# غيث (غ-ي-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir

- Harfler: غ - ي - ث
- Kur'an'da: 9 geçiş · 8 ayet · 8 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْغَيْثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AB%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | İstenen yağmur | 2 | 2 | [31:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/31:34.md) |
| [تَسْتَغِيثُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَسْتَفْعِلُونَ | Yardım istersiniz | 1 | 1 | [8:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/8:9.md) |
| [غَيْثٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AB%D9%8D.md) | فَعْلٍ | İstenen yağmur | 1 | 1 | [57:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/57:20.md) |
| [فَاسْتَغَاثَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%AB%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَاسْتَفْعَلَهُ | Hemen ondan yardım istedi | 1 | 1 | [28:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/28:15.md) |
| [يَسْتَغِيثَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D8%AB%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | يَسْتَفْعِلَانِ | İkisi yardım ister | 1 | 1 | [46:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/46:17.md) |
| [يَسْتَغِيثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَسْتَفْعِلُوا | Yardım isterler | 1 | 1 | [18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/18:29.md) |
| [يُغَاثُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%AB%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | Sulanır | 1 | 1 | [12:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/12:49.md) |
| [يُغَاثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يُفْعَلُوا | Sulanırlar | 1 | 1 | [18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/18:29.md) |

## Mücavir kökler — 96 mücavir (114 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سردق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Onun çiti
2. [وكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Şamar, açık elin iç tarafıdır
3. [شوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir
4. [هيج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Heyac” sonbaharda sararmış bitki demektir
5. [أفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Öf ses taklidinden oluşmuş bir kelimedir
6. [ردف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ridaf, binenin arkasına binilen yer, terki demektir
7. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Yavru” demektir
8. [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
9. [صفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur
10. [عصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Yusr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
11. [مهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Küllenmiş közdür
12. [حطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hutame : Kuru ot demektir
13. [فخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fehr (hı) “Fehhar” çömlekçi demektir
14. [قنط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
15. [عوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yıl
16. [شيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sarmaşık demektir
17. [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Boğazdaki küçük dil demektir
18. [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Et satırıdır
19. [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hazırladık
20. [غدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
21. [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
22. [لعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Oynarlar
23. [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
24. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
25. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bitki
26. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
27. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çeper, çit demektir
28. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haliy : Boş arı kovanıdır
29. [دري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dery : Diraye saç tarağı veya baştaki saç demektir
30. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kiriş demektir
31. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Baid uzak demektir
32. [حين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
33. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İçecek
34. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
35. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
36. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
37. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Nezle” konaklama yeri demektir
38. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
39. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
40. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
41. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
42. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
43. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
44. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
45. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kazandı
46. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su
47. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
48. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
49. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hamd: Cümle kapısı demektir
50. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
51. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bes besese dağınık taşlar demektir
52. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yüz demektir
53. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
54. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Onların malları
55. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
56. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
57. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su birikintisidir
58. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
59. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
60. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غيث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-i yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md), [غوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%AB.md), [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [قحط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Şiddetli kuraklık ve çoraklık ardından toprağı dirilten yağmur ve bu suyla yeşeren taze ot |
| Çekirdek Özet 2 | Umutsuzluk ve tükeniş sınırında darda kalanların feryadına yetişen ilahi yardım ve kurtarma |
| Çekirdek Özet 3 | Tükenme noktasına gelen varoluşsal sisteme dışarıdan canlandırıcı müdahale ile dengenin yeniden tesisi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı sıradan meteorolojik bir yağmur veya genel bir yardım olarak anlayıp ardındaki hayati kurtarma ve darlık sonrası ihya niteliğini göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غي | Derine inme, gözden kaybolma, içe çekilme ve saklı birikim hali; nitekim [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) görünmezliği, [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) başkalaşıp içten değişmeyi, [غيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B6.md) suyun yerin dibine çekilmesini, [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) ise içte biriken şiddetli öfkeyi anlatır. | ث | Yayılma, saçılma, serpilme ve dışa vurum niteliği taşıyan ث harfinin eklenmesiyle içte veya gökte saklı rahmet birikiminin yeryüzüne serpilerek kuraklığı dağıtması ve canlandırıcı bir yayılımla hayat vermesi anlamına bürünmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Gizli kaynak, örtülü derinlik | Arap yazısındaki ikiz harfi ع (göz, kaynak) imgesine dayanır; sesin hırıltılı niteliğiyle görünmeyen, saklı ve derinlerden gelen rahmet kaynağını temsil eder (türetme imge). |
| ي | El, kol, uzanma | Dışarıya doğru uzanan etkin güç, tasarruf, müdahale ve hayati aktarım hareketini imler. |
| ث | Serpinti, saçılma, çokluk | Arap yazısındaki ikiz harfi ت (işaret, sınır) imgesine dayanır; üç noktalı yapısıyla sınırdan taşan, zerrelere ayrılarak dağılan ve yayılan bereketi temsil eder (türetme imge). |
| غيث | Derindeki gizli kaynaktan uzanan lütfun damlalar halinde saçılarak kuraklığı gidermesi | Görünmeyen ilahi kudret kaynağından uzanan kurtarıcı bir el gibi, kuruyup tükenmiş alanın üzerine yayılarak hayat bahşeden serpintiyi ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Toprağın kuruyup çatladığı, otların bittiği şiddetli kuraklık döneminin ardından inen ve can suyu olan yağmur ile bu yağmurun doğrudan yeşerttiği taze çayır ve ot. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisān al-ʿArab ve Maqāyīs al-Lugha'da nakledildiğine göre Zü'r-Rumme, çölün en fasih bedevilerinden bir cariyeye yağmuru sormuş; cariye de darlık sonrası gelen doyurucu bolluğu غِثْنا ما شِينا ifadesiyle dile getirmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Ruqayqa hadisinde geçen أَلا فَغِثْتم ما شئتم غِثتم ibaresinde olduğu gibi, kıtlık ve çaresizlik yaşayan bir topluluğun yağmur ve imdat ile hayata kavuşturulması anlamında kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça غيث kökü, Sami dillerinin Güney ve Batı kollarında özellikle kurak coğrafyanın gerektirdiği yaşamsal kurtuluş ve suya kavuşma matrisiyle sıkı bir irtibat içindedir. Kök, fonetik ikizi olan ve çoğu zaman anlamca iç içe geçen [غوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%AB.md) (feryada yetişme, yardım etme) kökü ile semantik bir ortaklık taşır. Nitekim Klasik Arapçada yâî ve vâvî biçimler birbirini ikame edecek düzeyde yakınlaşmış; yağmurun gelişi bir kavmin kurtarılması (yardıma mazhar olması), bir kimsenin imdada çağrılması da kurak toprağın suya kavuşması gibi hayati bir sığınak olarak değerlendirilmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (Ugaritçe ve İbranice gibi) kökün doğrudan yağmur adı olarak kullanımı yerini genel kurtuluş ve ferahlatma köklerine bırakmışken, Güney Sami ve Arapça sahasında kelime hem darlıktan sonra gelen yağmurun hem de ölümcül tehlikeden kurtaran imdadın merkez terimi olarak kalmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lane’s Lexicon, Brown-Driver-Briggs.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غيث ve [غوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%AB.md) semantik geçişliliği | Yağmur ile imdat kavramlarının aynı ontolojik kökte buluşması; toprağın suya muhtaçlığı ile canın kurtarılma ihtiyacının birleşimi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapçası ve erken Sami imdat/ferahlık izleri | Kurak iklim kuşağındaki Sami topluluklarında hayati sıvının tükeniş eşiğinde imdada yetişen ana güç sayılması. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su ve diriliş tasavvurları | Yaşamı sürdüren dışsal kaynağın gelişiyle kuraklığın ve ölümcül darlığın sonlandırılması algısı. | Muhtemel |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غيث | Anlamlı | İstenen yağmur, darlık sonrası imdat | Kuraklığı gideren bereketli yağış ve can kurtaran yardım | Kur'an'da geçer, hedef kök |
| [غثي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AB%D9%8A.md) | Anlamlı | Sel süprüntüsü, mide bulantısı | Suyun sürüklediği çer çöp (غثاء) veya nefsin bulanması | Kökün hafifleme ve atık bırakma yönü; Kur'an'da türevi geçer |
| يغث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| يثغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [ثغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D9%8A.md) | Anlamlı | Koyun veya keçinin melemesi | Canlının ses çıkararak sahibini veya yavrusunu çağırması (ثغاء) | Çaresizlik sesi ve çağrı ile zayıf bağ; Kur'an'da geçmez |
| ثيغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غيث | Merkez | Hayat veren yağmur ve acil imdat | Şiddetli kuraklık, çaresizlik ve ye's sonrasında gelen mutlak kurtarıcı ihya | Toprağı dirilten yağmur ve feryada yetişen kurtarıcı müdahale |
| [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Genel yağış | İyilik veya azap bağlamında gelebilen nötr ya da helak edici genel meteorolojik yağmur | Kur'an'da çoğunlukla azap ve taş yağmuru bağlamlarında kullanılır |
| [ودق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%82.md) | Komşu | İnce ve süzülen yağmur | Yağmurun damla damla buluttan çıkış biçimine ve fiziksel inişine odaklanır | İmdat veya kuraklık şartı aranmaksızın yağışın mekanik yönü |
| [غوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%AB.md) | Komşu | Feryada koşma ve yardım | Fiziksel yağmur unsurundan ziyade doğrudan tehlikedeki canı kurtarma hamlesi | Sıkıntı anında çağrılan koruyucu ve el uzatıcı güç |
| [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) | Komşu | Destek ve zafer | Düşmana karşı üstünlük kurma veya haklıya arka çıkma yardımı | Kuraklık ve dirilişten ziyade mücadele ve galebe eksenlidir |
| [قحط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%B7.md) | Zıt | Kuraklık ve kıtlık | Yağmurun büsbütün kesilmesi, toprağın kuruması ve hayatın durma noktasına gelmesi | Varlığın susuzluktan kırılması ve can damarlarının tıkanması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غيث | Kurtarıcı yağmur ve imdat | Darlık ve çaresizlik anında hayat bahşeden su ve yardım | Kesin |
| Latince | pluvia salutaris, auxilium | Kurtarıcı yağmur, acil imdat | Fiziksel rahmet yağmuru ile hukuki/askeri yardımı iki ayrı kelimede toplar; tek kökte birleştirmez | Güçlü |
| İngilizce | relief rain, succor, deliverance | Can suyu yağmuru, imdada yetişme | Kuraklığı kıran yağışı ve tehlikedeki canı kurtarmayı ayrı kavramlarla ifade eder | Güçlü |
| Almanca | erlösender Regen, Nothilfe | Kurtarıcı yağmur, acil yardım | Çaresizlikten çıkaran bereketi ve yardımı karşılar fakat köksel teklik barındırmaz | Güçlü |
| Fransızca | pluie salvatrice, secours | Hayat veren kurtarıcı yağmur, imdat | Yağmurun kurtarma ve ferahlatma niteliğini ayrı terimlerle karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْغَيْثَ / غَيْثٍ | Umutsuzluk ve kuraklık sonrası inen bereketli yağmur | İnsanların çaresiz kaldığı, ye'se düştüğü anda gelen rahmet ve tabiatın yeniden dirilişi bağlamı (Lokmân [31:34](https://lisan.digital/tr/ayet/31:34.md), Şûrâ [42:28](https://lisan.digital/tr/ayet/42:28.md), Hadîd [57:20](https://lisan.digital/tr/ayet/57:20.md)). |
| تَسْتَغِيثُونَ / فَاسْتَغَاثَهُ / يَسْتَغِيثَانِ | Çaresizlik, tehlike ve tükeniş anında imdat isteme | Savaşta ölüm kalım anında, kavgada baskı altında veya inanç krizinde feryat ederek sığınma bağlamı (Enfâl [8:9](https://lisan.digital/tr/ayet/8:9.md), Kasas [28:15](https://lisan.digital/tr/ayet/28:15.md), Ahkâf [46:17](https://lisan.digital/tr/ayet/46:17.md)). |
| يَسْتَغِيثُوا / يُغَاثُوا | Cehennemde sahte yardım ve azabın katmerlenmesi (tersinleme) | Susuzluktan kıvranan inkârcıların feryat edip su istemesi ve onlara yüzleri kavuran erimiş maden sunulması bağlamı (Kehf [18:29](https://lisan.digital/tr/ayet/18:29.md)). |
| يُغَاثُ | Kıtlık ve kuraklık yıllarından sonra bolluğa kavuşma, sulanma | Yedi şiddetli kuraklık yılının ardından halkın yeniden yağmura, üretime ve berekete kavuşması bağlamı (Yûsuf [12:49](https://lisan.digital/tr/ayet/12:49.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mefâtîhu'l-gayb ve tevhid (istiğāse) | Yağmurun vaktini yalnızca Allah'ın bilmesi ve çaresizlik anında feryadın kime yöneltileceği tartışması. | İlahî kudretin tekliği ve darda kalana yegane icabet eden merci olması. |
| Fıkıh | İstiskâ namazı ve zaruret hali | Kuraklık dönemlerinde topluca tövbe edilerek yapılan yağmur duası ve hayati tehlikede yardım isteme fıkhı. | Şer'î meşru kurtuluş talebi ve aczin ilanı. |
| Tefsir | غيث ile [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) ayrımı | Kur'an'da matarın helak ve azap, ğaysın ise sırf rahmet ve kurtuluş için tahsis edildiği tespiti. | Rahmet, ümit ve ontolojik canlanma ayrımı. |
| Hadis | Yağmur duaları ve istiğāse rivayetleri | Hz. Peygamber'in kuraklık anında yaptığı dualar ve darda kalanın imdadına yetişmenin fazileti. | Acil icabet, somut rahatlama ve beşeri yardımlaşma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Çaresizlik ve dua | İstiğāse ve ilahi icabet | Kulun varoluşsal aczini itiraf ederek mutlak kudretten yardım alması | İnsanın tüm dünyevi sebepleri aşıp doğrudan varlığın kaynağına iltica etmesi. | Kesin |
| İlmi | Biyolojik ve ekolojik döngü | Kritik eşik ve can suyu girdisi | Kuraklıktan çökmek üzere olan ekosistemin su ile canlanması | Çölleşme eşiğindeki floranın ani nem girdisiyle yeniden biyolojik faaliyet üretmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve toplumsal sığınma | Himaye ve acil müdahale | Mazlumun ve zayıfın otoriteden hayat hakkı talep etmesi | Toplumsal asayiş ve adaletin, ezilenlerin feryadına yetişilerek tesis edilmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kıtlık, resesyon ve daralma | Likidite ve üretim canlanması | Kaynakların kuruduğu kriz anında piyasaya can suyu verilmesi | Üretimin durduğu kıtlık dönemlerinde sisteme giren bereketle iktisadi çarkların dönmesi. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dışsal negatif entropi enjeksiyonu | İçsel dinamikleriyle tükenme ve maksimum entropi (ölüm) noktasına yaklaşmış kapalı bir sisteme, dışarıdan hayati kütle veya enerji girdisi sağlanarak sistemin yeniden dengeli ve dinamik hale getirilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Acil durum müdahalesi ve kriz kurtarması | Bireyin veya topluluğun kendi imkanlarıyla aşamadığı varoluşsal tehlike anında, dışsal bir koruyucu güce feryat ederek maruz kaldığı yıkıcı şartların tersine çevrilmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca sıradan bir meteorolojik yağmur hadisesine veya istiğâse kelimesini teolojik bir lafız kavgasına indirgeyerek kökün darlık, çaresizlik ve diriliş boyutunu unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da غيث, beşeri ve tabii tüm imkanların tükendiği ye's ânında ilahi kudretin doğrudan devreye girerek ölü toprağı veya tükenmiş insanı ihya ettiği kuşatıcı bir kurtuluş yasasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şûrâ [42:28](https://lisan.digital/tr/ayet/42:28.md) gibi ayetlerdeki umutsuzluk psikolojisi kavranamaz; Kehf [18:29](https://lisan.digital/tr/ayet/18:29.md)'daki cehennemliklerin su talebine verilen karşılığın ironik ve dehşet verici tersinlemesi sıradan bir içecek faslı sanılır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ve insan hayatının kriz noktalarında ilahi rahmetin nasıl bir kurtarıcı olarak devreye girdiğini, tabiat ile insan ruhunun kuraklık ve diriliş döngülerindeki ontolojik paralelliğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanların ümitsizliğe düştüğü anda inen rahmeti bildiren ayetlerde (Şûrâ [42:28](https://lisan.digital/tr/ayet/42:28.md)), Bedir gibi ölüm kalım savaşlarındaki ilahi imdat tasvirlerinde (Enfâl [8:9](https://lisan.digital/tr/ayet/8:9.md)) ve kıtlık sonrası gelen refah müjdelerinde (Yûsuf [12:49](https://lisan.digital/tr/ayet/12:49.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Rahmetin mekanik ve tesadüfi bir yağış olmadığını, istiğāsenin sıradan bir talep değil varoluşsal bir tükeniş feryadı olduğunu ve gerçek yardımın yalnızca hayatı bahşeden merciden gelebileceğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Şiddetli kuraklık ve çoraklığın ardından toprağa hayat veren, bitkileri fışkırtan yağmur ve bu suyun yeşerttiği taze çayır.
- Soyut anlam: Tüm beşeri imkânların tükendiği çaresizlik eşiğinde yapılan imdat çağrısına lütufla yetişen ilahi kurtarma ve diriltme.
- Sistematik karşılık: Çöküş ve tükeniş sınırındaki bir sisteme dışarıdan hayatî bir girdi aktararak sistemin fonksiyonlarını ve dengesini yeniden başlatan acil müdahale mekanizması.
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = S_t + G \cdot \delta(C - S_t)$$
- LaTeX açıklaması:

$S_t$, sistemin mevcut canlılık veya kaynak durumunu; $C$, sistemin çöküş ve çaresizlik eşiğini; $\delta(C - S_t)$, sistem bu kritik darlık eşiğine ulaştığında devreye giren feryat ve tetiklenme fonksiyonunu; $G$, sisteme dışarıdan inen kurtarıcı girdiyi (غيث); $S_{t+1}$ ise bu hayati müdahale sonucunda ulaşılan diriliş ve ihya durumunu temsil eder.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/occurrences?meal=IK

### [Enfal 8:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/8:9.md) — تَسْتَغِيثُونَ

إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ

Meal (IK): Hani siz, Rabbınızdan imdad istiyordunuz da: Birbiri ardında bin melekle size imdad ederim, diyerek duanıza icabet etmişti.

### [Yusuf 12:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/12:49.md) — يُغَاثُ

ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ عَامٌ فِيهِ يُغَاثُ النَّاسُ وَفِيهِ يَعْصِرُونَ

Meal (IK): Sonra bunun ardından öyle bir yıl gelir ki insanlar, onda yağmura kavuşturulur ve onda sıkıp sağarlar.

### [Kehf 18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/18:29.md) — يَسْتَغِيثُوا · يُغَاثُوا

وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا

Meal (IK): De ki: Gerçek, Rabbınızdandır. İsteyen inansın, isteyen inkar etsin. Şüphesiz ki zalimler için, duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş hazırlamışızdır. Onlar feryad edip yardım dilediklerinde, erimiş maden gibi yüzleri kavuran bir su kendilerine sunulur. O, ne kötü içecek ve ne kötü duraktır.

### [Kasas 28:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/28:15.md) — فَاسْتَغَاثَهُ

وَدَخَلَ الْمَدِينَةَ عَلَى حِينِ غَفْلَةٍ مِنْ أَهْلِهَا فَوَجَدَ فِيهَا رَجُلَيْنِ يَقْتَتِلَانِ هَذَا مِنْ شِيعَتِهِ وَهَذَا مِنْ عَدُوِّهِ فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ فَوَكَزَهُ مُوسَى فَقَضَى عَلَيْهِ قَالَ هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): O, halkının haberi olmadığı bir sırada şehre girdi ve birbiriyle dövüşen iki adam gördü. Şu, kendi adamlarından, bu da düşmanlarındandı. Kendi tarafından olan, düşmanına karşı ondan yardım istedi. Bunun üzerine Musa düşmanına bir yumruk indirdi ve ölümüne sebep oldu. Bu, şeytanın işidir. Zira o, apaçık saptıran bir düşmandır, dedi.

### [Lokman 31:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/31:34.md) — الْغَيْثَ

إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Kıyamet saatının bilgisi şüphesiz ki Allah katındadır, yağmuru O indirir, rahimlerde bulunanı O bilir. Kimse yarın ne kazanacağını bilmez. Ve hiç bir nefis nerede öleceğini de bilmez. Muhakkak ki Allah; Alim’dir, Habir’dir.

### [Şura 42:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/42:28.md) — الْغَيْثَ

وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنْشُرُ رَحْمَتَهُ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ

Meal (IK): O’dur ki; ümidlerini kestikten sonra yağmuru indirir ve rahmetini yayar. O; Veli’dir, Hamid’dir.

### [Ahkaf 46:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/46:17.md) — يَسْتَغِيثَانِ

وَالَّذِي قَالَ لِوَالِدَيْهِ أُفٍّ لَكُمَا أَتَعِدَانِنِي أَنْ أُخْرَجَ وَقَدْ خَلَتِ الْقُرُونُ مِنْ قَبْلِي وَهُمَا يَسْتَغِيثَانِ اللَّهَ وَيْلَكَ آمِنْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَيَقُولُ مَا هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Anne ve babasına: Of sizden, benden önce nice nesiller gelip geçmişken beni mi tekrar dirilmekle tehdit ediyorsunuz? diyen kimseye, anne ve babası Allah’a sığınarak: Yazıklar olsun sana. İman et, muhakkak ki Allah’ın vaadi haktır dedikleri halde; bu, eskilerin masallarından başka bir şey değildir, der.

### [Hadid 57:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/ayet/57:20.md) — غَيْثٍ

اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Meal (IK): Bilin ki; dünya hayatı ancak bir oyun, bir eğlence, bir süs, aranızda bir övünme ve daha çok mal ve evlad sahibi olmak isteğinden ibarettir. Bu; yağmurun bitirdiği, ekicilerin de hoşuna giden bir bitki gibidir ki; sonra kurur da sapsarı olduğunu görürsün. Sonra da çörçöp olur. Ahirette şiddetli azab vardır. Allah’ın rızası ve mağfireti de vardır. Dünya hayatı, aldatıcı bir geçinmeden başka bir şey de değildir.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والثاء و و ا ي ء معهما
غ ث ي، غ و ث، غ ي ث، ث غ و مستعملات غثي: الغُثاءْ، والغَثَيانُ: خُبْث النَّفس.
وغَثَيْتُ نَفْسُهُ تَغْثَى غَثىً وغَثْياً وغَثَياناً، قال:
فإن يكُ هذا من نَـبـيذٍ شَـرِبْـتُـهُ		فإنيَ من شُرْب النَّبيذ لـتـائبُ ....
صداعٌ وتوصيمُ العـظـام وفَـتْـرة		وغَثْيٌ مع الأحشاء في الجوف لائب
والغُثاءُ: ما جاء به السيلُ من نباتٍ قد يبس.
ثغو: الثُغاءُ: من أصوات الغَنَم، والفِعْلُ: ثَغا يَثْغو ثُغاءً.
غيث: الغَيْثُ: المطر. يقال : غاثَهُمُ اللهُ، وأصابَهُمْ غَيْثٌ.
والغَيْثُ: الكلأُ يَنْبُتُ من المطرَ، ويُجمع على الغُيُوث.
والغِياثْ: ما أغَاثك الله به، ويقول المبتلى: أَغِثْني، أي: فرج عني.
غوث: يقال : ضرب فلان فغَوَّثَ تَغويثاً، أي: قال: واغَوْثاه، أي: من يُغْيثُني. والغَوْثُ: الاسم من ذلك.

##### Türkçe

باب **الغين** والثاء و و ا ي ء معهما
غ ث ي، غ و ث، غ ي ث، ث غ و مستعملات **غثي**: **الغُثاءْ** ve **الغَثَيانُ**: nefsin kötülüğü.
Ve **غَثَيْتُ** onun nefsi **تَغْثَى** **غَثىً** ve **غَثْياً** ve **غَثَياناً**; dedi ki:
فإن يكُ هذا من نَـبـيذٍ شَـرِبْـتُـهُ		فإنيَ من شُرْب النَّبيذ لـتـائبُ ....
صداعٌ وتوصيمُ العـظـام وفَـتْـرة		وغَثْيٌ مع الأحشاء في الجوف لائب
Ve **الغُثاءُ**: selin getirdiği, kurumuş bitkiden olan şey.
**ثغو**: **الثُغاءُ**: koyunun seslerinden; fiil: **ثَغا** **يَثْغو** **ثُغاءً**.
**غيث**: **الغَيْثُ**: yağmur. Denir: **غاثَهُمُ اللهُ**, ve onlara **غَيْثٌ** isabet etti.
Ve **الغَيْثُ**: yağmurdan biten ot; ve **الغُيُوث** üzere cem‘ olunur.
Ve **الغِياثْ**: Allah’ın seni onunla imdada yetiştirdiği şey; ve belaya uğrayan der ki: **أَغِثْني**, yani: benden ferahlık ver (sıkıntımı gider).
**غوث**: denir: falan vurdu da **فغَوَّثَ** **تَغويثاً**, yani: **واغَوْثاه** dedi; yani: beni kim imdada yetiştirir. Ve **الغَوْثُ**: bunun ismidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَيْثُ: المطر. وقد غاثَ الغَيْثُ الأرضَ، أي أصابها. وغاثَ الله البلاد يَغيثُها غَيْثاً وغيثَتِ الأرضُ تُغاثُ غَيْثاً، فهي أرض مَغيثَةٌ ومَغْيوثَةٌ. وربَّما سمِّي السحاب والنبات بذلك.

##### Türkçe

**الغَيْثُ**: yağmur. Ve **غاثَ** **الغَيْثُ** yeri; yani ona isabet etti. Ve Allah beldeleri **غاثَ** eder; onu **يَغيثُها** **غَيْثاً**; ve yer **غيثَتِ**; **تُغاثُ** **غَيْثاً**; artık o, **مَغيثَةٌ** ve **مَغْيوثَةٌ** bir yerdir. Ve bazen bulut ve bitki de bununla adlandırılır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والثاء
غثا ، غيث ، غوث ، ثغا ، وثغ : مستعملة .
غثا : الحراني عن ابن السكيت :
غَثَتْ نفسه تَغثَى غَثْياً وغثيَاناً ، قلتُ : وهكذا رواه أبو عبيد عن أبي زيد وغيره ، وأما الليثُ فإنه زعم في كتابه أنه غَثِيَتْ نَفْسُه تَغْثَى غَثاً وغَثَياناً ، قلت : وكلامُ العرب عَلَى ما قال أبو زَيدٍ ، وما رواه الليث فمن كلامِ المولّدِينَ .
وقال ابن السكيت : غثا السّيلُ المرْتعَ : إذَا جَمَعَ بعضه إلى بعضٍ وأَذْهَبَ حَلاوتهُ .
قال : وقال أبو زيد : غثا الماءُ يَغثُو غثواً
وغُثاءً : إذا كَثُرَ فيه البعرُ والورقُ والقَصَبُ .
وقال أبو إسحاق النَّحويُّ في قول الله جل وعز : ( ) ( فَهَدَى وَالَّذِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَخْرَجَ الْمَرْعَى فَجَعَلَهُ غُثَآءً أَحْوَى ) ( الأعلى : 4 ، 5 ) .
قال : جعلَه غُثاءً : جَفَّفهُ حتى صيرهُ هَشيماً جافّاً كالغثاء الذي تراه فوق السيلِ ، وقيل معناه : أَخْرَجَ المرْعَى أَحْوَى : أي : أَخْضَرَ ، فجعلهُ غثاءً : أي يابساً بعد خُضْرَتهِ .
غيث غوث : الحراني عن ابن السكيت : اسْتغاثني فُلانٌ فأَغَثْتهُ ، وقد غاثَ الله البلادَ يغيثُها غَيْثاً : إذا أنزل بها الغيثَ ، وقد غِيثَتِ الأرض تُغاثُ غَيْثاً ، وهي أرضٌ مَغِيثَةٌ ومَغيوثَةٌ .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : أخبرني أبو عمرو بن العلاء أنه سمع ذا الرُّمَّةَ يقول : قاتل الله أمةَ بني فلانٍ ما أفصحها ، قلت لها : كيفَ كان المطرُ عِندكم ؟ فقالت : غِثْنا ما شِئْنَا .
وقال الليث : الغيث : المطر ، يقال : غاثهم الله ، وأصابهمْ غَيثٌ .
قال : والغيث : الكلأُ ينبتُ من ماء السماء ، ويُجمعُ عَلَى الغيوثِ ، والغياثُ : ما أغاثكَ الله به ، ويقول الواقع في بَلِيَّةٍ : أَغِثني : أي فرِّج عَنِّي ، وتقول : ضُربَ فلانٌ فَغوَّثَ تغويثاً : أي : قال : واغوثاهُ ، قلت : ولم أسمع أحداً يقول : غاثهُ يَغوثهُ بالواوِ ، وغوثٌ : حَيٌّ من الأزْدِ ، ومنه قول زُهَيْرٍ :
وتخشى رُماةَ الغوثِ من كل مَرصَدٍ
ويقال : اسْتَغثْتُ فلاناً فما كان لي عنده مَغُوثَةٌ ولا غَوْثٌ : أيْ إغاثةٌ ، ومَغوثَةٌ وغَوْثٌ : اسْمانِ يُوْضَعانِ مَوضع الإغاثة ، وبين مَعْدنِ النَّقْرَةِ والرَّبَذَةِ ماءٌ يعرف بِمُغِيثِ ماوَانَ ، وماؤه شَرُوبٌ ، ومَغيثة : رَكِيّةٌ أخرى عَذبةُ الماءِ بين القادسيةِ والعُذيْبِ .
أبو عبيد عن الأصمعي : بئرٌ ذاتُ غَيِّثٍ أي : ذاتُ مَادَّةٍ .
وقال رُؤبةُ :
نغْرفُ من ذِي غَيِّثٍ وَنُؤْزِي
وفرسٌ ذُوغَيِّثٍ : إذا أَتى بِجري بعد جَرْيٍ ، والغَواثُ : الإغَاثةُ ، ومنه قوله :
متى يَرجو غَواثك مَنْ تُغيثُ
عمرو عن أبيهِ قال : التغَيُّث : السِّمَنُ ، يقال للناقة : ما أحْسَنَ تَغَيُّثَها : أي : سمنها .
ثغا : قال الليث : الثُّغاءُ من أصوات الغَنم : والفعلُ : ثَغَا يَثْغُو ، ويقال : سمعت ثَواغِي الشَّاء أي ثُغَاءَهَا ، الواحدة : ثَاغِيَةٌ ، وكذلك سمعت راغِيَةَ الإبل ورَوَاغيَها وصَواهلَ الخيلِ .
ويقال : أتيتُ فلاناً فما أثغَى ولا أرغَى :
أي : ما أعطى شاةً تَثْغُو وَلا بَعِيراً يَرْغُو ، ويقال : أَثغَى شاتَهُ وَأرْغَى بَعيرهُ ، إذا فَعَل بهما فعلاً يستدعي الرُّغَاءَ والثُّغَاءَ منهما ، ويقال : ما لفلانٍ ثَاغيَةٌ ولا رَاغية : أي ما له شاةٌ ولا بعيرٌ .
وثغ : الحراني عن ابن السكيت ، وأبو العباس عن ابن الأعرابيِّ قالا : الْوَثيغَةُ : الدُّرْجةُ التي تتخذُ للناقةِ إذا ظُئرتْ على ولد غيرها ، وقد وَثَغهَا الظَّائرُ يَثِغُها ، وسمعت العربَ تقول : لما الْتفَّ من أجناسِ العشبِ أيام الربيع وثِيغةٌ ووثِيخَة .

##### Türkçe

باب **الغين** والثاء
**غثا** ، **غيث** ، **غوث** ، **ثغا** ، و**ثغ** : kullanımdadır.

**غثا** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten:
**غَثَتْ** nefsi **تَغثَى** **غَثْياً** ve **غثيَاناً**; dedim ki: Ebû Ubeyd bunu Ebû Zeyd’den ve başkalarından böyle rivayet etti; أما **الليثُ** ise kitabında onun **غَثِيَتْ نَفْسُه** **تَغْثَى** **غَثاً** ve **غَثَياناً** olduğunu iddia etti; dedim ki: Arapların sözü Ebû Zeyd’in dediği üzeredir; **الليث**’in rivayet ettiği ise مولّدlerin sözündendir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **غثا** sel **المرْتعَ**’ı: bazılarını bazısına topladığı ve onun tatlılığını giderdiği zaman.

Dedi: Ebû Zeyd dedi: **غثا** su **يَغثُو** **غثواً**
ve **غُثاءً**: içinde tezek, yaprak ve kamış çoğaldığı zaman.

Ebû İshâk en-Nahvî, Allah جل وعز’in sözü hakkında: ( ) ( فَهَدَى وَالَّذِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَخْرَجَ الْمَرْعَى فَجَعَلَهُ **غُثَآءً** أَحْوَى ) ( الأعلى : 4 ، 5 ) dedi:
Onu **غُثاءً** yaptı: onu kuruttu; ta ki onu, selin üstünde gördüğün **الغثاء** gibi kuru bir kırıntı/çerçöp haline getirdi; ve “manası: **أَخْرَجَ المرْعَى أَحْوَى**: yani: yeşertti; sonra onu **غثاءً** yaptı: yani yeşilliğinden sonra kuru” denildi.

**غيث غوث** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Bana falan **اسْتغاثني** de, ben de ona **فأَغَثْتهُ**; ve Allah beldeleri **غاثَ** eder, onları **يغيثُها** **غَيْثاً**: onlara **الغيثَ** indirdiği zaman; ve yer **غِيثَتِ** **تُغاثُ** **غَيْثاً**; o, **مَغِيثَةٌ** ve **مَغيوثَةٌ** bir yerdir.

Ebû Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi: Ebû Amr b. el-Alâ’dan haber verdi; o, Zü’r-Rumme’nin şöyle dediğini işitti: “Allah falan oğullarının ümmetine kahretsin; ne kadar fasih!” Ona dedim ki: “Sizde yağmur nasıldı?” Dedi ki: “**غِثْنا** ne istersek.”

**الليث** dedi: **الغيث**: yağmur; “Allah onlara **غاثهم** etti” denir; ve onlara bir **غَيثٌ** isabet etti.

Dedi: ve **الغيث**: gök suyundan biten otlaktır; **الغيوثِ** üzere cem‘ olunur; ve **الغياثُ**: Allah’ın seni onunla imdada yetiştirdiği şeydir; ve bir belâya düşen kimse: “**أَغِثني**” der: yani “benden sıkıntıyı gider”; ve “falan dövüldü de **فَغوَّثَ** **تغويثاً**” dersin: yani “**واغوثاهُ** dedi”; dedim ki: kimsenin “**غاثهُ** **يَغوثهُ**”yi **بالواوِ** ile söylediğini işitmedim; ve **غوثٌ**: **الأزْدِ**’den bir kabiledir; ondan Züheyr’in sözü:
وتخشى رُماةَ **الغوثِ** من كل مَرصَدٍ

Ve “Falana **اسْتَغثْتُ** da onun yanında benim için ne bir **مَغُوثَةٌ** vardı ne de bir **غَوْثٌ**” denir: yani bir imdat; ve **مَغوثَةٌ** ile **غَوْثٌ**: imdadın yerine konulan iki isimdir; ve **مَعْدنِ النَّقْرَةِ** ile **الرَّبَذَةِ** arasında **مُغِيثِ ماوَانَ** diye bilinen bir su vardır; suyu içimliktir; ve **مَغيثة**: **القادسيةِ** ile **العُذيْبِ** arasında, suyu tatlı başka bir kuyudur.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **غَيِّثٍ** sahibi bir kuyu: yani bir **مَادَّةٍ** sahibi.

Rü’be dedi:
نغْرفُ من ذِي **غَيِّثٍ** وَنُؤْزِي

Ve **ذُوغَيِّثٍ** bir at: bir koşudan sonra koşu getirdiği zaman; ve **الغَواثُ**: imdattır; ondan onun sözü:
متى يَرجو **غَواثك** مَنْ تُغيثُ

Amr, babasından dedi: **التغَيُّث**: semizliktir; deve için “Onun **تَغَيُّثَها**’sı ne güzeldir” denir: yani semizliği.

**ثغا** : **الليث** dedi: **الثُّغاءُ** koyunun seslerindendir; fiil: **ثَغَا** **يَثْغُو**; ve “Koyunun **ثَواغِي**’sini işittim” denir: yani onun **ثُغَاءَ**’ını; tekili: **ثَاغِيَةٌ**; ve yine “develerin **راغِيَةَ**’sini ve **رَوَاغيَها**’sını ve atların **صَواهلَ**’ini işittim” denir.

Ve “Falana geldim de ne **أثغَى** etti ne **أرغَى**” denir:
yani ne **تَثْغُو** bir koyun verdi ne de **يَرْغُو** bir deve; ve “Koyununu **أَثغَى** etti ve devesini **أرْغَى** etti” denir: onlarla, onlardan **الرُّغَاءَ** ve **الثُّغَاءَ**’ı gerektiren bir fiil yaptığı zaman; ve “Falanın ne bir **ثَاغيَةٌ**’si vardır ne de bir **رَاغية**” denir: yani onun ne koyunu vardır ne de devesi.

**وثغ** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten; ve Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den; ikisi dedi: **الْوَثيغَةُ**: başka birinin yavrusu üzerine emzirtilmek üzere alıştırıldığı zaman deve için yapılan **الدُّرْجةُ**’dir; ve emzirten kişi onu **وَثَغهَا** eder, onu **يَثِغُها**; ve Arapların şöyle dediğini işittim: bahar günlerinde ot cinslerinden sarılıp dolaşan şey: **وثِيغةٌ** ve **وثِيخَة**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والياء وما يثلثهما)
(غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه السَّلام: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [يوسف 10]. والغَابة: الأجَمة، والجمع غاباتٌ وغابٌ. وسمِّيت لأنّه يُغاب فيها. والغِيبة: الوَقيعة في النّاس من هذا، لأنَّها لا تقال إلاّ في غَيْبَة.
(غيث) الغين والياء والثاء أصلٌ صحيح، وهو الحَيَا النّازِلُ من السَّماء. يقال: جادَنا غيثٌ([2]) ، وهذه أرضٌ مَغِيثَةٌ ومغيوثة. وغِثْنا، أي أصابنا الغَيْث([3]) ، قال ذو الرُّمَّة: "ما رأيتُ أفصَحَ مِن أَمَةِ آل فلان، قلتُ لها: كيف كان المطر عندكم؟ قالت: غِثْنا ما شِينا".
(غير) الغين والياء والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على صلاحٍ وإصلاحٍ ومنفعة، والآخر على اختلافِ شيئين.
فالأوَّل الغِِيرَة، وهي الميرَة بها صلاحُ العِيال. يقال: غِرْتُ أهلي غِيرَةً وغِياراً، أي مِرْتُهُم. وغَارَهم الله تعالى بالغيث يَغِيرهم ويَغُورهم، أي أصلَح شأنَهم ونَفَعهم. ويقال: ما يَغِيرك كذا، أي ما ينفعُك. قال:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4])
ومن هذا الباب الغَيْرة: غَيرةُ الرَّجُل على أهله. تقول: غِرْتُ على أهلي غَيْرَةً. وهذا عندنا من الباب؛ لأنَّها صلاح ومنفعة.
والأصل الآخر: قولُنا: هذا الشَّيءُ غيرُ ذاك، أي هو سِواه وخلافه. ومن الباب: الاستثناءُ بغَير، تقول: عَشرة غير واحدٍ، ليس هو من العَشَرة. ومنه قولُه تعالى: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[الفاتحة 7].
فأمَّا الدِّيَة فإنَّها تسمَّى الغِيرَ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لرجلٍ طَلَبَ القَوَدَ بوليٍّ لـه قُتِلَ: "ألاَ الغِيرَ([5]) " يريد: ألاَ تَقبلُ الغِير. فهذا محتملٌ أنْ يكون من الأوّل، لأنَّ في الدِّيةِ صلاحاً للقاتل وبقاءً لـه ولِدَمِه. ويحتمل أنْ يكون من الأصل الثَّاني، لأنَّه قَوَد فَغيِّر إلى الدِّية، أي أُخِذَ غيرُ القَوَد، أي سِواه. قال في الغِيَر:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6])
(غيس) الغين والياء والسين، يقولون: إنَّ غَيْسانَ الشّبَاب: حِدَّتُه وعُنفوانُه.
(*غيض) الغين والياء والضاد أُصَيلٌ يدلُّ على نُقصانٍ في شيء، وغموضٍ وقلّة. يقال غاضَ الماءُ يَغِيض: خلافُ فاضَ. وغِيضَ، إذا نَقَصَهُ غيرُه. قال الله تعالى: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [هود 44].
وأمَّا الغُموضُ فالغَيْضَة: الأَجَمة، سمِّيت لغُموضِها، ولأنَّ السَّائرَ فيها لا يكاد يُرَى.
(غيظ) الغين والياء والظاء أُصَيلٌ فيه كلمةٌ واحدة، يدلُّ على كَرْبٍ يلحقُ الإنسانَ مِن غيره. يقال: غاظَني يَغِيظُني. وقد غِظْتَني يا هذا. ورجلٌ غائظ وغَيَّاظ. قال:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])
(غيف) الغين والياء والفاء أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على مَيْل ومَيَل وعُدُولٍ عن الشَّيء. من ذلك تَغَيَّفَ، إذا تَمَيَّل. وتغَيَّفت الشّجرةُ بأغصانِها يميناً وشمالاً. ومن الباب: غَيَّفَ الرَّجلُ، إذا جبن فمالَ عن نَهْج القِتال. قال القُطَاميّ:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) *
(غيق) الغين والياء والقاف كلمةٌ واحدة. يقولون: غَيَّق في رأيه تغييقاً: اختلط فيه.
(غيل) الغين والياء واللام أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على اجتماعٍ، والآخَر نوع. من الإرضاع.
فالأوَّل الغِيل: الشجر المجتمِع الملتفّ. وما يبعُد أن يكون أصلُ هذا الواو ويعودَ إلى غالَه يَغُوله، والغيْل: السَّاعد الرَّيَّان الممتلِئ. قال:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) *
ومن الباب: الغَيْل: الماء الجارِي.
والأصل الآخَر: أنْ يُجامِعَ الرَّجُل امرأتَه وهي مُرْضِع، وهي الغِيلَة.
وفي الحديث: "لقد هممتُ أن أنْهى عن الغِيلة". قال:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10])
(غيم) الغين والياء والميم كلمةٌ تدلُّ على سَتْر شيءٍ لشيء. من ذلك: الغيم، وهو معروف. يقال: غامَت السَّماء، وتغيَّمت، وأغامَت.
ومن الباب: الغَيْم، وهو العَطَش وحرارةُ الجَوْف، لأنَّه شيءٌ يَغْشَى القَلْبُ.
(غين) الغين والياء والنون قريبٌ من الذي قبلَه([11]) . فالغَيْن: الغَيْم. قال:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12])
والغَيْن: العَطَش. ويقال: غِينَ على قلْبه، كأنَّ شيئاً غشِيَه. وفي الحديث: "إنَّهُ ليُغانُ على قلبي([13])". ومن الباب: شجرةٌ غَيْناء، وهي الكثيرة الورَق الملتفَّةُ الأغصان، والجمع غِينٌ. ويقال: إنَّ الغَيْنة: الرَّوضة. والقياس في ذلك كلِّه واحد. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "وأغاب". وفي المجمل. "الغيب كل ما غاب هناك".
([2]) في الأصل: "جاءنا غيث".
([3]) في الأصل: "أصبنا الغيث"، صوابه في المجمل واللسان ومجالس ثعلب 349. وانظر الخبر التالي في البيان (2: 71) وصفة السحاب 39 والمخصص (9: 120) والمزهر (1: 153).
([4]) لعبد مناف بن ربعي الهذلي. ديوان الهذليين (3: 38) واللسان (غير) وإصلاح المنطق 152.
([5]) وكذا ورد نصه في المجمل على الإيجاز. و في اللسان: "ألا تقبل الغير".
([6]) أنشده في المجمل، ونسبه في اللسان (غير) إلى بعض بني عذرة.
([7]) البيت من أبيات خمسة لحضين بن المنذر، يهجو بها ولده غياظ بن الحضين، انظر اللسان (غيظ).
([8]) ديوان القطامي 18. وصدره كما في الديوان ومجالس ثعلب 525 واللسان (غيف، سرع):
* وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * وفي الديوان: "فيغيفون ونوزع".
([9]) الرجز في اللسان (غيل) وإصلاح المنطق 11 والمخصص (1: 168).
([10]) لامرئ القيس في معلقته. وأنشده ابن هشام في المغني (فصل الفاء) شاهداً للجرّ بعد فاء (رب).
([11]) في الأصل: "من الواو قبله".
([12]) من أبيات لرجل تغلبي يصف فرساً أنشدها في اللسان (غين). وأنشده في المجمل والمخصص (8: 130).
([13]) تمامه في اللسان: "حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة".

ـ

##### Türkçe

(غayn ve yā ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)
(**غيب**) **الغين** ve **الياء** ve **الباء** sahih bir asıldır; şeyin gözlerden örtünmesine delâlet eder; sonra kıyas olunur. Bundan **الغَيْب**: **غَابَ** olan, Allah’tan başkasının bilmediği şeylerdendir. Ve denir: güneş **غابت**; **تَغِيب**; **غَيْبَةً** ve **غُيُوباً** ve **غَيْباً**. Ve adam beldesinden **غابَ**. Ve kadın **أغابَتِ**; o **مُغِيبةٌ**dur; kocası **غابَ** ettiği zaman. Ve biz **غَيْبَةٍ** ve **غَيَابة** içine düştük; yani içinde kaybolunan yerden bir çöküntü. Allah Teâlâ Yûsuf عليه السَّلام kıssasında buyurdu: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [Yusuf 10]. Ve **الغَابة**: sık ağaçlık; cem‘i **غاباتٌ** ve **غابٌ**dur. Ve ona, içinde kaybolunduğu için ad verilmiştir. Ve **الغِيبة**: insanlara dair arkadan çekiştirme; bundan dolayıdır ki o ancak **غَيْبَة**de söylenir.
(**غيث**) **الغين** ve **الياء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; o, gökten inen yağmurdur. Denir: bize **غيثٌ** cömertçe yağdı; ve bu, **مَغِيثَةٌ** ve **مغيوثة** bir arazidir. Ve **غِثْنا**; yani bize **الغَيْث** isabet etti. Zû’r-Rumme dedi: "Âl-i falanın câriyesinden daha fasih görmedim; ona dedim: yağmur sizde nasıldı? dedi: **غِثْنا** ما شِينا".
(**غير**) **الغين** ve **الياء** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri salah ve ıslah ve menfaate, diğeri iki şeyin ihtilâfına delâlet eder.
Birincisi **الغِِيرَة**dir; o, onunla aile fertlerinin salahı bulunan azıktır. Denir: ehlimi **غِرْتُ**; **غِيرَةً** ve **غِياراً**; yani onlara azık getirdim. Ve Allah Teâlâ onları yağmurla **غَارَ**; **يَغِيرهم** ve **يَغُورهم**; yani işlerini ıslah etti ve onlara fayda verdi. Ve denir: sana şu şey **يَغِيرك**; yani sana ne fayda verir. Dedi ki:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4])
Ve bu bâbdandır **الغَيْرة**: erkeğin ehli üzerine kıskançlığı. Dersin: ehlim üzerine **غِرْتُ**; **غَيْرَةً**. Ve bu, bizce bâbdandır; çünkü o salah ve menfaattir.
Diğer asıl: bizim sözümüz: bu şey **غيرُ** şudur; yani o onun başkasıdır ve onun hilâfıdır. Ve bâbdandır: **غَير** ile istisna; dersin: on, bir hariç; o ondan değildir. Ve ondan O’nun Teâlâ sözü: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[el-Fâtiha 7].
Diyete gelince, ona **الغِيرَ** denir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, kendisi için öldürülmüş bir velî sebebiyle kısas isteyen bir adama dedi: "ألاَ **الغِيرَ**" yani: **الغِير**i kabul etmez misin? Bu, birinciden olması muhtemeldir; çünkü diyette katil için salah ve onun ve kanının bekası vardır. Ve ikinci asıldan olması da muhtemeldir; çünkü o kısastır, sonra diyete çevrilmiştir; yani kısasın başkası alınmıştır; yani onun gayrısı. **الغِيَر** hakkında dedi ki:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6])
(**غيس**) **الغين** ve **الياء** ve **السين**; derler ki: gençliğin **غَيْسانَ**ı: onun keskinliği ve coşkusu.
(* **غيض**) **الغين** ve **الياء** ve **الضاد**; bir asılcık olup bir şeyde eksilmeye, kapalılığa ve azlığa delâlet eder. Denir: su **غاضَ**; **يَغِيض**: **فاضَ**ın zıddı. Ve **غِيضَ**; başkası onu eksilttiği zaman. Allah Teâlâ buyurdu: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [Hûd 44].
Kapalılığa gelince: **الغَيْضَة** sık ağaçlıktır; kapalılığından ve içinde yürüyenin neredeyse görülmemesinden dolayı ad verilmiştir.
(**غيظ**) **الغين** ve **الياء** ve **الظاء**; içinde tek bir kelime olan bir asılcıktır; insanın başkasından dolayı kendisine ulaşan bir kedere delâlet eder. Denir: beni **غاظَني**; **يَغِيظُني**. Ve sen beni **غِظْتَني** ey şu. Ve **غائظ** ve **غَيَّاظ** bir adam. Dedi ki:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])
(**غيف**) **الغين** ve **الياء** ve **الفاء** sahih bir asılcıktır; bir şeye doğru eğilmeye, meyletmeye ve ondan sapmaya delâlet eder. Bundan **تَغَيَّفَ**: meylettiği zaman. Ve ağaç dallarıyla sağa sola **تغَيَّفت**. Ve bâbdandır: adam **غَيَّفَ**; korkak olup savaş yolundan saptığı zaman. el-Kutâmî dedi ki:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) *
(**غيق**) **الغين** ve **الياء** ve **القاف** tek bir kelimedir. Derler: görüşünde **غَيَّق**; **تغييقاً**: onda karıştı.
(**غيل**) **الغين** ve **الياء** ve **اللام** iki sahih asıldır; biri toplanmaya, diğeri emzirmeden bir türe delâlet eder.
Birincisi **الغِيل**: birbirine toplanmış, sarmaş dolaş ağaç. Ve bunun aslının **الواو** olması ve **غالَه يَغُوله**’a dönmesi uzak değildir; ve **الغيْل**: sulanmış, dolgun pazı. Dedi ki:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) *
Ve bâbdandır: **الغَيْل**: akan su.
Diğer asıl: erkeğin, emziren olduğu hâlde karısıyla cima etmesidir; o da **الغِيلَة**dir.
Hadiste: "Gerçekten **الغِيلة**den nehyetmeyi kastetmiştim." Dedi ki:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10])
(**غيم**) **الغين** ve **الياء** ve **الميم**; bir şeyin bir şeyi örtmesine delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الغيم**; o mâlûmdur. Denir: gök **غامَت**; ve **تغيَّمت**; ve **أغامَت**.
Ve bâbdandır: **الغَيْم**; o, susuzluk ve iç boşluğunun hararetidir; çünkü o, kalbi kaplayan bir şeydir.
(**غين**) **الغين** ve **الياء** ve **النون** bir öncekine yakındır. Öyleyse **الغَيْن**: **الغَيْم**dir. Dedi ki:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12])
Ve **الغَيْن**: susuzluktur. Ve denir: kalbi üzerine **غِينَ**; sanki onu bir şey kaplamış gibi. Hadiste: "Şüphesiz kalbim üzerine **ليُغانُ**." Ve bâbdandır: **غَيْناء** bir ağaç; o, yaprağı çok, dalları birbirine dolaşık olandır; cem‘i **غِينٌ**dür. Ve denir: **الغَيْنة** çayırlıktır. Ve bunun hepsinde kıyas birdir. Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Asılda: "وأغاب". Ve el-Mücmel’de: "**الغيب** كل ما **غاب** هناك".
([2]) Asılda: "جاءنا **غيث**".
([3]) Asılda: "أصبنا **الغيث**"; doğrusu el-Mücmel ve Lisân ve Mecâlisü Sa‘leb 349’dadır. Ve beyân (2: 71) ve sıfatü’s-sehâb 39 ve el-Muhassas (9: 120) ve el-Müzhir (1: 153)’deki sonraki habere bak.
([4]) Abd Menâf b. Rib‘î el-Hüzelî’nindir. Dîvânü’l-Hüzeliyyîn (3: 38) ve Lisân (**غير**) ve Islahu’l-Mantık 152.
([5]) Metni el-Mücmel’de de kısaca böyle gelmiştir. Ve Lisân’da: "ألا تقبل **الغير**".
([6]) Onu el-Mücmel’de inşâd etti; Lisân (**غير**)’da onu Benî ‘Uzre’den birine nisbet etti.
([7]) Beyit, Hudayn b. el-Münzir’in beş beyitindendir; onlarla oğlu Gıyâz b. el-Hudayn’i hicveder; Lisân (**غيظ**)’e bak.
([8]) Dîvânü’l-Kutâmî 18. Ve sadrı dîvânda ve Mecâlisü Sa‘leb 525 ve Lisân (**غيف**، **سرع**)’da olduğu üzere:
* وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * Ve dîvânda: "فيغيفون ونوزع".
([9]) Recez, Lisân (**غيل**) ve Islahu’l-Mantık 11 ve el-Muhassas (1: 168)’dedir.
([10]) İmru’ül-Kays’ın Muallakasındandır. Ve İbn Hişâm onu el-Muğnî’de (fâ faslı) (رب)’den sonra fâ ile cerr’e şâhid olarak inşâd etti.
([11]) Asılda: "من **الواو** قبله".
([12]) Bir Teglibli adamın, bir atı vasfettiği beyitlerdendir; onu Lisân (**غين**)’de inşâd etti. Ve el-Mücmel ve el-Muhassas (8: 130)’da onu inşâd etti.
([13]) Lisân’da tamamı: "حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة".

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ي ث
غاثهم الله وأرض مغيثة وغثنا ما شئنا وسقط الغيث في أرض بني فلان‏.‏
ووقعنا على غيث يقيد الماشية أي على كلإٍ‏.‏

##### Türkçe

غ ي ث
Allah onları **غاث** etti; ve **أرض مغيثة**; ve biz dilediğimiz şeyi **غثنا** ettik; ve **الغيث** falan oğullarının toprağına düştü.‏
Ve biz, hayvanı bağlayan bir **غيث** üzerine vardık; yani bir **كلإٍ** üzerine.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَيْثُ: المطر والكَلأُ؛ وقيل: الأَصلُ المطر، ثم سُمِّي ما يَنْبُتُ به غَيْثاً؛ أَنشد ثعلب:
وما زِلْتُ مثلَ الغَيْثِ، يُرْكَبُ مرَّةً
فيُعْلى، ويُولَى مَرَّةً، فيُثِيبُ
يقول: أَنا كشجر يؤْكل، ثم يُصيبُه الغَيْثُ فيَرْجِعُ أَي يَذْهَبُ مالي ثم يَعُودُ، والجمع: أَغْياثٌ وغُيوثٌ؛ قال المُخَبَّلُ السَّعْدي: لها لَجَبٌ حَوْلَ الحِياضِ، كأَنه
تَجاوُبُ أَغياثٍ، لَهُنَّ هَزيمُ
وغاثَ الغَيْثُ الأَرضَ: أَصابَها، ويقال: غاثَهم اللهُ، وأَصابَهم غَيْثٌ، غاث اللهُ البلادَ يَغيثُها غَيْثاً إِذا أَنزل بها الغَيْثَ؛ ومنه الحديث: فادْعي الله يَغِيثُنا، بفتح الياء. وغِيثَتِ الأَرضُ، تُغاثُ غَيْثاً، فهي مَغِيثةٌ، ومَغْيُوثة: أَصابها الغَيْثُ. وغِيثَ القومُ: أَصابَهم الغَيْثُ. قال الأَصمعي: أَخبرني أَبو عمرو بن العَلاء قال: سمعت ذا الرُّمة يقول: قاتَلَ اللهُ أَمَةَ بني فلانٍ ما أَفْصَحَها قُلْتُ لها: كيفَ كان المطرُ عندكم؟ فقالت: غِثْنا ما شئنا. وفي حديث رُقَيقةَ: أَلا فَغِثْتم ما شئتم غِثتم، بكسر الغين، أَي سُقِيتم الغَيثَ، وهو المطر، والسؤَال منه: غِثنا؛ ومِن الإِغاثة، بمعنى الإِعانة: أَغِثْنا؛ وإِذا بَنَيتَ منه فعلاً ماضياً لم يُسَمَّ فاعله، قلت: غِثْنا، بالكسر، والأَصل غُيِثْنا، فحذفت الياء، وكسرت الغين؛ وربما سُمي السحابُ والنباتُ: غَيْثاً.
والغَيْث الكَلأُ يَنْبُتُ من ماء السماء. وفي حديث زكاة العسل: إِنما هو ذبابُ غَيْثٍ، قال ابن الأَثير: يعني النَّحْلَ، وأَضافه إِلى الغَيْثِ، لأَنه يَطلُبُ النباتَ والأَزهارَ، وهما من تَوابع الغَيْثِ. وغَيْثٌ مُغِيثٌ: عامٌّ. وبئر ذاتُ غَيِّثٍ أَي ذاتُ مادَّةِ؛ قال رؤبة: نَغْرِفُ مِن ذي غَيِّثٍ ونُؤْزِي
(* قوله «قال رؤبة إلخ» صدره كما في التكملة: أَنا ابن أَنضاد إليها أَرزي تغرف:
الانضاد الاشراف. وأرزي أَسند. أي نفضل عليه ونضعف، بضم النون.) والغَيِّثُ: عَيْلَم الماءِ. وفرس ذو غَيِّثٍ: على التشبيه، إِذا جاءه عَدْوٌ بعدَ عَدْوٍ. وغَيَّثَ الأَعمَى: طلبَ الشيءَ؛ عن كراع، وهو بالعين أَيضاً، وهو الصحيح؛ قال ابن سيده: وأُرى العين المهملة تصحيفاً. وغَيَّثٌ: رجل من طَيِّئٍ. وبنو غَيْثٍ، أَو غَيِّثٍ: حَيٌّ. وبَين مَعْدِنِ النَّقْرة والرَّبَذة موضع يعرف بمُغِيثِ ماوانَ، وماؤُه مِلْح. ومَغِيثَة: رَكِيَّةٌ أُخرى، غذبةُ الماءِ، وهي إِحدى مَناهِل الطريق مما يلي القادِسِيَّةَ؛ وأَنشد أَبو عمرو:
شَرِبْنَ من ماوانَ ماءً مُرَّا،
ومِنْ مُغِيثَ مِثْلَه، أَو شَرَّا

##### Türkçe

**الغَيْثُ**: yağmur ve otlak; ve denildi ki: asıl olan yağmurdur, sonra onunla biten şeye **غَيْثاً** adı verildi; Sa‘leb inşad etti:

Ve ben hâlâ **الغَيْثِ** gibiyim; bir defa binilir
da yükseltilir; bir defa da geri çevrilir, sonra karşılığını verir

Diyor ki: Ben yenilen bir ağaç gibiyim; sonra ona **الغَيْثُ** isabet eder de geri döner; yani malım gider, sonra döner; çoğulu: **أَغْياثٌ** ve **غُيوثٌ**; el-Muhabbel es-Sa‘dî dedi:

Onun havuzların çevresinde bir uğultusu vardır; sanki o,
**أَغياثٍ**’ın karşılıklı sesleşmesidir; onlar için bir uğultu vardır

Ve **غاثَ الغَيْثُ الأَرضَ**: ona isabet etti; ve denilir: **غاثَهم اللهُ**, ve onlara **غَيْثٌ** isabet etti; **غاث اللهُ البلادَ يَغيثُها غَيْثاً**: ona **الغَيْثَ** indirdiği zaman; bundan da hadis: “O hâlde Allah’a dua et, bize **يَغِيثُنا**”, yâ’nın fethiyle. Ve **غِيثَتِ الأَرضُ، تُغاثُ غَيْثاً**; o hâlde o **مَغِيثةٌ** ve **مَغْيُوثة**’dir: ona **الغَيْثُ** isabet etti. Ve **غِيثَ القومُ**: onlara **الغَيْثُ** isabet etti. el-Asma‘î dedi: Bana Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ haber verdi, dedi ki: Zü’r-Rumme’yi şöyle derken işittim: “Allah falan oğullarının cariyesini kahretsin, ne kadar fasih!” Ona dedim ki: “Yağmur sizde nasıldı?” O dedi ki: “**غِثْنا** dilediğimiz kadar.” Ve Rukayka hadîsinde: “Dikkat edin, dilediğiniz kadar **فَغِثْتم** **غِثتم**”, ğayn’ın kesriyle; yani size **الغَيثَ** içirildi; o da yağmurdur; ondan istek: **غِثنا**; ve **الإِغاثة**’den, yardım manasında: **أَغِثْنا**; ve ondan faili adlandırılmamış geçmiş fiil bina ettiğinde, “**غِثْنا**” dersin, kesirle; aslı **غُيِثْنا** idi; sonra yâ’yı hazfettin ve ğayn’ı kestin; ve bazen bulut ve bitki de **غَيْثاً** diye adlandırılır.

Ve **الغَيْث**: gök suyundan biten otlaktır. Bal zekâtı hadîsinde: “O ancak **ذبابُ غَيْثٍ**’tir”; İbnü’l-Esîr dedi: yani arıyı kasteder; onu **الغَيْثِ**’e izafe etti; çünkü o bitkiyi ve çiçekleri arar; ikisi de **الغَيْثِ**’in tâbilerindendir. **غَيْثٌ مُغِيثٌ**: genel (yaygın). Ve **بئر ذاتُ غَيِّثٍ**: yani madde sahibi; Ru’be dedi:

**نَغْرِفُ مِن ذي غَيِّثٍ ونُؤْزِي**

(* “**قوله «قال رؤبة إلخ»**”ün başı, Tekmile’de olduğu üzere: **أَنا ابن أَنضاد إليها أَرزي تغرف: الانضاد الاشراف. وأرزي أَسند. أي نفضل عليه ونضعف، بضم النون.**)

Ve **الغَيِّثُ**: suyun çokluğu. Ve **فرس ذو غَيِّثٍ**: benzetme üzere; ona koşu ardından koşu geldiği zaman. Ve **غَيَّثَ الأَعمَى**: şeyi aradı; Kurâ‘dan; ve o, ‘ayn ile de (vardır); ve doğru olan odur; İbn Sîde dedi: ve ben, noktasız ‘ayn’ın bir tashîf olduğunu görüyorum.

Ve **غَيَّثٌ**: Tayyî’den bir adamdır. Ve **بنو غَيْثٍ** yahut **غَيِّثٍ**: bir kabiledir. Ve Ma‘dinü’n-Nakra ile er-Rabaza arasında, **مُغِيثِ ماوانَ** diye bilinen bir yer vardır; suyu tuzludur.

Ve **مَغِيثَة**: başka bir kuyu; suyu tatlıdır; ve o, Kâdisiyye tarafına düşen yol menzillerinden biridir; Ebû ‘Amr inşad etti:

Ma‘vân’dan acı bir su içtiler,
ve **مُغِيثَ**’ten de onun gibisini, yahut daha kötüsünü

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ي ث * * الغَيْثُ * المطر و * غَاثَ * الغيث الأرض أصابها وغاثَ الله البلاد وبابهما باع و * غِيثَت * الأرض تُغاثُ * غَيْثاً * فهي أرض * مَغِيثة * و * مَغْيوثة * وربما سمي السحاب والنبات * غَيْثا

##### Türkçe

* غ ي ث * * **الغَيْثُ** * yağmur ve * **غَاثَ** * **الغيث** yeri; ona isabet etti; ve Allah beldeleri yağmurla suladı; ve ikisiyle (de) satıp aldı; ve * **غِيثَت** * yer, **تُغاثُ** * **غَيْثاً** *; artık o, * **مَغِيثة** * ve * **مَغْيوثة** * bir yerdir; ve bazen bulut ve bitki **غَيْثا** diye adlandırıldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغيث: المطر  وهو أيضا مصدر غاث يغيث، كباع.  أو الذي يكون عرضه  أي مساحة عرضه  بريدا  ، أي شهرا. وقيل: هو المطر الخاص بالخير، الكثير النافع؛ لأنه يغاث به الناس وهذا من شرح الشفاء. من المجاز: الغيث:  الكلأ ينبت بماء السماء  ، قاله الليث، وكذا السحاب، وقيل: المطر، ثم سمى ما ينبت به غيثا، أنشد ثعلب:
  وما زلت مثل الغيث يركب مرة                      فيعلى ويولى مـرة فـيثـيب يقول: أنا كشجر يؤكل، ثم يصيبه الغيث فيرجع، أي يذهب مالي ثم يعود.  وغاث الله البلاد  يغيث غيثا، إذا أنزل  بها الغيث  ومنه الحديث  فادع الله يغيثنا  بفتح الياء. غاث  الغيث الأرض: أصابها  ، ويقال: غاثهم الله، وأصابهم غيث. من المجاز: غاث  النور  ، بالفتح، يغيث، أي  أضاء  . وجمع الغيث أغياث، وغيوث، قال المخبل السعدي:
  لها لجب حول الحياض كأنه                      تجاوب أغياث لهن هـزيم  وغيثت الأرض  كبيعت  تغاث  بضم أوله، غيثا،  فهي مغيثة  كان أصلها مغيوثة، فأعل إعلال مبيعة جاء غير معلول على الأصل، قالوا: أرض  مغيوثة  ، أي أصابها الغيث، وغيث القوم: أصابهم الغيث. قال الأصمعي: أخبرني أبو عمرو ابن العلاء، قال: سمعت ذا الرمة يقول: قاتل الله أمة بني فلان ما أفصحها قلت لها: كيف كان المطر عندكم? فقالت: غثنا ماشنا، أي سقينا الغيث ماشنا، والأصل غيثنا كرمينا، فحذفت الياء، وكسرت الغين. من المجاز:  فرس ذو غيث، كصيب  ، إذا كان  يزداد جريا بعد جرى  ، وهم كثيرا ما يشبهون الخيل بالسابح والبحر والسيل والسحاب ونحوها في جريانه وإسراعه.  وبئر ذات غيث، أيضا  أي  ذات مادة  ، قال رؤبة:
  أنا ابن أنضاد إليهـا أرزى
  نغرف من ذي غيث ونؤزي

  والغيث: عيلم الماء.  ومغيثة بفتح الميم وتضم: ركية بالقادسية  مما يليها، وهي عذبة الماء، وهي إحدى مناهل الطريق. مغيثه أيضا:  ?ة ببيهق  ، هنا ذكرها الصاغاني، وكان الأولى في تركيب غ و ث. قلت: وإليها نسب أبو المكارم إبراهيم بن علي بن أحمل المغيثي، سمع زاهرا الشحامي. وأخوه إسماعيل عن وجيه، بقى إلى سنة 606.  ومن ضمه ذكره في غ و ث  قال الصاغاني: صوب إيراد مغيثة -في اسمي الركيتين- في هذا التركيب قول بعضهم فيهما بفتح الميم، وإلا فموضع ذكرهما تركيب غ و ث، انتهى.  ومغيث ماوان، بالضم: ركية أخرى بين معدن النقرة والربذة، وماؤها ملح، وأنشد أبو عمرو:
  شربن من ماوان ماء مرا
  ومن مغيب مثله أو شرا  ومغيث: زوج بريرة، صحابي  ، رضي الله عنهما، وقيل: اسمه مقسم، كمنبر، وقيل معتب، كمحدث. له ذكر في قصة فراقها منه.  والتغيث: السمن  ، نقله الصاغاني.  وغيث بن مريطة  بن مخزوم من بنى  عبس  بن بغيض بن ريث بن غطفان: بطن. غيث  بن عامر من تميم  ، واسمه حبيب، بطن.  وغيث، ككيس، ابن عمرو بن الغوث  بن طيىء، بطن. وفي حديث زكاة العسل:  إنما هو ذباب غيث  قال ابن الأثير: يعني النحل، وإضافته إلى الغيث لأنه يطلب النبات والأزهار، وهما من توابع الغيث. وغيث مغيث: عام. وغيث الأعمى: طلب الشىء، عن كراع وهو بالعين أيضا، وهو الصحيح. قال ابن سيده وأرى العين المهملة تصحيفا. وأبو الفرج غيث بن علي بن عبد السلام بن محمد بن جعفر الأرمنازي الكاتب خطيب صور، قدم دمشق، مات سنة 509. والغيثيون: جماعة باليمن ينتسبون إلى أبي الغيث بن جميل، أحد أوليائها المشهورين، نفعنا الله بهم.

##### Türkçe

**الغيث**: yağmur; o, ayrıca **غاث يغيث**’in masdarıdır; **باع** gibi. Veya o, arzı (yani arzının alanı) bir **بريد** (yani bir ay) olan şeydir. Ve denildi: o, hayra mahsus, çok, faydalı yağmurdur; çünkü onunla insanlar imdada eriştirilir; bu, **شرح الشفاء**’dandır. Mecazdan: **الغيث**: gök suyuyla biten ot; onu **الليث** söyledi; ve yine bulut; ve denildi: yağmur; sonra onunla biten şeye **غيثا** adını verdi. **ثعلب** şu beyti okudu:

  Ve ben hâlâ **الغيث** gibi oldum; bir defa biner
                      de yükselir ve bir defa döner de geri gelir, der: ben yenilen bir ağaç gibiyim; sonra ona **الغيث** isabet eder de geri döner; yani malım gider sonra döner. Ve **غاث الله البلاد** **يغيث غيثا**: ona **الغيث** indirdiği zaman. Ve ondan hadis: “öyleyse Allah’a dua et, bize **يغيثنا**” (yâ’nın fethiyle). **غاث** **الغيث** yeri: ona isabet etti. Ve denilir: Allah onlara **غاثهم**; ve onlara **غيث** isabet etti. Mecazdan: **غاث النور** (feth ile) **يغيث**: yani aydınlattı. **الغيث**’in cem‘i **أغياث** ve **غيوث**tur. **المخبل السعدي** dedi:

  Onun, havuzların çevresinde bir uğultusu vardır; sanki
                      onlar için bir gürültüsü olan **أغياث**’ın karşılıklı seslenişidir. Ve **غيثت الأرض** **كبيعت**: **تغاث** (evvelinin zammıyla) **غيثا**; o hâlde o **مغيثة**’dir; aslı **مغيوثة** idi; **مبيعة**’nın i‘lâli gibi i‘lâl edildi; asl üzere gayr-i معلول geldi. Dediler: **أرض مغيوثة**: yani ona **الغيث** isabet etti. Ve **غيث القوم**: onlara **الغيث** isabet etti. **الأصمعي** dedi: Bana **أبو عمرو ابن العلاء** haber verdi; dedi: **ذا الرمة**’yi şöyle derken işittim: “Allah falan oğullarının ümmetini kahretsin, ne kadar fasih!” Ona dedim: “Yağmur sizde nasıldı?” Dedi ki: “**غثنا ماشنا**”; yani **سقينا الغيث ماشنا**. Asıl **غيثنا** **كرمينا** gibidir; sonra yâ hazfedildi ve ğayn kesrelendi. Mecazdan: **فرس ذو غيث** **كصيب**: eğer koşudan sonra koşusu artıyor ise. Onlar çoğu kez atları, akışında ve süratinde yüzenle, denizle, sele, bulutla ve benzerleriyle benzetirler. Ve **بئر ذات غيث** da: yani maddesi olan. **رؤبة** dedi:

  Ben, ona doğru sığınılan yığınların oğluyum
  **ذي غيث**’ten alırız ve uzaklaştırırız

  Ve **الغيث**: suyun çokluğu. Ve **مغيثة** (mîm’in fethiyle ve zammıyla): **القادسية**’de, ona bitişik tarafta bir kuyu; suyu tatlıdır; yolun menzillerinden biridir. **مغيثه** de: **بيهق**’ta bir ?e; burada onu **الصاغاني** zikretti; hâlbuki **غ و ث** terkibinde olması daha evlâ idi. Dedim: Ve ona nisbetle **أبو المكارم إبراهيم بن علي بن أحمل المغيثي**; **زاهرا الشحامي**’den işitti. Ve kardeşi **إسماعيل** **وجيه**’den; 606 senesine kadar kaldı. Ve onu zammıyla zikreden, onu **غ و ث**’ta zikretti. **الصاغاني** dedi: **مغيثة**’yi —iki kuyunun isminde— bu terkibe getirmeyi isabetli kılan, bazılarınca ikisinde de mîm’in fethiyledir; yoksa onların zikredileceği yer **غ و ث** terkibidir; bitti. Ve **مغيث ماوان** (zamm ile): **معدن النقرة** ile **الربذة** arasında başka bir kuyu; suyu tuzludur. **أبو عمرو** şu beyti okudu:

  **ماوان**’dan acı bir su içtiler
  Ve **مغيب**’den onun gibi yahut daha kötüsünü. Ve **مغيث**: **بريرة**’nin kocası; sahabî; Allah ikisinden de razı olsun. Ve denildi: adı **مقسم**’dir, **منبر** gibi; ve denildi **معتب**’dir, **محدث** gibi. Ondan, onunla ayrılış kıssasında bir zikrediş vardır. Ve **التغيث**: semizlik; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **غيث بن مريطة بن مخزوم**; **عبس بن بغيض بن ريث بن غطفان** oğullarından: bir kol. **غيث بن عامر** **تميم**’den; adı **حبيب**’dir: bir kol. Ve **غيث** **ككيس**: **طيىء**’den **الغوث** oğlu **عمرو**’nun oğlu: bir kol. Ve bal zekâtı hadîsinde: “O ancak **ذباب غيث**’tir.” **ابن الأثير** dedi: yani arı; onu **الغيث**’e izafe etmesi, çünkü o bitkiyi ve çiçekleri arar; ikisi de **الغيث**’in tâbilerindendir. Ve **غيث مغيث**: bir yıl. Ve **غيث الأعمى**: bir şeyi talep etmek; **كراع**’dan; o, **العين** ile de (yani **غيث**)tir; ve doğru olan budur. **ابن سيده** dedi: ve ben, ihmâl edilmiş **العين**’i bir tashîf görüyorum. Ve **أبو الفرج غيث بن علي بن عبد السلام بن محمد بن جعفر الأرمنازي** kâtip, **صور** hatibi; Şam’a geldi; 509 senesinde öldü. Ve **الغيثيون**: Yemen’de, meşhur velîlerinden biri olan **أبي الغيث بن جميل**’e nisbet edilen bir cemaat; Allah bizi onlarla faydalandırsın.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَاثَ اللّٰهُ البِلَادَ
1 غَاثَ اللّٰهُ البِلَادَ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. يَغِيثُ, inf. n. غَيْثٌ, (S, O, Msb,) God watered the country, or countries, with rain. (O, Msb, TA.) And غَاثَنَا He (God) sent down rain upon us. (TA.) And غاث الغَيْثُ الأَرْضَ, (aor. and inf. n. as above, Msb,) The rain fell upon the earth. (S, O, Msb, K.) And غِيثَتِ الأَرْضُ, aor. تُغَاثُ, (S, O, Msb, K,) inf. n. as above, (S, O,) The land was watered with rain. (S, O, Msb, K.) غِيثَ القَوْمُ The people were rained upon; rain fell upon the people [or upon their land]. (TA.) And غِثَنْا مَا شِئْنَا [We were rained upon as much as we desired]: (S, O, Msb, TA:) originally غُيِثْنَا. (TA.) ― -b2- غاث النَّوْرُ (tropical:) The blossom shone. (O, K, TA.) -A2- See also 4 in art. غوث.

غيّث
2 غيّث ذ , said of a blind man, He sought, or searched, [or groped, with the hand,] for a thing: (Kr, TA:) also written [عيّث] with [the unpointed] ع, and thus correctly, though ISd thought this latter to be a mistranscription. (TA.)

تغيّث
5 تغيّث ذ He became fat: (K:) said of a camel. (TK.)

غَيْثٌ
غَيْثٌ ذ inf. n. of غَاثَ [q. v.]. (S, O, Msb.) ― -b2- And [a subst.] signifying Rain: (S, A, O, Msb, K:) or rain that occupies the space of a بَرِيد [i. e. six miles, or twelve miles,] in width: (AA, O, K:) or rain that is productive of much good; [supposed to belong to art. غوث, for it is added,] because mankind are aided thereby; thus expl. in the “ Sharh esh-Shifè: ” pl. أَغْيَاثٌ [a pl. of pauc.] and غُيُوثٌ. (TA.) [Hence a tropical usage in a saying mentioned voce ثَجَّاجٌ.] ― -b3- And [hence] ذُبَابُ غَيْثٍ [or ذُبَابُ الغَيْثِ (see ذُبَابٌ) lit. The fly of rain or the fly of the rain] signifies (assumed tropical:) the bee, or bees collectively: so called because the bee seeks after herbage and flowers, which are consequent upon the rain: (IAth, TA:) [for] ― -b4- غَيْثٌ signifies also (tropical:) Herbage (Lth, S, A, O, Msb, K) which grows by means of the water of the sky: (Lth, A, O, K:) called thus by the name of its cause. (Msb.) ― -b5- And (tropical:) Clouds. (S, O, TA.) [See an ex. voce فَرُوقَةٌ.]

غِيَاثٌ
غِيَاثٌ ذ , originally غِوَاثٌ, see in art. غوث.

غَيِّثٌ
غَيِّثٌ ذ i. q. عَيْلَمُ مَآءٍ [i. e. Water that is beneath a stratum of rock]. (TA.) [Hence] بِئْرٌ ذَاتُ غَيِّثٍ A well having a constant accession of water. (O, K.) ― -b2- And [hence] فَرَسٌ ذُو غَيِّثٍ (tropical:) A horse that performs, (O,) or that increases [his running], (K, TA,) run after run. (O, K, TA.)

أَرْضٌ مَغِيثَةٌ
أَرْضٌ مَغِيثَةٌ ذ , and ↓ مَغْيُوثَةٌ, (the latter being the original form, TA,) Land watered with rain. (S, O, Msb, K.)

غَيْثٌ مُغِيثٌ
غَيْثٌ مُغِيثٌ ذ A general rain. (TA.) [But the epithet مُغِيثٌ evidently belongs to art. غوث; and the phrase properly signifies A rain that gives aid, or succour.]

أَرْضٌ مَغْيُوثَةٌ
أَرْضٌ مَغْيُوثَةٌ ذ : see مَغِيثَةٌ.

##### Türkçe

غَاثَ اللّٰهُ البِلَادَ
1 **غَاثَ اللّٰهُ البِلَادَ** ذ , (S, O, Msb, K,) muzâri‘i **يَغِيثُ**, mastar ismi **غَيْثٌ**, (S, O, Msb,) Allah memleketi, yahut memleketleri, yağmur ile suladı. (O, Msb, TA.) Ve **غَاثَنَا** O (Allah) üzerimize yağmur indirdi. (TA.) Ve **غاث الغَيْثُ الأَرْضَ**, (muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, Msb,) yağmur yer üzerine düştü. (S, O, Msb, K.) Ve **غِيثَتِ الأَرْضُ**, muzâri‘i **تُغَاثُ**, (S, O, Msb, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (S, O,) yer yağmur ile sulandı. (S, O, Msb, K.) **غِيثَ القَوْمُ** kavim üzerine yağmur yağdırıldı; yağmur kavmin üzerine [yahut onların yerinin üzerine] düştü. (TA.) Ve **غِثَنْا مَا شِئْنَا** [dilediğimiz kadar yağmura uğratıldık]: (S, O, Msb, TA:) aslında **غُيِثْنَا**. (TA.) ― -b2- **غاث النَّوْرُ** (mecaz:) çiçek parladı. (O, K, TA.) -A2- Ayrıca **غوث** maddesinde 4’e de bak.

غيّث
2 **غيّث** ذ , kör bir adam hakkında söylenir: bir şeyi aradı, yahut araştırdı, [yahut elle yoklayarak aradı]: (Kr, TA:) ayrıca [noktasız] **ع** ile [**عيّث**] yazılır; ve böylece doğrudur; her ne kadar ISd bu ikincisini bir yanlış yazım sanmış ise de. (TA.)

تغيّث
5 **تغيّث** ذ şişmanladı: (K:) deve hakkında söylenir. (TK.)

غَيْثٌ
**غَيْثٌ** ذ **غَاثَ**’ın mastar ismidir [bk.]. (S, O, Msb.) ― -b2- Ve [bir isim olarak] Yağmur anlamındadır: (S, A, O, Msb, K:) yahut genişlikçe bir **بَرِيد**’in [yani altı milin, yahut on iki milin,] kapladığı yer kadar olan yağmur: (AA, O, K:) yahut çok hayır meydana getiren yağmur; [**غوث** maddesine ait olduğu zannedilir; çünkü şunu eklemiştir,] zira insanlar bununla yardım görür; “Sharh esh-Shifè”de böyle açıklanmıştır: çoğulu **أَغْيَاثٌ** [azlık çoğulu] ve **غُيُوثٌ**. (TA.) [Bundan dolayı **ثَجَّاجٌ** maddesinde zikredilen bir sözde mecazî bir kullanım vardır.] ― -b3- Ve [bundan dolayı] **ذُبَابُ غَيْثٍ** [yahut **ذُبَابُ الغَيْثِ** (bk. **ذُبَابٌ**) lafzen: yağmurun sineği yahut yağmurun sineği] (mecaz olduğu varsayılarak:) arı, yahut topluca arılar, anlamına gelir: böyle adlandırılmıştır; çünkü arı, yağmurun ardından gelen ot ve çiçekleri arar: (IAth, TA:) [çünkü] ― -b4- **غَيْثٌ** ayrıca (mecaz:) gökten olan su vasıtasıyla biten ot anlamına gelir (Lth, S, A, O, Msb, K): (Lth, A, O, K:) sebebinin adıyla adlandırılmıştır. (Msb.) ― -b5- Ve (mecaz:) bulutlar. (S, O, TA.) [Bir örnek için **فَرُوقَةٌ** maddesine bak.]

غِيَاثٌ
**غِيَاثٌ** ذ , aslında **غِوَاثٌ**, **غوث** maddesinde bak.

غَيِّثٌ
**غَيِّثٌ** ذ **عَيْلَمُ مَآءٍ** ile aynı anlamdadır [yani kaya tabakasının altında bulunan su]. (TA.) [Bundan dolayı] **بِئْرٌ ذَاتُ غَيِّثٍ** sürekli su artışı bulunan kuyu. (O, K.) ― -b2- Ve [bundan dolayı] **فَرَسٌ ذُو غَيِّثٍ** (mecaz:) koşu üstüne koşu koşan, (O,) yahut [koşmasını] artıran, (K, TA,) at. (O, K, TA.)

أَرْضٌ مَغِيثَةٌ
**أَرْضٌ مَغِيثَةٌ** ذ , ve ↓ **مَغْيُوثَةٌ**, (ikincisi asıl şekildir, TA,) yağmur ile sulanmış yer. (S, O, Msb, K.)

غَيْثٌ مُغِيثٌ
**غَيْثٌ مُغِيثٌ** ذ genel bir yağmur. (TA.) [Fakat sıfat **مُغِيثٌ** açıkça **غوث** maddesine aittir; ve ibare aslında “yardım eden, yahut imdat veren bir yağmur” anlamına gelir.]

أَرْضٌ مَغْيُوثَةٌ
**أَرْضٌ مَغْيُوثَةٌ** ذ : **مَغِيثَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَاثَ
غَاثَ ( y )  I ( n. ac. غَيْث 1 ),
a.  Watered; sent down rain upon.

غَيَّثَ
غَيَّثَ II ,
a.  Groped.

تَغَيَّثَ
تَغَيَّثَ V ,
a.  Became fat.

غَيْث
غَيْث 1 , ( pl. غُيُوْث 27 ),
a.  Rain.

b.  Vegetation that springs up after rain.

غَيِيْث
غَيِيْث 25 ,
a.  Pouring, raining abundantly.

غَيْث مُغِيْث
غَيْث مُغِيْث
a.  General rain.

ذُوْ غَيِّث
ذُوْ غَيِّث
a.  Swift, fleet ( horse ).

ذَاتُ غَيِّث
ذَاتُ غَيِّث
a.  Full ( well ).

##### Türkçe

غَاثَ
غَاثَ ( y ) I ( n. ac. **غَيْث** 1 ),
a. Suladı; üzerine yağmur indirdi.

غَيَّثَ
غَيَّثَ II ,
a. Yokladı.

تَغَيَّثَ
تَغَيَّثَ V ,
a. Şişmanladı.

غَيْث
**غَيْث** 1 , ( pl. **غُيُوْث** 27 ),
a. Yağmur.

b. Yağmurdan sonra biten bitki örtüsü.

غَيِيْث
**غَيِيْث** 25 ,
a. Bolca dökülen, bol yağmur yağan.

غَيْث مُغِيْث
**غَيْث مُغِيْث**
a. Genel yağmur.

ذُوْ غَيِّث
**ذُوْ غَيِّث**
a. Çabuk, çevik (at).

ذَاتُ غَيِّث
**ذَاتُ غَيِّث**
a. Dolu (kuyu).
