# غيث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غيث

الغَيْثُ: المطر والكَلأُ؛ وقيل: الأَصلُ المطر، ثم سُمِّي ما يَنْبُتُ به غَيْثاً؛ أَنشد ثعلب:
وما زِلْتُ مثلَ الغَيْثِ، يُرْكَبُ مرَّةً
فيُعْلى، ويُولَى مَرَّةً، فيُثِيبُ
يقول: أَنا كشجر يؤْكل، ثم يُصيبُه الغَيْثُ فيَرْجِعُ أَي يَذْهَبُ مالي ثم يَعُودُ، والجمع: أَغْياثٌ وغُيوثٌ؛ قال المُخَبَّلُ السَّعْدي: لها لَجَبٌ حَوْلَ الحِياضِ، كأَنه
تَجاوُبُ أَغياثٍ، لَهُنَّ هَزيمُ
وغاثَ الغَيْثُ الأَرضَ: أَصابَها، ويقال: غاثَهم اللهُ، وأَصابَهم غَيْثٌ، غاث اللهُ البلادَ يَغيثُها غَيْثاً إِذا أَنزل بها الغَيْثَ؛ ومنه الحديث: فادْعي الله يَغِيثُنا، بفتح الياء. وغِيثَتِ الأَرضُ، تُغاثُ غَيْثاً، فهي مَغِيثةٌ، ومَغْيُوثة: أَصابها الغَيْثُ. وغِيثَ القومُ: أَصابَهم الغَيْثُ. قال الأَصمعي: أَخبرني أَبو عمرو بن العَلاء قال: سمعت ذا الرُّمة يقول: قاتَلَ اللهُ أَمَةَ بني فلانٍ ما أَفْصَحَها قُلْتُ لها: كيفَ كان المطرُ عندكم؟ فقالت: غِثْنا ما شئنا. وفي حديث رُقَيقةَ: أَلا فَغِثْتم ما شئتم غِثتم، بكسر الغين، أَي سُقِيتم الغَيثَ، وهو المطر، والسؤَال منه: غِثنا؛ ومِن الإِغاثة، بمعنى الإِعانة: أَغِثْنا؛ وإِذا بَنَيتَ منه فعلاً ماضياً لم يُسَمَّ فاعله، قلت: غِثْنا، بالكسر، والأَصل غُيِثْنا، فحذفت الياء، وكسرت الغين؛ وربما سُمي السحابُ والنباتُ: غَيْثاً.
والغَيْث الكَلأُ يَنْبُتُ من ماء السماء. وفي حديث زكاة العسل: إِنما هو ذبابُ غَيْثٍ، قال ابن الأَثير: يعني النَّحْلَ، وأَضافه إِلى الغَيْثِ، لأَنه يَطلُبُ النباتَ والأَزهارَ، وهما من تَوابع الغَيْثِ. وغَيْثٌ مُغِيثٌ: عامٌّ. وبئر ذاتُ غَيِّثٍ أَي ذاتُ مادَّةِ؛ قال رؤبة: نَغْرِفُ مِن ذي غَيِّثٍ ونُؤْزِي
(* قوله «قال رؤبة إلخ» صدره كما في التكملة: أَنا ابن أَنضاد إليها أَرزي تغرف:
الانضاد الاشراف. وأرزي أَسند. أي نفضل عليه ونضعف، بضم النون.) والغَيِّثُ: عَيْلَم الماءِ. وفرس ذو غَيِّثٍ: على التشبيه، إِذا جاءه عَدْوٌ بعدَ عَدْوٍ. وغَيَّثَ الأَعمَى: طلبَ الشيءَ؛ عن كراع، وهو بالعين أَيضاً، وهو الصحيح؛ قال ابن سيده: وأُرى العين المهملة تصحيفاً. وغَيَّثٌ: رجل من طَيِّئٍ. وبنو غَيْثٍ، أَو غَيِّثٍ: حَيٌّ. وبَين مَعْدِنِ النَّقْرة والرَّبَذة موضع يعرف بمُغِيثِ ماوانَ، وماؤُه مِلْح. ومَغِيثَة: رَكِيَّةٌ أُخرى، غذبةُ الماءِ، وهي إِحدى مَناهِل الطريق مما يلي القادِسِيَّةَ؛ وأَنشد أَبو عمرو:
شَرِبْنَ من ماوانَ ماءً مُرَّا،
ومِنْ مُغِيثَ مِثْلَه، أَو شَرَّا

### Türkçe

**الغَيْثُ**: yağmur ve otlak; ve denildi ki: asıl olan yağmurdur, sonra onunla biten şeye **غَيْثاً** adı verildi; Sa‘leb inşad etti:

Ve ben hâlâ **الغَيْثِ** gibiyim; bir defa binilir
da yükseltilir; bir defa da geri çevrilir, sonra karşılığını verir

Diyor ki: Ben yenilen bir ağaç gibiyim; sonra ona **الغَيْثُ** isabet eder de geri döner; yani malım gider, sonra döner; çoğulu: **أَغْياثٌ** ve **غُيوثٌ**; el-Muhabbel es-Sa‘dî dedi:

Onun havuzların çevresinde bir uğultusu vardır; sanki o,
**أَغياثٍ**’ın karşılıklı sesleşmesidir; onlar için bir uğultu vardır

Ve **غاثَ الغَيْثُ الأَرضَ**: ona isabet etti; ve denilir: **غاثَهم اللهُ**, ve onlara **غَيْثٌ** isabet etti; **غاث اللهُ البلادَ يَغيثُها غَيْثاً**: ona **الغَيْثَ** indirdiği zaman; bundan da hadis: “O hâlde Allah’a dua et, bize **يَغِيثُنا**”, yâ’nın fethiyle. Ve **غِيثَتِ الأَرضُ، تُغاثُ غَيْثاً**; o hâlde o **مَغِيثةٌ** ve **مَغْيُوثة**’dir: ona **الغَيْثُ** isabet etti. Ve **غِيثَ القومُ**: onlara **الغَيْثُ** isabet etti. el-Asma‘î dedi: Bana Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ haber verdi, dedi ki: Zü’r-Rumme’yi şöyle derken işittim: “Allah falan oğullarının cariyesini kahretsin, ne kadar fasih!” Ona dedim ki: “Yağmur sizde nasıldı?” O dedi ki: “**غِثْنا** dilediğimiz kadar.” Ve Rukayka hadîsinde: “Dikkat edin, dilediğiniz kadar **فَغِثْتم** **غِثتم**”, ğayn’ın kesriyle; yani size **الغَيثَ** içirildi; o da yağmurdur; ondan istek: **غِثنا**; ve **الإِغاثة**’den, yardım manasında: **أَغِثْنا**; ve ondan faili adlandırılmamış geçmiş fiil bina ettiğinde, “**غِثْنا**” dersin, kesirle; aslı **غُيِثْنا** idi; sonra yâ’yı hazfettin ve ğayn’ı kestin; ve bazen bulut ve bitki de **غَيْثاً** diye adlandırılır.

Ve **الغَيْث**: gök suyundan biten otlaktır. Bal zekâtı hadîsinde: “O ancak **ذبابُ غَيْثٍ**’tir”; İbnü’l-Esîr dedi: yani arıyı kasteder; onu **الغَيْثِ**’e izafe etti; çünkü o bitkiyi ve çiçekleri arar; ikisi de **الغَيْثِ**’in tâbilerindendir. **غَيْثٌ مُغِيثٌ**: genel (yaygın). Ve **بئر ذاتُ غَيِّثٍ**: yani madde sahibi; Ru’be dedi:

**نَغْرِفُ مِن ذي غَيِّثٍ ونُؤْزِي**

(* “**قوله «قال رؤبة إلخ»**”ün başı, Tekmile’de olduğu üzere: **أَنا ابن أَنضاد إليها أَرزي تغرف: الانضاد الاشراف. وأرزي أَسند. أي نفضل عليه ونضعف، بضم النون.**)

Ve **الغَيِّثُ**: suyun çokluğu. Ve **فرس ذو غَيِّثٍ**: benzetme üzere; ona koşu ardından koşu geldiği zaman. Ve **غَيَّثَ الأَعمَى**: şeyi aradı; Kurâ‘dan; ve o, ‘ayn ile de (vardır); ve doğru olan odur; İbn Sîde dedi: ve ben, noktasız ‘ayn’ın bir tashîf olduğunu görüyorum.

Ve **غَيَّثٌ**: Tayyî’den bir adamdır. Ve **بنو غَيْثٍ** yahut **غَيِّثٍ**: bir kabiledir. Ve Ma‘dinü’n-Nakra ile er-Rabaza arasında, **مُغِيثِ ماوانَ** diye bilinen bir yer vardır; suyu tuzludur.

Ve **مَغِيثَة**: başka bir kuyu; suyu tatlıdır; ve o, Kâdisiyye tarafına düşen yol menzillerinden biridir; Ebû ‘Amr inşad etti:

Ma‘vân’dan acı bir su içtiler,
ve **مُغِيثَ**’ten de onun gibisini, yahut daha kötüsünü
