طَرْفاءِ الغابة. قال ابن الأَثير: الأَثْلُ شجر شبيهٌ بالطَّرْفاءِ، إِلاَّ أَنه أَعظم منه؛ والغابةُ: غَيْضَةٌ ذات شجر كثير، وهي على تسعةِ أَميال من المدينة؛ وقال في موضع آخر: هي موضعٌ قريبٌ مِن المدينة، مِن عَواليها، وبها أَموال لأَهلها. قال: وهو المذكور في حديث في حديث السِّباق، وفي حديث تركة ابن الزبير وغير ذلك. والغابة: الأَجمة ذاتُ الشجر الـمُتَكاثف، لأَنها تُغَيِّبُ ما فيها. والغابةُ من الرِّماحِ: ما طال منها، وكان لها أَطراف تُرى كأَطراف الأَجَمة؛ وقيل: هي الـمُضْطَرِبةُ من الرماحِ في الريح؛ وقيل: هي الرماحُ إِذا اجْتَمَعَتْ؛ قال ابن سيده: وأُراه على التشبيه بالغابة التي هي الأَجمة؛ والجمعُ من كل ذلك: غاباتٌ \<ص:657>
وغابٌ. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهَه: كلَيْثِ غاباتٍ شديدِ القَسْوَرَهْ. أَضافه إِلى الغابات لشدّتِه وقوّته، وأَنه يَحْمِي غاباتٍ شَتَّى. وغابةُ: اسم موضع بالحجاز.

### Türkçe

**الغَيْبُ**: şüphe; çoğulu **غِـيابٌ** ve **غُيُوبٌ**’dur; dedi ki:
Sen bir peygambersin, **الغِـيابا**’yı bilirsin, * ne iftira söyleyen ne de şüphelenen.

Ve **الغَيْبُ**: senden gizli kalan her şey. Ebû İshak, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **يؤمنون بالغَيْبِ**; yani, peygamberin—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—onlara haber verdiği, diriliş, cennet ve ateş işinden, kendilerinden gizli kalmış olana iman ederler. Ve onlardan gizli kalmış olup da kendilerine haber verdiği her şey, o **غَيْبٌ**’tir; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Allah’a iman ederler. Dedi ki: ve **الغَيْبُ** ayrıca, gözlerden gizli kalandır; kalplerde elde edilmiş olsa bile. Ve denir: **الغَيْب**’in arkasından bir ses işittim; yani, onu görmediğim bir yerden. Hadiste **الغيب** zikri tekrar etmiştir; o, gözlerden gizli kalan her şeydir; ister kalplerde elde edilmiş olsun, ister elde edilmemiş.

Ve iş bana **غَيْباً** ve **غِـياباً** ve **غَيْبَةً** ve **غَيْبُوبةً** ve **غُيُوباً** ve **مَغاباً** ve **مَغِـيباً** olarak gizli kaldı; ve **تَغَيَّب**: gizlendi. Ve o, onu gizledi; ve ondan gizledi. Hadiste: Hassân Kureyş’i hicvettiğinde, dedi ki: Bu, İbn Ebî Kuhâfe’den gizli kalmamış bir sövüştür; istediler ki: Ebû Bekir nesebleri ve haberleri bilen idi; o, Hassân’a öğreten odur; buna, peygamberin—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—Hassân’a sözü delâlet eder: Kavmin ayıpları hakkında Ebû Bekir’e sor; ve o, neseb bilgini, çok bilgili idi. Ve onların sözü: **غَيَّبه غَيَابُه**; yani, kabrinde gömüldü. Şemr dedi ki: İçinde ne olduğu bilinmeyen her yer, **غَيْبٌ**’tir; aynı şekilde, arkasında ne olduğu bilinmeyen yer de; çoğulu: **غُيُوبٌ**; Ebû Züeyb dedi ki:
Gözleriyle **الغُيُوبَ**’u vurur, ve göz kapağı
kısık; tıpkı çapaklı olanın (gözü) açması gibi.

Ve adam **غَيْباً** ve **مَغِيباً** olarak kayboldu ve **تَغَيَّبَ**: yolculuk etti, yahut ayrıldı; İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği sözü:
İyiliği bir yemin çözümü yapmam,
ne de bir vaad; bakanda, **الـمُتَغَيَّبِ**’de.
Şair, onda **الـمُتَغَيَّبَ**’i **الـمُتَغَيِّبِ**’in yerine koymuştur; İbn Sîde dedi ki: Onu Hâmid’in hattıyla böyle buldum; doğrusu **الـمُتَغَيِّب**’dir, kesre ile.

Ve **الـمُغَايَبةُ**: **الـمُخاطَبة**’nin zıddıdır. Falan kimse benden **تَغَيَّبَ** etti. Şiir zaruretinde **تَغَيَّبَنِي** geldi; İmru’ül-Kays dedi ki:
Bize nimetle tatlı bir gün kaldı, * öyleyse de ki: bir öğle istirahatinde, uğursuzluğu **مُتَغَيِّبُ** olan.
\<ص:655>
Ferrâ dedi ki: **الـمُتَغَيِّبُ** merfûdur; şiir **مُكْـفَـأٌ**’dır. **الـمَقيلِ** üzerine gelmesi câiz değildir; tıpkı “Babası ayakta olan bir adama uğradım”ın câiz olmaması gibi.

Kölelikte ayıp sorumluluğu hadîsinde: Ne hastalık, ne **خُبْنَة** (hile), ne de **تَغْييبَ**. **التَّغْيِـيب**: onu kayıp mal olarak satmamasıdır; ne de buluntu.

Ve bir kavim **غُيَّبٌ**, ve **غُيَّابٌ**, ve **غَيَبٌ**: gâiblerdir; sonuncusu cem‘ için isimdir; içindeki **الياء**’nın sahih oluşu, **غابَ**’ın aslını bildirmek içindir. Hareketle birlikte onda **الياء**’nın sabit olması ancak, **صَيَدٍ**’e benzetilmesindendir; her ne kadar cem‘ olsa da. Ve **صَيَدٌ**: “**بعيرٌ أَصْيَدُ**” sözünün masdarıdır; çünkü onunla masdarı kastetmen câizdir. Ebû Saîd hadîsinde: Mahallenin efendisi sokulmuştur; ve bizim bir grubumuz **غَيَبٌ**; yani, adamlarımız gâibdir.

Ve **الغَيَبُ**, harekeli olarak: **غائبٍ**’in cem‘idir; **خادمٍ** ve **خَدَمٍ** gibi.

Ve bir kadın **مُغِـيبٌ**, ve **مُغْيِـبٌ**, ve **مُغِـيبةٌ**: kocası yahut ehlinden biri kaybolmuştur; ve denir: o **مُغِـيبةٌ**, **الهاء** ile; ve **مُشْهِدٌ**, **هاء**sız.

Ve kadın **أَغابَتْ**, o hâlde o **مُغِـيبٌ**’dir: onlar ondan kayboldular. Hadiste: “Bekleyin; ta ki dağınık saçlı (kadın) taransın ve **الـمُغِـيبةُ** tıraşlansın”; o, kocası kendisinden kaybolmuş olandır. İbn Abbâs hadîsinde: “Bir **مُغِـيبة** kadın bir adama bir şey satın almak için geldi; o da ona sarkıntılık etti; ona dedi ki: Yazıklar olsun sana! Ben **مُغِـيبٌ**’im!”; bunun üzerine onu bıraktı. Ve onlar bazen hazır bulunurlar, bazen **يَتَغايَبُونَ**; yani bazen kaybolurlar. Ve denmez: **يَتَغَيَّبُونَ**. Ve güneş ve yıldızlardan başkası **مَغِـيباً** ve **غِـياباً** ve **غُيوباً** ve **غَيْبُوبة** ve **غُيُوبةً** olarak kayboldu; el-Hecrî’den: battı.

Ve kavim **أَغابَ** etti: **الـمَغِـيبِ**’e girdiler.

Ve değneğin **غَيَّبانُ**’ı belirdi; onun, ondan **تَغَيَّبَتْ** olan damarları belirdiğinde; bu, yağmurdan **البُعَاقُ** ona isabet ettiğinde olur; sel şiddetlendi de ağacın köklerini oydu, ta ki damarları ve ondan **تَغَيَّبَ** olan şey ortaya çıktı.

Ebû Hanîfe dedi ki: Araplar, güneşin isabet etmediği bütün bitkiye **الغَيْبانَ** derler; **الياء** hafifletilerek; ve **الغَيَابة**: **الغَيْبانِ** gibidir. Ebû Ziyâd el-Kilâbî: **الغَيَّبانُ**, şeddeli ve hafifletilmiş olarak, bitkiden güneşten gizli kalıp güneşin isabet etmediği şeydir; aynı şekilde damarların **غَيَّبانُ**’ı. Bazıları dedi ki: Ağacın **غَيْبانُ**’ı belirdi; o, toprağın içinde **تَغَيَّبَتْ** olan damarlarıdır; sen onun üzerinden kazdın da belirdi.

Ve yerden **الغَيْبُ**: seni gizleyendir; çoğulu **غُيُوب**; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Hepsinden hoşlanmadıklarında, onlardan yerleşir * **بالغُيُوبِ**’da ve **بالتِّلاعِ**’da birtakım topluluklar.

Ve **الغَيْبُ**: yerden alçalıp yatışmış olandır; çoğulu **غُيوب**. Lebîd, bir ineği vasfederken dedi; yırtıcı onun yavrusunu yemişti de o, onun arkasında dolaşmaya koyuldu:
İnsan sesinin **رِزَّ**’ini dinledi; onu ürküttü * bir **غَيْبٍ**’in sırtından; ve insan sesi onun hastalığıdır.
**تَسَمَّعَتْ رِزَّ الأَنيسِ**: yani avcıların sesini; **فَراعَها**: yani onu korkuttu.
Ve sözü: **والأَنيسُ سَقامُها**: yani avcılar onu avlarlar; onlar onun hastalığıdır. Ve yerden bir **غَيْبة**’ye düştük; yani bir çöküntüye; el-Lihyânî’den.

Ve yerden bir **غَيابةٍ**’ye düştüler; yani ondan bir alçak yere. Ve her şeyin **غَيابةُ**’si: onun dibi; kuyu ve vadi ve başkası gibi; dersin ki: bir **غَيْبةٍ** ve **غَيَابةٍ**’ye düştük; yani yerden bir çöküntüye; ve Aziz tenzilde: **في غَياباتِ الـجُبِّ**. Ve şey, şeyin içinde **غِـيابةً** ve **غُيُوباً** ve **غَياباً** ve **غِـياباً** ve **غَيْبةً** olarak kayboldu; ve Übeyy’in harfinde: **في غَيْبةِ الجُبِّ**.
\<ص:656>
Ve **الغَيْبَةُ**: **الغَيْبُوبةِ**’dendir.
Ve **الغِـيبةُ**: **الاغْتِـيابِ**’dendir.

Ve adam, arkadaşını **اغْتِـياباً** olarak **اغْتابَ** etti; onda (hakkında) konuştuğu zaman; o, örtülü bir insanın arkasından kötülükle, yahut işitse onu üzecek şeyle konuşmandır; onda olsa bile. Eğer doğru ise, o **غِـيبةٌ**’dir; eğer yalan ise, o **البَهْتُ** ve **البُهْتانُ**’dır; peygamberden—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—böyle gelmiştir. Ve bu ancak onun arkasından olur; isim: **الغِـيبةُ**. Aziz tenzilde: **ولا يَغْتَبْ بعضُكم بعضاً**; yani, bir adamı **بظَهْرِ الغَيْبِ**’de, onda bulunan ve onu kötüleyecek şeyle çekiştirmesin. Ve eğer onda olmayanla çekiştirirse, o **بَهْتٌ** ve **بُهْتانٌ**’dır. Ve **الـمَغْيَبانُ** geldi; peygamberden—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun.

Bazılarından rivayet edildi ki o, “**غابه يَغِـيبُهُ**” işitti; onu ayıpladığı ve ondan onu kötüleyecek şeyi zikrettiği zaman.

İbnü’l-A‘râbî: **غابَ**; **اغْتَابَ** ettiği zaman. Ve **غابَ**; bir insanı hayırla yahut şerle zikrettiği zaman; ve **الغِـيبَةُ**: ondan bir **فِعْلَةٌ**’dir; güzel ve çirkin olur. Ve adamın **غائِبُ**’i: ondan kaybolan şeydir; isimdir; **الكاهِل** ve **الجامل** gibi; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Bana, kişinin **غَائبِ**’inden, onun huyu haber verir; * huy, kişinin gizlediği şeyden haber vermeye yeter.

Ve **الغَيْبُ**: koyunun **ثَرْبِ**’inin yağıdır. Ve **غَيْبٍ** sahibi koyun: yani, gözden **تَغَيُّبه** sebebiyle yağ sahibi. İbnü’r-Riqâ‘ın, bir atı vasfederken sözü:
Ve onun **نَسا**’sı için, gizli bir **غَيْباً** görürsün, * eklem üstünden, kıl demeti titrek.
Sözü: **غَيْباً**; yani, semizliğinde iki etiyle uylukları yarıldı; **النَّسا** ikisinin arasında koştu ve belirginleşti. Ve **الخَصِـيلَةُ**: içinde sinir bulunan her et parçasıdır.
Ve **الغَرُّ**: derinin kırışması ve buruşmasıdır.

Bir adama atın zayıflığı soruldu; dedi ki: Onun **فَريرهُ** ıslatıldığında, **غُرورُه** yarıldığında, **حَصِـيرُه** belirdiğinde ve **شاكِلَتُه** gevşediğinde. Ve **الشاكلة**: **الطِّفْطِفَةُ**’dir.
Ve **الفرير**: yelesinden tanımada **الـمَجَسَّة** yeridir. Ve **الـحَصِـيرُ**: yanda beliren **العَقَبة**’dir; **الصِّفَاقِ** ile **مَقَطِّ الأَضْلاع** arasında.

El-Hevâzinî: **الغابة**; yerden, altında bir **شُرْفَةٌ** bulunan alçak, yumuşak yerdir; o, **الوَهْدَة**’dir. Ebû Câbir el-Esedî dedi ki: **الغابَةُ** insanlardan topluluktur; dedi ve el-Hevâzinî bana inşâd etti:
Mızraklarını bir **غَابٍ** ile diktiklerinde, * mızraklarını sabah yağmurlarının şeritleri sanırsın.

Ve **الغابة**: uzamış **الأَجَمَة**’dir; onun yüksek, uzun uçları vardır; denir: **ليثُ غابةٍ**. Ve **الغابُ**: **الآجام**’dır; o, **الياء**’dandır. Ve **الغابةُ**: **الأَجَمة**’dir; Ebû Hanîfe dedi ki: **الغابةُ** kamış **أَجَمة**’sidir; dedi ki: ve ağaç topluluğu kılınmıştır; çünkü **الغَيابةِ**’den alınmıştır. Hadiste: Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—minberi, **الغابة**’nin **أَثْلِ**’inden idi; bir rivayette: **الغابة**’nin **طَرْفاءِ**’ından. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الأَثْلُ** **الطَّرْفاءِ**’a benzer bir ağaçtır; ancak ondan daha büyüktür. Ve **الغابةُ**: çok ağaçlı bir **غَيْضَةٌ**’dır; o, Medine’den dokuz mil üzeredir. Başka bir yerde dedi ki: o, Medine’ye yakın bir yerdir; onun **عَوالي**’sindendir; ve orada halkı için mallar vardır. Dedi ki: o, yarış hadîsinde ve İbn Zübeyr’in mirası hadîsinde ve başka yerde zikredilendir. Ve **الغابة**: sık ağaçlı **الأَجمة**’dir; çünkü içindekini gizler.

Ve mızraklardan **الغابةُ**: onlardan uzun olan ve uçları **الأَجَمة**’nin uçları gibi görünen şeydir; ve denildi: rüzgârda mızraklardan sallanan olandır; ve denildi: mızraklar toplandığında (olan) mızraklardır. İbn Sîde dedi ki: Onu, **الغابة** ile benzetme üzerine görüyorum; o da **الأَجمة** olan (gâbe)dir. Bütün bunların çoğulu: **غاباتٌ**
\<ص:657>
ve **غابٌ**. Ali hadîsinde—Allah yüzünü keremli kılsın: **كلَيْثِ غاباتٍ شديدِ القَسْوَرَهْ**.
Onu, şiddeti ve kuvveti için **الغابات**’a izâfe etti; ve onun, türlü türlü **غاباتٍ**’ı koruduğu (için).

Ve **غابةُ**: Hicaz’da bir yer adıdır.
