# غيد (غ-ي-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ي - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والدال
و غ د، غ د و، غ د ي، د غ ي، غ ي د مستعملات وغد: الوَغْدُ: الضَّعيفُ من الرجال، الخَفيفُ العَقْل، وقد وَغْدَ وَغادةً.
والوغدُ: ثمرة الباذنجان، قال:
يُخَضِّرُ وَجْنَتَيهِ إذا رَأَى في كلَونِ الوَغْدِ جَلاهُ الوَليُّ
غيد: الغادَهُ: الفتاةُ النَّاعمةُ، وكذلك الغَيْداءُ.
ورجلٌ أَغْيَدُ. والأَغْيَدُ: الوَسْنانُ المائل العُنُقِ.
وهو يتَغايَدُ في مَشْيهِ أي يَتمايُلُ، والجَميع الغِيدُ، وكذلك الغُصْنُ يَتَغَايدُ من رُطوبَته أي يتمايل.
غدو: غَدَا غَدْكَ: مقصور ناقص، وغَدَا غَدْوُكَ تام، وأنشد:
وما النّاسُ إِلاَّ كالدِّيارِ وأَهلها		بها يَوْمَ حَلّوُها وغَدْواً بَلاقِعُ
وغَدا غُدُوّاً، واغتَدَى اغْتِداءً.
والغُدُوُّ جمعٌ كالغَدَواتِ، والغُدَى جَمع الغُدْوَةِ، قال:
بالغُدَى والأَصائِلِ
وغدوة معرفة لا تنصرف.
والغاديةُ سحابةٌ تنشأ صَباحاً، وجمعُها غَوادي، قال:
وسقَى الغَوادي قَبْرَهُ بذَنُّوبِ
والغَدَويُّ: كُلُّ ما كان في بطون الحوامِل، وربَّما جُعِلَ في الشتاء خاصَّةً، قال:
غَدَوِيُّ كُلِّ هَبَنْقَعٍ تِنْبالِ
والغَداءُ: ما يؤكل من أول النهار.
دغي:
دُغَةُ بنت ربيعة بنِ عِجْلٍ، وُلِدَتْ في بني تَميمٍ، وهِي الجَعْراءُ، وذاك أنها ولدت فَظَنَّتْ أنها جَعَرَتْ، فقالت لأمَّها: أيفتح الجَعْرُ فاه? فقالت: نعم! ويدعى أباً، فذهَبَتْ مَثَلاً في الحُمْقِ.
دغو: دَغاوةُ: جِيلٌ من السُّودان خَلَفَ الزِّنْجِ في جزيرة البَحْرِ

##### Türkçe

غayn ve دال بابı
و غ د، غ د و، غ د ي، د غ ي، غ ي د kullanılagelenlerdir. **وغد**: **الوَغْدُ**: erkeklerden zayıf olan, aklı hafif olan; ve **وَغْدَ** **وَغادةً**.
Ve **الوغدُ**: patlıcanın meyvesi; dedi ki:
**يُخَضِّرُ وَجْنَتَيهِ إذا رَأَى في كلَونِ الوَغْدِ جَلاهُ الوَليُّ**

**غيد**: **الغادَهُ**: yumuşak (nazik) kız; ve كذلك **الغَيْداءُ**.
Ve bir erkek **أَغْيَدُ**. Ve **الأَغْيَدُ**: uykulu, boynu eğik olan.
Ve o, yürüyüşünde **يَتَغايَدُ**; yani sallanır; ve hepsi **الغِيدُ**; ve كذلك dal, rutubetinden dolayı **يَتَغَايدُ**; yani sallanır.

**غدو**: **غَدَا غَدْكَ**: kısaltılmış eksik; ve **غَدَا غَدْوُكَ** tamdır; ve inşad etti:
**وما النّاسُ إِلاَّ كالدِّيارِ وأَهلها		بها يَوْمَ حَلّوُها وغَدْواً بَلاقِعُ**
Ve **غَدا** **غُدُوّاً**; ve **اغتَدَى** **اغْتِداءً**.
Ve **الغُدُوُّ** bir çoğuldur; **الغَدَواتِ** gibi; ve **الغُدَى** **الغُدْوَةِ**’nin çoğuludur; dedi ki:
**بالغُدَى والأَصائِلِ**
Ve **غدوة** marifedir; sarf olunmaz.
Ve **الغاديةُ**: sabahleyin oluşan bir bulut; ve onun çoğulu **غَوادي**; dedi ki:
**وسقَى الغَوادي قَبْرَهُ بذَنُّوبِ**
Ve **الغَدَويُّ**: حاملlerin karınlarında olan her şey; ve belki kışta özellikle kılınır; dedi ki:
**غَدَوِيُّ كُلِّ هَبَنْقَعٍ تِنْبالِ**
Ve **الغَداءُ**: günün evvelinden yenilen şey.

**دغي**:
**دُغَةُ** bint Rabîʿa b. ʿİcl; Benî Temîm içinde doğdu; ve o **الجَعْراءُ**’dır; ve bu, onun doğurduğu ve kendisinin **جَعَرَتْ** zannettiği içindir; böylece annesine dedi: “**الجَعْرُ** ağzını açar mı?” O dedi: “Evet! ve ‘baba’ diye çağrılır”; böylece ahmaklıkta mesel oldu.

**دغو**: **دَغاوةُ**: deniz adasında zencin ardından gelen sudanlardan bir nesil.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَيَدُ: النُعومة. يقال: امرأة غَيْداءُ وغادَةٌ أيضاً، أي ناعمةٌ بيِّنة الغَيَدِ. والأغْيَدُ: الوسنان المائل العنق.

##### Türkçe

**الغَيَدُ**: yumuşaklık. Denilir ki: kadın **غَيْداءُ** ve ayrıca **غادَةٌ**; yani, yumuşak, **الغَيَدِ**i apaçık olan. Ve **الأغْيَدُ**: boynu eğik olan uykulu.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والدال
دوغ ، غيد ، وغد ، غيد ، غدا ، دغا .
دوغ : قال ابن الفرج : سمعتُ سُليمان الكلابي يقول : داغَ القومُ وداكوا : إذا عمَّهُمُ المَرضُ ، والقوم في دوغَةٍ من المرضِ وفي دوكةٍ إذا عمّهم وآذاهُمْ .
وقال غيره : أصابتنا دوغَةٌ : أي بردٌ .
وقال أبو سعيد : في فلان دوغةٌ ودَوكة أي حمقٌ .
وغد : قال الليث : الوغدُ : الخفيفُ الضَّعيفُ العقلِ ، وقد وغُدَ وغادةً .
أبو عبيد عن الكسائي : وغدْتُ القَوْم أَغدُهُم وغداً : خدمتهم ، والوغدُ منه ، يقال : رجلٌ وغْدٌ : إذا كان خادماً لقومٍ .
وقال شمر : الوغْدُ : الضَّعيفُ ، يقال : فُلانٌ من أَوغادِ القوم ومن وُغدان القوم : أي من أَذِلاَّئهم وضُعَفَائهم .
أبو عبيد عن الأصمعي : المواغَدَةَ والمواضَخَةُ : أن تسيرَ مثلَ سيرِ صاحِبِك ، قال : وقد تكونُ المواغِدَةُ للنَّاقَةِ الواحدة ، لأنَّ إحدى يديها ورجليها تُوَاغِدُ الأُخْرَى .
غيد : قال الليث : الغادَةُ : الفتاةُ النَّاعمةُ ، وكذلك الغيْدَاءُ ، والأغْيدُ : الوسنانُ المائلُ العنقِ ، ويقال : هو يتغَايدُ في مشْيهِ .
أبو عبيد عن الأصمعي : الغادَةُ من النِّساء النَّاعمةُ اللَّينة ، قال : قال : والغيداءُ : المُتَثَنِّيةُ من اللِّين .
قال أبو منصور : وجمعها غيدٌ ، وكذلك جمع الأَغيَد . والمصدر الغَيَدُ ، وقد غَيِدَ يغْيَدُ ، وغادت تَغادُ ، فهي غيداء ، والغادة اسم من هذا على فَعَلَة .
غدا : قال الليث : يقال : غدَا غدُكَ وغدَا غدوُكَ : ناقِصٌ وتام . وقال لبيدٌ في اللغةِ التَّامَّةِ :
وما النَّاسُ إلاَّ كالدِّيارِ وأَهلها
بها يوْمَ حَلُّوها وغَدْواً بلاقعُ
وقال طرفةُ في النَّاقص :
غدٌ ما غدٌ ما أقْرَبَ اليَوْمَ من غد
وقال ابن السكيت في قول اللَّهِ : ( اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ ) ( الحشر : 18 ) .
قال : قَدَّمَتْ لغدٍ بغير واوٍ فإذا صَرفُوها قالوا : غدَوتُ أغدُو غَدْواً وغدُوّاً فأعادُوا الواوَ .
قال الليث : الغُدُوُّ جمع مثل الغدوات ، والغُدَى جمع غُدوةٍ ، وأنشد :
بالغدَى والأصَائل
قال : وغُدْوةٌ معرفة لا تصرفُ ، قلت هكذا يقول .
قال النَّحْويُّونَ : إنَّها لا تنوَّنُ ولا تدخلها الألف واللام .
وسمعت أبا الجَرّاح يقول : رأيت كغدوة قطّ ، يريد كغداة يومه .
وإذ قالوا : الغَدَاةَ صَرفُوا .
قال الله : ( بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِىِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ) ( الأنعام : 52 ) ، وهي قراءة جميع القرَّاء ، إلا ما روي عن ابن عامرٍ فإنَّهُ قَرَأَهُ بالغُدوةِ ، وهي شاذَّة .
وقال ابن السكيت : يقال : إني لآتيه بالغدايا والعشايا ، أرادُوا جمع الغداةِ فأتبعُوها العَشايا لازدواج الكلام ، وإذا أفرِدَ لم يجزْ ولكن يقالُ : غَداةٌ وغدَاواتُ .
وروى أبو عمر عن الإمامين ، المبرّد وثعلب ، قالا : العربُ تقول : لدُن غدْوةً . ولَدُن غدوةٌ ، ولَدُن غدوةٍ ، قالا : فمن رفع ، أراد ، لَدُن كانت غدوةٌ ، ومن نصب ، أراد ، لدُن كان الوقْتُ غدوةً ، ومن خفضَ ، أراد ، من عند غدوةٍ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الغَدَوِيُّ بالدَّال : أن يَبيعَ الشيءَ بنِتاج ما نَزى به الكَبْشُ ذلك العامَ .
وأنشد قول الفَرَزدق :
ومُهورُ نِسْوتِهم إذا ما أَنْكَحُوا
غدَوِيُّ كلِّ هَبَنْقَعٍ تِنْبال
وقال شمر : قال بعضهم : هو الغَذوِيُّ بالذَّال في بيت الفَرزدق .
ثم قال : ويُروى عن أبي عبيدة أنه قال : كلُّ ما في بطون الحوامل غدَوِيٌّ من الإبل والشَّاءِ .
وفي لُغة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ما في بطون الشاءِ خاصَّةً .
وأنشد أبو عبيدة :
أرجو أَبا طَلْق بحُسْن ظنِّ
كالغَدَوِيِّ يُرْجَى أن يُغْنى
قال : ويُروى عن يزيدَ بن مُرَّة أنّه قال : نُهِيَ عن الغَدوِيِّ ، وهو كلُّ ما في بطون الحوامل ، كان الرَّجل يشتري بالحَمَل أو بالعَنْز أو بالدَّراهم ما في بُطون الحوامل ، وهو غَرَرٌ فنُهِيَ عن ذلك وأنشد :
أُعْطيْتَ كبْشاً وارِمَ الطِّحال
بالغَدَوِيَّات وبِالفِصَال
وعاجلاتِ آجلِ السِّخَال
في حَلَقِ الأَرْحام ذِي الأقْفال
وقال شمر : بَلَغنِي عن ابن الأعرابي أنه قال : الغَدَوِيّ : الحَمَل والجَدْي لا يُغَذَّى بلبن أمّه ، ولكن يُعاجى .
وقال الليث : الغادِيةُ : سحابةٌ تنشأُ صباحاً ، وجمْعُها : الغَوادي ، قال : والغَداءُ : ما يُؤكل أوَّلَ النهار ، وقد تغدَّى الرَّجل ، فهو مُتغدَ ، وفلانٌ يُغادِي فلاناً صباح كلِّ يومٍ وقد غَادَيته .
دغا : الحرَّانيُّ عن ابن السكيت ، يقال : فلان ذو دَغَياتٍ ودغَواتٍ : أي ذُو أخلاقٍ رديئة .
قال : ولمْ نسمَع دَغَياتٍ ولا دَغْيَةً إلاَّ في بيت يُرْوَى لرؤبة فإنه زعم أنهم يقولون دَغْيَةً ، وغيرُنا يقول : دَغوةً .
وأنشد ابن السكيت :
ذا دَغَواتٍ قُلَّبِ الأَخلاق
وقال رؤبة :
ودَغيةٍ من خَطِلٍ مُغْدَوْدِن
وقال الفرَّاء : يقال : إنّه لذو دَغواتٍ بالواو الواحدة دغيَةٌ ، وإنما أَرادوا دغيَّةً ثم خُفِّفَت كما قالوا هَيِّنٌ وهَيْنٌ .
وقال الليث : دُغةُ اسم امرأَةٍ حَمقاءَ ، يقال : فلانٌ أحْمق مِن دُغة .
وقال غيره : هيَ دُغةُ بنتُ مَغْنَج ، تزوَّجها رجلٌ فبلغَ من حُمْقها أنها حَملتْ فلما ضربها الطَّلْقُ زارتْها أُمُّها فتبرَّزَتْ ووَضَعتْ وَلداً وظنَّتْ أنها سَلَحَت فرجعَت إلى أمِّها ، فقالت لها : هل يفتحُ الجَعْرُ فاهُ ، فقالت لها : نعمْ ويرضَع ثَدْيَ أُمِّه ، فخرجَت الأمُّ ورأَتْ وَلدَها فأَخَذتْهُ .
وقال الليث : دُغَاوَةُ : جِيلٌ من السُّودان .

باب الغين والدال
دوغ ، غيد ، وغد ، غيد ، غدا ، دغا .
دوغ : قال ابن الفرج : سمعتُ سُليمان الكلابي يقول : داغَ القومُ وداكوا : إذا عمَّهُمُ المَرضُ ، والقوم في دوغَةٍ من المرضِ وفي دوكةٍ إذا عمّهم وآذاهُمْ .
وقال غيره : أصابتنا دوغَةٌ : أي بردٌ .
وقال أبو سعيد : في فلان دوغةٌ ودَوكة أي حمقٌ .
وغد : قال الليث : الوغدُ : الخفيفُ الضَّعيفُ العقلِ ، وقد وغُدَ وغادةً .
أبو عبيد عن الكسائي : وغدْتُ القَوْم أَغدُهُم وغداً : خدمتهم ، والوغدُ منه ، يقال : رجلٌ وغْدٌ : إذا كان خادماً لقومٍ .
وقال شمر : الوغْدُ : الضَّعيفُ ، يقال : فُلانٌ من أَوغادِ القوم ومن وُغدان القوم : أي من أَذِلاَّئهم وضُعَفَائهم .
أبو عبيد عن الأصمعي : المواغَدَةَ والمواضَخَةُ : أن تسيرَ مثلَ سيرِ صاحِبِك ، قال : وقد تكونُ المواغِدَةُ للنَّاقَةِ الواحدة ، لأنَّ إحدى يديها ورجليها تُوَاغِدُ الأُخْرَى .
غيد : قال الليث : الغادَةُ : الفتاةُ النَّاعمةُ ، وكذلك الغيْدَاءُ ، والأغْيدُ : الوسنانُ المائلُ العنقِ ، ويقال : هو يتغَايدُ في مشْيهِ .
أبو عبيد عن الأصمعي : الغادَةُ من النِّساء النَّاعمةُ اللَّينة ، قال : قال : والغيداءُ : المُتَثَنِّيةُ من اللِّين .
قال أبو منصور : وجمعها غيدٌ ، وكذلك جمع الأَغيَد . والمصدر الغَيَدُ ، وقد غَيِدَ يغْيَدُ ، وغادت تَغادُ ، فهي غيداء ، والغادة اسم من هذا على فَعَلَة .
غدا : قال الليث : يقال : غدَا غدُكَ وغدَا غدوُكَ : ناقِصٌ وتام . وقال لبيدٌ في اللغةِ التَّامَّةِ :
وما النَّاسُ إلاَّ كالدِّيارِ وأَهلها
بها يوْمَ حَلُّوها وغَدْواً بلاقعُ
وقال طرفةُ في النَّاقص :
غدٌ ما غدٌ ما أقْرَبَ اليَوْمَ من غد
وقال ابن السكيت في قول اللَّهِ : ( اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ ) ( الحشر : 18 ) .
قال : قَدَّمَتْ لغدٍ بغير واوٍ فإذا صَرفُوها قالوا : غدَوتُ أغدُو غَدْواً وغدُوّاً فأعادُوا الواوَ .
قال الليث : الغُدُوُّ جمع مثل الغدوات ، والغُدَى جمع غُدوةٍ ، وأنشد :
بالغدَى والأصَائل
قال : وغُدْوةٌ معرفة لا تصرفُ ، قلت هكذا يقول .
قال النَّحْويُّونَ : إنَّها لا تنوَّنُ ولا تدخلها الألف واللام .
وسمعت أبا الجَرّاح يقول : رأيت كغدوة قطّ ، يريد كغداة يومه .
وإذ قالوا : الغَدَاةَ صَرفُوا .
قال الله : ( بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِىِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ) ( الأنعام : 52 ) ، وهي قراءة جميع القرَّاء ، إلا ما روي عن ابن عامرٍ فإنَّهُ قَرَأَهُ بالغُدوةِ ، وهي شاذَّة .
وقال ابن السكيت : يقال : إني لآتيه بالغدايا والعشايا ، أرادُوا جمع الغداةِ فأتبعُوها العَشايا لازدواج الكلام ، وإذا أفرِدَ لم يجزْ ولكن يقالُ : غَداةٌ وغدَاواتُ .
وروى أبو عمر عن الإمامين ، المبرّد وثعلب ، قالا : العربُ تقول : لدُن غدْوةً . ولَدُن غدوةٌ ، ولَدُن غدوةٍ ، قالا : فمن رفع ، أراد ، لَدُن كانت غدوةٌ ، ومن نصب ، أراد ، لدُن كان الوقْتُ غدوةً ، ومن خفضَ ، أراد ، من عند غدوةٍ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الغَدَوِيُّ بالدَّال : أن يَبيعَ الشيءَ بنِتاج ما نَزى به الكَبْشُ ذلك العامَ .
وأنشد قول الفَرَزدق :
ومُهورُ نِسْوتِهم إذا ما أَنْكَحُوا
غدَوِيُّ كلِّ هَبَنْقَعٍ تِنْبال
وقال شمر : قال بعضهم : هو الغَذوِيُّ بالذَّال في بيت الفَرزدق .
ثم قال : ويُروى عن أبي عبيدة أنه قال : كلُّ ما في بطون الحوامل غدَوِيٌّ من الإبل والشَّاءِ .
وفي لُغة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ما في بطون الشاءِ خاصَّةً .
وأنشد أبو عبيدة :
أرجو أَبا طَلْق بحُسْن ظنِّ
كالغَدَوِيِّ يُرْجَى أن يُغْنى
قال : ويُروى عن يزيدَ بن مُرَّة أنّه قال : نُهِيَ عن الغَدوِيِّ ، وهو كلُّ ما في بطون الحوامل ، كان الرَّجل يشتري بالحَمَل أو بالعَنْز أو بالدَّراهم ما في بُطون الحوامل ، وهو غَرَرٌ فنُهِيَ عن ذلك وأنشد :
أُعْطيْتَ كبْشاً وارِمَ الطِّحال
بالغَدَوِيَّات وبِالفِصَال
وعاجلاتِ آجلِ السِّخَال
في حَلَقِ الأَرْحام ذِي الأقْفال
وقال شمر : بَلَغنِي عن ابن الأعرابي أنه قال : الغَدَوِيّ : الحَمَل والجَدْي لا يُغَذَّى بلبن أمّه ، ولكن يُعاجى .
وقال الليث : الغادِيةُ : سحابةٌ تنشأُ صباحاً ، وجمْعُها : الغَوادي ، قال : والغَداءُ : ما يُؤكل أوَّلَ النهار ، وقد تغدَّى الرَّجل ، فهو مُتغدَ ، وفلانٌ يُغادِي فلاناً صباح كلِّ يومٍ وقد غَادَيته .
دغا : الحرَّانيُّ عن ابن السكيت ، يقال : فلان ذو دَغَياتٍ ودغَواتٍ : أي ذُو أخلاقٍ رديئة .
قال : ولمْ نسمَع دَغَياتٍ ولا دَغْيَةً إلاَّ في بيت يُرْوَى لرؤبة فإنه زعم أنهم يقولون دَغْيَةً ، وغيرُنا يقول : دَغوةً .
وأنشد ابن السكيت :
ذا دَغَواتٍ قُلَّبِ الأَخلاق
وقال رؤبة :
ودَغيةٍ من خَطِلٍ مُغْدَوْدِن
وقال الفرَّاء : يقال : إنّه لذو دَغواتٍ بالواو الواحدة دغيَةٌ ، وإنما أَرادوا دغيَّةً ثم خُفِّفَت كما قالوا هَيِّنٌ وهَيْنٌ .
وقال الليث : دُغةُ اسم امرأَةٍ حَمقاءَ ، يقال : فلانٌ أحْمق مِن دُغة .
وقال غيره : هيَ دُغةُ بنتُ مَغْنَج ، تزوَّجها رجلٌ فبلغَ من حُمْقها أنها حَملتْ فلما ضربها الطَّلْقُ زارتْها أُمُّها فتبرَّزَتْ ووَضَعتْ وَلداً وظنَّتْ أنها سَلَحَت فرجعَت إلى أمِّها ، فقالت لها : هل يفتحُ الجَعْرُ فاهُ ، فقالت لها : نعمْ ويرضَع ثَدْيَ أُمِّه ، فخرجَت الأمُّ ورأَتْ وَلدَها فأَخَذتْهُ .
وقال الليث : دُغَاوَةُ : جِيلٌ من السُّودان .

##### Türkçe

باب **الغين** و**الدال**
**دوغ** ، **غيد** ، **وغد** ، **غيد** ، **غدا** ، **دغا** .
**دوغ** : İbnü’l-Ferec dedi: Süleyman el-Kilâbî’nin şöyle dediğini işittim: **داغَ** kavim ve **داكوا**: onlara hastalık yayıldığı zaman; kavim hastalıktan bir **دوغَةٍ** içindedir ve bir **دوكةٍ** içindedir, onlara yayıldığı ve onlara eziyet ettiği zaman.
Başkası dedi: Bize bir **دوغَةٌ** isabet etti: yani bir soğuk.
Ebû Saîd dedi: Falan kimsede bir **دوغةٌ** ve **دَوكة** vardır; yani ahmaklık.
**وغد** : Leys dedi: **الوغدُ**: hafif, zayıf akıllı; ve **وغُدَ** ve **وغادةً** olmuştur.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **وغدْتُ** kavmi, **أَغدُهُم** **وغداً**: onlara hizmet ettim; ve **الوغدُ** ondandır; denir: **رجلٌ وغْدٌ**: bir kavme hizmetçi olduğu zaman.
Şemmer dedi: **الوغْدُ**: zayıf; denir: falan, kavmin **أَوغادِ**’ındandır ve kavmin **وُغدان**’ındandır: yani onların zelillerinden ve zayıflarındandır.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **المواغَدَةَ** ve **المواضَخَةُ**: arkadaşının yürüyüşü gibi yürümen; dedi: ve **المواغِدَةُ** tek bir dişi deve için de olur; çünkü onun iki elinden ve iki ayağından biri ötekine **تُوَاغِدُ**.
**غيد** : Leys dedi: **الغادَةُ**: yumuşak kız; aynı şekilde **الغيْدَاءُ**; ve **الأغْيدُ**: uykulu, boynu eğik; ve denir: o, yürüyüşünde **يتغَايدُ**.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الغادَةُ** kadınlardan yumuşak, esnek olandır; dedi: dedi: ve **الغيداءُ**: yumuşaklıktan salınan.
Ebû Mansûr dedi: ve onun çoğulu **غيدٌ**’dir; aynı şekilde **الأَغيَد**’in çoğulu. Masdar **الغَيَدُ**’dir; ve **غَيِدَ** **يغْيَدُ** olmuştur; ve **غادت** **تَغادُ**; o hâlde o **غيداء**’dır; ve **الغادة** bunun üzerinden **فَعَلَة** vezninde bir isimdir.
**غدا** : Leys dedi: denir: **غدَا غدُكَ** ve **غدَا غدوُكَ**: eksik ve tam. Lebîd tam lugatta şöyle dedi:
وما النَّاسُ إلاَّ كالدِّيارِ وأَهلها
بها يوْمَ حَلُّوها وغَدْواً بلاقعُ
Tarafe eksikte şöyle dedi:
غدٌ ما غدٌ ما أقْرَبَ اليَوْمَ من غد
İbnü’s-Sikkît, Allah’ın sözü hakkında: ( **اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ** ) ( **الحشر : 18** ).
Dedi: **قَدَّمَتْ** yarın için vavsızdır; onu i‘rabladıkları zaman dediler: **غدَوتُ** **أغدُو** **غَدْواً** ve **غدُوّاً**; böylece vavı geri getirdiler.
Leys dedi: **الغُدُوُّ** **الغدوات** gibi bir çoğuldur; ve **الغُدَى** **غُدوةٍ**’nin çoğuludur; ve şu beyit okundu:
بالغدَى والأصَائل
Dedi: ve **وغُدْوةٌ** marifedir, i‘rab almaz; dedim: işte böyle söylüyor.
Nahivciler dedi: o, tenvinlenmez ve ona elif-lâm girmez.
Ebû’l-Cerrâh’ı şöyle derken işittim: “Hiç **كغدوة** gibi görmedim”; kendi gününün **كغداة**’sini kastediyor.
Ve dedikleri zaman: **الغَدَاةَ** i‘rabladılar.
Allah dedi: ( **بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِىِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ** ) ( **الأنعام : 52** ); ve bu, bütün kurrânın kıraatidir; ancak İbn Âmir’den rivayet edilene göre o, onu **بالغُدوةِ** diye okumuştur; ve o şâzdır.
İbnü’s-Sikkît dedi: denir: “Ben ona **بالغدايا** ve **العشايا** ile gelirim”; **الغداةِ**’nin çoğulunu kastettiler de sözün ikileşmesi için ona **العشايا**’yı tâbi kıldılar; tekil yapıldığı zaman câiz olmaz; fakat denir: **غَداةٌ** ve **غدَاواتُ**.
Ebû Ömer, iki imamdan, el-Müberred ve Sa‘leb’den rivayet etti; ikisi dedi: Araplar der: **لدُن غدْوةً**. Ve **لَدُن غدوةٌ** ve **لَدُن غدوةٍ**; ikisi dedi: kim ref‘ ederse, “**لَدُن** idi, **غدوةٌ** oldu”yu kasteder; kim nasb ederse, “**لَدُن** idi, vakit **غدوةً** oldu”yu kasteder; kim cer ederse, “**غدوةٍ** yanından”ı kasteder.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الغَدَوِيُّ** **بالدَّال**: o yıl koçun üzerine sıçradığı doğumla bir şeyi satmandır.
Ferazdak’ın sözünü okudu:
ومُهورُ نِسْوتِهم إذا ما أَنْكَحُوا
غدَوِيُّ كلِّ هَبَنْقَعٍ تِنْبال
Şemmer dedi: bazısı dedi ki: Ferazdak’ın beytinde o, **الغَذوِيُّ** **بالذَّال**’dır.
Sonra dedi: Ebû Ubeyde’den şöyle dediği rivayet olunur: hamilelerin karınlarında olan her şey, develerden ve koyundan **غدَوِيٌّ**’dir.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) lugatında ise, özellikle koyunların karınlarında olan şeydir.
Ebû Ubeyde okudu:
أرجو أَبا طَلْق بحُسْن ظنِّ
كالغَدَوِيِّ يُرْجَى أن يُغْنى
Dedi: Yezîd b. Murra’dan şöyle dediği rivayet olunur: **الغَدوِيِّ**’den nehyedildi; o, hamilelerin karınlarında olan her şeydir; adam, hamilelerin karınlarında olanı kuzu ile veya keçi ile veya dirhemlerle satın alırdı; bu bir **غَرَرٌ**’dır; bundan dolayı nehyedildi; ve şu beyit okundu:
أُعْطيْتَ كبْشاً وارِمَ الطِّحال
بالغَدَوِيَّات وبِالفِصَال
وعاجلاتِ آجلِ السِّخَال
في حَلَقِ الأَرْحام ذِي الأقْفال
Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî’den bana ulaştı ki o şöyle dedi: **الغَدَوِيّ**: kuzu ve oğlaktır; anasının sütüyle beslenmez, fakat **يُعاجى** edilir.
Leys dedi: **الغادِيةُ**: sabahleyin oluşan bulut; onun çoğulu: **الغَوادي**; dedi: ve **الغَداءُ**: günün başında yenilen şeydir; adam **تغدَّى** etmiştir; o hâlde o **مُتغدَ**’dır; ve falan, falanı her gün sabah **يُغادِي** eder; ve ben onu **غَادَيته**.
**دغا** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir: falan **ذو دَغَياتٍ** ve **دغَواتٍ**: yani kötü huylar sahibi.
Dedi: **دَغَياتٍ** ve **دَغْيَةً**’yi ancak Ru’be’ye rivayet olunan bir beyitte işittik; çünkü onların **دَغْيَةً** dediklerini iddia etti; başkalarımız ise **دَغوةً** der.
İbnü’s-Sikkît okudu:
ذا دَغَواتٍ قُلَّبِ الأَخلاق
Ru’be dedi:
ودَغيةٍ من خَطِلٍ مُغْدَوْدِن
Ferrâ dedi: denir: o, tek vav ile **ذو دَغواتٍ**’tır; **دغيَةٌ**; ancak onlar **دغيَّةً** istemişlerdi, sonra “**هَيِّنٌ** ve **هَيْنٌ**” dedikleri gibi hafifletildi.
Leys dedi: **دُغةُ** ahmak bir kadının adıdır; denir: falan, **دُغة**’den daha ahmaktır.
Başkası dedi: o, **دُغةُ بنتُ مَغْنَج**’dir; bir adam onunla evlendi; onun ahmaklığından şu dereceye vardı ki hamile kaldı; sonra doğum sancısı onu vurunca annesi onu ziyaret etti; o da açık yere çıktı ve bir çocuk doğurdu ve kendisinin pislediğini sandı; annesine geri döndü; ona dedi ki: “**الجَعْرُ** ağzını açar mı?”; o da ona dedi ki: “Evet; ve anasının memesini emer”; bunun üzerine anne çıktı ve çocuğunu gördü de onu aldı.
Leys dedi: **دُغَاوَةُ**: Sudanlılardan bir nesildir.

**غين** ve **دال** babı

**دوغ** , **غيد** , **وغد** , **غيد** , **غدا** , **دغا** .

**دوغ** : İbnü’l-Ferec dedi: Süleyman el-Kilâbî’yi şöyle derken işittim: **داغَ القومُ وداكوا**: onlara hastalık umumî olunca; kavim hastalıktan bir **دوغَةٍ** içindedir ve bir **دوكةٍ** içindedir, onlara umumî olup onlara eziyet edince.

Başkası dedi: Bize bir **دوغَةٌ** isabet etti: yani bir soğuk.

Ebû Saîd dedi: Falan kimsede bir **دوغةٌ** ve **دَوكة** vardır, yani ahmaklık.

**وغد** : Leys dedi: **الوغدُ**: hafif, zayıf akıllı; ve **وغُدَ** (oldu) **وغادةً**.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **وغدْتُ القَوْم أَغدُهُم وغداً**: onlara hizmet ettim; ve **الوغدُ** ondandır; denir: **رجلٌ وغْدٌ**: bir kavme hizmetçi olunca.

Şemmer dedi: **الوغْدُ**: zayıf; denir: falan, kavmin **أَوغادِ**’ındandır ve kavmin **وُغدان**’ındandır: yani onların zelillerinden ve zayıflarındandır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **المواغَدَةَ** ve **المواضَخَةُ**: arkadaşının yürüyüşü gibi yürümen; dedi: ve **المواغِدَةُ** tek bir deve için de olur; çünkü onun iki elinden ve iki ayağından biri ötekine **تُوَاغِدُ**.

**غيد** : Leys dedi: **الغادَةُ**: yumuşak kız; ve aynı şekilde **الغيْدَاءُ**; ve **الأغْيدُ**: uykulu, boynu eğik; ve denir: o, yürüyüşünde **يتغَايدُ**.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: kadınlardan **الغادَةُ**: yumuşak, esnek olan; dedi: dedi: ve **الغيداءُ**: yumuşaklıktan salınan.

Ebû Mansûr dedi: onun çoğulu **غيدٌ**’dir; ve aynı şekilde **الأَغيَد**’in çoğulu. Masdar **الغَيَدُ**’dir; ve **غَيِدَ يغْيَدُ**; ve **غادت تَغادُ**; artık o **غيداء**’dır; ve **الغادة** bunun üzerinden **فَعَلَة** vezninde bir isimdir.

**غدا** : Leys dedi: denir: **غدَا غدُكَ** ve **غدَا غدوُكَ**: eksik ve tam. Lebîd tam lugatta şöyle dedi:
وما النَّاسُ إلاَّ كالدِّيارِ وأَهلها
بها يوْمَ حَلُّوها وغَدْواً بلاقعُ

Tarafe eksikte şöyle dedi:
غدٌ ما غدٌ ما أقْرَبَ اليَوْمَ من غد

İbnü’s-Sikkît, Allah’ın sözü hakkında: **( اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ )** (**الحشر : 18**).
Dedi: **قَدَّمَتْ** yarın için vavsızdır; onu sarf edince dediler: **غدَوتُ أغدُو غَدْواً وغدُوّاً**; böylece vavı iade ettiler.

Leys dedi: **الغُدُوُّ** **الغدوات** gibi bir cem‘dir; ve **الغُدَى** **غُدوةٍ**’nin cem‘idir; ve şu beyit okundu:
بالغدَى والأصَائل

Dedi: **وغُدْوةٌ** marifedir, sarf olunmaz; dedim: işte böyle söylüyor.

Nahivciler dedi: o tenvinlenmez ve ona elif-lâm girmez.

Ebû’l-Cerrâh’ı şöyle derken işittim: “Hiç **كغدوة** gibi (bir şey) gördüm,” yani gününün **كغداة**’ı.

Ve **الغَدَاةَ** dediklerinde sarf ettiler.

Allah dedi: **( بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِىِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ )** (**الأنعام : 52**) ve bu, bütün kurrânın kıraatidir; ancak İbn Âmir’den rivayet olunan müstesna; çünkü o onu **بالغُدوةِ** diye okudu; ve o şâzdır.

İbnü’s-Sikkît dedi: denir: “Ben ona **بالغدايا** ve **العشايا** ile gelirim”; **الغداةِ**’nin cem‘ini kastettiler de sözün ikililiği için ona **العشايا**’yı tâbi kıldılar; tekil kılınınca câiz olmaz; fakat denir: **غَداةٌ** ve **غدَاواتُ**.

Ebû Ömer, iki imamdan, Müberred ve Sa‘leb’den rivayet etti; dediler: Araplar der: **لدُن غدْوةً**. ve **لَدُن غدوةٌ** ve **لَدُن غدوةٍ**; dediler: kim ref‘ ederse, “**لَدُن** (vakti) **كانت غدوةٌ** idi”yi kasteder; kim nasb ederse, “**لدُن** (o) vakit **غدوةً** idi”yi kasteder; kim cer ederse, “**من عند غدوةٍ**”yi kasteder.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الغَدَوِيُّ** **بالدَّال**: o yıl koçun üzerine sıçradığı doğumun neticesiyle bir şeyi satmandır.

Ferazdak’ın sözünü okudu:
ومُهورُ نِسْوتِهم إذا ما أَنْكَحُوا
غدَوِيُّ كلِّ هَبَنْقَعٍ تِنْبال

Şemmer dedi: bazısı dedi: Ferazdak’ın beytinde o, **الغَذوِيُّ** **بالذَّال**’dır.

Sonra dedi: Ebû Ubeyde’den şöyle dediği rivayet olunur: hamilelerin karınlarında olan her şey, develerden ve koyunlardan **غدَوِيٌّ**’dir.

Ve Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) lugatında, koyunların karınlarında olan şey özellikle (böyledir).

Ebû Ubeyde okudu:
أرجو أَبا طَلْق بحُسْن ظنِّ
كالغَدَوِيِّ يُرْجَى أن يُغْنى

Dedi: Yezîd b. Murre’den şöyle dediği rivayet olunur: **الغَدوِيِّ**’den nehy olundu; o, hamilelerin karınlarında olan her şeydir; adam, hamilelerin karınlarında olanı kuzu ile veya keçi ile veya dirhemlerle satın alırdı; ve o bir **غَرَرٌ**’dır; bundan dolayı ondan nehy olundu; ve şu beyit okundu:
أُعْطيْتَ كبْشاً وارِمَ الطِّحال
بالغَدَوِيَّات وبِالفِصَال
وعاجلاتِ آجلِ السِّخَال
في حَلَقِ الأَرْحام ذِي الأقْفال

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî’den bana ulaştı ki o dedi: **الغَدَوِيّ**: kuzu ve oğlaktır; anasının sütüyle beslenmez, fakat **يُعاجى**.

Leys dedi: **الغادِيةُ**: sabahleyin oluşan bir bulut; onun cem‘i: **الغَوادي**; dedi: ve **الغَداءُ**: günün evvelinde yenilen şey; ve adam **تغدَّى**; artık o **مُتغدَ**’dır; ve falan, falanı her gün sabah **يُغادِي**; ve ben onu **غَادَيته**.

**دغا** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir: falan **ذو دَغَياتٍ** ve **دغَواتٍ**: yani kötü ahlâk sahibi.

Dedi: **دَغَياتٍ** ve **دَغْيَةً**’yi ancak Rü’be’ye rivayet olunan bir beyitte işitmedik; çünkü onların **دَغْيَةً** dediklerini iddia etti; başkalarımız ise **دَغوةً** der.

İbnü’s-Sikkît okudu:
ذا دَغَواتٍ قُلَّبِ الأَخلاق

Rü’be dedi:
ودَغيةٍ من خَطِلٍ مُغْدَوْدِن

Ferrâ dedi: denir: o, tek vav ile **ذو دَغواتٍ**’tır; **دغيَةٌ** (vardır); ancak onlar **دغيَّةً** kastettiler, sonra hafifletildi; tıpkı **هَيِّنٌ** ve **هَيْنٌ** dedikleri gibi.

Leys dedi: **دُغةُ** ahmak bir kadının adıdır; denir: falan, **دُغة**’dan daha ahmaktır.

Başkası dedi: o, **دُغةُ بنتُ مَغْنَج**’dir; bir adam onunla evlendi; onun ahmaklığından şu dereceye vardı ki hamile kaldı; sonra doğum sancısı onu vurunca annesi onu ziyaret etti; o da açık yere çıktı ve bir çocuk doğurdu ve onun dışkıladığını sandı; annesine döndü; ona dedi ki: “**الجَعْرُ** ağzını açar mı?” O da ona dedi ki: “Evet; ve anasının memesini emer.” Bunun üzerine anne çıktı ve çocuğunu gördü de onu aldı.

Leys dedi: **دُغَاوَةُ**: Sudanlılardan bir nesildir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ي د
امرأة غيداء وغادة‏:‏ ناعمة وتقول‏:‏ نساء جيدٌ غيد يوم لقائهنّ عيد‏.‏
ونبات أغيد‏:‏ ناعم‏.‏
وهم من النعاس غيدٌ‏:‏ ميل الأعناق‏.‏
وهو يتغايد في مشيته‏:‏ يتمايل‏.‏

##### Türkçe

غ ي د
**امرأة غيداء** ve **غادة**: yumuşak; ve şöyle der:
نساء جيدٌ غيد يوم لقائهنّ عيد.‏

**ونبات أغيد**: yumuşak.

Onlar, uyuklamadan dolayı **غيدٌ**: boyunların eğilmesi.

O, yürüyüşünde **يتغايد**: salınır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

غَيِدَ غَيَداً وهو أَغْيَدُ: مالت عنقُه ولانَتْ أَعْطافُه، وقيل: استرخت عنقه. وظبي أَغْيَدُ كذلك؛ والأَغْيَدُ: الوَسنانُ المائلُ العنق. ويقال: هو يَتَغايدُ في مَشْيِه؛ فأَما ما أَنشده ابن الأَعرابي من قوله:
ولَيْلٍ هَدَيْتُ به فِتْيَةً،
سُقُوا بِصُبابِ الكَرَى الأَغْيدِ
فإِنما أَرادَ الكَرَى الذي يَعُودُ منه الرَّكْبُ غِيداً، وذلك لِمَيَلانهم على الرحال من نَشْوَة الكَرى طَورْاً كذا وطَورْاً كذا، لا لأَن الكَرى نفسَه أَغْيَدُ لأَن الغَيَدَ إِنما يكون في مُتَجَسِّم والكرى ليس بجسم. والغَيَدُ: النُّعومةُ. والأَغْيَدُ من البنات: الناعم المتثني. والغَيْداء: المرأَة المتثنية من اللين، وقد تغايدت في مَشْيِها. والغادَةُ: الفتاة الناعمة اللينة؛ وكذلك الغَيْداءُ بَيِّنَةُ الغَيَدِ، وكلُّ خُوطٍ ناعمٍ مادَ غادٌ. وشجرة غادَةٌ: رَيَّا غَضَّةٌ، وكذلك الجاريةُ الرَّطْبَةُ الشِّطْبَةُ؛ قال:
وما جَأَبَةُ المِدْرَى خَذولٌ خِلالُها
أَراكٌ بِذِي الرَّيَّانِ، غادٌ صَرِيمُها
وغادَةُ: موضع؛ قال ساعدة
بن جُؤَيَّة الهذلي:
فما راعَهُمْ إِلا أَخوهم، كأَنه،
بَغادَةَ، فتخاءُ العِظامِ تَحومُ
(* قوله «فتخاء العظام» كذا بالأصل وشرح القاموس. والذي بياقوت في معجمه: فتخاء الجناح بدل العظام وهو المعروف في الأشعار وكتب اللغة، يقال عقاب فتخاء لأنها إذا انحطت كسرت جناحيها وغمزتهما وهذا لا يكون إلا من اللين).
قال ابن سيده: وهو بالياء لأَنا لم نجد في الكلام«غ و د» قال: وكلمة لأَهل الشِّحْرِ يقولون غِيدِ غِيدِ أَي اعْجَلْ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**غَيِدَ** **غَيَداً** ve o **أَغْيَدُ**dur: boynu eğildi ve yanları yumuşadı; ve denildi ki: boynu gevşedi. Ve **ظبي أَغْيَدُ** da böyledir; ve **الأَغْيَدُ**: boynu eğik olan uykulu.

Ve denilir: o yürüyüşünde **يَتَغايدُ**; fakat İbnü’l-A‘râbî’nin şu sözünden rivayet ederek okuduğu şeye gelince:
ولَيْلٍ هَدَيْتُ به فِتْيَةً،
سُقُوا بِصُبابِ الكَرَى الأَغْيدِ
O, ancak, ondan binekli topluluğun **غِيداً** olarak döndüğü **الكَرَى**yı kastetmiştir; bu da, onların, uyku sarhoşluğundan dolayı, eyerler üzerinde bir kez şöyle bir kez böyle eğilmelerindendir; yoksa **الكَرى**nın kendisinin **أَغْيَدُ** olması için değildir; çünkü **الغَيَدَ** ancak cisimleşmiş olanda olur, **الكرى** ise cisim değildir.

Ve **الغَيَدُ**: yumuşaklıktır. Ve kızlardan **الأَغْيَدُ**: yumuşak, salınarak bükülen. Ve **الغَيْداء**: yumuşaklıktan salınarak bükülen kadın; yürüyüşünde **تغايدت**.

Ve **الغادَةُ**: yumuşak, nazik kız; ve yine **الغَيْداءُ**: **الغَيَدِ**i açık olan. Ve her yumuşak dal, sallandı: **غادٌ**. Ve **شجرة غادَةٌ**: sulak, taze. Ve yine: taze, körpe, ince yapılı câriye; dedi ki:
وما جَأَبَةُ المِدْرَى خَذولٌ خِلالُها
أَراكٌ بِذِي الرَّيَّانِ، غادٌ صَرِيمُها

Ve **غادَةُ**: bir yerdir; Sâ‘ide b. Cu’eyye el-Hüzelî dedi:
فما راعَهُمْ إِلا أَخوهم، كأَنه،
بَغادَةَ، فتخاءُ العِظامِ تَحومُ
(* Onun “**فتخاء العظام**” sözü: asılda ve Kāmûs’un şerhinde böyledir. Yâkūt’un Mu‘cem’inde olan ise: **فتخاء الجناح** “**العظام**” yerine; ve bu, şiirlerde ve lugat kitaplarında bilinenidir; **عقاب فتخاء** denilir; çünkü o, alçaldığı zaman iki kanadını kırar ve ikisini ezer; bu ise ancak yumuşaklıktan olur).

İbn Sîde dedi ki: O, **الياء** iledir; çünkü sözde “**غ و د**” bulmadık. Dedi ki: Ve **الشِّحْرِ** ehline ait bir kelime: **غِيدِ غِيدِ** derler; yani: acele et. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ي د * * الغَيَد * بفتحتين النعومة وامرأة * غَيْدَاءُ * و * غادَةٌ * أي ناعمة و * الأَغْيَد * الوسنان المائل العنق

##### Türkçe

* غ ي د * * **الغَيَد** *iki fetha ile* yumuşaklıktır; ve kadın: **غَيْدَاءُ** ve **غادَةٌ**; yani yumuşak. Ve **الأَغْيَد**: uykulu, boynu eğik olan.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

غيد، كفرح، غيدا، وهو أغيد: مالت عنقه، ولا نت أعطافه وقيل: استرخت عنقه، وظبي أغيد لذلك. والغيداء: المرأة المتثنية لينا، وقد تغايدت في مشيتها: تمايلت والغيد: النعومة. والأغيد من النبات: الناعم المتثن. والأغيد: المكان الكثير النبات، وهو مجاز، ومثل ذلك ما أنشده ابن الأعرابي من قوله:
  وليل هـديت بـه فـتـية                      سقوا بصباب الكرى الأغيد فإنه أراد الكرى الذي يعود منه الركب غيدا وذلك لميلانهم على الرحال من نشوة الكرى، طورا كذا، وطورا كذا، لا لأن الكرى نفسه أغيد، لأن الغيد إنما يكون في متجسم، والكرى ليس بجسم، والأغيد: الوسنان المائل العنق وهي غيداء، وهن غيد،ومن سجعات الأساس: نساء جيد غيد، يوم لقائهن عيد. وهم من النعأس غيد، أي ميل الأعناق. وغيدان، بفتح فسكون: ع باليمن سمي باسم غيدان بن حجر بن ذي رعين، أحد ملوكهم. والغيدان من الشباب: أوله، وهو العنفوان. والغادة: المرأة، وفي اللسان: الفتاة الناعمة اللينة الأعطاف، وكذلك الغيداء، وهي البينة الغيد، محركة. والغادة الشجرة الغضة، يقال: شجرة غادة، إذا كانت ريا غضة، وكل خوط ناعم ماد: غاد. وكذلك الجارية الرطبة الشطبة، قال:
  وما جابة المدرى خذول خلالها                      أراك بذي الريان غاد صريمها وغادة: ع ، قال ساعدة بن جؤية الهذلي:
  فما راعهم إلا أخوهم كانه                      بغأدة فتخاء العظام تحوم قال ابن سيده: وهو بالياء، لأنا لم نجد في الكلام: غ و د. قال: وكلمة لأهل الشحر، يقولون: غيد غيد، أي اعجل، والله أعلم.
 ومما يستدرك عليه: فلان يتغايد في مشيته، أي يتمايل. وبردية، غيدانة: غضة. وذو غيدان بن حجر من الأقيال، ويروى بالمهلمة. والغويدين: قرية بنسف، منها أحمد بن عمرأن بن موسى بن جبير، عن أبي عبد الله الهروي. ويروى بالموحدة، بدل التحتية.

##### Türkçe

غيد, **فرح** gibi, **غيدا** (masdar), ve o **أغيد**: boynu eğildi; yanları yumuşadı; ve denildi ki: boynu gevşedi; ve bu sebeple **أغيد** bir ceylan (vardır). Ve **الغيداء**: yumuşakça kıvrıla kıvrıla yürüyen kadın; ve yürüyüşünde **تغايدت**: salındı. Ve **الغيد**: yumuşaklıktır. Ve bitkiden **الأغيد**: yumuşak, kıvrımlı olandır. Ve **الأغيد**: bitkisi çok olan yer; ve o mecazdır. Ve bunun benzeri, İbnü’l-A‘râbî’nin şu sözünden inşad ettiği şeydir:
  Ve bir gece ki onunla delikanlılara yol gösterildim                      **الأغيد** uykunun sızmasıyla sulandılar
Çünkü o, bineklerin ondan dolayı **غيدا** olarak döndüğü uykuyu kastetti; bu da, uykunun sarhoşluğundan dolayı onların semerler üzerinde yana yatmalarındandır; bazen şöyle, bazen böyle; uykunun kendisi **أغيد** olduğu için değil; çünkü **الغيد** ancak cisimleşmiş olanda olur; uyku ise cisim değildir. Ve **الأغيد**: boynu eğik olan uykulu kimsedir; o **غيداء**dır; ve onlar **غيد**dir. Ve **الأساس**’ın seci‘lerinden: **نساء** **جيد** **غيد**، **يوم** **لقائهن** **عيد**. Ve onlar **النعأس**’tan **غيد**dir; yani boyunların eğilmesidir. Ve **غيدان** (fetha ile sonra sükûn): Yemen’de bir yer; **غيدان بن حجر بن ذي رعين** adıyla adlandırıldı; onların krallarından biridir. Ve gençlikten **الغيدان**: onun başlangıcıdır; ve o, delikanlılığın ilk coşkunluğudur. Ve **الغادة**: kadındır; ve **اللسان**’da: yanları yumuşak, nazik, yumuşak kız; ve كذلك **الغيداء**; ve o, açıkça **الغيد** olan (kadın)dır; harekeli. Ve **الغادة**: taze ağaçtır; denir ki: **شجرة غادة**; eğer suya kanmış, taze ise. Ve her yumuşak, uzayıp sarkan dal: **غاد**. Ve كذلك taze, körpe cariye; dedi ki:
  Ve ne de sert toprağın yarıp açanı; içlerinde ağır davranan                      Sana **ذي الريان**’da, koparılışı **غاد** (olan)ı gösteriyorum
Ve **غادة**: bir yer (adı), dedi Sâ‘ide b. Cüveyye el-Hüzelî:
  Onları ancak kardeşleri ürküttü; sanki o                      **بغأدة**’de, kemikleri gevşek, dolaşır
İbn Sîde dedi ki: o, **الياء** iledir; çünkü sözde **غ و د** bulmadık. Dedi ki: ve Şihr ehline ait bir kelime: **غيد غيد**; yani “acele et”; Allah daha iyi bilir.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: falan yürüyüşünde **يتغايد**; yani salınır. Ve bir bürde (nisbesi), **غيدانة**: taze. Ve **ذو غيدان بن حجر** **الأقيال**’dendir; ve **المهلمة** ile rivayet edilir. Ve **الغويدين**: Nasaf’ta bir köy; ondan Ahmed b. Ömerân b. Mûsâ b. Cübeyr (vardır), Ebû Abdillâh el-Herevî’den. Ve **الموحدة** ile rivayet edilir; **التحتية** yerine.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَيِدَ
1 غَيِدَ ذ , aor. غَيَدَ , (L, K,) inf. n. غَيَدٌ, (L,) He had a bending neck, and limber sides: (L, K:) or he had a lax, or limber, neck. (L.) ― -b2- [And غَيِدَت is app. said of a young woman as meaning She was soft, or tender; or soft, or tender, and limber in the sides. (See غَيَدٌ below.) ― -b3- And غَيِدَ He was, or became, drowsy; or drowsy and with a bending of the neck. (See, again, غَيَدٌ below.)]

تغايد
6 تغايد ذ He affected a bending of his body, or he bent his body, from side to side, in his gait. (A.) And تغايدت She (a woman, L) affected a bending of her body, or bent her body, (L, K, TA,) from side to side, (TA,) in her gait, by reason of softness, or limberness. (L, K, TA.)

غَادٌ
غَادٌ ذ A fresh, tender, juicy twig: (L:) and so غَادَةٌ applied to a tree (شَجَرَةٌ). (L, K.) ― -b2- And the latter, A soft, or tender, goodly, thin-skinned, plump, and fresh, or flourishing, young woman: (L:) or, (S, A, L, K,) as also ↓ غَيْدَآءُ, (S, A, K,) a woman, soft, or tender: (S, A:) or soft, or tender, and limber (L, K, TA) in the sides. (TA.)

غِيدِ غِيدِ
غِيدِ غِيدِ ذ , or غِيدْ غِيدْ, (accord. to different copies of the K,) Hasten thou; make haste; be quick: (K:) a word of the people of Esh-Shihr. (TA.)

غَيَدٌ
غَيَدٌ ذ [mentioned above as an inf. n.], in a woman, (S, K,) or in a young woman, (L,) Softness, or tenderness, (S, L, K,) and limberness (L, K) of the sides. (L.) ― -b2- And Drowiness: (A:) [or drowsiness with a bending of the neck: see أَغْيَدُ.]

غَيْدَانٌ
غَيْدَانٌ ذ The prime, spring, or first part, of youth. (Ibn-'Abbلd, O, K, TA.)

أَغْيَدُ
أَغْيَدُ ذ A plant, or herbage, soft, or tender, and bending. (L, K.) ― -b2- And (tropical:) A place abounding with plants, or herbage, (O, K, TA,) bending by reason of softness. (O.) ― -b3- Also A man, and a gazelle, having a bending neck, and limber sides: or having a lax, or limber, neck. (L.) And [the fem.] غَيْدَآءُ (L, K) A woman (L) who bends her body, or affects a bending thereof, by reason of her softness, or limberness. (L, K.) See also غَادٌ. ― -b4- Also Drowsy, and having a bending of the neck: (S, A, L, K:) fem. غَيْدَآءُ: (TA:) and pl. غِيدٌ. (L.) الكَرَى الأَغْيَدُ, occurring in a verse cited voce صُبَابَةٌ [q. v.], means (tropical:) Drowsiness that makes one to bend the neck from side to side. (L, TA.)

##### Türkçe

**غَيِدَ**
1 **غَيِدَ** **ذ** , muzâri‘ **غَيَدَ** , (L, K,) mastar ismi **غَيَدٌ**, (L,) Onun bükülen bir boynu ve gevşek yanları vardı: (L, K:) yahut onun gevşek, veya yumuşak, bir boynu vardı. (L.) ― -b2- [Ve **غَيِدَت** görünüşe göre genç bir kadın hakkında, “O yumuşak, veya nazik idi; yahut yumuşak, veya nazik, ve yanlarda yumuşak idi” mânâsıyla söylenir. (Aşağıda **غَيَدٌ**’e bak.) ― -b3- Ve **غَيِدَ** O uykulu idi, yahut uykulu oldu; yahut uykulu ve boynun bükülmesiyle birlikte idi. (Yine aşağıda **غَيَدٌ**’e bak.)]

**تغايد**
6 **تغايد** **ذ** O, yürüyüşünde bedeninin bükülmesini yapmacık olarak gösterdi; yahut bedenini bir yandan bir yana büktü. (A.) Ve **تغايدت** O (bir kadın, L) yürüyüşünde, yumuşaklık veya yumuşaklık sebebiyle, bedeninin bükülmesini yapmacık olarak gösterdi; yahut bedenini, (L, K, TA,) bir yandan bir yana, (TA,) büktü. (L, K, TA.)

**غَادٌ**
**غَادٌ** **ذ** Taze, nazik, sulu bir dal: (L:) ve bunun gibi **غَادَةٌ** bir ağaca (**شَجَرَةٌ**) uygulanır. (L, K.) ― -b2- Ve ikincisi, İnce derili, dolgun, ve taze, yahut serpilmiş, yumuşak, veya nazik, güzel bir genç kadın: (L:) yahut, (S, A, L, K,) bunun gibi ayrıca ↓ **غَيْدَآءُ**, (S, A, K,) yumuşak, veya nazik bir kadın: (S, A:) yahut yanlarda yumuşak, veya nazik, ve yumuşak (L, K, TA). (TA.)

**غِيدِ غِيدِ**
**غِيدِ غِيدِ** **ذ** , yahut **غِيدْ غِيدْ**, (K’nın farklı nüshalarına göre,) Sen acele et; acele et; çabuk ol: (K:) Eş-Şihr halkının bir sözü. (TA.)

**غَيَدٌ**
**غَيَدٌ** **ذ** [yukarıda mastar ismi olarak zikredilmiş], bir kadında, (S, K,) yahut genç bir kadında, (L,) Yanların yumuşaklığı, veya nazikliği, (S, L, K,) ve yumuşaklığı (L, K). (L.) ― -b2- Ve Uykululuk: (A:) [yahut boynun bükülmesiyle birlikte uykululuk: **أَغْيَدُ**’e bak.]

**غَيْدَانٌ**
**غَيْدَانٌ** **ذ** Gençliğin en iyi, bahar, yahut ilk kısmı. (İbn-‘Abbād, O, K, TA.)

**أَغْيَدُ**
**أَغْيَدُ** **ذ** Yumuşak, veya nazik, ve bükülen bir bitki, yahut ot. (L, K.) ― -b2- Ve (mecaz:) Yumuşaklık sebebiyle bükülen bitkiler, yahut otlar, bakımından bol olan bir yer. (O, K, TA,) (O.) ― -b3- Ayrıca Bükülen bir boynu ve yumuşak yanları olan bir adam ve bir ceylan: yahut gevşek, veya yumuşak, bir boynu olan. (L.) Ve [müennesi] **غَيْدَآءُ** (L, K) Yumuşaklığı, veya yumuşaklığı sebebiyle bedenini büken, yahut onun bükülmesini yapmacık olarak gösteren bir kadın. (L, K.) Ayrıca **غَادٌ**’a bak. ― -b4- Ayrıca Uykulu, ve boynun bükülmesine sahip: (S, A, L, K:) müennesi **غَيْدَآءُ**: (TA:) ve çoğulu **غِيدٌ**. (L.) **الكَرَى الأَغْيَدُ**, **صُبَابَةٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte vâki‘ olarak, (mecaz:) boynu bir yandan bir yana bükmeye sevk eden uykululuk mânâsına gelir. (L, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَيِدَ
غَيِدَ ( y )  A ( n. ac. غَيَد 4 ),
a.  Was slender, supple, flexible, pliant.

b.  Bent his neck, nodded, was drowsy.

غَاد
غَاد [ 1A ],
a.  Fresh, tender.

غَادَة
غَادَة [ 1tA ],
a.  Twig, branch.

b.  Young woman.

غَيَد
غَيَد [ 4 ],
a.  Flexibility, suppleness   pliability, elasticity; limberness.

b.  Drowsiness.

أَغْيَد
أَغْيَد [ 14 ] , ( pl. غِيْد 2 ),
a.  Tender, supple, flexible, pliant, elastic.

b.  Young, limber, lithe.

غِيْد غِيْد
غِيْد غِيْد
a.  Come! Be quick! Hasten thou!

غَيَدَان الشَّبَاب
غَيَدَان الشَّبَاب
a.  The prime of life, the flower of his age.

##### Türkçe

غَيِدَ
غَيِدَ ( y )  A ( n. ac. **غَيَد** 4 ),
a. İnce yapılı, yumuşak, esnek, uysal oldu.

b. Boynunu büktü, başını salladı, uykulu oldu.

غَاد
غَاد [ 1A ],
a. Taze, körpe.

غَادَة
غَادَة [ 1tA ],
a. Dal, budak.

b. Genç kadın.

غَيَد
غَيَد [ 4 ],
a. Esneklik, yumuşaklık; uysallık, elastikiyet; gevşeklik.

b. Uyku hâli.

أَغْيَد
أَغْيَد [ 14 ] , ( pl. **غِيْد** 2 ),
a. Körpe, yumuşak, esnek, uysal, elastik.

b. Genç, gevşek, çevik.

غِيْد غِيْد
غِيْد غِيْد
a. Gel! Çabuk ol! Acele et sen!

غَيَدَان الشَّبَاب
غَيَدَان الشَّبَاب
a. Hayatın baharı, yaşının çiçeği.
