# غير (غ-ي-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğayr, Ğayr dışında demektir

- Harfler: غ - ي - ر
- Kur'an'da: 154 geçiş · 146 ayet · 23 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (23)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِغَيْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | بِفَعْلِ | Başkasıyla | 41 | 41 | [2:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:61.md) |
| [غَيْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | فَعْلَ | Başkası | 39 | 39 | [2:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:59.md) |
| [غَيْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | فَعْلُ | Başkası | 20 | 20 | [4:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:95.md) |
| [غَيْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | فَعْلِ | Başkası | 10 | 10 | [1:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/1:7.md) |
| [غَيْرُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلُهُ | Ondan başkası | 9 | 9 | [7:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:59.md) |
| [أَغَيْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | أَفَعْلَ | Başkası mı? | 4 | 4 | [6:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:14.md) |
| [أَفَغَيْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | أَفَفَعْلَ | Başkası mı? | 4 | 4 | [3:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/3:83.md) |
| [لِغَيْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | لِفَعْلِ | Başkası için | 4 | 4 | [2:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:173.md) |
| [غَيْرَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلَكُمْ | Sizden başkası | 3 | 3 | [9:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/9:39.md) |
| [وَغَيْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | وَفَعْلَ | Ve başkası | 3 | 2 | [6:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:99.md) |
| [غَيْرَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Ondan başkası | 2 | 2 | [2:230](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:230.md) |
| [غَيْرِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَعْلِهِ | Ondan başkası | 2 | 2 | [4:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:140.md) |
| [غَيْرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | فَعْلِي | Benden başkası | 2 | 2 | [26:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/26:29.md) |
| [يُغَيِّرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يُفَعِّلُوا | Başkalaştırırlar | 2 | 2 | [8:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/8:53.md) |
| [غَيْرَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَهَا | Ondan başkası | 1 | 1 | [4:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:56.md) |
| [غَيْرِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلِكُمْ | Sizden başkası | 1 | 1 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/5:106.md) |
| [فَالْمُغِيرَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%BA%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | فَالْمُفْعِلَاتِ | Öyleyse başkalaştıranlar | 1 | 1 | [100:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/100:3.md) |
| [فَلَيُغَيِّرُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَلَيُفَعِّلُنَّ | Hemen kesinlikle başkalaştıracaklar | 1 | 1 | [4:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:119.md) |
| [مُغَيِّرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | مُفَعِّلًا | Başkalaştıran | 1 | 1 | [8:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/8:53.md) |
| [وَغَيْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | وَفَعْلُ | Ve başkası | 1 | 1 | [13:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/13:4.md) |
| [وَغَيْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | وَفَعْلِ | Ve başkası | 1 | 1 | [22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/22:5.md) |
| [يَتَغَيَّرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%92.md) | يَتَفَعَّلْ | Başkalaşır | 1 | 1 | [47:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/47:15.md) |
| [يُغَيِّرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8F.md) | يُفَعِّلُ | Başkalaştırır | 1 | 1 | [13:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/13:11.md) |

## Mücavir kökler — 258 mücavir (555 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 86 ortak ayet · G² 53 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
2. [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 30 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
3. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 22 ortak ayet · G² 27 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
4. [خنزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 25 · Domuz
5. [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 25 · Boğazlandı
6. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 25 · Hiram keçe demektir
7. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 12 ortak ayet · G² 24 · Buğa boğa demektir
8. [جيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 23 · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
9. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 22 · Bedr dolunay demektir
10. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 7 ortak ayet · G² 20 · Kanat demektir
11. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 31 ortak ayet · G² 19 · Evye kuş yuvası demektir
12. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 17 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
13. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 25 ortak ayet · G² 17 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
14. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Ve kan
15. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 30 ortak ayet · G² 16 · Hayvanların ön ayaklarına denir
16. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 15 · Et
17. [خدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Gizli dost demektir
18. [سرمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · “Semed” simit, çeperi yuvarlak olan halkadır
19. [ضمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Ve çek
20. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 5 ortak ayet · G² 14 · Bitki
21. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 14 · Onların hevesleri
22. [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 14 · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
23. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 7 ortak ayet · G² 13 · Beyt ev demektir
24. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 8 ortak ayet · G² 13 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
25. [جدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Cedle havan tokmağı demektir
26. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · Yiyecek demektir
27. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 18 ortak ayet · G² 12 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
28. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 12 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
29. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 8 ortak ayet · G² 12 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
30. [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Bariz çıkıntı demektir
31. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Nikah
32. [رمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Nar meyvesi veya ağacı demektir
33. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · İsyan eder
34. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 7 ortak ayet · G² 11 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
35. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 18 ortak ayet · G² 11 · Su yosunudur
36. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
37. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
38. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Meyve demektir
39. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Ferv “Ferre”ye bak
40. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
41. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 30 ortak ayet · G² 10 · Dağın sivri noktası demektir
42. [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Yeni doğan çocuktur
43. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Biid yumurta demektir
44. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
45. [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Ekin demektir
46. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 9 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
47. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 9 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
48. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 13 ortak ayet · G² 9 · Baid uzak demektir
49. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Temel demektir
50. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
51. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · İsm hurmadan yapılan içkidir
52. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
53. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 10 ortak ayet · G² 8 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
54. [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Tam
55. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 8 · Dane, inek yavrusuna denir
56. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 41 ortak ayet · G² 8 · Kevn, tepe demektir
57. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
58. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 8 ortak ayet · G² 8 · Üzüm demektir
59. [زيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Zeytindir
60. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 14 ortak ayet · G² 8 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غير |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-i yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md), [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md), [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin özünü veya niteliğini başkalaştırma, mevcudun dışına çıkma ve başka bir varlığa yönelerek erzak ve fayda sağlama |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın zât, sıfat ve durum bakımından başkası olma vasfı, istisna, olumsuzlama ve ahlaki/ontolojik başkalaşım |
| Çekirdek Özet 3 | Şirk ve yabancılaşmanın ontolojik reddi, özdeşlik ile başkalık ayrımı, toplumsal ve ahlaki değişimin insan iradesine bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca basit bir «hariç» veya «başka» edatı sayılarak, ontolojik başkalık, mülkiyet ve iradi başkalaşım boyutlarının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غي | Gizlenme, derine inme, gözden kaybolma, duyuların ötesine geçme ve sınırın ötesine taşma; nitekim [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) duyudan gizlenmeyi, [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md) buluttan inip toprağa nüfuz eden bereketi, [غيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B6.md) suyun yerin dibine çekilmesini, [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) ise içte birikip saklanan öfkeyi ifade eder | ر | Titreşim, tekrar ve sınır aşma hareketi eklenerek, gizil veya mevcut durumun bir başka duruma dönüşmesi, bir şeyin kendi sınırından çıkıp başka bir şeye başkalaşması veya dışarıdan erzak getirip durumu ıslah etme manası belirginleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin yoğunlaşması, derinleşmesi ve perdelenmesi; Arap alfabesindeki ع harfinin noktalı ikizi olup imge türetmedir | Görüş alanının ötesine geçişi, bir şeyin örtülüp görünmezleşmesini veya kendi sınırının dışına kaymasını imler |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Dışa doğru yönelme, bir nesneye veya duruma etkin müdahalede bulunma, eylem sergileme hareketini gösterir |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst, yön | Belirgin bir yöne yönelme, bir durumun üstüne çıkma veya hareketi başlatma gayretini temsil eder |
| غير | Örtülen veya sınırı aşan durumun el yardımıyla yeni bir yöne çevrilmesi | Mevcut halin veya nesnenin kendi sınırını aşarak başka bir yöne, duruma veya kimliğe evrilmesi; mevcudun ötesine uzanarak başkalaştırma hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin ailesine dışarıdan yiyecek ve erzak (mîre) taşıması; ayrıca bir nesnenin biçiminin veya niteliğinin bozularak başka bir hale evrilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erzak getirme, fayda sağlama ve başkalaşma bağlamında Lebîd b. Rebîa ve Huveylid b. Mürra gibi şairlerin şiirlerinde ailesine rızık taşıma ve durumun değişmesi manasında şahittir |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin diyetine ve bedeline bedel / ikame anlamında «el-ğîr» (الغِير) denilmesi; ayrıca kişinin mahremini koruma gayreti ve menfaati için duyduğu kıskançlık haline «el-ğayret» (الغَيْرة) denmesi |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde غير kökü, hem «başkalaşma, farklılaşma» (alterity) hem de «bir yerden başka bir yere mal/erzak aktarma, yer değiştirme» semantik ekseninde yer alır. İbranicede kökün doğrudan yansımaları yer değiştirme ve yabancılaşma bağlamında görülürken, Aramice ve Süryanicede «başkası», «öteki» ve «değişme» anlamlarını taşıyan formlar belirgindir (Aramice ve Süryanice soydaş yapılarda başkalık ve yabancılık fikri ön plandadır). Arapçada kök çift yönlü bir gelişim göstererek hem ontolojik ve sentaktik bir edat/isim olan «gayr» (başka, hariç, değil) formunu üretmiş, hem de tef'îl babında iradi bir müdahaleyi niteleyen «tağyîr» (başkalaştırma, bozma veya dönüştürme) kavramına kaynaklık etmiştir. İbn Fâris'in tespit ettiği iki ana eksen olan «ıslah/menfaat» (erzak taşıma, koruma gayreti) ile «başkalaşma/ayrışma» (ötekilik) ilk dönem Sami göçebe kültürünün dışarıdan ikame etme ve kendi sınırını yabancıya karşı koruma pratiğiyle örtüşmektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غير kökünden türeyen isim ve fiiller | Erzak getirme (mîre), koruma refleksi (gayret) ve başkalaşma (ihtilâf) anlamlarının tek bir kökte birleşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki başkalık ve yabancılık bildiren biçimler | Bir durumun dışına çıkma, başkası olma ve yabancılaşma semantiğinin Sami ortak zemininde bulunması | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik göç ve takas semantiği | Kabilenin kendi sınırları dışından ikame ürün temin etmesi ve bu eylemin ötekilik fikrini doğurması | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غير | Anlamlı | Başkalık, başkalaşma, fayda taşıma | Bir şeyin özdeşi olmama, durumun değişmesi ve rızık sağlama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [غري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%8A.md) | Anlamlı | Yapışma, tutkalla tutturma, kışkırtma | Bir şeyi diğerine yapıştırma ve iki tarafı birbirine düşürme (iğrâ) | Kur'an'da türevleri geçer, hedef kökle sınır/bağ zıtlığı taşır |
| يغر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [يرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D8%BA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| رغي | Anlamlı | Köpürme, ses çıkarma | Devenin bağırması ve sütün üstünde köpük birikmesi | Kur'an'da geçmez; fiziksel ses ve kabarma bildirir |
| [ريغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%BA.md) | Anlamlı | Tozuma, dönme, yalpalanma | Tozun savrulması veya bir yöne meyletme | Kur'an'da geçmez; istikrarsız hareket bildirir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غير | Merkez | Başkalık ve başkalaşma | Hem zâtın başkası olmasını hem de niteliğin veya durumun dönüşmesini ifade eder | Bir şeyin kendi özdeşliğinin dışına çıkması |
| [سوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Eşitlik ve dışlama | Denkliği, vasatı veya hariç tutmayı merkeze alır | Bir şeyin hizasında veya denginde başkası olma yönü öne çıkar |
| [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) | Komşu | İkame ve değiştirme | Bir şeyin tamamen kaldırılarak yerine başka bir varlığın konulması | Zâtın bizzat yer değiştirmesi esastır |
| [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) | Komşu | Astlık, yakınlık ve yetersizlik | Bir şeyin seviyesinden aşağıda veya sınırın berisinde kalma | Hiyerarşik veya mesafesel olarak berisinde bulunma |
| [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) | Zıt | Özdeşlik ve aynılık | Bir şeyin bizzat kendisi olması, başkası olmama durumu | Başkalığın karşıtı olarak zâtın ve hakikatin ta kendisi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غير | Başka, gayrı, başkalaşma | Hem istisna ve nefiy edatı hem de durumun başkalaşmasını ifade eden kök | Kesin |
| Latince | alter, alius, mutare | Başka, diğeri, dönüştürmek | «Alter» ve «alius» başkalık yönünü karşılarken, «mutare» tağyîr (değişim) boyutunu karşılar | Güçlü |
| İngilizce | other, alter, change, except | Başka, başkalaştırmak, hariç | «Other» zâtî başkalığı, «alter/change» niteliksel başkalaşmayı, «except» istisnayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | anders, verändern, sonst | Başka, değiştirmek, aksi halde | «Anders» ve «verändern» niteliksel ve zâtî ayrımı, «außer» istisna yönünü verir | Güçlü |
| Fransızca | autre, altérer, changer | Başka, tahrif etmek, değiştirmek | «Autre» başkalığı, «altérer» hem başkalaştırmayı hem de bozmayı eksiksiz karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Larousse.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَيْر / بِغَيْرِ | Sırf nefiy ve olumsuzlama | Sıfatın veya durumun yokluğunu bildirme bağlamında; Fâtiha [1:7](https://lisan.digital/tr/ayet/1:7.md), Bakara [2:61](https://lisan.digital/tr/ayet/2:61.md), Lokman [31:6](https://lisan.digital/tr/ayet/31:6.md) |
| غَيْر / إِلاَّ | İstisna ve başkalık (zâtî başkalık) | Tevhid vurgusu ve Allah'tan başka ilah bulunmadığı bağlamında; A'râf [7:65](https://lisan.digital/tr/ayet/7:65.md), Hûd [11:61](https://lisan.digital/tr/ayet/11:61.md), Kasas [28:38](https://lisan.digital/tr/ayet/28:38.md) |
| غَيْرَهَا | Suret ve niteliğin başkalaşması | Maddenin veya yapının dönüştürülmesi bağlamında; Nisâ [4:56](https://lisan.digital/tr/ayet/4:56.md) |
| يُغَيِّرُوا | Toplumsal/iradi değişme ve bozma | Nimetin veya toplumun ahlaki halinin değişmesi bağlamında; Enfâl [8:53](https://lisan.digital/tr/ayet/8:53.md), Ra'd [13:11](https://lisan.digital/tr/ayet/13:11.md) |
| فَالْمُغِيرَاتِ | Sabah baskını yapma, hücum etme | Atların düşman üzerine ansızın akın edip durumu değiştirmesi bağlamında; Âdiyât [100:3](https://lisan.digital/tr/ayet/100:3.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfat-zât ilişkisi ve tevhîd | İlahi sıfatların zâtın «ne aynısı ne de gayrısı» (لا هو هو ولا هو غيره) oluşu formülasyonu | Ontolojik başkalık ve özdeşlik ayrımı |
| Fıkıh | İstisna, akit şartları ve diyet | Akitlerde «gayr» lafzının istisna ve şart belirleme gücü; cinayette diyetin (el-ğîr) bedel olması | Hukuki istisna, mükellefiyet ve bedeliyet |
| Tefsir | Sünnetullah ve toplumsal değişim | Toplumların kendi iç dünyalarını değiştirmedikçe ilahi nimetin değişmeyeceği kaidesi | Ahlaki irade ile ilahi tecelli arasındaki illiyet |
| Hadis | İlahi ve insani gayret ahlakı | Allah'ın ve müminin haramlara karşı duyduğu koruma hassasiyeti ve izzet (gayret) | Mahremiyeti ve hakkı koruma refleksi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Mutlak başkalık | Şirki nefyetme | Yaratıcı ile yaratılan arasındaki ontolojik farkı tesis ederek ilahlık iddiasını hükümsüz kılar | Kesin |
| İlmi | Mantık ve bilgi teorisi | Başkalık (alterity) | Tanım ve tasnif | Bir şeyin özdeşi ile başkası arasındaki sınırları belirleyerek kavram kargaşasını önler | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meşruiyet | Gayri meşruluk | Sınır denetimi | «Bi-ğayri hakkın» formülüyle zulmü ve keyfi otoriteyi hukuk dışı ilan eder | Güçlü |
| İktisadi | İktisadi dönüşüm ve rızık | Mübadele ve mîre | Dış kaynak akışı | Sisteme dışarıdan girdi sağlama, erzak ikamesi ve üretimi dönüştürme işlevi görür | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Tümleyen küme ve fonksiyonel türev | Evrensel kümede bir alt kümenin dışındakileri gösteren tümleyen ($A^c$) işlemi ve bir değişkenin zamana bağlı türevi ($dx/dt$) | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal yabancılaşma ve yapısal dönüşüm | Bir toplumun kendi temel değerlerinden uzaklaşarak başka bir kimliğe evrilmesi ve iradi reform süreci | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca Türkçedeki «gayri-» ön eki gibi basit bir olumsuzlama edatına veya sıradan bir «hariç» anlamına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün aynı zamanda ontolojik başkalık, mülkiyet ve rızık transferi, mahremiyetin korunması (gayret) ve insanın kendi iç dünyasını dönüştürme iradesi (tağyîr) alanlarını kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enfâl [8:53](https://lisan.digital/tr/ayet/8:53.md) ve Ra'd [13:11](https://lisan.digital/tr/ayet/13:11.md)'deki sünnetullahın edilgen bir determinizm gibi anlaşılması; oysa ayetlerin toplumsal yükseliş ve çöküşü doğrudan insanın kendi nefsini dönüştürme iradesine bağladığının gözden kaçırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın zâtî ve sıfâtî sınırlarını belirleyen temel bir kavramdır; hem uluhiyette şirki dışlayan sınır taşını koyar hem de insanın ahlaki eylemleriyle toplumsal yazgısını nasıl dönüştürdüğünü açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid ve istisna bildiren ayetlerde (A'râf [7:65](https://lisan.digital/tr/ayet/7:65.md), Kasas [28:38](https://lisan.digital/tr/ayet/28:38.md)), hak-batıl ayrımını koyan «bi-ğayri'l-hakk» bağlamlarında (Bakara [2:61](https://lisan.digital/tr/ayet/2:61.md)) ve sünnetullah gereği toplumsal değişimi anlatan ayetlerde (Ra'd [13:11](https://lisan.digital/tr/ayet/13:11.md), Enfâl [8:53](https://lisan.digital/tr/ayet/8:53.md)) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değişimin dışsal etkenlerden ve kaderci bir zorunluluktan kaynaklandığı vehmini yıkar; insanın içsel durumundaki başkalaşım (nefisteki tağyîr) gerçekleşmeden dış şartların kendiliğinden değişmeyeceğini gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin veya canlının kendi sınırları dışından rızık ve erzak taşıması, niteliğinin başkalaşarak eski halinden çıkması ve mahremini koruma gayreti.
- Soyut anlam: Bir varlığın diğerine özdeş olmaması, zât ve sıfat planında ötekilik, olumsuzlama ve iradi eylemle mevcut durumun başka bir duruma evrilmesi.
- Sistematik karşılık: Mantıksal ve ontolojik düzeyde özdeşlik karşıtı başkalık ($A \neq B$), küme teorisinde tümleyen işlemi, sosyolojik düzeyde ise içsel durumun dışsal nimeti belirlediği dönüşüm fonksiyonu.
- LaTeX modeli: $$\Delta S = f(\Delta I) \iff (x \in A \implies x \notin A^c)$$
- LaTeX açıklaması: Formüldeki $A$ mevcut durumu veya kümeyi, $A^c$ ise bu durumun başkası olan tümleyen alanı (gayr) temsil eder; bir unsurun bir duruma ait olması onun başkası olmadığını zorunlu kılar. $\Delta I$ bireyin veya toplumun iç dünyasındaki (nefsindeki) iradi başkalaşımı, $\Delta S$ ise buna bağlı olarak toplumsal ve dışsal durumun (sünnetullahın) başkalaşmasını sembolize eder. Model, hem mantıksal başkalık ilkesini hem de Kur'an'ın vazettiği nedensel toplumsal değişim dinamiğini bir arada ifade eder.

## Geçtiği ayetler (146 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Fatiha 1:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/1:7.md) — غَيْرِ

صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ

Meal (IK): Nimete erdirdiklerinin yoluna, gazaba uğrayanların ve dalalete düşenlerinkine değil.

### [Bakara 2:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:59.md) — غَيْرَ

فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

Meal (IK): Zulmedenler, sözü; kendilerine söylenenden başkasıyla değiştirdiler. Biz de fasıklık etmelerinden dolayı o zalimlerin üstüne gökten korkunç bir azab indirdik.

### [Bakara 2:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:61.md) — بِغَيْرِ

وَإِذْ قُلْتُمْ يَامُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

Meal (IK): Hani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

### [Bakara 2:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:173.md) — لِغَيْرِ · غَيْرَ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): O, size; ölüyü, kanı, domuz etini, Allah’tan başkası için kesileni haram kılmıştır. Ancak kim mecbur kalırsa saldırmamak ve sınırı aşmamak şartıyla günah yoktur. Muhakkak ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:212](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:212.md) — بِغَيْرِ

زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Küfredenlere dünya hayatı pek süslendi. Ve onlar, iman edenlerden kimiyle eğleniyorlar. Halbuki takvaya erenler kıyamet gününde onların üstündedirler. Allah, dilediğine hesabsız rızık verir.

### [Bakara 2:230](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:230.md) — غَيْرَهُ

فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Şayet erkek eşini bir daha boşarsa; artık ondan sonra kadın, başka bir kocaya nikahlanıp varıncaya kadar ona helal olmaz. Şayet bu koca da onu boşar ve onlar Allah’ın hududunu ikame edeceklerini zannederlerse; tekrar birbirlerine dönmelerinde her ikisi için de bir günah yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Bunları, bilen bir kavim için açıklıyor.

### [Bakara 2:240](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/2:240.md) — غَيْرَ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): İçinizden vefat edip de eşlerini geride bırakanlar; bir seneye kadar eşlerinin evlerinden çıkarılmayarak geçimlerinin sağlanmasını vasiyyet etmiş olmalıdırlar. Şayet kendileri çıkarlarsa; artık onların ma’ruf şekilde yapacaklarından dolayı size mes’uliyet yoktur. Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Ali İmran 3:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/3:21.md) — بِغَيْرِ

إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Allah’ın ayetlerini inkar edenlere ve haksız yere peygamberleri öldürenlere, insanlardan adaleti emredenleri öldürenlere, işte onlara; elem verici bir azabı müjdele.

### [Ali İmran 3:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/3:27.md) — بِغَيْرِ

تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Geceyi gündüze geçirir, gündüz geceye geçirirsin. Ölüden diriyi çıkarır, diriden ölüyü çıkarırsın. Dilediğin kimseye hesabsız rızık verirsin.

### [Ali İmran 3:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/3:37.md) — بِغَيْرِ

فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَامَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Bunun üzerine Rabbı onu güzel bir kabul ile karşıladı. Onu güzel bir bitki gibi yetiştirdi. Zekeriyya’nın himayesine verdi. Zekeriyya mihraba her girişinde onun yanında bir yiyecek bulurdu. Ey Meryem, bu sana nereden? derdi. O da: Allah tarafından, derdi. Şüphe yok ki Allah, dilediğini hesapsız rızıklandırır.

### [Ali İmran 3:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/3:83.md) — أَفَغَيْرَ

أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ

Meal (IK): Yoksa Allah’ın dininden başkasını mı arıyorlar? Oysa göklerde ve yerde kim varsa; ister istemez O’na teslim olmuştur. Ve O’na döndürüleceklerdir.

### [Ali İmran 3:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/3:85.md) — غَيْرَ

وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Kim, İslam’dan başka bir din ararsa; ondan asla aknul olunmaz. Ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

### [Ali İmran 3:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/3:112.md) — بِغَيْرِ

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَمَا ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

Meal (IK): Nerede bulunurlarsa bulunsunlar; üzerlerine zillet vurulmuştur. Allah’ın ve mü’minlerin ahdine sığınmış olanlar müstesna. Allah’ın hışmına uğradılar. Üzelerine de miskinlik vuruldu. Bu, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri ve haksız yere peygamberleri öldürmelerindendir. Bu, onların isyan etmeleri ve taşkınlık yapmalarındandır.

### [Ali İmran 3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/3:154.md) — غَيْرَ

ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.

### [Ali İmran 3:181](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/3:181.md) — بِغَيْرِ

لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Gerçekten, Allah, fakirdir, bizler zenginiz, diyenlerin lafını; Allah işitmiştir. Dediklerini ve haksız yere peygamberleri öldürdüklerini yazacağız. Ve: Tadın o yangın azabını, diyeceğiz.

### [Nisa 4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:12.md) — غَيْرَ

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Çocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

### [Nisa 4:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:24.md) — غَيْرَ

وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Evli kadınlarla evlenmeniz de. Sağ ellerinizin sahib oldukları müstesna. Bunlar; Allah’ın size farz kıldığı hükümlerdir. Geriye kalanları ise; zinadan kaçınıp iffetli yaşamanız şartı ile mallarınızla istemeniz size helal kılındı. Onlardan yararlandığınızın karşılığı olarak kararlaştırılmış olan mehirlerini verin. Kararlaştırdıktan sonra, aranızda anlaştığınız hususta size bir sorumluluk yoktur. Şüphesiz ki Allah, Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:25.md) — غَيْرَ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:46.md) — غَيْرَ

مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِي الدِّينِ وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَقْوَمَ وَلَكِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Yahudilerden öyleleri var ki; kelimeleri yerlerinden değiştirir ve dillerini eğip bükerek ve dine tan ederek; işittik ve karşı geldik, duy, duymaz olası ve bizi güt (raina) derler. Eğer işittik ve itaat ettik, dinle ve bizi gözet demiş olsalardı, onlar için daha iyi olurdu. İşte Allah, inkarları yüzünden onlara la’net etmiştir. Onların ancak pek azı iman eder.

### [Nisa 4:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:56.md) — غَيْرَهَا

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا

Meal (IK): Şüphesiz ki ayetlerimizi inkar edenleri yakında ateşe atacağız. Derileri piştikçe azabı duysunlar diye, derilerini değiştirip yenileyeceğiz. Allah; Aziz, Hakim olandır.

### [Nisa 4:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:81.md) — غَيْرَ

وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا

Meal (IK): Sana; peki, derler. Yanından ayrıldıktan sonra da içlerinden bir grup sana söylediklerini hilafına geceleyin plan kurarlar. Allah gece tasarladıklarını yazıyor. Onlara aldırış etme. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.

### [Nisa 4:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:82.md) — غَيْرِ

أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا

Meal (IK): Onlar hala Ku’an’ı gereği gibi düşünmeyecekler mi? Eğer o, Allah’tan başkası tarafından gelseydi, muhakkak ki içinde birbirini tutmayan bir çok şeyler bulurlardı.

### [Nisa 4:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:95.md) — غَيْرُ

لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Mü’minlerden; özürsüz olarak yerlerinde oturanlar ile Allah yolunda malları ve canları ile cihad edenler bir değildir. Allah; mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri derece bakımından oturanlara üstün kıldı. Bununla beraber Allah, her ikisine de güzelliği vaad etmiştir. Fakat Allah; cihad edenlere, oturanların üzerine büyük bir mükafat vermiştir.

### [Nisa 4:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:115.md) — غَيْرَ

وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا

Meal (IK): Kim, kendisine doğru yol apaçık belli olduktan sonra, peygambere karşı gelir, mü’minlerin yolundan başakasına uyup giderse; onu döndüğü yolda bırakırız. Kendisini cehenneme koyarız. Ne kötü dönüş yeridir orası.

### [Nisa 4:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:119.md) — فَلَيُغَيِّرُنَّ

وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَمَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطَانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Onları mutlaka saptıracağım, olmayacak kuruntulara boğacağım. Onlara emredeceğim; davarların kulaklarını yaracaklar, emredeceğim; Allah’ın yaratışını değiştirecekler. Allah’ı bırakıp şeytanı dost edinen kimse; şüphesiz açıktan açığa kayba uğramıştır.

### [Nisa 4:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:140.md) — غَيْرِهِ

وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا

Meal (IK): O, size kitabda; Allah’ın ayetlerine küfür edildiğini ve alaya alındığını işittiğinizde, onlar başka bir mevzua intikal edinceye kadar yanlarında oturmayın, yoksa siz de onlar gibi olursunuz, diye bildirdi. Doğrusu Allah; münafıkların ve kafirlerin hepsini cehennemde toplayacaktır.

### [Nisa 4:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/4:155.md) — بِغَيْرِ

فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ وَكُفْرِهِمْ بِآيَاتِ اللَّهِ وَقَتْلِهِمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Sözlerini bozmaları, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri, peygamberlerini haksız yere öldürmeleri, kalblerimiz perdelidir, demeleri yüzünden Allah, evet, inkarlarına karşılık onların kalblerini mühürledi, onun için bunların pek azı hariç inanmazlar.

### [Maide 5:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/5:1.md) — غَيْرَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ

Meal (IK): Ey iman edenler; akidleri yerine getirin. Siz, ihramlı iken avlanmayı helal görmeksizin; size bildirilecekler müstesna, hayvanlar size helal kılınmıştır. Muhakkak ki Allah, dilediğini hükmeder.

### [Maide 5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/5:3.md) — لِغَيْرِ · غَيْرَ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ölü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/5:5.md) — غَيْرَ

الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Bugün, size, iyi ve temiz olanlar helal kılındı. Kitab verilmiş olanların yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mü’min kadınlardan iffetli olanlar ve sizden önce kitab verilenlerdenb iffetli kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğinizde size helaldir. Kim de imanı inkar ederse; yaptıkları boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

### [Maide 5:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/5:32.md) — بِغَيْرِ

مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ

Meal (IK): Bundan dolayı İsrailoğullarının üzerine yazdık ki: Her kim, bir nefsi bir nefse veya yeryüzünde bozgunculuğa karşılık olmadan öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de, onu diri bırakırsa sanki bütün insanları diriltmiş gibidir. Andolsun ki; onlara, peygamberlerimiz apaçık delillerle geldiler. Bundan sonra da onlardan bir çoğu gerçekten taşkınlık edenlerdir.

### [Maide 5:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/5:77.md) — غَيْرَ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; dininizde haksız yere haddi aşmayın, daha önce hem kendi sapmış hem de birçoğunu saptırmış ve doğru yoldan ayrılmış bir kavmin heveslerine uymayın.

### [Maide 5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/5:106.md) — غَيْرِكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

### [En'am 6:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:14.md) — أَغَيْرَ

قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): De ki: Ben Allah’tan başka bir dost mu edinirim? Gökleri ve yeri yoktan var eden O’dur. Ve O yedirir, ama yedirilmez. De ki: Doğrusu ben, müslüman olanların ilki olmakla emrolundum. Sakın müşriklerden olma.

### [En'am 6:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:40.md) — أَغَيْرَ

قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ أَغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz, eğer üzerinize Allah’ın azabı gelse veya size kıyamet gelirse; Allah’tan başkasını mı çağırırsınız? Eğer sadıklardan iseniz.

### [En'am 6:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:46.md) — غَيْرُ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.

### [En'am 6:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:68.md) — غَيْرِهِ

وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ayetlerimizi çekişmeye dalanları gördüğün vakit; onlar başka bir söze geçinceye kadar, kendilerinden yüzçevir. Eğer şeytan sana unutturursa; hatırladıktan sonra, artık zalimler güruhu ile oturma.

### [En'am 6:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:93.md) — غَيْرَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَنْ قَالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنْتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uydurandan, yahut kendisine hiçbir şey vahyedilmemişken; bana da vahyolundu, diyenden ve; Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim, diyenden daha zalim kimdir? Bir görseydin; o zalimler can çekişirlerken melekler de ellerini uzatmış: Can verip bugün Allah’a karşı haksız yere söylediklerinizden ve O’nun ayetlerine büyüklük taslamanızdan ötürü horluk azabı ile cezalandırılacaksınız, derken.

### [En'am 6:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:99.md) — وَغَيْرَ

وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَرَاكِبًا وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ انْظُرُوا إِلَى ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ إِنَّ فِي ذَلِكُمْ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): O’dur; gökten su indirmiş olan. Onunla her bitkiyi çıkardık. Ondan yeşillikler çıkardık. Ondan yığın yığın taneler, hurmaların tomurcuklarından sarkan salkımlar, birbirine hem benzeyen, hem benzemeyen üzümlerden, zeytinden ve nardan bahçeler yapıp çıkarıyoruz. Meyvesine; bir meyve verdikleri zaman, bir de olgunlaştıkları zaman bakın. Şüphesiz ki bunlarda; iman eden bir kavim için ayetler vardır.

### [En'am 6:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:100.md) — بِغَيْرِ

وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Cinnleri, Allah’a ortak koştılar. Halbuki onları, O yaratmıştır. Bilmeden O’na oğullar ve kızlar uydurdular. Haşa O, onların vasıflandırdıklarından yüce ve münezzehtir.

### [En'am 6:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:108.md) — بِغَيْرِ

وَلَا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ كَذَلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Allah’tan başka yalvardıklarına sövmeyin ki; onlar da bilmeyerek, haddi aşıp Allah’a sövmesinler. İşte böylece bir ümmete yaptıklarını hoş gösterdik. Sonra dönüşleri Rabblarınadır. Artık O, kendilerine ne yapmakta olduklarını haber verir.

### [En'am 6:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:114.md) — أَفَغَيْرَ

أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلًا وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

Meal (IK): Allah’tan başka bir hakem mi arayacak mışım? Halbuki O’dur; size, kitabı açık açık indirmiş olan. Kendilerine kitab verdiklerimiz bilirler ki; o Rabbın katından hak olarak indirilmiştir. Öyleyse sakın şüpheye düşenlerden olma.

### [En'am 6:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:119.md) — بِغَيْرِ

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ وَإِنَّ كَثِيرًا لَيُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ

Meal (IK): Size ne oluyor ki; üzerine Allah’ın adı anılan şeyden yemiyorsunuz? Halbuki darda kalmanızın dışında size haram olanları O, uzun uzadıya açıklamıştır. Doğrusu birçokları heva ve heveslerine uyarak bilmeden sapıtıyorlar. Şüphesiz ki haddi aşanları, en çok bilen Rabbındır.

### [En'am 6:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:140.md) — بِغَيْرِ

قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Meal (IK): Bilgisizlikleri yüzünden; çocuklarını beyinsizce öldürenler ve Allah’ın kendilerine verdiği rızkı Allah’a iftira ederek haram sayanlar; gerçekten hüsrana uğramuşlardır. Onlar; şüphesiz sapıtmışlardır. Zaten hidayete erenlerden olmamışlardı.

### [En'am 6:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:141.md) — وَغَيْرَ

وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ

Meal (IK): Çardaklı ve çardaksız bağları, tatları değişik ekin ve hrumaları, zeytin ve narı, birbirine benzer ve benzemez şekilde yaratıp yetiştirmiş olan O’dur. Her biri mahsul verdiği zaman, mahsulünden yeyin, hasad edildiği gün de, hakkını verin ve israf etmeyin. Çünkü O; israf edenleri sevmez.

### [En'am 6:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:144.md) — بِغَيْرِ

وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهَذَا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Deveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:145.md) — لِغَيْرِ · غَيْرَ

قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): De ki: Bana vahyolunanlar arasında; haram dediklerinizi yiyecek kişiye murdar oldukları için; ölüden, dökülen kandan, domuz etinden -ki pistirve Allah’tan başkasının adına kesildişğinden dolayı fısk olandan başka haram olan bir şey bulamıyorum. İstememek ve haddi aşmamak üzere, kim de bunlardan yemeye mecbur kalırsa; muhakkak ki Rabbın, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [En'am 6:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/6:164.md) — أَغَيْرَ

قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): De ki: Ben, Allah’tan başka bir Rabb mı arayacağım? Halbuki O; herşeyin Rabbıdır. Herkes ne kazanırsa kendine aittir. Yük yüklenen kimse, başkasının yükünü taşımaz. Sonunda dönüşünüz Rabbınızadır. Artık O; size ayrılığa düştüğünüz şeyleri haber verecektir.

### [Araf 7:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:33.md) — بِغَيْرِ

قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): De ki: Rabbım, açığıyla, gizlisiyle tüm hayasızlıkları, günahı, Allah’a şirk koşmanızı ve Allah’a karşı bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.

### [Araf 7:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:53.md) — غَيْرَ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar, onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vilinin geldiği gün; daha önce onu unutmuş olanlar derler ki: Gerçekten Rabbımızın elçileri, bize hakkı getirmiştir. Şimdi bize şefaat edecek var mı ki; şefaat etsin. Yahut geriye çevrilir miyiz ki, yapmış olduğumuzdan başkasını yapalım? Onlar gerçekten kendilerini hüsrana uğratmışlardır. Ve uydurageldikleri şeyler, kendilerinden uzaklaşıp kaybolmuştur.

### [Araf 7:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:59.md) — غَيْرُهُ

لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Nuh’u kavmine gönderdik de; Ey kavmim, Allah’a kulluk edin, sizin için O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Doğrusu ben, sizin için büyük bir günün azabından korkarım, dedi.

### [Araf 7:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:65.md) — غَيْرُهُ

وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ أَفَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Ad’a da kardeşleri Hüd’u gönderdik. De ki: Ey kavmim Allah’a ibadet edin. Sizin için O’ndan başka ilah yoktur. Hala sakınmaz mısınız?

### [Araf 7:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:73.md) — غَيْرُهُ

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, sizin için O’ndan başka hiç bir ilah yoktur. Size Rabbınızdan açık bir burhan gelmiştir. İşte size bir ayet olarak Allah’ın dişi devesi. Onu bırakın da Allah’ın toprağında otlasın. Ona bir kötülükle dokunmayın. Yoksa sizi elim bir azab yakalar.

### [Araf 7:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:85.md) — غَيْرُهُ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiç bir ilahınız yoktur. Rabbınızdan size apaçık bir burhan gelmiştir. O halde ölçüyü ve tartıyı doğru tutun. İnsanların eşyasını eksik vermeyin. Ve o, ıslah olduktan sonra yeryüzünde fesad çıkarmayın. Bunlar, sizin için hayırlıdır, eğer mü’minlerden iseniz.

### [Araf 7:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:140.md) — أَغَيْرَ

قَالَ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِيكُمْ إِلَهًا وَهُوَ فَضَّلَكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Ben, sizin için bir tanrı olarak Allah’tan başkasını mı arayacak mışım? Halbuki O, sizi alemlere üstün kılmıştır.

### [Araf 7:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:146.md) — بِغَيْرِ

سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ

Meal (IK): Yeryüzünde haksız yere büyüklük taslayanları ayetlerimden çevireceğim. Onlar, her ayeti görseler yine de inanmazlar. Doğru yolu görseler, onu yol edinmezler. Azgınlık yolunu görseler, hemen» onu yol edinirler. Bu, ayetlerimizi yalanlamış olmalarından ve ondan gafil bulunmalarındandır.

### [Araf 7:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/7:162.md) — غَيْرَ

فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَظْلِمُونَ

Meal (IK): İçlerinden zulmedenler, kend, lerine söylenen sözü başkasıyla değiştirdiler. Biz de onlara, zulmeder olduklarından dolayı gökten azab indirdik.

### [Enfal 8:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/8:7.md) — غَيْرَ

وَإِذْ يَعِدُكُمُ اللَّهُ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ وَتَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَيُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Hani Allah; iki taifeden birini size vaadediyordu. Siz ise, kuvvetli bulunmayanın sizin olmasını arzu ediyordunuz. Allah ta istiyordu ki; sözleriyle hakkı gerçekleştirsin ve kafirlerin kökünü kessin.

### [Enfal 8:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/8:53.md) — مُغَيِّرًا · يُغَيِّرُوا

ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Bunun sebebi; bir topluluk kendi nefislerindekini değiştirmedikçe, Allah’ ın onlara verdiği nimetini değiştirmeyeceğidir. Ve muhakkak ki Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Tevbe 9:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/9:2.md) — غَيْرُ

فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِي الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Yeryüzünde dört ay daha dolaşın. Ve bilin ki; siz, Allah’ı aciz bırakamazsınız. Hem Allah, gerçekten kafirleri rüsvay edendir.

### [Tevbe 9:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/9:3.md) — غَيْرُ

وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَبَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Büyük hacc günü, insanlara Allah ve Rasulünden bir ilandır. Muhakkak ki Allah ve Rasulü, artık müşriklerden uzaktır. Eğer tevbe ederseniz; bu, sizin için daha hayırlıdır. Yok eğer yüz çevirirseniz; bilin ki; siz, Allah’ı aciz bırakacak değilsiniz. Küfredenlere elem verici bir azabı müjdele.

### [Tevbe 9:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/9:39.md) — غَيْرَكُمْ

إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Eğer elbirliği ile çıkmazsanız; sizi elim bir azabla azablandırır ve yerinize sizden başka bir kavim getirir. Siz ona hiç bir şeyle zarar veremezsiniz. Allah, her şeye Kadir’dir.

### [Yunus 10:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/10:15.md) — غَيْرِ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimiz onlara açık açık okununca; Bizimle karşılaşmayı ummayanlar: Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir, dediler. De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem olmaz. Ben, ancak bana vahyolunana uyarım. Ben, Rabbıma karşı gelirsem; büyük bir günün azabından korkarım.

### [Yunus 10:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/10:23.md) — بِغَيْرِ

فَلَمَّا أَنْجَاهُمْ إِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ مَتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُكُمْ فَنُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Allah onları kurtarınca; hemen yeryüzünde haksız yere taşkınlıklara başlarlar. Ey insanlar; yaptığınız taşkınlık aleyhinize, dünya hayatının eğlencesidir. Sonra dönüşünüz, Bizedir. Biz de yapmış olduğunuzu size bildiririz.

### [Hud 11:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:46.md) — غَيْرُ

قَالَ يَانُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Ey Nuh; o senin ailenden değildir. Çünkü kötü bir iş işlemiştir. Öyleyse bilmediğin şeyi Benden isteme. Cahillerden olmaman için sana öğüt veriyorum.

### [Hud 11:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:50.md) — غَيْرُهُ

وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ

Meal (IK): Ad’a kardeşleri Hud’u gönderdik. O dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, O’ndan başka ilahınız yoktur, yoksa sadece yalan uyduran kimseler olursunuz.

### [Hud 11:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:57.md) — غَيْرَكُمْ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ مَا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّونَهُ شَيْئًا إِنَّ رَبِّي عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ

Meal (IK): Yüz çevirirseniz; bilin ki: Ben, size neyi bildirmek için gönderildimse onları bildirdim. Rabbım, yerinize sizden başka bir kavim de getirebilir. Ve siz, O’na bir şey yapamazsınız. Doğrusu Rabbım, her şeye Hafiz’dir.

### [Hud 11:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:61.md) — غَيْرُهُ

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i, Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, sizin O’ndan başka tanrınız yoktur. O’dur sizi yeryüzünden yaratıp orayı i’mar etmenizi isteyen. Mağfiret dileyin O’ndan, sonra da tevbe edin. Şüphesiz Rabbım, size yakındır, kabul edendir, dedi.

### [Hud 11:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:63.md) — غَيْرَ

قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي مِنْهُ رَحْمَةً فَمَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُ فَمَا تَزِيدُونَنِي غَيْرَ تَخْسِيرٍ

Meal (IK): Dedi ki: Ey kavmim; Rabbımdan açık bir delilim olur, bana rahmet eder ve ben de O’na baş kaldırırsam; söyleyin bakalım, beni Allah’a karşı kim savunur? Bana hüsrandan başka bir şey kazandırmazsınız.

### [Hud 11:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:65.md) — غَيْرُ

فَعَقَرُوهَا فَقَالَ تَمَتَّعُوا فِي دَارِكُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ ذَلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ

Meal (IK): Buna rağmen onu kesip devirdiler. O zaman: Yurdunuzda üç gün daha kalın. Bu; yalanlanmayacak bir sözdür, dedi.

### [Hud 11:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:76.md) — غَيْرُ

يَاإِبْرَاهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا إِنَّهُ قَدْ جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ

Meal (IK): Ey İbrahim; bundan vazgeç, zira Rabbının fermanı gelmiştir. Onlara muhakkak geri çevirilmeyecek bir azab gelmektedir.

### [Hud 11:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:84.md) — غَيْرُهُ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ وَلَا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِنِّي أَرَاكُمْ بِخَيْرٍ وَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ

Meal (IK): Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, O’ndan başka ilahınız yoktur. Ölçüyü tartıyı eksik tutmayın. Ben sizi, iyi bir halde, refah içinde görüyorum. Ve sizi azabla kuşatacak bir günden korkuyorum.

### [Hud 11:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:101.md) — غَيْرَ

وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَكِنْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَمَا أَغْنَتْ عَنْهُمْ آلِهَتُهُمُ الَّتِي يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ لَمَّا جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَمَا زَادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍ

Meal (IK): Onlara, Biz zulmetmedik, fakat onlar kendilerine zulmettiler. Rabbının emri gelince de Allah’ı bırakıp taptıkları ilahları kendilerine bir fayda vermedi. Kayıplarını artırmaktan başka bir şeye yaramadı.

### [Hud 11:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:108.md) — غَيْرَ

وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ

Meal (IK): Bahtiyar olanlar ise cennettedirler. Gökler ve yer durdukça temelli kalacaklardır orada. Rabbının dilediği başka. Bu, ardı arkası kesilmeyen bir vergidir.

### [Hud 11:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/11:109.md) — غَيْرَ

فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِمَّا يَعْبُدُ هَؤُلَاءِ مَا يَعْبُدُونَ إِلَّا كَمَا يَعْبُدُ آبَاؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنْقُوصٍ

Meal (IK): Öyleyse bunların taptıkları şeyler konusunda sakın şüphede olma. Daha önce babalarının taptıkları gibi onlar da taparlar. Onların paylarını eksiksiz ödeyeceğiz.

### [Rad 13:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/13:2.md) — بِغَيْرِ

اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ

Meal (IK): Allah O’dur ki; gökleri gördüğünüz gibi yükseltmiş, sonra Arş’a hükmetmiştir. Güneşi ve ayı buyruğu altına almıştır. Bunların her biri belli bir süreye kadar hareket edecektir. İşleri yürütür. Rabbınızla karşılaşacağınıza kesin olarak inanmanız için ayetleri uzun uzun açıklar.

### [Rad 13:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/13:4.md) — وَغَيْرُ

وَفِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجَاوِرَاتٌ وَجَنَّاتٌ مِنْ أَعْنَابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde birbirine komşu toprak parçaları, üzüm bağları, ekinler ve çatallı çatalsız hurma ağaçları vardır. Hepsi de aynı su ile sulanır. Ama lezzetçe onları birbirinden ayrı kılmışızdır. Şüphesiz ki bunlarda; akleden bir kavim için ayetler vardır.

### [Rad 13:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/13:11.md) — يُغَيِّرُ · يُغَيِّرُوا

لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلَا مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَالٍ

Meal (IK): Ardından ve önünden takib edenler vardır. Allah’ın emriyle onu gözetirler. Şüphesiz ki bir kavim, kendini değiştirmedikçe; Allah da onları değiştirmez. Ve Allah, bir kavimin fenalığını dileyince; artık onun önüne geçilemez. Allah’tan başka onları koruyacak birisi de bulunmaz.

### [İbrahim 14:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/14:37.md) — غَيْرِ

رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Rabbımız; ben, çocuklarımdan kimini; namaz kılabilmeleri için, Senin mukaddes evinin yanında çorak bir vadiye yerleştirdim. Rabbımız; insanların gönüllerini onlara meylettir. Şükretmeleri için onları meyvelerle rızıklandır.

### [İbrahim 14:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/14:48.md) — غَيْرَ

يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَالسَّمَوَاتُ وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ

Meal (IK): O gün; yer başka bir yerle değiştirilir. Gökler de başka göklerle. Ve onlar; Vahid ve Kahhar olan Allah’ın huzuruna çıkarlar.

### [Nahl 16:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/16:21.md) — غَيْرُ

أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Onlar; diri değil, ölüdürler. Ne zaman dirileceklerini de fark edemezler.

### [Nahl 16:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/16:25.md) — بِغَيْرِ

لِيَحْمِلُوا أَوْزَارَهُمْ كَامِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمِنْ أَوْزَارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ

Meal (IK): Bununla onlar; kıyamet günü kendilerinin bütün yüklerini taşıdıktan başka, bilgisizlikle baştan çıkardıklarının yüklerinden bir kısmını da sırtlarlar. Dikkat edin; yüklendikleri yük, ne kötüdür.

### [Nahl 16:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/16:52.md) — أَفَغَيْرَ

وَلَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَهُ الدِّينُ وَاصِبًا أَفَغَيْرَ اللَّهِ تَتَّقُونَ

Meal (IK): Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. Din de sürekli olarak O’nundur. Yoksa Allah’tan başkasından mı sakınıyorsunuz?

### [Nahl 16:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/16:115.md) — لِغَيْرِ · غَيْرَ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): O; size ancak ölüyü, kanı, domuz etini, bir de Allah’tan başkası için kesilmiş olanı haram kıldı. Mecbur olan; saldırmamak ve haddi aşmamak şartıyla bunun dışındadır. Şüphesiz Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [İsra 17:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/17:73.md) — غَيْرَهُ

وَإِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ وَإِذًا لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا

Meal (IK): Onlar; sana vahyettiğimizden ayırıp başka bir şeyi Bize karşı uydurman için, seni fitneye düşürmeye çalışırlar. O zaman, seni dost edineceklerdi.

### [Kehf 18:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/18:74.md) — بِغَيْرِ

فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا

Meal (IK): Yine gittiler, nihayet bir erkek çocuğa rastladılar. O, hemen bunu öldürdü. Cana karşılık olmaksızın masum bir kimseye mi kıydın? Doğrusu, çok kötü bir şey yaptın, dedi.

### [Taha 20:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/20:22.md) — غَيْرِ

وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَى جَنَاحِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ آيَةً أُخْرَى

Meal (IK): Elini de koltuğunun altına koy ki; diğer bir mucize olarak kusursuz, bembeyaz çıksın.

### [Hac 22:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/22:3.md) — بِغَيْرِ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطَانٍ مَرِيدٍ

Meal (IK): İnsanlardan kimi; Allah hakkında bilmeden tartışır ve azgın şeytanın ardına düşer.

### [Hac 22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/22:5.md) — وَغَيْرِ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Ey insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

### [Hac 22:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/22:8.md) — بِغَيْرِ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri vardır ki; bilmeden, doğruya götüren bir rehberi olmadan, aydınlatıcı bir kitabı bulunmadan Allah hakkında tartışmaya girer.

### [Hac 22:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/22:31.md) — غَيْرَ

حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ

Meal (IK): Allah’a şirk koşmaksızın, hanifler olarak. Kim Allah’a şirk koşarsa; gökten düşüp de kuşların kaptığı veya rüzgarın uçuruma attığı bir şeye benzer.

### [Hac 22:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/22:40.md) — بِغَيْرِ

الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ

Meal (IK): Onlar ki; haksız yere ve sadece: Rabbımız Allah’tır dedikleri için yurtlarından çıkarılmışlardır. Şüphesiz ki Allah; insanların bir kısmını diğerleriyle bertaraf etmeseydi; manastırlar, kiliseler, havralar ve içinde Allah’ın adı çok anılan mescidler yıkılır giderdi. Allah; kendisine yardım edenlere elbette yardım eder. Şüphesiz ki Allah; Kavi’dir, Aziz’dir.

### [Müminun 23:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/23:6.md) — غَيْرُ

إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ

Meal (IK): Sadece eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları müstesnadır. Doğrusu onlar; bunun için de kınanacak değildirler.

### [Müminun 23:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/23:23.md) — غَيْرُهُ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ أَفَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Nuh’u kavmine gönderdik. Dedi ki: Ey kavmim, Allah’a kulluk edin. O’ndan başka tanrınız yoktur, sakınmaz mısınız?

### [Müminun 23:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/23:32.md) — غَيْرُهُ

فَأَرْسَلْنَا فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ أَفَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Onlara da kendilerinden: Allah’a ibadet edin, O’ndan başka tanrınız yoktur. Hala sakınmayacak mısınız? diyen bir peygamber gönderdik.

### [Nur 24:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/24:27.md) — غَيْرَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; evlerinizden başka evlere, sahibleriyle alışkanlık kurup selam vermeden girmeyin. Bu, sizin için daha hayırlıdır. Olur ki iyice düşünürsünüz.

### [Nur 24:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/24:29.md) — غَيْرَ

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ

Meal (IK): İçinde menfaatınız bulunan ve oturulmayan boş evlere girmenizde birvebal yoktur. Ve Allah; açığa vurduğunuzu da, gizlediğinizi de bilir.

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/24:31.md) — غَيْرِ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Nur 24:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/24:38.md) — بِغَيْرِ

لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Allah; onları işledikleri amellerin en güzeliyle mükafatlandıracak, onlara lutfunu fazlasıyla verecektir. Ve Allah; dilediğini hesapsız şekilde rızıklandırır.

### [Nur 24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/24:60.md) — غَيْرَ

وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Evlenme ümidi kalmayan yaşlanıp oturmuş kadınlara, zinetlerini açığa vurmamak şartıyla dış elbiselerini çıkarmaktan dolayı bir vebal yoktur. Ama iffetli davranmaları onlar için daha hayırlıdır. Ve Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Şuara 26:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/26:29.md) — غَيْرِي

قَالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلَهًا غَيْرِي لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ الْمَسْجُونِينَ

Meal (IK): Firavun dedi ki: Benden başka bir tanrı edinirsen; şüphesiz seni hapse atılanlardan kılarım.

### [Neml 27:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/27:12.md) — غَيْرِ

وَأَدْخِلْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ فِي تِسْعِ آيَاتٍ إِلَى فِرْعَوْنَ وَقَوْمِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): Ve elini koynuna sok. Firavun ve kavmine gönderilen dokuz mucizeden biri olarak kusursuz, bembeyaz çıksın. Şüphesiz ki onlar; fasık bir kavim idiler.

### [Neml 27:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/27:22.md) — غَيْرَ

فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَأٍ بِنَبَأٍ يَقِينٍ

Meal (IK): Çok geçmeden o geldi ve dedi ki: Senin bilmediğin bir şeyi öğrendim ve sana Sebe’den gerçek bir haber getirdim.

### [Kasas 28:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/28:32.md) — غَيْرِ

اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِنْ رَبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): Elini koynuna sok, lekesiz bembeyaz çıksın. Ellerini kendine çek, korkun kalmasın. Bu ikisi, Firavun ve erkanına karşı Rabbından iki burhandır. Doğrusu onlar, fasıklar güruhudur, denildi.

### [Kasas 28:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/28:38.md) — غَيْرِي

وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرِي فَأَوْقِدْ لِي يَاهَامَانُ عَلَى الطِّينِ فَاجْعَلْ لِي صَرْحًا لَعَلِّي أَطَّلِعُ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Firavun da dedi ki: Ey ileri gelenler; sizin, benden başka bir tanrınız olduğunu bilmiyorum. Ey Haman; haydi, benim için çamurun üzerinde ateş yak da, bana büyük bir kule yap. Çıkar da belki Musa’nın tanrısını görürüm. Doğrusu onu yalancılardan sanıyorum.

### [Kasas 28:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/28:39.md) — بِغَيْرِ

وَاسْتَكْبَرَ هُوَ وَجُنُودُهُ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَيْنَا لَا يُرْجَعُونَ

Meal (IK): O da, askerleri de memlekette haksız yere büyüklük tasladılar ve gerçekten Bize döndürülmeyeceklerini sandılar.

### [Kasas 28:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/28:50.md) — بِغَيْرِ

فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَاءَهُمْ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدًى مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Şayet sana cevab vermezlerse, bil ki; onlar, sırf kendi heveslerine uymaktadırlar. Halbuki Allah’tan bir hidayet olmaksızın kendi hevesine uyandan daha sapık kim vardır. Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Kasas 28:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/28:71.md) — غَيْرُ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِيَاءٍ أَفَلَا تَسْمَعُونَ

Meal (IK): De ki: Şayet Allah; geceyi kıyamete kadar üzerinizde sürekli kılsaydı; Allah’tan başka size ışık getirecek tanrı kimdir? Hala dinlemeyecek misiniz?

### [Kasas 28:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/28:72.md) — غَيْرُ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ أَفَلَا تُبْصِرُونَ

Meal (IK): De ki: Şayet Allah gündüzü kıyamet gününe kadar üzerinizde sürekli kılsaydı; size içinde dinleneceğiniz bir geceyi getirecek Allah’tan başka tanrı kimdir? Hala görmeyecek misiniz?

### [Rum 30:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/30:29.md) — بِغَيْرِ

بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْوَاءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Hayır, o zulmedenler; bilgisizce kendi heveslerine uymuşlardır. Allah’ın saptırdığı kimseyi kim doğru yola iletebilir? Onların yardımcıları da yoktur.

### [Rum 30:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/30:55.md) — غَيْرَ

وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا غَيْرَ سَاعَةٍ كَذَلِكَ كَانُوا يُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Kıyametin kopacağı gün; suçlular bir saatten başka kalmadıklarına yemin ederler. İşte onlar, böylece aldatılıp döndürülürler.

### [Lokman 31:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/31:6.md) — بِغَيْرِ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): İnsanlar arasında bilgisizce Allah yolundan saptırmak için gerçeği boş sözlerle değişenler ve Allah yolunu alaya alanlar vardır. İşte horlayıcı azab onlar içindir.

### [Lokman 31:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/31:10.md) — بِغَيْرِ

خَلَقَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ

Meal (IK): Gökleri, gördüğünüz gibi direksiz olarak yaratmış, sizi sarsar diye yere ağır baskılar koymuş, orada her türlü canlıyı yaymıştır. Biz, gökten su indirip orada her sınıf bitkiler yetiştirmişizdir.

### [Lokman 31:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/31:20.md) — بِغَيْرِ

أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ

Meal (IK): Görmez misiniz ki; Allah, göklerde olanları da, yerde olanları da size müsahhar kılmıştır. Gizli ve açık olarak nimetlerini size bolca vermiştir. İnsanlar arasında hiç bir bilgisi olmadan, hiç bir rehberi ve aydınlatıcı kitabı yokken Allah hakkında tartışanlar vardır.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/33:53.md) — غَيْرَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Ahzab 33:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/33:58.md) — بِغَيْرِ

وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Mü’min erkekleri ve mü’min kadınları yapmadıkları bir şeyle incitenler; doğrusu bir iftirayı ve apaçık bir günahı yüklenmişlerdir.

### [Fatır 35:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/35:3.md) — غَيْرُ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Ey insanlar; Allah’ın üzerinizdeki nimetini düşünün. Allah’tan başka gökten ve yerden sizi rızıklandıran bir yaratıcı var mıdır? O’ndan başka ilah yoktur. O halde nasıl çevriliyorsunuz?

### [Fatır 35:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/35:37.md) — غَيْرَ

وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُمْ مَا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَجَاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ

Meal (IK): Onlar orada bağırışırlar; Rabbımız, bizi çıkar da yapageldiklerimizden farklı olarak salih amel işleyelim. Öğüt alacak kişinin öğüt alacağı kadar bir süre sizi yaşatmadık mı? Ve size uyarıcı da gelmişti. Öyleyse azabı tadın. Zalimler için hiç bir yardımcı yoktur.

### [Sad 38:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/38:39.md) — بِغَيْرِ

هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Bu, bizim bağışımızdır. Artık ister hesabsızca ver, ister tut.

### [Zümer 39:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/39:10.md) — بِغَيْرِ

قُلْ يَاعِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): De ki: Ey iman eden kullarım, Rabbınızdan korkun. Bu dünyada iyilik yapanlara, iyilik vardır. Ve Allah’ın arzı geniştir. Yalnız sabredenlere ecirleri, hesapsız ödenecektir.

### [Zümer 39:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/39:28.md) — غَيْرَ

قُرْآنًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Eğriliği bulunmayan arabça bir Kur’an’dır. Belki sakınırlar.

### [Zümer 39:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/39:64.md) — أَفَغَيْرَ

قُلْ أَفَغَيْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ أَيُّهَا الْجَاهِلُونَ

Meal (IK): De ki: Bana, Allah’tan başkasına ibadet etmemi mi emredersiniz ey cahiller?

### [Mü'min 40:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/40:35.md) — بِغَيْرِ

الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ

Meal (IK): Onlar ki; kendilerine gelmiş bir huccet bulunmaksızın Allah’ın ayetleri üzerinde tartışırlar. Bu, Allah katında da, iman edenlerin yanında da öfkeyi arttırır. Ve böylece Allah; büyüklük taslayan her zorbanın kalbini mühürler.

### [Mü'min 40:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/40:40.md) — بِغَيْرِ

مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Kim, bir kötülük işlerse; ancak onun benzerleriyle ceza görür. Kadın veya erkek her kim de inanarak salih amel işlerse; işte onlar, cennete girerler ve orada hesapsız şekilde rızıklanırlar.

### [Mü'min 40:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/40:56.md) — بِغَيْرِ

إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَا هُمْ بِبَالِغِيهِ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

Meal (IK): Kendilerine gelmiş kesin bir delil olmadan Allah’ın ayetleri üzerinde tartışanların göğüslerinde, şüphesiz ki ulaşamayacakları bir büyüklenme vardır. Öyleyse sen, Allah’a sığın. Muhakkak ki O’dur O, Semi, Basir.

### [Mü'min 40:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/40:75.md) — بِغَيْرِ

ذَلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ

Meal (IK): Bu; sizin yeryüzünde haksız yere şımarmanız ve böbürlenmenizden ötürüdür.

### [Fussilet 41:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/41:8.md) — غَيْرُ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ

Meal (IK): Muhakkak ki iman edip salih amel işleyenlere; işte onlara, kesintisiz bir mükafat vardır.

### [Fussilet 41:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/41:15.md) — بِغَيْرِ

فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Ad’a gelince; yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamış ve bizden daha kuvvetli kim var? demişlerdi. Onlar, kendilerini yaratan Allah’ın daha kuvvetli olduğunu görmüyorlar mıydı? Onlar ayetlerimizi bile bile inkar ediyorlardı.

### [Şura 42:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/42:42.md) — بِغَيْرِ

إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Yol; ancak insanlara zulmedenler ve yeryüzünde haksız yere taşkınlık edenler içindir. İşte onlara elim bir azab vardır.

### [Zuhruf 43:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/43:18.md) — غَيْرُ

أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ

Meal (IK): Yoksa süs içinde yetiştirilip de mücadelede açık olmayanı mı?

### [Ahkaf 46:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/46:20.md) — بِغَيْرِ

وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ

Meal (IK): O küfredenlere, ateşe sunuldukları gün: Dünyadaki hayatınızda sizin için temiz olan her şeyi harcadınız, onların zevkini sürdünüz. Bugün ise yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamanızdan ve fasıklık etmenizden ötürü alçaltıcı bir azab göreceksiniz, denir.

### [Muhammed 47:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/47:15.md) — غَيْرِ · يَتَغَيَّرْ

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَلَهُمْ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَمَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ

Meal (IK): Muttakilere vaadolunan cennetin misali: İçinde bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere zevk veren şaraptan ırmaklar ve süzme baldan ırmaklar vardır. Orada meyvelerin her çeşidi onlarındır. Ve Rabblarından mağfiret de vardır. Hiç bu; ateşte temelli kalan ve bağırsaklarını parça parça edecek kaynar su içirilen kimseler gibi midir?

### [Muhammed 47:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/47:38.md) — غَيْرَكُمْ

هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ

Meal (IK): İşte sizler; Allah yolunda infak etmek için çağrılıyorsunuz. İçinizden kiminiz cimrilik ediyor. Kim cimrilik ederse; ancak kendi nefsine cimrilik etmiş olur. Allah; Gani’dir, siz ise fakirlersiniz. Eğer O’ndan yüz çevirirseniz; yerinize sizden başka bir kavmi getirir. Sonra onlar sizin benzerleriniz olmazlar.

### [Fetih 48:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/48:25.md) — بِغَيْرِ

هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفًا أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِسَاءٌ مُؤْمِنَاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Onlar; küfretmiş olanlardır. Sizi Mescid-i Haram’ı ziyaretten ve bekletilmekte olan kurbanlıklarınızı da mahalline ulaşmaktan men’edenlerdir. Eğer orada henüz bilmediğiniz mü’min erkekler, mü’min kadınları bilmeyerek ezmek suretiyle üzüntüye kapılmanız ihtimali olmasaydı; Allah, savaşı önlemezdi. Dilediklerine rahmet etmek için Allah, böyle yapmıştır. Eğer onlar birbirinden ayrılmış olsalardı; o küfredenleri elim bir azabla azablandırırdık.

### [Kaf 50:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/50:31.md) — غَيْرَ

وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ

Meal (IK): Cennet de takva sahiplerine yaklaştırılır. Zaten uzakta değildir.

### [Zariyat 51:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/51:36.md) — غَيْرَ

فَمَا وَجَدْنَا فِيهَا غَيْرَ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Zaten orada bir evden başka müslüman bulamadık.

### [Tur 52:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/52:35.md) — غَيْرِ

أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ

Meal (IK): Onlar; hiç bir şey olmaksızın mı yaratıldılar, yoksa kendileri midir yaratanları?

### [Tur 52:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/52:43.md) — غَيْرُ

أَمْ لَهُمْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): Yoksa, onların Allah’tan başka bir tanrısı mı var? Allah; onların koşmakta oldukları ortaklardan münezzehtir.

### [Vakıa 56:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/56:86.md) — غَيْرَ

فَلَوْلَا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ

Meal (IK): Madem ki ceza görmeyecekmişsiniz,

### [Kalem 68:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/68:3.md) — غَيْرَ

وَإِنَّ لَكَ لَأَجْرًا غَيْرَ مَمْنُونٍ

Meal (IK): Doğrusu senin için tükenmeyen bir mükafat vardır.

### [Mearic 70:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/70:28.md) — غَيْرُ

إِنَّ عَذَابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ

Meal (IK): Doğrusu onlar, Rabblarının azabından güvende değildirler.

### [Mearic 70:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/70:30.md) — غَيْرُ

إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ

Meal (IK): Ancak eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları müstesna. Doğrusu onlar, bunun için kınanacak değildirler.

### [Müddessir 74:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/74:10.md) — غَيْرُ

عَلَى الْكَافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ

Meal (IK): Kafirler için hiç de kolay değildir.

### [İnşikak 84:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/84:25.md) — غَيْرُ

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ

Meal (IK): Ancak iman edip salih amel işleyenler müstesna. Onlara bitip tükenmeyen bir ecir vardır.

### [Tin 95:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/95:6.md) — غَيْرُ

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ

Meal (IK): Yalnız iman edip salih amel işleyenler müstesna. Onlara kesintisiz mükafat vardır.

### [Adiyat 100:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/ayet/100:3.md) — فَالْمُغِيرَاتِ

فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحًا

Meal (IK): Sabah sabah baskın yapanlara,

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğayr, Ğayr dışında demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والراء و و ا ي ء معهما
غ ر و، غ ر ي، غ و ر، غ ي ر، ر غ و، و غ ر، ر و غ مستعملات غرو، غري: لا غَرْوَ، أي: لاعَجَبَ. والغَرا: وَلَدُ البَقَرة.
والغِراءُ: ما غَرَّيت به شيئا، مادام لونا واحدا. وأغريته أيضا.
ويقال: مطلي مُغَرَّى، بالتشديد.
والإِغراءُ: الإيلاعُ، قال الله تعالى: "فأغرينا بينهم" .
وأما قول الحارث بن حلزة:
لا تَخَلنْا على غَراتـك إنّـا		قبلُ ما قد وَشَى بنا الأعداء
فإن الغَراةَ ههنا: الكتف.
الغَوْر: تِهامةُ وما يلي اليمن، وأغار الرجل: دخل الغَوْر.
وغَوْرُ كلِّ شيء: بُعْدُ قَعْره.
وتقول: غارتِ النُّجومُ، وغَار القمر، و غارت العين، وتغور غؤورا. وغارت الشمس غيارا، قال:
وإلا طلوعُ الشّمس ثم غيارُها
واستغارت الجرحة والقَرْحَةُ، إِذا تَوَرَّمتْ، قال:
رَعَتْهُ أَشْهُراً وخلا عليها		فطار النِّيُّ فيها واستغارا
والغارُ: نبات طيّب الرِّيحِ على الوقود، ومنه السُّوسُ العَجمي. قال عدي بن زيد:
ربّ نارٍ كُنت أَرْمُقها		تَقْضَمُ الهِنْديِّ والغارا
وغارْ الفمِ: أَنْطاعُه في الحنكينِ.
والغارُ: الفرج.
والغارُ: الغَيرةُ، قال:
ضرائر حِرْميّ تفاحش غارُها
والغارُ مَغارةٌ كالسَّرْبِ.
والغارُ: القَبيلةُ الكَثيرةُ العَدَد، وَجَمْعه: غِيرانٌ، قال:
أتفخرُ يا هشامُ وأنت عبـدٌ		وغَارُك ألأم الغِيرانِ غارا
ورجلٌ غَيْرانُ غَيُور، ويجمع الغَيور على الغُيُر، قال:
يا قوم لا تأمنوا إن كُنْتُم غُـيُراً		على نسائكم كِسرَى وما جَمَعا
وامرأة غَيْرَى وغيور.
ورجل مِغوار : كثير الغارات، وهو يُغيرُ إغارة، ويقال بل هو المقاتل.
والمغيرة: خيل قد أَغارتْ.
والإِغارة: شدةُ فَتْلِ الحَبْلِ.
وفَرَس مُغارٌ: شديد المفاصل.
والغِيرةُ: المِيرةُ، يقال: خرج يَغيرُ لأهله، أي: يَميرُ، هُذَليّة، والغِيرةُ. النفع، قال:
ماذا يَغيرُ ابنتي ربعٍ عويلُهمـا		لا تَرْقُدانِ، ولا بُوسَى لمن رقدا
والتغوير: يكون نزولاً للقائلةِ، ويكون سَيْراً في ذلك الوقت. والحجةُ للنزول قول الراعي:
ونحن إلى دُفوف مُغَـوِّرات		نَقيسُ على الحَصَى نُطَفاً بَقينا
وقال ذو الرمة في التغرير فجعله سيرا:
براهُنَّ تغويري إذا الآل أرفـلـت		به الشمسُ أزرَ الحَزْوَرات العوانكِ
قال: أرفلت، أي: بلغت به الشَّمسُ أوساط الحَزْوَرات .
و"غير" يكون استثناء مثل قولك: هذا دِرْهَمٌ غيرَ دانقٍ، معناه: إلا دانقاً. ويكون اسماً، تقول: مررتُ بغَيْرِك، وهذا غَيْرُك.
رغو: رغا البعير، والنّاقة، يرغو رُغاء.
والضَّبُعُ تَرْغو، وسَمِعْتُ رَواغيَ الإِبِل، أي: رُغاءَها وأصواتَها.
وأَرْغى فلانٌ بَعيرَهُ: إذا فَعلَ بِهِ فِعْلاً يَرْغو منه، لِيسمعَ الحيُّ صوته فيدعوه إلى القِرَى. وقد يُرغي صاحب الإِبل إِبِلَهُ باللّيل، ليَسْمَعَ ابن السّبيلِ رُغاءَها فيميل إليها .
والرَّغوةُ: زبد اللبن.
والارتغاءُ: حَسْوُ الرّغوة، واحتساؤُها، وإنّه لذو حَسْوٍ في ارتغاء يضرب مثلا لمن يظهر طلب القليل وهو يسر أخذ الكثير .
وأَرْغَى الَّلبَنُ: اجتمعتْ عليه الرَّغوة.
وأَرْغى البائلُ: صار لبوله رَغوة .
وغر: الوَغَرُ: اجتراع الغَيْظ. وَغِرَ صدري عليه يَوْغَرُ وهو أن يحترق القلب مِنْ شِدّةِ الغَيظ .
وتقول: لَقِيتُه في وَغْرَةٍ الهاجرة، أي: حيثُ تتوسّطُ العَيْنُ السماء.
والوَغيرُ: لحمٌ يَنْشوي على الرَّمْضاء. والوَغيرة: لَبَنْ مُسَخَّنٌ.
ووَغَرَ العاملُ الخَراجَ، أي: استوفاه.
روغ: الرَّوّاغُ: الثّعلبُ. وفي مثل: هو أَرْوَغُ من ثَعْلب. قال:
كُلُّهُمُ أَرْوَغُ من ثعلـبٍ		ما أَشْبهَ الليلةَ بالبارحة
ومازال فلانٌ يَروغُ عنّي، أي: يحيد.
وطريقٌ رَائغٌ، أَي: مائل.
وراغ فلانٌ إلى فلانٌ، أَي: مَال إليه سرّاً.
وبقول: يُديرني فلانٌ عن أمرٍ وأنا أُرِيغُهُ، قال:
يُديرونني عن سالمٍ وأُريغـه		وجِلْدةُ بين العَيْنِ والأنف سالم
والرّائغ: ما حادَ عن الطّريق الأعظم.
وتقولك راغ عليه بضَرْبةٍ، أي: نال، إذا فعل ذلك سِرّاً، قال جل وعز: "فراغ عليهم ضرباً باليمن" . وقول الله جل وعز: "فراغ إلى أهله فجاء بعجلٍ سمين" . كلّ ذلك انحرافٌ في استخفاء.
والرِّياغ: التُّرابُ، قال رؤبة:
وإن أثارتْ من رِياغ سَمْلَقا
تهوي حواميها به مُذَلَّقا

##### Türkçe

باب **الغين** ve **الراء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**غ ر و**، **غ ر ي**، **غ و ر**، **غ ي ر**، **ر غ و**، **و غ ر**، **ر و غ** kullanımdadır. **غرو**، **غري**: **غَرْوَ** yoktur; yani: hayret yoktur. Ve **الغَرا**: ineğin yavrusudur.

Ve **الغِراءُ**: onunla bir şeyi **غَرَّيت** ettiğim şeydir; tek bir renk olduğu müddetçe. Ve onu ayrıca **أغريته** ettim.

Ve denilir: şeddeli olarak sıvanmış **مُغَرَّى**.

Ve **الإِغراءُ**: alıştırma/üzerine düşürme; Allah Teâlâ’nın sözü: “**فأغرينا بينهم**”.

Hâris b. Hilze’nin sözüne gelince:
لا تَخَلنْا على غَراتـك إنّـا		قبلُ ما قد وَشَى بنا الأعداء
Şüphesiz **الغَراةَ** burada: omuzdur.

**الغَوْر**: Tihâme ve Yemen’e bitişik olan yerlerdir; ve adam **أغار** etti: **الغَوْر**’a girdi.

Ve her şeyin **غَوْرُ**’u: dibinin uzaklığıdır.

Ve dersin: yıldızlar **غارتِ** etti, ay **غَار** etti, göz **غارت** etti; ve **تغور** eder, **غؤورا**. Ve güneş **غارت** etti, **غيارا**; dedi ki:
وإلا طلوعُ الشّمس ثم غيارُها
Ve yara ve çıban **استغارت** etti; şiştiği zaman. Dedi ki:
رَعَتْهُ أَشْهُراً وخلا عليها		فطار النِّيُّ فيها واستغارا

Ve **الغارُ**: yakacak üzerinde güzel kokulu bir bitkidir; ondan da Acem **السُّوسُ**’u (meyan) vardır. Adî b. Zeyd dedi ki:
ربّ نارٍ كُنت أَرْمُقها		تَقْضَمُ الهِنْديِّ والغارا

Ve ağzın **غارْ**’ı: iki damakta olan et parçalarıdır.

Ve **الغارُ**: ferçtir.

Ve **الغارُ**: kıskançlıktır; dedi ki:
ضرائر حِرْميّ تفاحش غارُها

Ve **الغارُ**: bir mağaradır; **السَّرْبِ** gibi.

Ve **الغارُ**: sayısı çok olan kabiledir; çoğulu: **غِيرانٌ**. Dedi ki:
أتفخرُ يا هشامُ وأنت عبـدٌ		وغَارُك ألأم الغِيرانِ غارا

Ve adam **غَيْرانُ**: **غَيُور**; ve **الغَيور**’un çoğulu **الغُيُر** üzerine toplanır. Dedi ki:
يا قوم لا تأمنوا إن كُنْتُم غُـيُراً		على نسائكم كِسرَى وما جَمَعا

Ve kadın **غَيْرَى** ve **غيور**.

Ve adam **مِغوار**: baskınları çok olan; ve o **يُغيرُ** eder, **إغارة**. Ve denilir: bilakis o, savaşandır.

Ve **المغيرة**: baskın yapmış atlar.

Ve **الإِغارة**: ipin bükümünü şiddetlendirmektir.

Ve **مُغارٌ** at: eklemleri şiddetli/sağlam.

Ve **الغِيرةُ**: azıktır; denilir: ailesi için **يَغيرُ** olarak çıktı; yani: azık getirir. Hüzeyl lehçesidir: **الغِيرةُ**. Fayda, dedi ki:
ماذا يَغيرُ ابنتي ربعٍ عويلُهمـا		لا تَرْقُدانِ، ولا بُوسَى لمن رقدا

Ve **التغوير**: kaylûle için bir iniş olur; ve o vakitte bir yürüyüş de olur. İniş için delil, Râî’nin sözü:
ونحن إلى دُفوف مُغَـوِّرات		نَقيسُ على الحَصَى نُطَفاً بَقينا

Ve Zû’r-Rumme **التغرير** hakkında söyledi; onu yürüyüş kıldı:
براهُنَّ تغويري إذا الآل أرفـلـت		به الشمسُ أزرَ الحَزْوَرات العوانكِ

Dedi ki: **أرفلت**; yani: güneş onunla **الحَزْوَرات**’ın ortalarına ulaştı.

Ve **غير** istisna olur; senin sözün gibi: bu, bir dirhemdir, **غيرَ** bir dâniḳ; manası: ancak bir dâniḳ hariç. Ve isim olur; dersin: senin dışındakine **بغَيْرِك** uğradım; ve bu, senin dışındakidir: **غَيْرُك**.

**رغو**: deve ve dişi deve **رغا** etti; **يرغو** eder, **رُغاء**.

Ve sırtlan **تَرْغو** eder. Ve ben develerin **رَواغيَ**’sini işittim; yani: onların **رُغاءَ**’sını ve seslerini.

Ve falan kimse devesini **أَرْغى** etti: onunla, ondan **يَرْغو** edeceği bir fiil yaptığı zaman; mahalle onun sesini işitsin de onu ikrama çağırsın diye. Ve deve sahibinin, geceleyin develerini **يُرغي** etmesi mümkündür; yolcu onların **رُغاءَ**’sını işitsin de onlara meyletsin diye.

Ve **الرَّغوةُ**: sütün köpüğüdür.

Ve **الارتغاءُ**: köpüğü yudumlamaktır ve onu içmektir. Ve şüphesiz o, **ارتغاء** içinde bir **حَسْوٍ** sahibidir; azı istemeyi gösterip çoğu almayı kolayca alan kimse için darb-ı mesel olarak vurulur.

Ve süt **أَرْغَى** etti: üzerinde köpük toplandı.

Ve bevleden kimse **أَرْغى** etti: idrarı için köpük oldu.

**وغر**: **الوَغَرُ**: öfkeyi yutmadır. Ve göğsüm ona karşı **وَغِرَ** etti, **يَوْغَرُ**; bu, kalbin şiddetli öfkeden yanmasıdır.

Ve dersin: onu, öğle sıcağının **وَغْرَةٍ**’sinde gördüm; yani: gözün göğün ortasına geldiği yerde.

Ve **الوَغيرُ**: kızgın taş üzerinde pişen ettir. Ve **الوَغيرة**: ısıtılmış süttür.

Ve âmîl, haracı **وَغَرَ** etti; yani: onu tamamen aldı.

**روغ**: **الرَّوّاغُ**: tilkidir. Ve meselde: o, tilkiden daha **أَرْوَغُ**’dur. Dedi ki:
كُلُّهُمُ أَرْوَغُ من ثعلـبٍ		ما أَشْبهَ الليلةَ بالبارحة

Ve falan kimse, benden **يَروغُ** etmeyi sürdürdü; yani: sapar/yan çizer.

Ve **رَائغٌ** yol: yani: eğri/yan.

Ve falan kimse falana doğru **راغ** etti; yani: gizlice ona meyletti.

Ve denilir: falan kimse beni bir işten çeviriyor, ben de onu **أُرِيغُهُ** ediyorum. Dedi ki:
يُديرونني عن سالمٍ وأُريغـه		وجِلْدةُ بين العَيْنِ والأنف سالم

Ve **الرّائغ**: ana yoldan sapan şeydir.

Ve dersin: ona bir vuruşla **راغ** etti; yani: gizlice yaptığı zaman, erişti/elde etti. Aziz ve Celîl buyurdu: “**فراغ عليهم ضرباً باليمن**”. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: “**فراغ إلى أهله فجاء بعجلٍ سمين**”. Bütün bunlar, gizlenerek bir sapmadır.

Ve **الرِّياغ**: topraktır. Ru’be dedi ki:
وإن أثارتْ من رِياغ سَمْلَقا		تهوي حواميها به مُذَلَّقا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغيرَةُ بالكسر: الميرَةُ. وقد غارَ أهلَه يَغيرهم غِياراً، أي يَميرُهُم وينفعهم. قال الباهلي:
ونَهْدِيَّةٍ شَمْطاءَ أو حارِثِـيَّةٍتُؤَمِّلُ نَهْباً من بَنيها يَغيرُها
 أي يأتيها بالغنيمة فقد قُتلوا. قال أبو عبيدة: يقال: غارَني الرجل يَغيرُني ويَغورُني، إذا وَداكَ من الدِيَةِ. والاسم الغيرَةُ أيضاً بالكسر، وجمعها غِيَرٌ. قال الشاعر:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أنـوفَـكـمبَني أمَيَّةَ إن لم تَقْبَلوا الغيرا
وقال بعضهم: إنه واحد، وجمعه أغْيارٌ. والغِيَرُ أيضاً: الاسم من قولك غَيَّرتُ الشيء فتَغَيَّر. والغَيْرَةُ بالفتح: مصدر قولك: غارَ الرجل على أهله يَغارُ غَيْراً، وغَيْرَةً، وغاراً. ورجلٌ غيورٌ وغَيرانُ، وجمع غَيورٍ غُيُرٌ، وجمع غَيْرانَ غَيارى وغُيارى. ورجلٌ مِغْيارٌ وقومٌ مَغاييرُ، وامرأةٌ غَيورٌ ونِسْوةٌ غُيُرٌ، وامرأةٌ غَيْرى ونِسوةٌ غَيارى. وغارَهُ يُغيرُهُ ويَغورُهُ، أي نَفَعَهُ. قال: عبد مناف بن رِبْعٍ الهذليّ:
ماذا يَغيرُ ابْنَتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمـالا تَرْقُدانِ ولا بُؤْسى لِمَن رَقَدا
يقول: لا يغني بكاؤهما على أبيهما من طلب ثأره. وغارَهُمُ الله بمطر يَغيرُهُم ويَغورُهُمْ، أي سقاهم. يقال: اللهم غِرْنا بخير وغُرْنا بخير. قال الفراء: قد غارَ الغيثُ الأرض يَغيرُها، أي: سقاها. قال: وغارَنا الله بخير، كقولك: أعطانا خيراً. وأرضٌ مَغيرَةٌ بفتح الميم، ومَغْيورَةٌ، أي مَسْقِيَّةٌ. وغايَرتُ الرجل مُغايَرَةً، أي عارضْتُه بالبيع وبادلتُه. وتغايَرَتِ الأشياءُ: اختلفت. والغِيارُ: البِدالُ. قال الشاعر الأعشى:
فلا تَحْسَبَنِّي لكم كافِـراًولا تَحْسَبَنِّي أريدُ الغِيارا
وقولهم: نزل القوم يُغَيِّرونَ، أي يُصلِحون الرِحالَ. وغَيْرُ بمعنى سِوى، والجمع أغْيارٌ. وهي كلمةٌ يوصف بها ويستثنى، فإن وصفتَ بها أتبعتَها إعرابَ ما قبلها، وإن استثنيت بها أعربتها بالإعراب الذي يجب للاسم الواقع بعد إلا. وذلك أنّ أصل غَيْرَ صفةً والاستثناء عارضٌ. وقد تكون غَيْرُ بمعنى لا فتنصبها على الحال، كقوله تعالى: "فَمَنِ اضْطَرَّ غَيْرَ باغٍ ولا عادٍ"، كأنه قال: فمن اضطُرَّ جائعاً لا باغياً. وكذلك قوله: "غَيْرَ ناظِرينَ إناهُ"، وقوله: "غَيْرَ محِلِّي الصَيد".

##### Türkçe

**الغِيرَةُ** kesre ile: **المِيرَةُ** (azık/erzak).

Ve “**غارَ** (fiili)” ailesine (ehline) **يَغيرهم** **غِياراً**; yani onları **يَميرُهُم** (azıklandırır) ve onlara fayda verir. Bâhilî dedi ki:
ونَهْدِيَّةٍ شَمْطاءَ أو حارِثِـيَّةٍتُؤَمِّلُ نَهْباً من بَنيها يَغيرُها
Yani onlara ganimetle gelir; çünkü onlar öldürülmüşlerdir.

Ebû Ubeyde dedi: “**غارَني** الرجل **يَغيرُني** ve **يَغورُني**” denir; eğer diyetten seni **وَداكَ** (diyetle tazmin etti) ise. İsim de **الغِيرَةُ** yine kesre ile; çoğulu **غِيَرٌ**. Şair dedi ki:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أنـوفَـكـمبَني أمَيَّةَ إن لم تَقْبَلوا الغيرا
Bazıları dedi ki: O tektir; çoğulu **أغْيارٌ**dur.

Ve **الغِيَرُ** da: “**غَيَّرتُ** الشيء **فتَغَيَّر**” sözünden isimdir.

Ve **الغَيْرَةُ** fetha ile: “**غارَ** الرجل على أهله **يَغارُ** **غَيْراً** ve **غَيْرَةً** ve **غاراً**” sözünün mastarıdır. Ve (erkek) **غيورٌ** ve **غَيرانُ**dur; **غَيورٍ**’un çoğulu **غُيُرٌ**, **غَيْرانَ**’ın çoğulu **غَيارى** ve **غُيارى**dır. Ve (erkek) **مِغْيارٌ**; (topluluk) **مَغاييرُ**. Ve (kadın) **غَيورٌ**; (kadınlar) **غُيُرٌ**. Ve (kadın) **غَيْرى**; (kadınlar) **غَيارى**.

Ve “**غارَهُ** **يُغيرُهُ** ve **يَغورُهُ**”: yani ona fayda verdi. (Şu) dedi: Huzelî **عبد مناف بن رِبْعٍ**:
ماذا يَغيرُ ابْنَتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمـالا تَرْقُدانِ ولا بُؤْسى لِمَن رَقَدا
Diyor ki: İkisinin babaları üzerine ağlaması, onun öcünü istemekten (bir şey) **لا يغني** (gidermiyor/yarar sağlamıyor).

Ve Allah onları bir yağmurla **غارَهُمُ**; **يَغيرُهُم** ve **يَغورُهُمْ**: yani onları suladı. Denir ki: “Allah’ım, bizi hayırla **غِرْنا** ve hayırla **غُرْنا**.”

Ferrâ dedi: Yağmur yeri **غارَ**; **يَغيرُها**: yani onu suladı. Dedi ki: “Allah bizi hayırla **غارَنا**”; senin “bize hayır verdi” demen gibi.

Ve bir yer **مَغيرَةٌ** (mîm fetha ile) ve **مَغْيورَةٌ**: yani **مَسْقِيَّةٌ** (sulanmış).

Ve “**غايَرتُ** الرجل **مُغايَرَةً**”: yani onu satışla karşılayıp ona muâraza ettim ve onunla mübadele ettim. Ve şeyler **تغايَرَتِ**: farklılaştı.

Ve **الغِيارُ**: **البِدالُ** (bedel/değiştirme). A‘şâ şair dedi ki:
فلا تَحْسَبَنِّي لكم كافِـراًولا تَحْسَبَنِّي أريدُ الغِيارا
Ve onların sözü: “Kavim **يُغَيِّرونَ** hâlinde indi”; yani binek takımlarını **يُصلِحونَ** (düzeltirler).

Ve **غَيْرُ**, **سِوى** anlamındadır; çoğulu **أغْيارٌ**. O, kendisiyle nitelendirilen ve istisna edilen bir kelimedir: Eğer onunla nitelendirirsen, onu kendinden öncekinin i‘rabına tâbi kılarsın; eğer onunla istisna edersen, onu **إلا**’dan sonra vâki olan isme gerekli olan i‘rab ile i‘rablandırırsın. Çünkü **غَيْرَ**’ın aslı sıfattır; istisna ise ârızîdir.

Ve **غَيْرُ** bazen “**لا**” anlamında olur; böylece onu hâl olarak nasb edersin; Yüce Allah’ın sözü gibi: “فَمَنِ اضْطَرَّ **غَيْرَ** باغٍ ولا عادٍ”; sanki şöyle dedi: “Kim aç olarak zaruret içinde kalırsa; **لا** باغياً (azgın olmaksızın).” Ve bunun gibi O’nun sözü: “**غَيْرَ** ناظِرينَ إناهُ” ve O’nun sözü: “**غَيْرَ** محِلِّي الصَيد”.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والراء
غرا ، غور ، غير ، وغر ، رغا ، ريغ ، روغ ، غير .
غرا : قال الليث : الغِراءُ ما غرَّيت به شيئاً ما دامَ لَوْناً واحداً ، ويقال أيضاً : أغْرَيتُهُ ، ويقال : مطليٌّ مُغَرًّى بالتشديد .
وأخبرني الإياديُّ عن شمر : غرِيتُ به أي : أولعتُ به أَغْرَى بهِ غَراءً ، ممدودٌ .
عن ابن الأعرابيِّ قال : وقال يونس : غَريَ بهِ غِراءً ، ممدُودٌ ، قال : ونقصه أبو الخطاب .
وقال شمرٌ : الغراءُ ممدودٌ هو الطلاءُ الذي يُطلى به ، ويقال : إنه الغَرَى بفتح الغيْن مقصورٌ .
وقال أبو الهيثم : غَرِيتُ به غَراً مَنقوصٌ ، وغارَيتُه أُغارِيه مُغاراةً وغِراءً : إذا لاجَجْتَه ، قال : ولا أَعرِفُ غَرِيَ به ممدوداً .
وقال في قول كُثَيِّرٍ :
إذا قلتُ أَسْلُو غارت العَين بالبُكا
غِراءاً ومَدَّتْها مدامعُ حُفَّل
مِنْ غارَيْتُ ، وقال خالدُ بنُ كُلثوم : غارَيتُ بين اثنين وغادَيتُ بين اثنين : أَي وَالَيت .
وأنشد بيت كُثَيِّرٍ هذا ( غارت العينُ بالبُكا ) ، وقال : غارتْ فاعَلتْ من الوِلاءِ .
وقال أبو عبيدة : هي فاعَلتْ مِنْ غَرِيتُ به أَغْرَى غَراءً عَلَى فَعَالٍ .
وقال أبو الهيثم : الغَرَا وَلَدُ البقرة الوحْشِيَّة .
وقال الفرَّاءُ مثلَه ، وقال : يُكتب بالألِف وتثْنِيتُه غَرَوان ، ويقال للحُوارِ أولَ ما يولدُ غَراً أيضاً .
وقال ابن شميل : الغرا مَنقوصٌ : هو الوَلد الرَّطْبُ جدّاً ، وكلُّ مولودٍ غراً حتى يشتدَّ لحمُه ، ويقال : أيُكَلِّبُنِي فلانٌ وهو غَراً وغِرْسٌ للصَّبيِّ .
وقال ابن السكيت : الغَرِيُّ : الرَّجل الحَسن الوجه .
وقال أبو سعيد : الغَرِيُّ : نُصُبٌ كان يُذبَحُ
عليه العَتائرُ ، وأنشد :
كغَرِيَ أَجْسَدتْ رَأْسَه
فُرُعٌ بين رئاسٍ وحامِ
ويقال : غَرَوْتُ السَّهْمَ وغرَيتُه بالواو والياء أَغْرُوه وأَغرِيه ، وَهو سَهْمٌ مَغرُوٌّ ومَغْريٌّ .
وقال أَوْسُ بن حجَرٍ يَصِفُ نبَالاً :
لأَسْهمه غارٍ وبار ورَاصِفُ
ومن أمثالهم : أَنْزِلْنِي ولوْ بأَحد المَغْرُوَّيْن ، حكاه المُفضَّل أي بأَحد السَّهمين .
قال : وذلك أنَّ رَجلاً ركِب بعيراً صعْباً فَتَقَحَّمَ به فاستغاثَ بصاحبٍ له معه سهمان فقال : أَنْزِلْني ولو بأَحد الْمَغْرُوَّيْنِ .
ويقال : أُغرِيَ فلانٌ بفلانٍ إِغراءً وغَرَاةً : إذا أُولع به .
ومِثله : أُغرِم به فهو مُغْرًى به ومُغرَمٌ وَيقال : أَغريْتُ الكلبَ : إذا آسدْتَه وأَرَّشْتَه .
غور غير : قال الليث : الغار نباتٌ طيِّبٌ الرَّائحة على الوَقود ، ومنه السُّوس .
وقال عدِيُّ بنُ زيد :
رُبَّ نارٍ بِتُّ أَرْمُقها
تَقْضمُ الهنْديَّ والغارَا
وغارُ الفَمِ : نِطْعاه في الحَنَكَيْن ، والغارُ مغارةٌ في الجبَل كأنه سَرَبٌ ، والغارُ : لُغةٌ في الغيْرَة ، والغارُ : الجماعةُ من الناس .
أبو عبيد عن الأصمعي : فلانٌ شديدُ الغار على أَهْله ، من الغيرة ، قال : وأَغار فلانٌ أَهْلَه : إذا تزوَّج عليها ، والغارُ : الجمْعُ الكثير من الناس .
ويُرْوَى عن الأحنف بن قيس أنه قال في الزُّبَيْر ، مُنْصرَفه عن وقْعةِ الجَمل : ما أَصْنع به إن كان جمعَ بين غارَين من الناس ثم ترَكهم وذَهب .
وقال الأصمعيُّ يقال لفَم الإنسان وفرْجه : هما الغاران ، يقال : المرْء يَسعَى لغَاريْه ، والغار شجَر .
وفي حديث عمرَ أنه قال لرجلٍ أَتَاه بمنْبوذٍ وَجَده : ( عسى الغُوَيْرُ أَبْؤُساً ) وذلك أنَّه اتَّهمه أَن يَكون صاحب المنبوذ حتى أَثنَى على المُلتقِط عَرِيفُه خيراً ، فقال عمر حينئذٍ : هو حرٌّ ووَلاؤُه لك .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : وأَصْلُ هذا المثَل : أَنه كان غارٌ فيه ناسٌ فانهار عليهم ، أو قال : فأَتاهم فيه عدوٌّ فقتَلهم فيه فصار مثَلاً لكلِّ شيءٍ يُخافُ أَنْ يَأْتي منه شرٌّ ثمَّ صُغِّر الغار فقيل : غوَيْرٌ .
قال أبو عبيد : وأخبرني ابنُ الكلبيِّ بغير هذا ، زَعم أنَّ الغُوَيرَ ماءٌ لكلبٍ معروفٌ بناحية السَّمَاوَة ، وأَنّ هذا المثَل إنما تكلَّمتْ به الزَّباءُ لمَّا وَجَّهَت قصِيراً اللّخْميَّ بالْعِير إلى العراق ليَحْمل لها من بَزِّه ، وكان قَصيرٌ يطلبها بثأْر جَذيمةَ الأَبْرشِ فجَعل الأحمالَ صناديق فيها
الرِّجالُ مع السلاح ثمَّ عدَل عن الجادَّة وأَخَذ عَلَى الغُوَيْر فأَحسَّتْ بالشَّرِّ وقالت : عسى الغُوَير أبْؤُساً ، عَلَى إضمار فِعْلٍ . أَرادتْ عسى أَنْ يُحدِث الغوَيرُ أَبْؤُساً .
وأَمَّا الغارة فلها مَعْنيَان .
يقال : أغار الحَبلُ يُغيرُه إغارةً وغارةً إذا شَدَّ فَتْلُه . وحبلٌ مغارٌ : شديدُ الفتلِ وما أشدَّ غارتَه ، فالإغارة مصدرٌ حقيقيٌّ ، والغارةُ اسمٌ يقومُ مقام المصدرِ ، ومثلهُ أَعَرْتُه الشيء أُعيرُه إعارةً وعارَةً ، وأطعتُ الله إطاعةً وطاعةً .
والمعنى الثاني في الغَارَةِ أنه يقال : أغارَ الفرسُ إِغارةً وغارَةً ، وهو سُرْعة حُضرِه ، ويُقال للخيْلِ المُغيرَة : غَارَةٌ ، أي أنها ذاتُ غارةٍ ، أيْ ذاتُ عَدْوٍ شديد ، وكانت العرب تقول للخيْلِ إذا شُنَّتْ على حَيَ نازلينَ صباحاً وهم غارُّونَ : فِيحِي فَيَاج : أي اتَّسعِي وتفَرَّقي أيتُها الخيلُ لتُحِيطِي بالحَيِّ ، ثمّ قِيلَ لِلنَّهْبِ غارَة لإغارة الخيْلِ عَليها .
وقال امرؤ القيس :
وغارةُ سِرْحانٍ وتَقْرِيبُ تَتْفُلِ
والسِّرْحانُ : الذِّئْبُ ، وغارَتُه شِدّةُ عَدْوِه .
وقال الله جل وعزّ : ( قَدْحاً فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحاً ) ( العاديات : 3 ) .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : غارَني الرَّجُلُ ، يَغيرُني ويغورُني : إذا وَدَاكَ من الدِّيةِ ، والاسمُ الغِيرَةُ ، وجمعُها الغِيرُ .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لرجل طلب القَوَد بوليّ له قُتل : ( ألا الغِيَرَ تُريدُ ) .
قال أبو عبيد : قال الكسائي : الغِيَرُ : الدّيَةُ ، وجمعه أَغيارٌ .
وقال أبو عمرو : والغِيَرُ جمعُ غِيرَةٍ ، وهي الدِّيةُ .
وأنشد :
لنَجْدَعَنَّ بأيدينا أنوفَكُمو
بني أمَيمةَ إن لم تقبلوا الغيَرَا
قال أبو عبيد : وإنما سُمِّيَتِ الدِّيةُ غيراً فيما نرى لأنه كان يجبُ القَوَدُ فغُيِّرَ القَوَدُ دِيةً ، فسمِّيَتِ الدِّيةُ غيراً ، وأصلُه منَ التّغييرِ .
الحرانيُّ عن ابن السكيت : غارَ فلانٌ أهلَهُ يَغيرُهم غياراً : إذا مارَهم ، وغارهُم الله بالخيرِ يغورُهم ويغِيرُهم .
قال الأصمعيُّ : وهي الغِيرة ، وأنشدنا قولَ الهذليِّ :
ماذا بغيرِ ابنتيْ رِبْعٍ عوِيلُهما
لا ترْقُدانِ ولا بُؤسى لمَنْ رَقَدا
وقال اللحيانيُّ : غارهُم اللَّهُ بالمطَرِ يغورهم ويَغيرُهم إذا سقاهم ، ويقالُ : اللهم غِرنا بخير : أي أَغِثنا .
أبو عبيد عن الأصمعي : الغائرةُ : القائلة ،
وقد غوّر القومُ تغويراً : إذا قالوا من القائلة ، ويُقال : غَوِّرُوا بنا فقد أرْمَضتمُونا : أي انزِلوا وقتَ الهاجرة حتى نُبرِدَ ثمّ تروَّحوا .
قال ابن شميل : التَّغوِيرُ أن يسيرَ الرَّاكبُ إلى الزَّوال ثمّ ينزلَ .
شمرٌ عن ابن الأعرابي : المُغوِّرُ : النازِلُ نصف النهار هُنيهةً ثم يرحل .
وقال الليث : التَّغويرُ يكون نزُولاً للقائلة ويكون سيراً في ذلك الوقتِ ، والحُجَّة للنزُولِ .
قول الراعي :
ونحنُ إلى دُفُوفِ مُغَوِّرَاتٍ
نَقِيسُ عَلَى الحصى نُطَفاً بَقينا
وقال ذُو الرُّمة في التغويرِ فجعَلهُ سَيْراً :
برَاهُنّ تغوِيري إِذا الآلُ أرْفَلتْ
به الشمسُ أُزْرَ الحزْوَراتِ العوانكِ
قال : أرْفلَتْ : أيْ بلغتْ به الشمسُ أوْساطَ الحزْوَراتِ .
وقال الأصمعي : غارَ النهارُ إذا اشتَدّ حَرُّهُ .
قلتُ : والغائرةُ هي القائلةُ ، والتغوِيرُ كلُّه أُخذَ من هذا .
وقال ذو الرمة :
نزَلنا وقد غارَ النهارُ وأَوقَدَتْ
علينا حَصى المَعزَاء شمسٌ تنالُها
أي : من قُربِها كأنكَ تنالُها .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : قال : الغَوْرَةُ : الشمس .
وقالت امرأةٌ من العرب لبنتٍ لها : هي تشفيني مِنَ الصَّوْرَة وتستُرُني من الغوْرة ، والصَّوْرَة : الحِكَّة .
وقال ابنُ بُزرج : غوّرَ النهارُ : أي : زالت الشمسُ .
وقال الأصمعي : يُقال : غار الرجُل يغور إذا سار في بلادِ الغَوْرِ ، وهكذ قال الكِسائي .
وأنشد قولَ جَرير :
يا أُمَّ طَلْحَةَ ما رأيْنا مِثْلكم
في المُنْجِدين ولا بغَوْرِ الغائر
وسُئل الكسائي عن قوله :
أغارَ لعَمْرِي في البلاد وأنجَدَا
فقال : ليسَ هذا من الغَوْر ، وإنما هو مِنْ أغارَ إذا أسرعَ ، وكذلك قال الأصمعيّ .
شمرٌ عن ابن الأعرابي : غارَ القومُ وأغارُوا : إذا أَخذوا نحو الغَوْرِ .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، قال : العربُ تقول : ما أدْرِي أغارَ فلانٌ أمْ مار ، قال : أغارَ : أتَى الغَوْر ، ومارَ : أتى نجداً .
وقال ابنُ السكيت : قال الفراء : أغارَ لغةٌ بمعنى غارَ واحتَجّ ببيتِ الأعشى ، ويقال : غارتْ عينُه تغُور غؤُوراً وغَوْراً ، وغارَ الماءُ يَغورُ غوْراً وغؤوراً .
قال الله تعالى : ( مُّبِينٍ قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَآؤُكُمْ غَوْراً فَمَن يَأْتِيكُمْ بِمَآءٍ مَّعِينٍ ) ( الملك : 30 ) ، سمّاه بالمصدرِ ، كما يقالُ : ماءٌ سَكْبٌ وأُذُنٌ حشْرٌ ودِرْهم ضرْب : أي : ضُرِبَ ضرباً ، وغارَتِ الشمسُ فهي تغُورُ غؤوراً إذا سقطت في الغَوْر حينَ تغيبُ ، وغار على أهله يَغارُ غَيرَةً ، وامرأَةٌ غيُورٌ من نِسْوة غُيُر وامرأة غيْرَى من نِسْوة غيَارَى ، ورَجُلٌ غَيُور من قوم غُيُرٍ .
وقال غيره : رجل مِغوارٌ : كثير الغارات على أعدائِه ، وجمعُه مَغاوِيرُ .
وقال الليث : فرَس مُغارٌ : شديدُ المَفاصِلِ .
قلتُ : معناه : شدّةُ الأسْرِ كأنما فُتِل فَتْلاً ، والغوْرُ : تِهامةُ وما يلي الْيَمَنَ .
وقال الأصمعي : ما بين ذات عرق إلى البحر غوْر تهامة .
وقال الباهليُّ : كل ما انحدَرَ سيْلُه مَغربيّاً فهو غوْر .
وقال الليث : يقال : غارتِ الشمسُ غِياراً ، وأنشد :
فلمّا أَجَنّ الشمسَ عنِّي غيارُها
واسْتغارَ الجُرْحُ والقَرْح : إذا وَرِمَ .
وأنشد :
رَعَتْه أشْهراً وحلاَ عليها
فطارَ النِّيُّ فيها واستغارا
قلتُ : معنى استغارَ في هذا البيت أي : اشتدّ وصلبَ ، يعني شَحْمَ النّاقةِ ولحْمَها إذا اكتنزَ كما يَسْتغيرُ الحبلُ إذا أُغيرَ أيْ : شُدّ فَتْلُه .
وقال بعضهم : استَغارَ شَحْمُ البعير : إذا دخلَ جَوْفَه ، والقوْلُ هو الأولُ ، ويقال : إنكَ غُرْتَ في غيرِ مغارٍ : معناه : طَلَبْتَ في غيرِ مطلَبٍ ، ورَجُل بعيدُ الغَوْرِ : إذا كانَ جيِّدَ الرأي قَعيرَهُ .
وغر : ابن السكيت : يقال : في صدره عليه وغرٌ ، ساكن الغين ، وقد أوغرت صدره ، أي : أوقدْته من الغيْظ وأحميته ، وأصله من وغرة القَيْظ ، وهي شِدّة حرِّه ، ويقال : سمعْتُ وغرَة الجيش أي : أصواتهم .
وأنشد :
كأن وغرَ قطاه وغرُ حادينا
قال الليث : الوَغْرُ : احتراقُ الغيظ ، يقال : وغِرَ صدرُه عليه يوْغَرُ ، وهو أَن يَحترِقَ القلب من شدّة الغيْظ ، وقدْ وغر صدْرُه وغَراً ، وأوغرَ صدْرَه عليه ، وكذلك أَرِيَ صدرُه عليه يأْرَى مِثلُ وغِرَ وغراً سَوَاءٌ .
قاله أبو زيد فيما روَى عنه أبو عبيد ، ويقال : وغرتِ الهاجرَةُ تَوغر وَغَراً : إذا رَمِضتْ ، واشتدّ حرها ولَقيتهُ في وغرة الهاجِرَة حينَ تتوسَّط العينُ السماءَ ، ويقال : نزلنا في وَغْرةِ القيْظِ على ماء كذا وكذا ، وأوْغرتُ الماءَ إيغاراً : إذا أحْرَقْته
حتى غلاَ ، ومنه المَثَل السائر : كما كَرِهتِ الخنازير الحميمَ المُوغَر .
وقال الشاعر :
ولقدْ رأيتَ مكانهمْ فكرِهْتهم
ككراهة الخِنزير للإيغار
وقال ابن السكيت : الوَغيرة : اللّبَنُ وحدَه محضاً يُسخَّن حتى ينضَجَ وربما جُعِلَ فيه السمنُ ، يقال : أوْغرت اللّبنَ .
قال : وفي لُغة الكِلابيينَ : الإيغار : أن تُسَخِّن الرضافَ وتُحرقهَا ثم تُلقيها في الماءِ لتُسخِّنه .
وقال الليث : الوَغير : لحْمٌ يُشوى على الرَّمْضاء .
قال : ووغَّر العامل الخرَاج : إذا استوفاه .
وقال أبو سعيدٍ : أوْغرْت فلاناً إلى كذا : أي : ألجأتُه . وأنشد :
وتطاوَلَتْ بكَ هِمّةٌ محطوطةٌ
قد أوْغرَتْك إلى صباً وهُجون
أي : أَلجأَتْكَ إلى الصبا .
قال : واشْتِقاقُه من إيغار الخَراج ، وهو أن يُؤدِّي الرجلُ خرَاجه إلى السلطان الأكبر فِراراً من العمال ، يقال : أوْغرَ الرجل خراجه إذا فعل ذلك .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : الوغْر : الصَّوْتُ .
وقال ابن الفرج : قال الأصمعي : الوغرُ والوغم : الذحلُ .
قال : وقال بعضهم : ذهبَ وغَر صدْره ووغَم صدره : أي : ذهب ما فيه من الغلِّ والعداوة .
وقال اللحياني : وغِرَ عليه صدري يَوْغَرُ ويَغِرُ ووَعِرَ يَوْعَرُ ويعِرُ بالعين : أي : امتلأ غيظاً وحقداً .
روغ ريغ : أبو عبيد عن اليزيديِّ : هذه رِيَاغَةُ بني فلانٍ ورِوَاغَتُهُمْ حيث يَصْطَرِعُون .
وقال الليث : الرَّوَّاغُ : الثعلب ، وهو أروَغُ من ثعلبٍ ، وطريقٌ رائغٌ مائلٌ ، وراغَ فلانٌ إلى فلانٍ : إذا مال إليه سراً .
ومنه قول الله جلَّ وعزَّ : ( مُّنكَرُونَ فَرَاغَ إِلَى أَهْلِهِ فَجَآءَ بِعِجْلٍ سَمِينٍ ) ( الذاريات : 26 ) .
وقال أيضاً : ( لاَ تَنطِقُونَ فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْباً ) ( الصافات : 93 ) ، كل ذلك انحرافٌ في استخفاء ، ويقال : فلانٌ يُرِيغُ كذا وكذا ويُلِيصُهُ : أي : يديره ويطلبه ، وتقول للرجل يحُومُ حولك ما تُرِيغُ : أي : ما تطلب ، وفلانٌ يُديرني عن أمرٍ وأنا أُرِيغُهُ .
وقال دارة أبو سالم :
يُدِيروننيَ عن سالم وأُريغه
وجلدة بين العين والأنف سالم
ومنه قول عبيد : وقال عبيد بن الأبرص يردّ على امرىء القيس كلمته :
أتُوعِدُ أسرتي وتركت حجراً
يُرِيغُ سوادَ عَيْنَيْهِ الغُرابُ
أي : يطلبه لينتزعه فيأكله .
وفي الحديث : ( إذا كَفى أحدكم خادمهُ حَرَّ طعامهِ فليُقعده معه وإلا فَلْيُرَوِّغْ له لُقمةً ) .
يقال : روَّغَ فلان طعامه ومَرَّغَهُ : إذا روَّاه دَسَماً ، وفلان يُراوِغُ فلاناً : إذا كان يحيدُ عمَّا يُدِيره ويُحايصُه .
وقال شمرٌ : الرِّياغُ : الرَّهَج والغبار .
قال رؤبة يصف عَيْراً وأتْنَه :
( وإن ) أثارتْ من رِياغٍ سَمْلَقاً
تهْوِي حَوامِيها به مُدَقَّقَا
قلت : وأحسب الموضع الذي يتمرَّغُ فيه الدوابُّ سمِّي مَرَاغاً من الرِّياغِ وهو الغُبار .
رغا : قال الليث : رَغَا البعير يَرْغُو رُغاء .
قال : والضَّبعُ ترغُو ، وسمعت رَوَاغِيَ الإبل : أي : رُغاءَها وأصواتها ، وأرْغَى فلانٌ بعيره : إذا فعل به فعلاً يَرْغُو منه ليسمع الحيُّ صوته فيدعوه إلى القِرَى ؛ وقد يُرْغِي صاحب الإبل إبله بالليل ليسمع ابن السبيل رُغاءَها فيميل إليها وأن الضيف إذا أرغى بعيره وجد فيها قِرىً .
وقال ابن فسوة يصف إبلاً :
طوال الذُّرى مايلعنُ الضيفُ أهلها
إذا هو أرْغَى وسطَها بعد ما يَسْرِي
أي : يُرْغِي ناقته في ناحية هذه الإبل .
وأنشد ابن الأعرابي :
من البِيضِ تُرْغِينا سِقاطَ حديثها
وتنكدُنا لَهْوَ الحديث الْمُمَتّعِ
أي : تُطعمنا حديثاً قليلاً بمنزلة الرَّغوة .
وقال الليث : الارْتِغَاءُ : سحفُ الرَّغوة واحتِساؤُها ، ومن أمثالهم : هو يُسِرُّ حَسْواً في ارْتِغاءٍ ، يُضرب مثلاً لمن يظهرُ طلب القليل وهو يُسِرُّ أخذ الكثير .
ويقال : رَغَا اللَّبنُ وأرْغَى : إذا كثرت رغوته .
أبو عبيد عن الكسائي : هي رَغْوَةُ اللبن ورُغْوَةٌ ورِغْوَةٌ ورِغايةٌ وزاد غيرُهُ رُغايةً ، ولم نسمع رُغاوةً .
أبو زيد ، يقال للِرَّغْوَةِ رُغاوَى وجمعها رَغَاوَى ، رواه ابن نَجدة عنه .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، قال : الرَّغْوَةُ : الضَّجْرةُ ، ويقال : رغَّاهُ : إذا أغضبه ، وغَرَّاه إذا أجبره .
غير : في حديث جَرير بن عبد الله ، أنه سمع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( ما من قوم يعمل فيهم بالمعاصي ، يقدرون أن يُغَيِّرُوا فلا يُغَيِّرُون ، إلا أصابهم الله بعقاب ) .
قال الزجاج : معنى يغيِّرون ، أي : يدفعون ذلك المنكر بغيره من الحق ، وهو مشتق من غير ، يقال : مَرَرْت برجل غيرك ، أي ليس بِكَ .
قال الليث : غَيْرٌ يكون استثناء مثل قولك : هذا درهمٌ غَيْرَ دانق ، معناه : إلا دانقاً ويكون غَيْر اسماً تقول : مَرَرْتُ بِغَيْرِكَ ، وهذا غَيْرُكَ .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ) ( الفاتحة : 7 ) ، خفضت غَيْرٌ لأنها نعتٌ للذين ، وهو غَيْرُ مصمودِ صمدهُ وإن كان فيه الألف واللام .
وقال أبو العباس : جعل الفراء الألف واللام فيها بمنزلة النَّكرة ويجوز أن يكون غَيْرٌ نعتاً للأسماء التي في قوله : ( أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ) ( الفاتحة : 7 ) ، وهي غير مصمودٍ : صمْدها أيضاً ، وهذا قول بعضهم ، والفراء يأبَى أن تكون غَيْرٌ نعتاً لغير الذين لأنها بمنزلة النكرة عنده .
وقال الأخفش : غَيْرٌ : بدلٌ .
قال ثعلب : وليس يمتنع ما قال ، ومعناه التكرير كأنه أراد : صِراط غيرِ المغضوب عليهم .
وقال الفراء : معنى غيرٍ معنى لا ، ولذلك رُدَّت عليها لا ، كما تقول : فلان غيرُ مُحْسنٍ ولا مُجْمِل ، قال : وإذا كانت غَيْرٌ بمعنى سِوًى لم يجز أن يُكرَّ عليها ، ألا ترى أنه لا يجوز أن تقول : عندي سِوى عبد الله ولا زيدٍ ، قال : وقد قال من لا يعرف العربية إن معنى غيرٍ ها هنا بمعنى سِوًى ، وإنَّ لا صلةٌ .
قلت : وهذا قول أبي عبيدة .
وقال أبو زيد : من نصب قوله ( غَيْرَ المغضوب عليهم ) فهو قطعٌ .
وقال الزجاج : من نصب غَيْراً فهو على وجهين ، أحدهما : الحال ، والآخر : الاستثناء .
قلت : والمُغَيِّرُ : الذي يُغَيِّر على بعيره أداته ليُريحه ويخفِّف عنه .
وقال الأعشى :
واستُحِثَّ المُغَيِّرون من القوم وكان النِّظاف ما في العزالي
شمر عن ابن الأعرابي : يقال : غَيَّرَ فلان عن بعيره : إذا حطَّ عنه رحْلَه وأصلح من شأنه .
وقال القطامي :
إلا مُغَيِّرنا والمُسْتَقِي العَجِلُ
وتَغَيِّرَ فلان عن حاله فهو مُتَغَيِّر .

باب الغين والراء
غرا ، غور ، غير ، وغر ، رغا ، ريغ ، روغ ، غير .
غرا : قال الليث : الغِراءُ ما غرَّيت به شيئاً ما دامَ لَوْناً واحداً ، ويقال أيضاً : أغْرَيتُهُ ، ويقال : مطليٌّ مُغَرًّى بالتشديد .
وأخبرني الإياديُّ عن شمر : غرِيتُ به أي : أولعتُ به أَغْرَى بهِ غَراءً ، ممدودٌ .
عن ابن الأعرابيِّ قال : وقال يونس : غَريَ بهِ غِراءً ، ممدُودٌ ، قال : ونقصه أبو الخطاب .
وقال شمرٌ : الغراءُ ممدودٌ هو الطلاءُ الذي يُطلى به ، ويقال : إنه الغَرَى بفتح الغيْن مقصورٌ .
وقال أبو الهيثم : غَرِيتُ به غَراً مَنقوصٌ ، وغارَيتُه أُغارِيه مُغاراةً وغِراءً : إذا لاجَجْتَه ، قال : ولا أَعرِفُ غَرِيَ به ممدوداً .
وقال في قول كُثَيِّرٍ :
إذا قلتُ أَسْلُو غارت العَين بالبُكا
غِراءاً ومَدَّتْها مدامعُ حُفَّل
مِنْ غارَيْتُ ، وقال خالدُ بنُ كُلثوم : غارَيتُ بين اثنين وغادَيتُ بين اثنين : أَي وَالَيت .
وأنشد بيت كُثَيِّرٍ هذا ( غارت العينُ بالبُكا ) ، وقال : غارتْ فاعَلتْ من الوِلاءِ .
وقال أبو عبيدة : هي فاعَلتْ مِنْ غَرِيتُ به أَغْرَى غَراءً عَلَى فَعَالٍ .
وقال أبو الهيثم : الغَرَا وَلَدُ البقرة الوحْشِيَّة .
وقال الفرَّاءُ مثلَه ، وقال : يُكتب بالألِف وتثْنِيتُه غَرَوان ، ويقال للحُوارِ أولَ ما يولدُ غَراً أيضاً .
وقال ابن شميل : الغرا مَنقوصٌ : هو الوَلد الرَّطْبُ جدّاً ، وكلُّ مولودٍ غراً حتى يشتدَّ لحمُه ، ويقال : أيُكَلِّبُنِي فلانٌ وهو غَراً وغِرْسٌ للصَّبيِّ .
وقال ابن السكيت : الغَرِيُّ : الرَّجل الحَسن الوجه .
وقال أبو سعيد : الغَرِيُّ : نُصُبٌ كان يُذبَحُ
عليه العَتائرُ ، وأنشد :
كغَرِيَ أَجْسَدتْ رَأْسَه
فُرُعٌ بين رئاسٍ وحامِ
ويقال : غَرَوْتُ السَّهْمَ وغرَيتُه بالواو والياء أَغْرُوه وأَغرِيه ، وَهو سَهْمٌ مَغرُوٌّ ومَغْريٌّ .
وقال أَوْسُ بن حجَرٍ يَصِفُ نبَالاً :
لأَسْهمه غارٍ وبار ورَاصِفُ
ومن أمثالهم : أَنْزِلْنِي ولوْ بأَحد المَغْرُوَّيْن ، حكاه المُفضَّل أي بأَحد السَّهمين .
قال : وذلك أنَّ رَجلاً ركِب بعيراً صعْباً فَتَقَحَّمَ به فاستغاثَ بصاحبٍ له معه سهمان فقال : أَنْزِلْني ولو بأَحد الْمَغْرُوَّيْنِ .
ويقال : أُغرِيَ فلانٌ بفلانٍ إِغراءً وغَرَاةً : إذا أُولع به .
ومِثله : أُغرِم به فهو مُغْرًى به ومُغرَمٌ وَيقال : أَغريْتُ الكلبَ : إذا آسدْتَه وأَرَّشْتَه .
غور غير : قال الليث : الغار نباتٌ طيِّبٌ الرَّائحة على الوَقود ، ومنه السُّوس .
وقال عدِيُّ بنُ زيد :
رُبَّ نارٍ بِتُّ أَرْمُقها
تَقْضمُ الهنْديَّ والغارَا
وغارُ الفَمِ : نِطْعاه في الحَنَكَيْن ، والغارُ مغارةٌ في الجبَل كأنه سَرَبٌ ، والغارُ : لُغةٌ في الغيْرَة ، والغارُ : الجماعةُ من الناس .
أبو عبيد عن الأصمعي : فلانٌ شديدُ الغار على أَهْله ، من الغيرة ، قال : وأَغار فلانٌ أَهْلَه : إذا تزوَّج عليها ، والغارُ : الجمْعُ الكثير من الناس .
ويُرْوَى عن الأحنف بن قيس أنه قال في الزُّبَيْر ، مُنْصرَفه عن وقْعةِ الجَمل : ما أَصْنع به إن كان جمعَ بين غارَين من الناس ثم ترَكهم وذَهب .
وقال الأصمعيُّ يقال لفَم الإنسان وفرْجه : هما الغاران ، يقال : المرْء يَسعَى لغَاريْه ، والغار شجَر .
وفي حديث عمرَ أنه قال لرجلٍ أَتَاه بمنْبوذٍ وَجَده : ( عسى الغُوَيْرُ أَبْؤُساً ) وذلك أنَّه اتَّهمه أَن يَكون صاحب المنبوذ حتى أَثنَى على المُلتقِط عَرِيفُه خيراً ، فقال عمر حينئذٍ : هو حرٌّ ووَلاؤُه لك .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : وأَصْلُ هذا المثَل : أَنه كان غارٌ فيه ناسٌ فانهار عليهم ، أو قال : فأَتاهم فيه عدوٌّ فقتَلهم فيه فصار مثَلاً لكلِّ شيءٍ يُخافُ أَنْ يَأْتي منه شرٌّ ثمَّ صُغِّر الغار فقيل : غوَيْرٌ .
قال أبو عبيد : وأخبرني ابنُ الكلبيِّ بغير هذا ، زَعم أنَّ الغُوَيرَ ماءٌ لكلبٍ معروفٌ بناحية السَّمَاوَة ، وأَنّ هذا المثَل إنما تكلَّمتْ به الزَّباءُ لمَّا وَجَّهَت قصِيراً اللّخْميَّ بالْعِير إلى العراق ليَحْمل لها من بَزِّه ، وكان قَصيرٌ يطلبها بثأْر جَذيمةَ الأَبْرشِ فجَعل الأحمالَ صناديق فيها
الرِّجالُ مع السلاح ثمَّ عدَل عن الجادَّة وأَخَذ عَلَى الغُوَيْر فأَحسَّتْ بالشَّرِّ وقالت : عسى الغُوَير أبْؤُساً ، عَلَى إضمار فِعْلٍ . أَرادتْ عسى أَنْ يُحدِث الغوَيرُ أَبْؤُساً .
وأَمَّا الغارة فلها مَعْنيَان .
يقال : أغار الحَبلُ يُغيرُه إغارةً وغارةً إذا شَدَّ فَتْلُه . وحبلٌ مغارٌ : شديدُ الفتلِ وما أشدَّ غارتَه ، فالإغارة مصدرٌ حقيقيٌّ ، والغارةُ اسمٌ يقومُ مقام المصدرِ ، ومثلهُ أَعَرْتُه الشيء أُعيرُه إعارةً وعارَةً ، وأطعتُ الله إطاعةً وطاعةً .
والمعنى الثاني في الغَارَةِ أنه يقال : أغارَ الفرسُ إِغارةً وغارَةً ، وهو سُرْعة حُضرِه ، ويُقال للخيْلِ المُغيرَة : غَارَةٌ ، أي أنها ذاتُ غارةٍ ، أيْ ذاتُ عَدْوٍ شديد ، وكانت العرب تقول للخيْلِ إذا شُنَّتْ على حَيَ نازلينَ صباحاً وهم غارُّونَ : فِيحِي فَيَاج : أي اتَّسعِي وتفَرَّقي أيتُها الخيلُ لتُحِيطِي بالحَيِّ ، ثمّ قِيلَ لِلنَّهْبِ غارَة لإغارة الخيْلِ عَليها .
وقال امرؤ القيس :
وغارةُ سِرْحانٍ وتَقْرِيبُ تَتْفُلِ
والسِّرْحانُ : الذِّئْبُ ، وغارَتُه شِدّةُ عَدْوِه .
وقال الله جل وعزّ : ( قَدْحاً فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحاً ) ( العاديات : 3 ) .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : غارَني الرَّجُلُ ، يَغيرُني ويغورُني : إذا وَدَاكَ من الدِّيةِ ، والاسمُ الغِيرَةُ ، وجمعُها الغِيرُ .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لرجل طلب القَوَد بوليّ له قُتل : ( ألا الغِيَرَ تُريدُ ) .
قال أبو عبيد : قال الكسائي : الغِيَرُ : الدّيَةُ ، وجمعه أَغيارٌ .
وقال أبو عمرو : والغِيَرُ جمعُ غِيرَةٍ ، وهي الدِّيةُ .
وأنشد :
لنَجْدَعَنَّ بأيدينا أنوفَكُمو
بني أمَيمةَ إن لم تقبلوا الغيَرَا
قال أبو عبيد : وإنما سُمِّيَتِ الدِّيةُ غيراً فيما نرى لأنه كان يجبُ القَوَدُ فغُيِّرَ القَوَدُ دِيةً ، فسمِّيَتِ الدِّيةُ غيراً ، وأصلُه منَ التّغييرِ .
الحرانيُّ عن ابن السكيت : غارَ فلانٌ أهلَهُ يَغيرُهم غياراً : إذا مارَهم ، وغارهُم الله بالخيرِ يغورُهم ويغِيرُهم .
قال الأصمعيُّ : وهي الغِيرة ، وأنشدنا قولَ الهذليِّ :
ماذا بغيرِ ابنتيْ رِبْعٍ عوِيلُهما
لا ترْقُدانِ ولا بُؤسى لمَنْ رَقَدا
وقال اللحيانيُّ : غارهُم اللَّهُ بالمطَرِ يغورهم ويَغيرُهم إذا سقاهم ، ويقالُ : اللهم غِرنا بخير : أي أَغِثنا .
أبو عبيد عن الأصمعي : الغائرةُ : القائلة ،
وقد غوّر القومُ تغويراً : إذا قالوا من القائلة ، ويُقال : غَوِّرُوا بنا فقد أرْمَضتمُونا : أي انزِلوا وقتَ الهاجرة حتى نُبرِدَ ثمّ تروَّحوا .
قال ابن شميل : التَّغوِيرُ أن يسيرَ الرَّاكبُ إلى الزَّوال ثمّ ينزلَ .
شمرٌ عن ابن الأعرابي : المُغوِّرُ : النازِلُ نصف النهار هُنيهةً ثم يرحل .
وقال الليث : التَّغويرُ يكون نزُولاً للقائلة ويكون سيراً في ذلك الوقتِ ، والحُجَّة للنزُولِ .
قول الراعي :
ونحنُ إلى دُفُوفِ مُغَوِّرَاتٍ
نَقِيسُ عَلَى الحصى نُطَفاً بَقينا
وقال ذُو الرُّمة في التغويرِ فجعَلهُ سَيْراً :
برَاهُنّ تغوِيري إِذا الآلُ أرْفَلتْ
به الشمسُ أُزْرَ الحزْوَراتِ العوانكِ
قال : أرْفلَتْ : أيْ بلغتْ به الشمسُ أوْساطَ الحزْوَراتِ .
وقال الأصمعي : غارَ النهارُ إذا اشتَدّ حَرُّهُ .
قلتُ : والغائرةُ هي القائلةُ ، والتغوِيرُ كلُّه أُخذَ من هذا .
وقال ذو الرمة :
نزَلنا وقد غارَ النهارُ وأَوقَدَتْ
علينا حَصى المَعزَاء شمسٌ تنالُها
أي : من قُربِها كأنكَ تنالُها .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : قال : الغَوْرَةُ : الشمس .
وقالت امرأةٌ من العرب لبنتٍ لها : هي تشفيني مِنَ الصَّوْرَة وتستُرُني من الغوْرة ، والصَّوْرَة : الحِكَّة .
وقال ابنُ بُزرج : غوّرَ النهارُ : أي : زالت الشمسُ .
وقال الأصمعي : يُقال : غار الرجُل يغور إذا سار في بلادِ الغَوْرِ ، وهكذ قال الكِسائي .
وأنشد قولَ جَرير :
يا أُمَّ طَلْحَةَ ما رأيْنا مِثْلكم
في المُنْجِدين ولا بغَوْرِ الغائر
وسُئل الكسائي عن قوله :
أغارَ لعَمْرِي في البلاد وأنجَدَا
فقال : ليسَ هذا من الغَوْر ، وإنما هو مِنْ أغارَ إذا أسرعَ ، وكذلك قال الأصمعيّ .
شمرٌ عن ابن الأعرابي : غارَ القومُ وأغارُوا : إذا أَخذوا نحو الغَوْرِ .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، قال : العربُ تقول : ما أدْرِي أغارَ فلانٌ أمْ مار ، قال : أغارَ : أتَى الغَوْر ، ومارَ : أتى نجداً .
وقال ابنُ السكيت : قال الفراء : أغارَ لغةٌ بمعنى غارَ واحتَجّ ببيتِ الأعشى ، ويقال : غارتْ عينُه تغُور غؤُوراً وغَوْراً ، وغارَ الماءُ يَغورُ غوْراً وغؤوراً .
قال الله تعالى : ( مُّبِينٍ قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَآؤُكُمْ غَوْراً فَمَن يَأْتِيكُمْ بِمَآءٍ مَّعِينٍ ) ( الملك : 30 ) ، سمّاه بالمصدرِ ، كما يقالُ : ماءٌ سَكْبٌ وأُذُنٌ حشْرٌ ودِرْهم ضرْب : أي : ضُرِبَ ضرباً ، وغارَتِ الشمسُ فهي تغُورُ غؤوراً إذا سقطت في الغَوْر حينَ تغيبُ ، وغار على أهله يَغارُ غَيرَةً ، وامرأَةٌ غيُورٌ من نِسْوة غُيُر وامرأة غيْرَى من نِسْوة غيَارَى ، ورَجُلٌ غَيُور من قوم غُيُرٍ .
وقال غيره : رجل مِغوارٌ : كثير الغارات على أعدائِه ، وجمعُه مَغاوِيرُ .
وقال الليث : فرَس مُغارٌ : شديدُ المَفاصِلِ .
قلتُ : معناه : شدّةُ الأسْرِ كأنما فُتِل فَتْلاً ، والغوْرُ : تِهامةُ وما يلي الْيَمَنَ .
وقال الأصمعي : ما بين ذات عرق إلى البحر غوْر تهامة .
وقال الباهليُّ : كل ما انحدَرَ سيْلُه مَغربيّاً فهو غوْر .
وقال الليث : يقال : غارتِ الشمسُ غِياراً ، وأنشد :
فلمّا أَجَنّ الشمسَ عنِّي غيارُها
واسْتغارَ الجُرْحُ والقَرْح : إذا وَرِمَ .
وأنشد :
رَعَتْه أشْهراً وحلاَ عليها
فطارَ النِّيُّ فيها واستغارا
قلتُ : معنى استغارَ في هذا البيت أي : اشتدّ وصلبَ ، يعني شَحْمَ النّاقةِ ولحْمَها إذا اكتنزَ كما يَسْتغيرُ الحبلُ إذا أُغيرَ أيْ : شُدّ فَتْلُه .
وقال بعضهم : استَغارَ شَحْمُ البعير : إذا دخلَ جَوْفَه ، والقوْلُ هو الأولُ ، ويقال : إنكَ غُرْتَ في غيرِ مغارٍ : معناه : طَلَبْتَ في غيرِ مطلَبٍ ، ورَجُل بعيدُ الغَوْرِ : إذا كانَ جيِّدَ الرأي قَعيرَهُ .
وغر : ابن السكيت : يقال : في صدره عليه وغرٌ ، ساكن الغين ، وقد أوغرت صدره ، أي : أوقدْته من الغيْظ وأحميته ، وأصله من وغرة القَيْظ ، وهي شِدّة حرِّه ، ويقال : سمعْتُ وغرَة الجيش أي : أصواتهم .
وأنشد :
كأن وغرَ قطاه وغرُ حادينا
قال الليث : الوَغْرُ : احتراقُ الغيظ ، يقال : وغِرَ صدرُه عليه يوْغَرُ ، وهو أَن يَحترِقَ القلب من شدّة الغيْظ ، وقدْ وغر صدْرُه وغَراً ، وأوغرَ صدْرَه عليه ، وكذلك أَرِيَ صدرُه عليه يأْرَى مِثلُ وغِرَ وغراً سَوَاءٌ .
قاله أبو زيد فيما روَى عنه أبو عبيد ، ويقال : وغرتِ الهاجرَةُ تَوغر وَغَراً : إذا رَمِضتْ ، واشتدّ حرها ولَقيتهُ في وغرة الهاجِرَة حينَ تتوسَّط العينُ السماءَ ، ويقال : نزلنا في وَغْرةِ القيْظِ على ماء كذا وكذا ، وأوْغرتُ الماءَ إيغاراً : إذا أحْرَقْته
حتى غلاَ ، ومنه المَثَل السائر : كما كَرِهتِ الخنازير الحميمَ المُوغَر .
وقال الشاعر :
ولقدْ رأيتَ مكانهمْ فكرِهْتهم
ككراهة الخِنزير للإيغار
وقال ابن السكيت : الوَغيرة : اللّبَنُ وحدَه محضاً يُسخَّن حتى ينضَجَ وربما جُعِلَ فيه السمنُ ، يقال : أوْغرت اللّبنَ .
قال : وفي لُغة الكِلابيينَ : الإيغار : أن تُسَخِّن الرضافَ وتُحرقهَا ثم تُلقيها في الماءِ لتُسخِّنه .
وقال الليث : الوَغير : لحْمٌ يُشوى على الرَّمْضاء .
قال : ووغَّر العامل الخرَاج : إذا استوفاه .
وقال أبو سعيدٍ : أوْغرْت فلاناً إلى كذا : أي : ألجأتُه . وأنشد :
وتطاوَلَتْ بكَ هِمّةٌ محطوطةٌ
قد أوْغرَتْك إلى صباً وهُجون
أي : أَلجأَتْكَ إلى الصبا .
قال : واشْتِقاقُه من إيغار الخَراج ، وهو أن يُؤدِّي الرجلُ خرَاجه إلى السلطان الأكبر فِراراً من العمال ، يقال : أوْغرَ الرجل خراجه إذا فعل ذلك .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : الوغْر : الصَّوْتُ .
وقال ابن الفرج : قال الأصمعي : الوغرُ والوغم : الذحلُ .
قال : وقال بعضهم : ذهبَ وغَر صدْره ووغَم صدره : أي : ذهب ما فيه من الغلِّ والعداوة .
وقال اللحياني : وغِرَ عليه صدري يَوْغَرُ ويَغِرُ ووَعِرَ يَوْعَرُ ويعِرُ بالعين : أي : امتلأ غيظاً وحقداً .
روغ ريغ : أبو عبيد عن اليزيديِّ : هذه رِيَاغَةُ بني فلانٍ ورِوَاغَتُهُمْ حيث يَصْطَرِعُون .
وقال الليث : الرَّوَّاغُ : الثعلب ، وهو أروَغُ من ثعلبٍ ، وطريقٌ رائغٌ مائلٌ ، وراغَ فلانٌ إلى فلانٍ : إذا مال إليه سراً .
ومنه قول الله جلَّ وعزَّ : ( مُّنكَرُونَ فَرَاغَ إِلَى أَهْلِهِ فَجَآءَ بِعِجْلٍ سَمِينٍ ) ( الذاريات : 26 ) .
وقال أيضاً : ( لاَ تَنطِقُونَ فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْباً ) ( الصافات : 93 ) ، كل ذلك انحرافٌ في استخفاء ، ويقال : فلانٌ يُرِيغُ كذا وكذا ويُلِيصُهُ : أي : يديره ويطلبه ، وتقول للرجل يحُومُ حولك ما تُرِيغُ : أي : ما تطلب ، وفلانٌ يُديرني عن أمرٍ وأنا أُرِيغُهُ .
وقال دارة أبو سالم :
يُدِيروننيَ عن سالم وأُريغه
وجلدة بين العين والأنف سالم
ومنه قول عبيد : وقال عبيد بن الأبرص يردّ على امرىء القيس كلمته :
أتُوعِدُ أسرتي وتركت حجراً
يُرِيغُ سوادَ عَيْنَيْهِ الغُرابُ
أي : يطلبه لينتزعه فيأكله .
وفي الحديث : ( إذا كَفى أحدكم خادمهُ حَرَّ طعامهِ فليُقعده معه وإلا فَلْيُرَوِّغْ له لُقمةً ) .
يقال : روَّغَ فلان طعامه ومَرَّغَهُ : إذا روَّاه دَسَماً ، وفلان يُراوِغُ فلاناً : إذا كان يحيدُ عمَّا يُدِيره ويُحايصُه .
وقال شمرٌ : الرِّياغُ : الرَّهَج والغبار .
قال رؤبة يصف عَيْراً وأتْنَه :
( وإن ) أثارتْ من رِياغٍ سَمْلَقاً
تهْوِي حَوامِيها به مُدَقَّقَا
قلت : وأحسب الموضع الذي يتمرَّغُ فيه الدوابُّ سمِّي مَرَاغاً من الرِّياغِ وهو الغُبار .
رغا : قال الليث : رَغَا البعير يَرْغُو رُغاء .
قال : والضَّبعُ ترغُو ، وسمعت رَوَاغِيَ الإبل : أي : رُغاءَها وأصواتها ، وأرْغَى فلانٌ بعيره : إذا فعل به فعلاً يَرْغُو منه ليسمع الحيُّ صوته فيدعوه إلى القِرَى ؛ وقد يُرْغِي صاحب الإبل إبله بالليل ليسمع ابن السبيل رُغاءَها فيميل إليها وأن الضيف إذا أرغى بعيره وجد فيها قِرىً .
وقال ابن فسوة يصف إبلاً :
طوال الذُّرى مايلعنُ الضيفُ أهلها
إذا هو أرْغَى وسطَها بعد ما يَسْرِي
أي : يُرْغِي ناقته في ناحية هذه الإبل .
وأنشد ابن الأعرابي :
من البِيضِ تُرْغِينا سِقاطَ حديثها
وتنكدُنا لَهْوَ الحديث الْمُمَتّعِ
أي : تُطعمنا حديثاً قليلاً بمنزلة الرَّغوة .
وقال الليث : الارْتِغَاءُ : سحفُ الرَّغوة واحتِساؤُها ، ومن أمثالهم : هو يُسِرُّ حَسْواً في ارْتِغاءٍ ، يُضرب مثلاً لمن يظهرُ طلب القليل وهو يُسِرُّ أخذ الكثير .
ويقال : رَغَا اللَّبنُ وأرْغَى : إذا كثرت رغوته .
أبو عبيد عن الكسائي : هي رَغْوَةُ اللبن ورُغْوَةٌ ورِغْوَةٌ ورِغايةٌ وزاد غيرُهُ رُغايةً ، ولم نسمع رُغاوةً .
أبو زيد ، يقال للِرَّغْوَةِ رُغاوَى وجمعها رَغَاوَى ، رواه ابن نَجدة عنه .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، قال : الرَّغْوَةُ : الضَّجْرةُ ، ويقال : رغَّاهُ : إذا أغضبه ، وغَرَّاه إذا أجبره .
غير : في حديث جَرير بن عبد الله ، أنه سمع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( ما من قوم يعمل فيهم بالمعاصي ، يقدرون أن يُغَيِّرُوا فلا يُغَيِّرُون ، إلا أصابهم الله بعقاب ) .
قال الزجاج : معنى يغيِّرون ، أي : يدفعون ذلك المنكر بغيره من الحق ، وهو مشتق من غير ، يقال : مَرَرْت برجل غيرك ، أي ليس بِكَ .
قال الليث : غَيْرٌ يكون استثناء مثل قولك : هذا درهمٌ غَيْرَ دانق ، معناه : إلا دانقاً ويكون غَيْر اسماً تقول : مَرَرْتُ بِغَيْرِكَ ، وهذا غَيْرُكَ .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ) ( الفاتحة : 7 ) ، خفضت غَيْرٌ لأنها نعتٌ للذين ، وهو غَيْرُ مصمودِ صمدهُ وإن كان فيه الألف واللام .
وقال أبو العباس : جعل الفراء الألف واللام فيها بمنزلة النَّكرة ويجوز أن يكون غَيْرٌ نعتاً للأسماء التي في قوله : ( أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ) ( الفاتحة : 7 ) ، وهي غير مصمودٍ : صمْدها أيضاً ، وهذا قول بعضهم ، والفراء يأبَى أن تكون غَيْرٌ نعتاً لغير الذين لأنها بمنزلة النكرة عنده .
وقال الأخفش : غَيْرٌ : بدلٌ .
قال ثعلب : وليس يمتنع ما قال ، ومعناه التكرير كأنه أراد : صِراط غيرِ المغضوب عليهم .
وقال الفراء : معنى غيرٍ معنى لا ، ولذلك رُدَّت عليها لا ، كما تقول : فلان غيرُ مُحْسنٍ ولا مُجْمِل ، قال : وإذا كانت غَيْرٌ بمعنى سِوًى لم يجز أن يُكرَّ عليها ، ألا ترى أنه لا يجوز أن تقول : عندي سِوى عبد الله ولا زيدٍ ، قال : وقد قال من لا يعرف العربية إن معنى غيرٍ ها هنا بمعنى سِوًى ، وإنَّ لا صلةٌ .
قلت : وهذا قول أبي عبيدة .
وقال أبو زيد : من نصب قوله ( غَيْرَ المغضوب عليهم ) فهو قطعٌ .
وقال الزجاج : من نصب غَيْراً فهو على وجهين ، أحدهما : الحال ، والآخر : الاستثناء .
قلت : والمُغَيِّرُ : الذي يُغَيِّر على بعيره أداته ليُريحه ويخفِّف عنه .
وقال الأعشى :
واستُحِثَّ المُغَيِّرون من القوم وكان النِّظاف ما في العزالي
شمر عن ابن الأعرابي : يقال : غَيَّرَ فلان عن بعيره : إذا حطَّ عنه رحْلَه وأصلح من شأنه .
وقال القطامي :
إلا مُغَيِّرنا والمُسْتَقِي العَجِلُ
وتَغَيِّرَ فلان عن حاله فهو مُتَغَيِّر .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والياء وما يثلثهما)
(غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه السَّلام: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [يوسف 10]. والغَابة: الأجَمة، والجمع غاباتٌ وغابٌ. وسمِّيت لأنّه يُغاب فيها. والغِيبة: الوَقيعة في النّاس من هذا، لأنَّها لا تقال إلاّ في غَيْبَة.
(غيث) الغين والياء والثاء أصلٌ صحيح، وهو الحَيَا النّازِلُ من السَّماء. يقال: جادَنا غيثٌ([2]) ، وهذه أرضٌ مَغِيثَةٌ ومغيوثة. وغِثْنا، أي أصابنا الغَيْث([3]) ، قال ذو الرُّمَّة: "ما رأيتُ أفصَحَ مِن أَمَةِ آل فلان، قلتُ لها: كيف كان المطر عندكم؟ قالت: غِثْنا ما شِينا".
(غير) الغين والياء والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على صلاحٍ وإصلاحٍ ومنفعة، والآخر على اختلافِ شيئين.
فالأوَّل الغِِيرَة، وهي الميرَة بها صلاحُ العِيال. يقال: غِرْتُ أهلي غِيرَةً وغِياراً، أي مِرْتُهُم. وغَارَهم الله تعالى بالغيث يَغِيرهم ويَغُورهم، أي أصلَح شأنَهم ونَفَعهم. ويقال: ما يَغِيرك كذا، أي ما ينفعُك. قال:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4])
ومن هذا الباب الغَيْرة: غَيرةُ الرَّجُل على أهله. تقول: غِرْتُ على أهلي غَيْرَةً. وهذا عندنا من الباب؛ لأنَّها صلاح ومنفعة.
والأصل الآخر: قولُنا: هذا الشَّيءُ غيرُ ذاك، أي هو سِواه وخلافه. ومن الباب: الاستثناءُ بغَير، تقول: عَشرة غير واحدٍ، ليس هو من العَشَرة. ومنه قولُه تعالى: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[الفاتحة 7].
فأمَّا الدِّيَة فإنَّها تسمَّى الغِيرَ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لرجلٍ طَلَبَ القَوَدَ بوليٍّ لـه قُتِلَ: "ألاَ الغِيرَ([5]) " يريد: ألاَ تَقبلُ الغِير. فهذا محتملٌ أنْ يكون من الأوّل، لأنَّ في الدِّيةِ صلاحاً للقاتل وبقاءً لـه ولِدَمِه. ويحتمل أنْ يكون من الأصل الثَّاني، لأنَّه قَوَد فَغيِّر إلى الدِّية، أي أُخِذَ غيرُ القَوَد، أي سِواه. قال في الغِيَر:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6])
(غيس) الغين والياء والسين، يقولون: إنَّ غَيْسانَ الشّبَاب: حِدَّتُه وعُنفوانُه.
(*غيض) الغين والياء والضاد أُصَيلٌ يدلُّ على نُقصانٍ في شيء، وغموضٍ وقلّة. يقال غاضَ الماءُ يَغِيض: خلافُ فاضَ. وغِيضَ، إذا نَقَصَهُ غيرُه. قال الله تعالى: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [هود 44].
وأمَّا الغُموضُ فالغَيْضَة: الأَجَمة، سمِّيت لغُموضِها، ولأنَّ السَّائرَ فيها لا يكاد يُرَى.
(غيظ) الغين والياء والظاء أُصَيلٌ فيه كلمةٌ واحدة، يدلُّ على كَرْبٍ يلحقُ الإنسانَ مِن غيره. يقال: غاظَني يَغِيظُني. وقد غِظْتَني يا هذا. ورجلٌ غائظ وغَيَّاظ. قال:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])
(غيف) الغين والياء والفاء أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على مَيْل ومَيَل وعُدُولٍ عن الشَّيء. من ذلك تَغَيَّفَ، إذا تَمَيَّل. وتغَيَّفت الشّجرةُ بأغصانِها يميناً وشمالاً. ومن الباب: غَيَّفَ الرَّجلُ، إذا جبن فمالَ عن نَهْج القِتال. قال القُطَاميّ:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) *
(غيق) الغين والياء والقاف كلمةٌ واحدة. يقولون: غَيَّق في رأيه تغييقاً: اختلط فيه.
(غيل) الغين والياء واللام أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على اجتماعٍ، والآخَر نوع. من الإرضاع.
فالأوَّل الغِيل: الشجر المجتمِع الملتفّ. وما يبعُد أن يكون أصلُ هذا الواو ويعودَ إلى غالَه يَغُوله، والغيْل: السَّاعد الرَّيَّان الممتلِئ. قال:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) *
ومن الباب: الغَيْل: الماء الجارِي.
والأصل الآخَر: أنْ يُجامِعَ الرَّجُل امرأتَه وهي مُرْضِع، وهي الغِيلَة.
وفي الحديث: "لقد هممتُ أن أنْهى عن الغِيلة". قال:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10])
(غيم) الغين والياء والميم كلمةٌ تدلُّ على سَتْر شيءٍ لشيء. من ذلك: الغيم، وهو معروف. يقال: غامَت السَّماء، وتغيَّمت، وأغامَت.
ومن الباب: الغَيْم، وهو العَطَش وحرارةُ الجَوْف، لأنَّه شيءٌ يَغْشَى القَلْبُ.
(غين) الغين والياء والنون قريبٌ من الذي قبلَه([11]) . فالغَيْن: الغَيْم. قال:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12])
والغَيْن: العَطَش. ويقال: غِينَ على قلْبه، كأنَّ شيئاً غشِيَه. وفي الحديث: "إنَّهُ ليُغانُ على قلبي([13])". ومن الباب: شجرةٌ غَيْناء، وهي الكثيرة الورَق الملتفَّةُ الأغصان، والجمع غِينٌ. ويقال: إنَّ الغَيْنة: الرَّوضة. والقياس في ذلك كلِّه واحد. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "وأغاب". وفي المجمل. "الغيب كل ما غاب هناك".
([2]) في الأصل: "جاءنا غيث".
([3]) في الأصل: "أصبنا الغيث"، صوابه في المجمل واللسان ومجالس ثعلب 349. وانظر الخبر التالي في البيان (2: 71) وصفة السحاب 39 والمخصص (9: 120) والمزهر (1: 153).
([4]) لعبد مناف بن ربعي الهذلي. ديوان الهذليين (3: 38) واللسان (غير) وإصلاح المنطق 152.
([5]) وكذا ورد نصه في المجمل على الإيجاز. و في اللسان: "ألا تقبل الغير".
([6]) أنشده في المجمل، ونسبه في اللسان (غير) إلى بعض بني عذرة.
([7]) البيت من أبيات خمسة لحضين بن المنذر، يهجو بها ولده غياظ بن الحضين، انظر اللسان (غيظ).
([8]) ديوان القطامي 18. وصدره كما في الديوان ومجالس ثعلب 525 واللسان (غيف، سرع):
* وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * وفي الديوان: "فيغيفون ونوزع".
([9]) الرجز في اللسان (غيل) وإصلاح المنطق 11 والمخصص (1: 168).
([10]) لامرئ القيس في معلقته. وأنشده ابن هشام في المغني (فصل الفاء) شاهداً للجرّ بعد فاء (رب).
([11]) في الأصل: "من الواو قبله".
([12]) من أبيات لرجل تغلبي يصف فرساً أنشدها في اللسان (غين). وأنشده في المجمل والمخصص (8: 130).
([13]) تمامه في اللسان: "حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة".

ـ

##### Türkçe

(باب **الغين** و**الياء** وما يثلثهما)
(**غيب**) **الغين** ve**الياء** ve**الباء** sağlam bir asıldır; bir şeyin gözlerden örtülü olmasına delâlet eder, sonra kıyas olunur. Bundan: **الغَيْب**: **غَابَ** olan şey; Allah’tan başkasının bilmediği şeylerdendir. Ve denir: **غابت** güneş **تَغِيب**; **غَيْبَةً** ve**غُيُوباً** ve**غَيْباً**. Ve adam beldesinden **غابَ**. Ve kadın **أغابَتِ**; o **مُغِيبةٌ**dur; kocası **غابَ** ettiği vakit. Ve **غَيْبَةٍ** ve**غَيَابة** içine düştük; yani içinde gizlenilen yerden bir çöküntü. Allah Teâlâ Yûsuf -aleyhi’s-selâm- kıssasında dedi: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [يوسف 10]. Ve**الغَابة**: sık ağaçlık; çoğulu **غاباتٌ** ve**غابٌ**dur. Ve orada gizlenildiği için adlandırıldı. Ve**الغِيبة**: bununla insanlara karşı vâkıa (arkadan çekiştirme); çünkü ancak **غَيْبَة**de söylenir.

(**غيث**) **الغين** ve**الياء** ve**الثاء** sağlam bir asıldır; o, gökten inen yağmurdur. Denir: bize bir **غيثٌ** cömertçe yağdı; ve bu, **مَغِيثَةٌ** ve**مغيوثة** bir arazidir. Ve**غِثْنا**; yani bize **الغَيْث** isabet etti. Zü’r-Rumme dedi: "Âl-i falanın câriyesinden daha fasih görmedim; ona dedim: Yağmur sizde nasıldı? Dedi: **غِثْنا** ما شِينا".

(**غير**) **الغين** ve**الياء** ve**الراء** iki sağlam asıldır; bunlardan biri salah ve ıslah ve menfaate, diğeri iki şeyin ihtilâfına delâlet eder.
Birincisi **الغِِيرَة**dir; o, onunla aile fertlerinin salahı olan azıktır. Denir: ehlimi **غِرْتُ**; **غِيرَةً** ve**غِياراً**; yani onlara azık temin ettim. Ve Allah Teâlâ onları yağmurla **غَارَ**; **يَغِيرهم** ve**يَغُورهم**; yani işlerini ıslah etti ve onlara fayda verdi. Ve denir: sana şu şey **يَغِيرك**; yani sana ne fayda verir. Dedi:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4])
Ve bu bâbdan **الغَيْرة**: erkeğin ehli üzerine kıskançlığı. Dersin: ehlim üzerine **غِرْتُ**; **غَيْرَةً**. Bu, bizce bâbdandır; çünkü o salah ve menfaattir.
Diğer asıl: sözümüz: bu şey **غيرُ** şudur; yani o, onun başkasıdır ve hilâfıdır. Ve bâbdan: **غَير** ile istisna; dersin: on **غير** bir; o, ondan değildir. Ve ondan O’nun Teâlâ sözü: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[الفاتحة 7].
Diyete gelince, ona **الغِيرَ** denir. Resûlullah -sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem- kendisi için öldürülmüş bir velî sebebiyle kısas isteyen bir adama dedi: "ألاَ **الغِيرَ**" yani: **الغِير**i kabul etmez misin. Bu, birinciden olması muhtemeldir; çünkü diyette katil için salah ve onun ve kanının bekası vardır. Ve ikinci asıldan olması da muhtemeldir; çünkü o kısastır, diyete çevrildi; yani kısasın başkası alındı; yani onun yerine. **الغِيَر** hakkında dedi:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6])

(**غيس**) **الغين** ve**الياء** ve**السين**; derler ki: gençliğin **غَيْسانَ**ı: onun keskinliği ve coşkunluğudur.

(* **غيض**) **الغين** ve**الياء** ve**الضاد** bir asıldır; bir şeyde eksilmeye, kapalılığa ve azlığa delâlet eder. Denir: su **غاضَ** **يَغِيض**; **فاضَ**ın zıddıdır. Ve**غِيضَ**; başkası onu eksilttiği vakit. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [هود 44].
Kapalılığa gelince: **الغَيْضَة**: sık ağaçlık; kapalılığından ve içinde yürüyenin neredeyse görülmemesinden dolayı adlandırıldı.

(**غيظ**) **الغين** ve**الياء** ve**الظاء** bir asıldır; onda tek bir kelime vardır; insanın başkasından kendisine ulaşan kedere delâlet eder. Denir: beni **غاظَني**; **يَغِيظُني**. Ve sen beni **غِظْتَني** ey şu. Ve**غائظ** ve**غَيَّاظ** bir adam. Dedi:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])

(**غيف**) **الغين** ve**الياء** ve**الفاء** sağlam bir asıldır; bir şeye meyletmeye, eğilmeye ve ondan dönmeye delâlet eder. Bundan: **تَغَيَّفَ**; eğildiği vakit. Ve ağaç dallarıyla sağa sola **تغَيَّفت**. Ve bâbdan: adam **غَيَّفَ**; korktuğu vakit, savaş yolundan meyledip döndü. Kutâmî dedi:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) *

(**غيق**) **الغين** ve**الياء** ve**القاف** tek bir kelimedir. Derler ki: görüşünde **غَيَّق**; **تغييقاً**: onda karıştı.

(**غيل**) **الغين** ve**الياء** ve**اللام** iki sağlam asıldır; biri toplanmaya, diğeri emzirmeden bir türe delâlet eder.
Birincisi **الغِيل**: birbirine toplanmış, sarmaş dolaş ağaç. Bunun aslının **الواو** olması ve**غالَه** **يَغُوله**’a dönmesi uzak değildir; ve**الغيْل**: dolgun, sulanmış, şişkin pazı. Dedi:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) *
Ve bâbdan: **الغَيْل**: akan su.
Diğer asıl: erkeğin, emziren karısıyla cima etmesidir; bu da **الغِيلَة**dir.
Hadiste: "لقد هممتُ أن أنْهى عن **الغِيلة**". Dedi:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10])

(**غيم**) **الغين** ve**الياء** ve**الميم** bir kelimedir; bir şeyin bir şeyi örtmesine delâlet eder. Bundan: **الغيم**; o, mâlûmdur. Denir: gök **غامَت**; ve**تغيَّمت**; ve**أغامَت**.
Ve bâbdan: **الغَيْم**; o, susuzluk ve iç boşluğunun hararetidir; çünkü o, kalbi kaplayan bir şeydir.

(**غين**) **الغين** ve**الياء** ve**النون** bir öncekine yakındır([11]). Şu hâlde **الغَيْن**: **الغَيْم**dir. Dedi:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12])
Ve**الغَيْن**: susuzluktur. Ve denir: kalbine **غِينَ** oldu; sanki onu bir şey kapladı. Hadiste: "إنَّهُ ليُغانُ على قلبي([13])". Ve bâbdan: **غَيْناء** bir ağaç; o, yaprağı çok, dalları birbirine dolanmış olandır; çoğulu **غِينٌ**dür. Ve denir: **الغَيْنة**: çayırlıktır. Bunun hepsinde kıyas birdir. Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Asılda: "وأغاب". Ve**المجمل**’de: "**الغيب** كل ما غاب هناك".
([2]) Asılda: "جاءنا غيث".
([3]) Asılda: "أصبنا الغيث"; doğrusu **المجمل** ve**اللسان** ve**مجالس ثعلب** 349’dadır. Ve bir sonraki habere **البيان** (2: 71) ve**صفة السحاب** 39 ve**المخصص** (9: 120) ve**المزهر** (1: 153)’te bak.
([4]) Abd Menâf b. Rib‘î el-Hüzelî’nindir. **ديوان الهذليين** (3: 38) ve**اللسان** (**غير**) ve**إصلاح المنطق** 152.
([5]) Metni **المجمل**’de de veciz olarak böyle vârid olmuştur. Ve**اللسان**’da: "ألا تقبل الغير".
([6]) **المجمل**’de onu inşâd etti; ve**اللسان** (**غير**)’da onu Benî ‘Uzre’den bazısına nisbet etti.
([7]) Beyit, Hudayn b. el-Münzir’in beş beyitinden olup, onlarla oğlu Gıyâz b. el-Hudayn’i hicveder; **اللسان** (**غيظ**)’e bak.
([8]) **ديوان القطامي** 18. Ve sadrı, divanda ve**مجالس ثعلب** 525 ve**اللسان** (**غيف**، **سرع**)’da olduğu üzere:
* وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * Ve divanda: "فيغيفون ونوزع".
([9]) Recez, **اللسان** (**غيل**) ve**إصلاح المنطق** 11 ve**المخصص** (1: 168)’dedir.
([10]) İmru’ul-Kays’ın muallakasındandır. Ve İbn Hişâm onu **المغني**’de (**فصل الفاء**) **فاء** (**رب**)’den sonra cerre şâhid olarak inşâd etti.
([11]) Asılda: "من الواو قبله".
([12]) Bir Teglibli adamın, bir atı vasfeden beyitlerindendir; onu **اللسان** (**غين**)’da inşâd etti. Ve onu **المجمل** ve**المخصص** (8: 130)’da inşâd etti.
([13]) Tamamı **اللسان**’da: "حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- غير يقال على أوجه:
الأول: أن تكون للنفي المجرد من غير إثبات معنى به، نحو: مررت برجل غير قائم. أي: لا قائم، قال: ﴿ومن أضل ممن اتبع هواه بغير هدى من الله﴾ [القصص/50]، ﴿وهو في الخصام غير مبين﴾ [الزخرف/18].
الثاني: بمعنى (إلا) فيستثنى به، وتوصف به النكرة، نحو: مررت بقوم غير زيد. أي: إلا زيدا، وقال: ﴿ما علمت لكم من إله غيري﴾ [القصص/38]، وقال: ﴿ما لكم من إله غيره﴾ [الأعراف/59]، ﴿هل من خالق غير الله﴾ [فاطر /3].
الثالث: لنفي صورة من غير مادتها. نحو: الماء إذا كان حار غيره إذا كان باردا، وقوله: ﴿كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها﴾ [النساء/56].
الرابع: أن يكون ذلك متناولا لذات نحو: ﴿اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق﴾ [الأنعام/93]، أي: الباطل، وقوله: ﴿واستكبر هو وجنوده في الأرض بغير الحق﴾ [القصص/39]، ﴿أغير الله أبغي ربا﴾ [الأنعام/164]، ﴿ويستخلف ربي قوما غيركم﴾ [هود/57]، ﴿آئت بقرآن غير هذا﴾ [يونس/15].
والتغيير يقال على وجهين:
أحدهما: لتغيير صورة الشيء دون ذاته. يقال: غيرت داري: إذا بنيتها بناء غير الذي كان.
والثاني: لتبديله بغيره. نحو: غيرت غلامي ودابتي: إذا أبدلتهما بغيرهما. نحو: ﴿إن الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم﴾ [الرعد/11].
والفرق بين غيرين ومختلفين أن الغيرين أعم، فإن الغيرين قد يكونان متفقين في الجوهر بخلاف المختلفين، فالجوهران المتحيزان هما غيران وليسا مختلفين، فكل خلافين غيران، وليس كل غيرين خلافين.

##### Türkçe

- **غير** şu vecihler üzere söylenir:
birincisi: sırf nefy için olmasıdır; onunla bir mânânın ispatı olmaksızın; şu gibi: مررت برجل **غير قائم**. Yani: لا قائم. Dedi ki: ﴿ومن أضل ممن اتبع هواه **بغير هدى من الله**﴾ [القصص/50]، ﴿وهو في الخصام **غير مبين**﴾ [الزخرف/18].
ikincisi: (**إلا**) mânâsında olmasıdır; onunla istisna edilir; nekre onunla vasfedilir; şu gibi: مررت بقوم **غير زيد**. Yani: إلا زيدا. Ve dedi ki: ﴿ما علمت لكم من إله **غيري**﴾ [القصص/38]، ve dedi ki: ﴿ما لكم من إله **غيره**﴾ [الأعراف/59]، ﴿هل من خالق **غير الله**﴾ [فاطر /3].
üçüncüsü: maddesi olmaksızın sûretin nefyedilmesi içindir. Şu gibi: su, sıcak olduğu vakit, soğuk olduğu vakitteki hâlinden **غيره**’dir. Ve onun sözü: ﴿كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا **غيرها**﴾ [النساء/56].
dördüncüsü: bunun bir zâta şâmil olmasıdır; şu gibi: ﴿اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله **غير الحق**﴾ [الأنعام/93]، yani: bâtıl. Ve onun sözü: ﴿واستكبر هو وجنوده في الأرض **بغير الحق**﴾ [القصص/39]، ﴿**أغير الله** أبغي ربا﴾ [الأنعام/164]، ﴿ويستخلف ربي قوما **غيركم**﴾ [هود/57]، ﴿آئت بقرآن **غير هذا**﴾ [يونس/15].

Ve **التغيير** iki vecih üzere söylenir:
birincisi: şeyin zâtı olmaksızın sûretinin değiştirilmesi içindir. Denir: غيرت داري: onu, olanın dışında bir bina ile bina ettiğim vakit.
ikincisi: onu başkasıyla değiştirmek içindir. Şu gibi: غيرت غلامي ودابتي: ikisini, ikisinin dışındakilerle değiştirdiğim vakit. Şu gibi: ﴿إن الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم﴾ [الرعد/11].

Ve **غيرين** ile **مختلفين** arasındaki fark şudur ki: **الغيرين** daha umumîdir; zira **الغيرين** cevherde mutabık olabilir; **المختلفين** bunun hilâfınadır. Öyleyse, mütehayyiz iki cevher **غيران**dır ve **مختلفين** değildir. Öyleyse her iki muhalif **غيران**dır; ve her iki **غيرين** muhalif değildir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ي ر
غار على أهله من فلان وأنا أغار عليها من ظلّها ومن شعارها وفلان لا يتغيّر على ارمأته أي لا يغار‏.‏
وأغار أهله ورجل وامرأة غيور ورجال ونساء غيرٌ وغيارَى‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ عصوا بالسيوف المشرفيّة فيهم غيارى وألقوا كلّ جفن ومحمل والدهر ذو غيرٍ‏.‏
وشكوت إلى فلان فما كان عنده غير أي تغيير‏.‏
وقبلوا الغير أي الدية وجمعه أغيار وقيل‏:‏ هو جمع والواحد‏:‏ غيرةٌ‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ إلا الغير تريد ‏"‏‏.‏
وقال‏:‏ لنجدعنّ بأيدينا أنوفكم بني أميمة إن لم تقبلوا الغيرا وغيّرت السلطان‏:‏ أعطيته الدية‏.‏
وغايرته بسلعتي‏:‏ بادلته‏.‏
وأعلم اليهوديّ بالغيار‏.‏
ويقول السّفر‏:‏ غيّروا يا قوم أي قفوا حتى تسووا رحالكم وتغيّروها‏.‏
قال‏:‏ جدّي فما أنت بأرض تغيير واعترفي لدلج وتهجير وتقول‏:‏ جدّوا في المسير ما لهم تغوير ولا تغيير‏.‏
إذا ما جئت جاء بنات غيرٍ وإن ولّيت أسرعن الذهابا

##### Türkçe

غ ي ر
**غار**: falan kimseye karşı ailesi üzerine kıskandı; ben de onun üzerine gölgesinden ve elbisesinden kıskanırım; falan kimse karısı üzerine **يتغيّر** olmaz; yani kıskanmaz.
Ve **أغار**: ailesini (kıskandı). Ve (kıskanç) erkek ve (kıskanç) kadın: **غيور**; ve erkekler ve kadınlar: **غيرٌ** ve **غيارَى**.
el-Ferazdak dedi:
“Onların içinde **غيارى** olarak Meşrefî kılıçlarla (saldırdılar)
ve her göz kapağını ve mahmili attılar;
ve zaman **ذو غيرٍ**dür.”
Ve falana şikâyet ettim; onda **غير** yoktu; yani değiştirme.
Ve **الغير**i kabul ettiler; yani diyeti; onun çoğulu **أغيار**dır; ve denildi ki: o bir çoğuldur; tekili: **غيرةٌ**.
Ve hadiste: “Ancak **الغير** istersin.”
Ve dedi: “Ellerimizle burunlarınızı mutlaka keseceğiz, ey Ümeyye oğulları; eğer **الغيرا**yı kabul etmezseniz.” Ve **غيّرت السلطان**: ona diyeti verdim.
Ve **غايرته بسلعتي**: onunla (kendi) malımı değiş-tokuş ettim.
Ve Yahudi’ye **بالغيار**ı bildirdi.
Ve sefer (ehli) der ki: “**غيّروا** ey kavim”; yani durun, ta ki yüklerinizi düzeltip onları **تغيّروها** yapın.
Dedi:
“Ciddî ol; sen **تغيير** yeri olan bir yerde değilsin;
ve gecenin yürüyüşüne ve sabah erken çıkışa itiraf et.”
Ve dersin: “Yürüyüşte ciddî olun; onlar için ne **تغوير** vardır ne de **تغيير**.”
Ne zaman geldimse **بنات غيرٍ** geldi; ve ne zaman arkamı dönsem, gidişte çabuklaştılar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب: غَيْرٌ من حروف المعاني، تكون نعتاً وتكون بمعنى لا، وله باب على حِدَة. وقوله: ما لكم لا تَناصَرُون؛ المعنى ما لكم غير مُتَناصرين. وقولهم: لا إِلَه غيرُك، مرفوع على خبر التَّبْرِئة، قال: ويجوز لا إِله غيرَك بالنصب أَي لا إِله إِلاَّ أَنت، قال: وكلَّما أَحللت غيراً محلّ إِلا نصبتها، وأَجاز الفراء: ما جاءني غيرُك على معنى ما جاءني إِلا أَنت؛ وأَنشد :
لا عَيْبَ فيها غيرُ شُهْلَة عَيْنِها
وقيل: غير بمعنى سِوَى، والجمع أَغيار، وهي كلمة يوصف بها ويستثنى، فإِن وصف بها أَتبعتها إِعراب ما قبلها، وإِن استثنيت بها أَعربتها بالإِعراب الذي يجب للاسم الواقع بعد إِلا، وذلك أَن أَصل غير صفة والاستثناء عارض؛ قال الفراء: بعض بني أَسد وقُضاعة ينصبون غيراً إِذا كان في معنى إِلاَّ، تمَّ الكلام قبلها أَو لم يتم، يقولون: ما جاءني غيرَك وما جاءني أَحد غيرَك، قال: وقد تكون بمعنى لا فتنصبها على الحال كقوله تعالى: فمنِ اضطُرّ غيرَ باعٍ ولا عادٍ، كأَنه تعالى قال: فمنِ اضطرّ خائفاً لا باغياً. وكقوله تعالى: غيرَ ناظِرِين إنَاهُ، وقوله سبحانه: غَيرَ مُحِلِّي الصيد. التهذيب: غير تكون استثناء مثل قولك هذا درهم غيرَ دانق، معناه إِلا دانقاً، وتكون غير اسماً، تقول: مررت بغيرك وهذا غيرك. وفي التنزيل العزيز: غيرِ المغضوب عليهم؛ خفضت غير لأَنها نعت للذين جاز أَن تكون نعتاً لمعرفة لأَن الذين غير مَصْمود صَمْده وإِن كان فيه الأَلف واللام؛ وقال أَبو العباس: جعل الفراء الأَلف واللام فيهما بمنزلة النكرة. ويجوز أَن تكون غيرٌ نعتاً للأَسماء التي في قوله أَنعمتَ عليهم وهي غير مَصْمود صَمْدها؛ قال: وهذا قول بعضهم والفراء يأْبى أَن يكون غير نعتاً إِلا للّذين لأَنها بمنزلة النكرة، وقال الأَخفش: غير بَدل، قال ثعلب: وليس بممتنع ما قال ومعناه التكرير كأَنه أَراد صراط غيرِ المغضوب عليهم، وقال الفراء: معنى غير معنى لا، وفي موضع آخر قال: معنى غير في قوله غير المغضوب عليهم معنى لا، ولذلك رُدّت عليها لا كما تقول: فلان غير محسِن ولا مُجْمِل، قال: وإِذا كان غير بمعنى سِوى لم يجز أَن يكرّر عليها، أَلا ترى أَنه لا يجوز أَن تقول عندي سوى عبدالله ولا زيدٍ؟ قال: وقد قال مَنْ لا يعرِف العربية إِن معنى غَير ههنا بمعنى سوى وإِنّ لا صِلَة؛ واحتجّ بقوله: في بِئرِ لا حُورٍ سَرَى وما شَعَرْ
قال الأَزهري: وهذا قول أَبي عبيدة، وقال أَبو زيد: مَن نصَب قوله غير المغضوب فهو قطْع، وقال الزجاج: مَن نصَب غيراً، فهو على وجهين: أَحدهما الحال، والآخر الاستثناء. الفراء والزجاج في قوله عز وجل: غيرَ مُحِلِّي الصَّيْد: بمعنى لا، جعلا معاً غَيْرَ بمعنى لا، وقوله عز وجل: غيرَ مُتَجانفٍ لإِثمٍ، غيرَ حال هذا. قال الأَزهري: ويكون غيرٌ بمعنى ليس كما تقول العرب كلامُ الله غيرُ مخلوق وليس بمخلوق. وقوله عز وجل: هل مِنْ خالقٍ غيرُ الله يرزقكم؛ وقرئ: غَيْرِ الله، فمن خفض ردَّه على خالق، ومن رفعه فعلى المعنى أَراد: هل خالقٌ؛ وقال الفراء: وجائز هل من خالق
(* قوله« هل من
خالق إلخ» هكذا في الأصل ولعل أصل العبارة بمعنى هل من خالق إلخ) . غيرَ الله، وكذلك: ما لكم من إِله غيرَه، هل مِنْ خالقٍ إِلا الله وما لكم من إِله إِلا هُوَ، فتنصب غير إِذا كانت محلَّ إِلا.
وقال ابن الأَنباري في قولهم: لا أَراني الله بك غِيَراً؛ الغِيَرُ: من تغيَّر الحال، وهو اسم بمنزلة القِطَع والعنَب وما أَشبههما، قال: ويجوز أَن يكون جمعاً واحدته غِيرَةٌ؛ وأَنشد:
ومَنْ يَكْفُرِ اللهَ يَلْقَ الغِيَرْ
وتغيَّر الشيءُ عن حاله: تحوّل. وغَيَّرَه: حَوَّله وبدّله كأَنه جعله غير ما كان. وفي التنزيل العزيز: ذلك بأَن الله لم يَكُ مُغَيِّراً نِعْمةً أَنعمها على قوم حتى يُغَيِّروا ما بأَنفسهم؛ قال ثعلب: معناه حتى يبدِّلوا ما أَمرهم الله. والغَيْرُ: الاسم من التغيُّر؛ عن اللحياني؛ وأَنشد:إِذْ أَنا مَغْلوب قليلُ الغيَرْ
قال: ولا يقال إِلا غَيَّرْت. وذهب اللحياني إِلى أَن الغَيْرَ ليس بمصدر إِذ ليس له فعل ثلاثي غير مزيد. وغَيَّرَ عليه الأَمْرَ: حَوَّله. وتَغَايرتِ الأَشياء: اختلفت. والمُغَيِّر: الذي يُغَيِّر على بَعيره أَداتَه ليخفف عنه ويُريحه؛ وقال الأَعشى:
واسْتُحِثَّ المُغَيِّرُونَ من القَوْ
مِ، وكان النِّطافُ ما في العَزَالي
ابن الأَعرابي: يقال غَيَّر فلان عن بعيره إِذا حَطّ عنه رَحْله وأَصلح من شأْنه؛ وقال القُطامي:
إِلا مُغَيِّرنا والمُسْتَقِي العَجِلُ
وغِيَرُ الدهْرِ: أَحوالُه المتغيِّرة. وورد في حديث الاستسقاء: مَنْ يَكْفُرِ اللهَ يَلْقَ الغِيَرَ أَي تَغَيُّر الحال وانتقالَها من الصلاح إِلى الفساد. والغِيَرُ: الاسم من قولك غَيَّرْت الشيء فتغيَّر. وأَما ما ورد في الحديث: أَنه كَرِه تَغْيِير الشَّيْب يعني نَتْفَه، فإِنّ تغيير لونِه قد أُمِر به في غير حديث.
وغارَهُم الله بخير ومطَرٍ يَغِيرُهم غَيْراً وغِياراً ويَغُورهم: أَصابهم بمَطر وخِصْب، والاسم الغِيرة. وأَرض مَغِيرة، بفتح الميم، ومَغْيُورة أَي مَسْقِيَّة. يقال: اللهم غِرْنا بخير وعُرْنا بخير. وغارَ الغيثُ الأَرض يَغِيرها أَي سقاها. وغارَهُم الله بمطر أَي سقاهم، يَغِيرهم ويَغُورهم. وغارَنا الله بخير: كقولك أَعطانا خيراً؛ قال أَبو ذؤيب:
وما حُمِّلَ البُخْتِيُّ عام غِيَارهِ،
عليه الوُسُوقُ بُرُّها وشَعِيرُها
وغارَ الرجلَ يَغُورُه ويَغِيره غَيْراً: نفعه؛ قال عبد مناف بن ربعيّ الهُذَلي:
(* قوله «عبد مناف» هكذا في الأصل، والذي في الصحاح: عبد
الرحمن).
ماذا يَغير ابْنَتَيْ رِبْعٍ عَوِيلُهُما
لا تَرْقُدانِ، ولا يُؤْسَى لِمَنْ رَقَدَا
يقول: لا يُغني بُكاؤهما على أَبيهما من طلب ثأْرِه شيئاً. والغِيرة، بالكسر، والغِيارُ: المِيرة. وقد غارَهم يَغِيرهم وغارَ لهم غِياراً أَي مارَهُم ونفعهم؛ قال مالك بن زُغْبة الباهِليّ يصِف امرأَة قد كبِرت وشاب رأْسها تؤمِّل بنيها أَن يأْتوها بالغنيمة وقد قُتِلوا:
ونَهْدِيَّةٍ شَمْطاءَ أَو حارِثِيَّةٍ،
تُؤَمِّل نَهْباً مِنْ بَنِيها يَغِيرُها
أَي يأْتِيها بالغَنيمة فقد قُتِلوا؛ وقول بعض الأَغفال:
ما زِلْتُ في مَنْكَظَةٍ وسَيْرِ
لِصِبْيَةٍ أَغِيرُهم بِغَيْرِ
قد يجوز أَن يكون أَراد أَغِيرُهم بِغَيرٍ، فغيَّر للقافية، وقد يكون غَيْر مصدر غارَهُم إِذا مارَهُم. وذهب فلان يَغيرُ أَهله أَي يَمِيرهم. وغارَه يَغِيره غَيْراً: وَداهُ؛ أَبو عبيدة: غارَني الرجل يَغُورُني ويَغيرُني إِذا وَداك، من الدِّيَة. وغارَه من أَخيه يَغِيره ويَغُوره غَيْراً: أَعطاه الدية، والاسم منها الغِيرة، بالكسر، والجمع غِيَر؛ وقيل: الغِيَرُ اسم واحد مذكَّر، والجمع أَغْيار. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لرجل طلَب القَوَد بِوَليٍّ له قُتِلَ: أَلا تَقْبَل الغِيَر؟ وفي رواية أَلا الغِيَرَ تُرِيدُف الغَيَرُ: الدية، وجمعه أَغْيار مثل ضِلَع وأَضْلاع. قال أَبو عمرو: الغِيَرُ جمع غِيرةٍ وهي الدِّيَةُ؛ قال بعض بني عُذْرة:
لَنَجْدَعَنَّ بأَيدِينا أُنُوفَكُمُ،
بَنِي أُمَيْمَةَ، إِنْ لم تَقْبَلُوا الغِيَرَا
(* قوله« بني أميمة» هكذا في الأصل والأَساس، والذي في الصحاح: بني أمية.)
وقال بعضهم: إِنه واحد وجمعه أَغْيار. وغَيَّرَه إِذا أَعطاه الدية، وأَصلها من المُغايَرة وهي المُبادَلة لأَنها بدَل من القتل؛ قال أَبو عبيدة: وإِنما سمّى الدِّية غِيَراً فيما أَرى لأَنه كان يجب القَوَد فغُيّر القَوَد ديةً، فسمّيت الدية غِيَراً، وأَصله من التَّغْيير؛ وقال أَبو بكر: سميت الدية غِيَراً لأَنها غُيِّرت عن القَوَد إِلى غيره؛ رواه ابن السكِّيت في الواو والياء. وفي حديث مُحَلِّم
(* قوله« وفي حديث محلم» أي
حين قتل رجلاً فأبى عيينة بن حصن أن يقبل الدية، فقام رجل من بني ليث فقال: يا رسول الله اني لم أجد إلخ.ا هـ. من هامش النهاية) . بن جثَّامة: إني لم أَجد لِمَا فعَل هذا في غُرَّة الإِسلام مثلاً إِلا غَنَماً وردَتْ فَرُمِيَ أَوَّلُها فنَفَرَ آخرُها: اسْنُن اليومَ وغَيِّر غداً؛ معناه أَن مثَل مُحَلِّمٍ في قتْله الرجلَ وطلَبِه أَن لا يُقْتَصَّ منه وتُؤخذَ منه الدِّية، والوقتُ أَول الإِسلام وصدرُه، كمَثل هذه الغَنَم النافِرة؛ يعني إِنْ جَرى الأَمر مع أَوْلِياء هذا القتيل على ما يُريد مُحَلِّم ثَبَّطَ الناسَ عن الدخول في الإِسلام معرفتُهم أَن القَوَد يُغَيَّر بالدِّية، والعرب خصوصاً، وهمُ الحُرَّاص على دَرْك الأَوْتار، وفيهم الأَنَفَة من قبول الديات، ثم حَثَّ رسولَ الله،صلى الله عليه وسلم، على الإِقادة منه بقوله: اسْنُن اليوم وغَيِّرْ غداً؛ يريد: إِنْ لم تقتَصَّ منه غَيَّرْت سُنَّتَك، ولكنَّه أَخرج الكلام على الوجه الذي يُهَيّج المخاطَب ويحثُّه على الإِقْدام والجُرْأَة على المطلوب منه. ومنه حديث ابن مسعود: قال لعمر، رضي الله عنهما، في رجل قتل امرأَة ولها أَولياء فعَفَا بعضهم وأَراد عمر، رضي الله عنه، أَن يُقِيدَ لمن لم يَعْفُ، فقال له: لو غَيَّرت بالدية كان في ذلك وفاءٌ لهذا الذي لم يَعْفُ وكنتَ قد أَتممت لِلْعافي عَفْوَه، فقال عمر، رضي الله عنه: كَنِيفٌ مُلئ عِلْماً؛ الجوهري: الغِيَرُ الاسم من قولك غَيَّرت الشيء فتَغَيَّر. والغَيْرة، بالفتح، المصدر من قولك غار الرجل على أَهْلِه. قال ابن سيده: وغار الرجل على امرأَته، والمرأَة على بَعْلها تَغار غَيْرة وغَيْراً وغاراً وغِياراً؛ قال أَبو ذؤيب يصِف قُدوراً:
لَهُنَّ نَشِيجٌ بالنَّشِيلِ كأَنَّها
ضَرائِرُ حِرْمِيٍّ، تَفاحَشَ غارُها
وقال الأَعشى:
لاحَهُ الصَّيْفُ والغِيارُ وإِشْفا
قٌ على سَقْبَةٍ، كقَوْسِ الضَّالِ
ورجل غَيْران، والجمع غَيارَى وغُيَارَى، وغَيُور، والجمع غُيُرٌ، صحَّت الياء لخفّتها عليهم وأَنهم لا يستثقلون الضمة عليها استثقالهم لها على الواو، ومن قال رُسْل قال غُيْرٌ، وامرأَة غَيْرَى وغَيُور، والجمع كالجمع؛ الجوهري: امرأَة غَيُور ونسوة غُيُرٌ وامرأَة غَيْرَى ونسوة غَيارَى؛ وفي حديث أُم سلمة، رضي الله عنها: إِنَّ لي بِنْتاً وأَنا غَيُور، هو فَعُول من الغَيْرة وهي الحَمِيّة والأَنَفَة. يقال: رجل غَيور وامرأَة غَيُور بلا هاء لأَنّ فَعُلولاً يشترِك فيه الذكر والأُنثى. وفي رواية: امرأَة غَيْرَى؛ هي فَعْلى من الغَيْرة. والمِغْيارُ: الشديد الغَيْرة؛ قال النابغة:
شُمُسٌ موانِعُ كُلِّ لَيْلَةِ حُرَّةٍ،
يُخْلِفْنَ ظَنَّ الفاحِشِ المِغْيارِ
ورجل مِغْيار أَيضاً وقوم مَغايِير. وفلان لا يَتَغَيَّر على أَهله أَي لا يَغار وأَغارَ أَهلَه: تزوّج عليها فغارت. والعرب تقول: أَغْيَرُ من الحُمَّى أَي أَنها تُلازِم المحموم مُلازَمَةَ الغَيُور لبعْلها. وغايَرَه مُغايَرة: عارضه بالبيع وبادَلَه. والغِيارُ: البِدالُ؛ قال الأَعشى:
فلا تَحْسَبَنّي لكمْ كافِراً،
ولا تَحْسبَنّي أُرِيدُ الغِيارَا
تقول للزَّوْج: فلا تحسَبَنّي كافراً لِنعْمتك ولا مِمَّن يريد بها تَغْيِيراً. وقولهم: نزل القوم يُغَيِّرون أَي يُصْلِحون الرحال. وبَنُو غِيَرة: حيّ.

##### Türkçe

**التهذيب**: **غَيْرٌ** mânâ harflerindendir; sıfat olur ve **لا** mânâsında olur; onun için müstakil bir bâb vardır. Ve onun sözü: **ما لكم لا تَناصَرُون**; mânâ: sizin için ne var ki **غير مُتَناصرين** (yardımlaşır olmayanlar) [hâlindesiniz]. Ve onların sözü: **لا إِلَه غيرُك**; **خبر التَّبْرِئة** üzerine merfûdur. Dedi: ve **لا إِله غيرَك** nasb ile de câizdir; yani **لا إِله إِلاَّ أَنت**. Dedi: ve her ne zaman **غيراً**’ı **إِلا**’nın yerine koyarsan onu nasb edersin. Ve Ferrâ câiz gördü: **ما جاءني غيرُك** “**ما جاءني إِلا أَنت**” mânâsında; ve inşâd etti:

**لا عَيْبَ فيها غيرُ شُهْلَة عَيْنِها**

Ve denildi: **غير** **سِوَى** mânâsındadır; cem‘i **أَغيار**’dır. Ve o, kendisiyle vasıflanılan ve istisnâ edilen bir kelimedir; eğer onunla vasıflarsan onu kendinden öncekinin i‘râbına tâbi kılarsın; eğer onunla istisnâ edersen onu, **إِلا**’dan sonra vâki olan isim için vâcip olan i‘râb ile i‘râb edersin. Bu, **غير**’in aslının sıfat olması ve istisnânın ârız olması sebebiyledir. Ferrâ dedi: Benî Esed ve Kudâa’dan bir kısmı, **غيراً** **إِلاَّ** mânâsında olduğu zaman, ondan önce söz tamam olsun veya olmasın, **غيراً**’ı nasb ederler; derler: **ما جاءني غيرَك** ve **ما جاءني أَحد غيرَك**. Dedi: ve **لا** mânâsında da olur; o hâlde onu hâl üzere nasb edersin; Yüce Allah’ın sözü gibi: **فمنِ اضطُرّ غيرَ باعٍ ولا عادٍ**; sanki Yüce Allah şöyle dedi: “kim mecbur kalırsa, korkmuş olarak; bağî değil.” Ve Yüce Allah’ın sözü gibi: **غيرَ ناظِرِين إنَاهُ**; ve O’nun sözü: **غَيرَ مُحِلِّي الصيد**. **التهذيب**: **غير** istisnâ olur; senin “bu bir dirhemdir, **غيرَ دانق**” demen gibi; mânâsı: “**إِلا دانقاً**”. Ve **غير** isim de olur; dersin: “**مررت بغيرك**” ve “bu **غيرك**’tir.” Aziz tenzîlde: **غيرِ المغضوب عليهم**; **غير** mecrûr kılındı; çünkü o, **الذين**’in sıfatıdır; ma‘rifeye sıfat olması câiz oldu; çünkü **الذين** onun kastı kastedilmiş değildir, her ne kadar onda elif-lâm bulunsa da. Ebû’l-Abbâs dedi: Ferrâ, ikisindeki elif-lâmı nekre menzilesinde kıldı. Ve câizdir ki **غيرٌ**, “**أَنعمتَ عليهم**” sözündeki isimlere sıfat olsun; ve o, kastı kastedilmiş değildir. Dedi: bu, onların bazısının sözüdür; Ferrâ ise **غير**’in, nekre menzilesinde olduğu için, ancak **الّذين**’e sıfat olmasını kabul eder. Ahfeş dedi: **غير** bedeldir. Sa‘leb dedi: onun dediği mümteni değildir; mânâsı tekrar etmektir; sanki “**صراط غيرِ المغضوب عليهم**”ı murad etti. Ferrâ dedi: **غير**’in mânâsı **لا**’nın mânâsıdır. Başka bir yerde dedi: “**غير المغضوب عليهم**” sözünde **غير**’in mânâsı **لا**’dır; bu yüzden ona **لا** iade edildi; senin “falanca **غير محسِن ولا مُجْمِل**” demen gibi. Dedi: **غير** **سِوى** mânâsında olursa, onun üzerine tekrar edilmesi câiz olmaz; görmüyor musun ki “bende **سوى عبدالله ولا زيدٍ**” demen câiz olmaz? Dedi: Arapçayı bilmeyen kimse dedi ki: burada **غَير**’in mânâsı **سوى** mânâsındadır ve **لا** sıla’dır; ve şu sözle delil getirdi:

**في بِئرِ لا حُورٍ سَرَى وما شَعَرْ**

Ezherî dedi: bu, Ebû Ubeyde’nin sözüdür. Ebû Zeyd dedi: “**غير المغضوب**” sözünü nasb eden kimse için bu, kat‘dır. Zeccâc dedi: **غيراً**’ı nasb eden kimse için iki vecih vardır: birincisi hâl, ikincisi istisnâ. Ferrâ ve Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü: **غيرَ مُحِلِّي الصَّيْد** hakkında: **لا** mânâsındadır; ikisi birlikte **غَيْرَ**’ı **لا** mânâsında kıldılar. Ve Yüce Allah’ın sözü: **غيرَ مُتَجانفٍ لإِثمٍ**; **غيرَ** bunun hâlidir. Ezherî dedi: **غيرٌ** **ليس** mânâsında da olur; Arapların “Allah’ın kelâmı **غيرُ مخلوق** ve yaratılmış değildir” demeleri gibi. Ve Yüce Allah’ın sözü: **هل مِنْ خالقٍ غيرُ الله يرزقكم**; ve **غَيْرِ الله** diye de okunmuştur. Kim cerrederse onu **خالق**’a döndürür; kim ref‘ ederse mânâ üzerine; muradı: “**هل خالقٌ**”dır. Ferrâ dedi: câizdir: **هل من خالق غيرَ الله**. Ve yine: **ما لكم من إِله غيرَه**; **هل مِنْ خالقٍ إِلا الله** ve **ما لكم من إِله إِلا هُوَ**; böylece **غير** **إِلا**’nın mahallinde olduğu zaman onu nasb edersin.

İbnü’l-Enbârî onların sözü hakkında dedi: **لا أَراني الله بك غِيَراً**; **الغِيَرُ**: hâlin değişmesindendir; o, **القِطَع** ve **العنَب** ve benzerleri menzilesinde bir isimdir. Dedi: bir tekili **غِيرَةٌ** olan bir cem‘ olması da câizdir. Ve inşâd etti:

**ومَنْ يَكْفُرِ اللهَ يَلْقَ الغِيَرْ**

Ve şeyin hâlinden değişmesi: dönüştü. Ve onu değiştirdi: çevirdi ve tebdîl etti; sanki onu, olduğu şeyin gayrısı kıldı. Aziz tenzîlde: **ذلك بأَن الله لم يَكُ مُغَيِّراً نِعْمةً أَنعمها على قوم حتى يُغَيِّروا ما بأَنفسهم**; Sa‘leb dedi: mânâsı: Allah’ın onlara emrettiğini tebdîl edinceye kadar. Ve **الغَيْرُ**: değişmeden olan isimdir; Lihyânî’den. Ve inşâd etti: **إِذْ أَنا مَغْلوب قليلُ الغيَرْ**. Dedi: ancak “**غَيَّرْت**” denir. Lihyânî, **الغَيْرَ**’in masdar olmadığı görüşüne gitti; zira onun, ziyâdesiz üçlü bir fiili yoktur. Ve “ona işte **غَيَّرَ عليه الأَمْرَ**”: onu çevirdi. Ve **تَغَايرتِ الأَشياء**: ihtilâf etti. Ve **المُغَيِّر**: devesi üzerinde aletini değiştirip onu hafifletmek ve rahatlatmak için yapan kimsedir. A‘şâ dedi:

**واسْتُحِثَّ المُغَيِّرُونَ من القَوْ
مِ، وكان النِّطافُ ما في العَزَالي**

İbnü’l-A‘râbî: “Falanca devesinden **غَيَّر** etti” denir; yani ondan semerini indirdi ve onun işinden bir şeyi ıslah etti. Kutâmî dedi:

**إِلا مُغَيِّرنا والمُسْتَقِي العَجِلُ**

Ve **غِيَرُ الدهْرِ**: onun değişen hâlleridir. İstiskâ hadîsinde vârid oldu: **مَنْ يَكْفُرِ اللهَ يَلْقَ الغِيَرَ**; yani hâlin değişmesi ve onun salâhtan fesâda intikali. Ve **الغِيَرُ**: “şeyi değiştirdim de değişti” sözünden olan isimdir. Hadîste vârid olan “o, **تَغْيِير الشَّيْب**’i, yani yolmayı kerih gördü”ye gelince; onun rengini değiştirmek ise, birden çok hadîste emredilmiştir.

Allah onları hayır ve yağmurla **غارَهُم** etti; onları **يَغِيرُهم غَيْراً وغِياراً** ve **يَغُورهم**: onları yağmur ve bollukla vurdu; isim: **الغِيرة**. Ve **أَرض مَغِيرة** (mîm fethasıyla) ve **مَغْيُورة**; yani sulanmış. Denir: “Allah’ım, bizi hayırla **غِرْنا** et ve bizi hayırla **عُرْنا** et.” Ve yağmur yeri **غارَ** eder, **يَغِيرها**; yani onu suladı. Ve Allah onları yağmurla **غارَهُم** etti; yani onları suladı; **يَغِيرهم** ve **يَغُورهم**. Ve “Allah bizi hayırla **غارَنا** etti”: “bize hayır verdi” demen gibi. Ebû Züeyb dedi:

**وما حُمِّلَ البُخْتِيُّ عام غِيَارهِ،
عليه الوُسُوقُ بُرُّها وشَعِيرُها**

Ve adamı **غارَ** eder; onu **يَغُورُه** ve **يَغِيره غَيْراً**: ona fayda verdi. Abd Menâf b. Rabî‘ el-Hüzelî dedi:

**ماذا يَغير ابْنَتَيْ رِبْعٍ عَوِيلُهُما
لا تَرْقُدانِ، ولا يُؤْسَى لِمَنْ رَقَدَا**

Der ki: onların babaları üzerine ağlamaları, onun kanını talep etmekten hiçbir şeyi gidermeye yetmez. Ve **الغِيرة** (kesre ile) ve **الغِيارُ**: azık. Ve onları **غارَهم يَغِيرهم** ve onlar için **غارَ لهم غِياراً**; yani onlara azık getirdi ve onlara fayda verdi. Mâlik b. Zuğbe el-Bâhilî, başı ağarmış yaşlanmış bir kadını vasfederken dedi; oğullarının ganimetle gelmesini umar, hâlbuki öldürülmüşlerdir:

**ونَهْدِيَّةٍ شَمْطاءَ أَو حارِثِيَّةٍ،
تُؤَمِّل نَهْباً مِنْ بَنِيها يَغِيرُها**

Yani ona ganimet getirir; hâlbuki öldürülmüşlerdir. Ve bazı ahmakların sözü:

**ما زِلْتُ في مَنْكَظَةٍ وسَيْرِ
لِصِبْيَةٍ أَغِيرُهم بِغَيْرِ**

Câizdir ki “**أَغِيرُهم بِغَيرٍ**” murad etti; kafiye için değiştirdi. Ve **غَيْر** onların azıklandırılması hâlinde “Allah onları **غارَهُم** etti”nin masdarı da olabilir. Ve falanca, ehlini **يَغيرُ** eder; yani onlara azık getirir. Ve onu **غارَه يَغِيره غَيْراً**: onun diyetini verdi. Ebû Ubeyde: adam beni **غارَني** eder, beni **يَغُورُني** ve **يَغيرُني** eder; yani sana diyet verir; diyetten. Ve onu kardeşinden **غارَه** eder; onu **يَغِيره** ve **يَغُوره غَيْراً**: ona diyeti verdi; ondan isim: **الغِيرة** (kesre ile); cem‘i **غِيَر**. Ve denildi: **الغِيَرُ** tek bir isimdir, müzekker; cem‘i **أَغْيار**. Hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, velîsi öldürülmüş olup kısas isteyen bir adama dedi: **أَلا تَقْبَل الغِيَر؟** Başka bir rivayette: **أَلا الغِيَرَ تُرِيدُ**. **الغَيَرُ**: diyettir; cem‘i **أَغْيار**; **ضِلَع** ve **أَضْلاع** gibi. Ebû Amr dedi: **الغِيَرُ**, tekili **غِيرة** olan cem‘dir; o da diyettir. Benî Uzre’den biri dedi:

**لَنَجْدَعَنَّ بأَيدِينا أُنُوفَكُمُ،
بَنِي أُمَيْمَةَ، إِنْ لم تَقْبَلُوا الغِيَرَا**

Ve bazıları dedi: o tektir; cem‘i **أَغْيار**’dır. Ve “ona **غَيَّرَه** etti” denir; yani ona diyeti verdi. Aslı **المُغايَرة**dendir; o da mübâdeledir; çünkü o, öldürmenin bedelidir. Ebû Ubeyde dedi: Benim gördüğüme göre diyete **غِيَراً** denmesi, kısas vâcip iken kısasın diyete değiştirilmiş olmasındandır; böylece diyet **غِيَراً** diye adlandırıldı; aslı **التَّغْيير**dendir. Ebû Bekr dedi: diyete **غِيَراً** denmesi, kısastan başkasına değiştirildiği içindir; bunu İbnü’s-Sikkît **الواو والياء**’da rivayet etti. **مُحَلِّم** b. Cessâme hadîsinde: “Ben, bunun yaptığının, İslâmın başlangıcındaki bir örneğini ancak, bir koyun sürüsü buldum: ilkine atıldı da sonu ürktü: bugün sünnet koyun, yarın değiştir.” Mânâsı: **مُحَلِّم**’in adamı öldürmesindeki ve kendisinden kısas yapılmamasını isteyip kendisinden diyet alınmasındaki misal, İslâmın evveli ve başı vaktinde, bu ürkek koyunlar misali gibidir; yani bu maktûlün velîleriyle iş, **مُحَلِّم**’in istediği üzere yürürse, insanların İslâma girmekten geri kalmasına sebep olur; onların bilmesiyle ki kısas diyete değiştiriliyor; özellikle Araplar, öçlere erişmeye hırslı olanlar; ve onlarda diyetleri kabulden çekinme vardır. Sonra Resûlullah’ı, sallallahu aleyhi ve sellem, “**اسْنُن اليوم وغَيِّر غداً**” sözüyle ondan kısas almaya teşvik etti; muradı: “eğer ondan kısas almazsan sünnetini değiştirmiş olursun”; fakat sözü, muhatabı tahrik eden ve onu istenene atılmaya ve cesarete sevk eden bir vecih üzere çıkardı. Bundan: İbn Mes‘ûd hadîsi: Ömer’e, radıyallahu anhümâ, velîleri olan bir kadını öldüren bir adam hakkında dedi; onların bazısı affetti, Ömer ise, radıyallahu anh, affetmeyen için kısas yapmak istedi; ona dedi ki: “eğer diyete değiştirsen, bu affetmeyen için vefâ olurdu; ve sen affeden için affını tamamlamış olurdun.” Ömer, radıyallahu anh, dedi: “ilimle doldurulmuş bir **كَنِيف**.” Cevherî: **الغِيَرُ**, “şeyi değiştirdim de değişti” sözünden olan isimdir. Ve **الغَيْرة** (fetha ile), “adam ehli üzerine kıskandı” sözünden masdardır. İbn Sîde dedi: adam karısı üzerine, kadın da kocası üzerine kıskanır; **تَغار غَيْرة وغَيْراً وغاراً وغِياراً**. Ebû Züeyb, kazanları vasfederken dedi:

**لَهُنَّ نَشِيجٌ بالنَّشِيلِ كأَنَّها
ضَرائِرُ حِرْمِيٍّ، تَفاحَشَ غارُها**

A‘şâ dedi:

**لاحَهُ الصَّيْفُ والغِيارُ وإِشْفا
قٌ على سَقْبَةٍ، كقَوْسِ الضَّالِ**

Ve **رجل غَيْران**; cem‘i **غَيارَى** ve **غُيَارَى**. Ve **غَيُور**; cem‘i **غُيُرٌ**. Yâ, onlara hafif geldiği için sahih kılındı; ve onlar, dammayı yâ üzerinde ağır saymazlar; onu vâv üzerinde ağır saydıkları gibi. Ve kim **رُسْل** derse **غُيْرٌ** der. Ve **امرأَة غَيْرَى** ve **غَيُور**; cem‘i, cem‘ gibidir. Cevherî: **امرأَة غَيُور** ve **نسوة غُيُرٌ**; ve **امرأَة غَيْرَى** ve **نسوة غَيارَى**. Ümmü Seleme hadîsinde, radıyallahu anhâ: “Benim bir kızım var ve ben **غَيُور**um”; o, **فَعُول** veznindedir; **الغَيْرة**dendir; o da hamiyyet ve enefedir. Denir: **رجل غَيور** ve **امرأَة غَيُور**; **هاء**sız; çünkü **فَعُول**da erkek ve dişi ortak olur. Başka bir rivayette: **امرأَة غَيْرَى**; o, **فَعْلى** veznindedir; **الغَيْرة**dendir. Ve **المِغْيارُ**: şiddetli kıskanç. Nâbiga dedi:

**شُمُسٌ موانِعُ كُلِّ لَيْلَةِ حُرَّةٍ،
يُخْلِفْنَ ظَنَّ الفاحِشِ المِغْيارِ**

Ve **رجل مِغْيار** da; ve kavim **مَغايِير**. Ve falanca, ehli üzerine **لا يَتَغَيَّر** eder; yani kıskanmaz. Ve “ehline **أَغارَ** etti”: onun üzerine evlendi de o kıskandı. Araplar der: “**أَغْيَرُ من الحُمَّى**”; yani o, hummalıya, kıskanç kadının kocasına yapışması gibi yapışır.

Ve onu **غايَرَه مُغايَرة**: ona satışla karşı koydu ve onunla mübâdele etti. Ve **الغِيارُ**: bedel. A‘şâ dedi:

**فلا تَحْسَبَنّي لكمْ كافِراً،
ولا تَحْسبَنّي أُرِيدُ الغِيارَا**

Kocaya dersin: “nimetine nankör sanma beni; ve onunla bir **تَغْيِير** isteyenlerden sanma beni.” Ve onların sözü: “kavim konakladı, **يُغَيِّرون**”; yani semerleri ıslah ederler. Ve **بَنُو غِيَرة**: bir kabiledir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ي ر * * الغِيرَ * بوزن العنب الاسم من قولك * غَيَّرْتُ * الشيء * فَتَغَيَّر * قلت ومنه غِيَرُ الزمان وقال الأزهري قال الكسائي هو اسم مفرد مذكر وجمعه * أغْيارٌ * وقال أبو عمرو هو جمع * غِيَرةٍ * و * الغَيْرةُ * بالفتح مصدر قولك * غَارَ * الرجل على أهله يَغار * غَيْراً * و * غَيْرَةً * و * غاراً * ورجل * غَيُور * و * غَيْرانُ * وامرأة * غَيُورٌ * و * غَيْرَى * و * تَغايَرَت * الأشياء اختلفت و * غَيْرٌ * بمعنى سِوىً والجمع * أغْيَار * وهي كلمة يوصف بها ويستثنى فإن وصفت بها أتبعتها ما قبلها وإن استثنيت بها أعربتها بالإعراب الذي يجب للإسم الواقع بعد إلا وذلك أن أصل * غَيْر * صفة والاستثناء عارض قال الفراء بعض بني أسد وقضاعة ينصبون غَيرا إذا كان في معنى إلا تم الكلام قبلها أو لم يتم فيقولون ما جاءني غيرك وما جاءني أحد غيرك وقد يكون غيْرٌ بمعنى لا فتنصبها على الحال كقوله تعالى ﴿فمن اضطر غير باغ ولا عاد﴾ كأنه قال فمن اضطر جائعا لا باغيا وكذا قوله تعالى ﴿غير ناظرين إناه﴾ وقوله تعالى ﴿غير محلي الصيد﴾

##### Türkçe

* غ ي ر * * **الغِيرَ** * “العنب” vezninde; senin “**غَيَّرْتُ**” şeyi, sonra o “**فَتَغَيَّر**” dediğin sözden isimdir. Dedim ki: Bundan, zamanın **غِيَرُ**’i (değişmeleri) vardır. el-Ezherî dedi ki: el-Kisâî dedi: O, müfred müzekker bir isimdir; onun cemi * **أغْيارٌ** *’dır. Ebû Amr dedi ki: O, * **غِيَرةٍ** *’nin cemidir.

Ve * **الغَيْرةُ** * fetha ile, senin “**غَارَ** adam, ehli üzerine; **يَغار**” dediğin sözün masdarıdır: * **غَيْراً** * ve * **غَيْرَةً** * ve * **غاراً** *. Ve (böyle) bir adam * **غَيُور** * ve * **غَيْرانُ** *; ve bir kadın * **غَيُورٌ** * ve * **غَيْرَى** *.

Ve * **تَغايَرَت** * şeyler: ihtilaf ettiler.

Ve * **غَيْرٌ** *, “سِوىً” mânâsınadır; cemi * **أغْيَار** *’dır. Ve o, kendisiyle vasıflandırılan ve kendisiyle istisna edilen bir kelimedir: Eğer onunla vasıflandırırsan, onu kendinden öncekine tâbi kılarsın; eğer onunla istisna edersen, onu “إلا”dan sonra vâki olan isme vâcip olan i‘râb ile i‘râb edersin. Bu, şundandır: * **غَيْر** *’in aslı sıfattır; istisna ise ârızi (sonradan)dır.

el-Ferrâ dedi ki: Benî Esed ve Kudâa’dan bazısı, söz tamamlanmış olsun yahut tamamlanmamış olsun, “إلا” mânâsında olduğu zaman “غَيرا”yı nasb ederler; şöyle derler: “ما جاءني غيرك” ve “ما جاءني أحد غيرك”.

Ve bazen **غيْرٌ**, “لا” mânâsında olur; onu hâl üzere nasb edersin; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿فمن اضطر غير باغ ولا عاد﴾; sanki şöyle dedi: “فمن اضطر جائعا لا باغيا”. Ve yine bunun gibi, Yüce Allah’ın sözü: ﴿غير ناظرين إناه﴾; ve O’nun sözü: ﴿غير محلي الصيد﴾.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغيرة، بالكسر: الميرة كالغيار، ككتاب، من غارهم يغيرهم، وغار لهم، أي مارهم ونفعهم. وذهب فلان يغير أهله غيرا، أي مارهم. ومنه قول بعض الأغفال:
  ما زلت في منكظة وسير                      لصبية أغيرهم بغـيري وغير: بمعنى سوى، والجمع أغيار، وهي كلمة يوصف بها ويستثنى. قال الفراء: وتكون بمعنى لا فتنصبها على الحال، كقوله تعالى: فمن اضطر غير باغ ولا عاد: أي فمن اضطر جائعا لا باغيا، وكقوله تعالى: غير ناظرين إناه. وقوله تعالى: غير محلى الصيد. وقال أيضا: بعض بني أسد وقضاعة ينصبون غيرا إذا كان بمعنى إلا، تم الكلام قبلها أو لم يتم، يقولون: ما جاءني غيرك، وما جاءني أحد غيرك. وفي اللسان: قال الزجاج: من نصب غيرا فهو على وجهين: أحدهما الحال، والآخر الاستثناء. قال الأزهري: ويكون غير بمعنى ليس، كما تقول العرب: كلام الله غير مخلوق، وليس بمخلوق وهو اسم ملازم للإضافة في المعنى، ويقطع عنها لفظا إن فهم معناه، وتقدمت عليها ليس، قيل: وقولهم: لا غير، لحن، وصوبه ابن هشام وهو غير جيد، لأنه مسموع في قول الشاعر ما نصه:
  جوابا به تنجو اعتمد فوربنالعن عمل أسلفت لا غير تسأل

  وقد احتج به إمام النحاة في عصره ابن مالك، وهو شيخ المصنف، في باب القسم من شرح التسهيل، وكأن قولهم: لحن مأخوذ من قول السيرافي ما نصه: الحذف إنما يستعمل إذا كانت إلا وغير بعد ليس، ولو كان مكان ليس غيرها من ألفاظ الجحد لم يجز الحذف، ولا يتجاوز بذلك مورد السماع. انتهى كلامه، أي السيرافي. وقد سمع ذلك قول الشاعر المتقدم ذكره، فلا يكون لحنا، وهذا هو الصواب الذي نقلوه في كتب العربية، وحققوه. ويقال: قبضت عشرة ليس غيرها، بالرفع وبالنصب؛ وليس غير، بالفتح على حذف المضاف وإضمار الاسم، وليس غير، بالضم، ويحتمل كونه ضمة بناء وإعراب؛ وليس غير، بالرفع؛ وليس غيرا، بالنصب، ولا تتعرف غير بالإضافة لشدة إبهامها. ونقل النووي في تهذيب الأسماء واللغات، عن ابن أبي الحسين في شامله: منع قوم دخول الألف واللام على غير وكل وبعض، لأنها لا تتعرف بالإضافة فلا تتعرف باللام. قال وعندي لا مانع من ذلك، لأن اللام ليست فيها للتعريف، ولكنها اللام المعاقبة للإضافة، نحو قوله تعالى: فإن الجنة هي المأوى. أي مأواه، على أن غيرا قد تتعرف بالإضافة في بعض المواضع. وقد يحمل الغير على الضد، والكل على الجملة، والبعض على الجزء، فيصح دخول اللام عليها بهذا المعنى. انتهى. قال البدر القرافي: لكن في هذا خروج عن محل النزاع كما لا يخفى. وإذا وقعت بين ضدين ك غير المغضوب عليهم ضعف إبهامها أو زال، قال الأزهري: خفضت غير هنا لأنها نعت للذين، جاز أن تكون نعتا لمعرفة، لأن الذين غير مصمود صمده، وإن كان فيه الألف واللام. وقال أبو العباس: جعل الفراء الألف واللام فيها بمنزلة النكرة، ويجوز أن يكون غير نعتا للأسماء التي في قوله: أنعمت عليهم. وهي غير مصمود صمدها. قال: وهذا قول بعضهم، والفراء يأبى أن يكون غير نعتا إلا للذين لأنها بمنزلة النكرة. وقال الأخفش: غير بدل. قال ثعلب: وليس بممتنع ما قال، ومعناه التكرير، كأنه أراد صراط غير المغضوب عليهم. وإذا كانت للاستثناء أعربت إعراب الاسم التالي الواقع بعد إلا في ذلك الكلام وذلك أن أصل غير صفة والاستثناء عارض فتنصب في: جاء القوم غير زيد. وتجيز النصب والرفع في: ما جاء أحد غير زيد. وإذا أضيفت لمبنى جاز بناؤها على الفتح كقوله، أي الشاعر:
  لم يمنع الشرب منها غير أن نطقتحمامة في غصون ذات أو قال

  وقد أشبع ابن هشام القول في غير بما لا مزيد عليه. واستدرك البدر الدماميني في شرحه ما ينبغي النظر له، والوقوف بالتأمل لديه. وتغير الشيء عن حاله: تحول. وغيره: جعله غير ما كان. وغيره حوله وبدله، وفي التنزيل العزيز: ذلك بأن الله لم يك مغيرا نعمة أنعمها على قوم حتى يغيروا ما بأنفسهم قال ثعلب: معناه حتى يبدلوا ما أمرهم الله. والاسم من التغيير الغير، عن اللحياني، وأنشد: إذ أنا مغلوب قليل الغير. قال: ولا يقال: إلا غيرت. وذهب اللحياني إلى أن الغير ليس بمصدر، إذ ليس له فعل ثلاثي غير مزيد. وغير الدهر، كعنب: أحداثه وأحواله المغيرة وورد في حديث الاستسقاء: ومن يكفر الله يلق الغير. وقال ابن الأنباري في قولهم: لا أراني الله بك غيرا، الغير من تغير الحال، وهو اسم بمنزلة القطع والعنب وما أشبههما. قال: ويجوز أن يكون جمعا، واحدته غيرة. وأرض مغيرة، بالفتح، ومغيورة، أي مسقية أو ممطورة. وغاره يغيره غيرا: وداه، وقال أبو عبيد: غارني الرجل يغورني ويغيرني، إذا وداك، من الدية. وغاره من أخيه يغيره ويغوره غيرا: أعطاه الدية، والاسم منه الغيرة، بالكسر وج الغير، كعنب وقيل: الغير اسم واحد مذكر، والجمع أغيار، مثل ضلع وأضلاع. وقال أبو عمرو: الغير جمع غيرة، وهي الدية، قال بعض بني عذرة:
  لنجدعن بأيدينـا أنـوفـكـم                      بني أميمة إن لم تقبلوا الغيرا وغيره، إذا أعطاه الدية. وأصلها من المغايرة، وهي المبادلة، لأنها بدل من القتل. قال أبو عبيدة: وإنما سمي الدية غيرا، فيما أرى، لأنه كان يجب القود، فغير القود به، فسميت الدية غيرا، وأصله من التغيير. وقال أبو بكر: سميت الدية غيرا لأنها غيرت عن القود إلى غيره؛ رواه ابن السكيت في الواو والياء. وقال ابن سيده: غار الرجل على امرأته وكذا غارت هي عليه تغار، بعلامة المذكر الغائب ومؤنثه غيرة، بالفتح، وغيرا، بغير هاء، وغارا وغيارا، ككتاب، قال الأعشى:
  لاحه الصيف والغيار وإشفا                      ق على سقبة كقوس الضال وتقدم الاستشهاد على الغار في المادة التي تقدمت، فهو غيران، بالفتح، من قوم غياري، كسكارى، وغيارى، بالضم أيضا، كما قاله الجوهري. قال البدر القرافي: ولم يجئ شئ من الجمع بالضم مع الفتح غيره وغير سكارى وعجالى. وحكى المصنف الكسر في كسالى أيضا، وغيور، كصبور، من قوم غير، بضمتين، صحت الياء لخفتها عليهم وأنهم لا يستثقلون الضمة عليها استثقالهم لها على الواو. ومن قال: رسل، قال: غير والغيور فعول من الغيرة، وهي الحمية والأنفة، ويقال: رجل مغيار، أي شديد الغيرة، من قوم مغايير قال النابغة:
  شمس موانع كل ليلة حرة                      يخلقن ظن الفاحش المغيار

  وهي غيرى، كسكرى، من قوم غيارى، وغيور من غير، ولو قال: وهي غيرى وغيور، والجمع كالجمع، كان أخصر. ويقال: رجل غيور، وامرأة غيور، بلا هاء، لأن فعولا يشترك فيه الذكر والأنثى. وغارهم الله تعالى بمطر يغيرهم غيرا وغيارا: سقاهم وأصابهم بخصب. وغارهم بخير يغيرهم غيرا وغيارا: أعطاهم، وكذا بالرزق. وغار فلانا يغيره غيرا: نفعه، فاغتار هو: انتفع. قال عبد مناف بن ربع الهذلي:
  ماذا يغير ابنتي ربع عويلهمـا                      لا ترقدان ولا بؤسى لمن رقدا يقول: لا يغنى بكاؤهما على أبيهما من طلب ثأره شيئا. وغار الرجل أهله: تزوج عليها فغارت هي؛ حكاه أبو عبضيد عن الأصمعي، وقد تقدم في غ و ر أيضا لأن المادة واوية ويائية. وغايضره بسلعة مغايرة: عارضه بالبيع وبادله. وغاره غيرا: ماره. واغتار: امتار، وخرج يغتار لأهله، أي يمتار؛ نقله الصاغاني عن الفراء. ومن المجاز: بنات غير: الكذب، هكذا في التكملة. وفي الأساس: جاء ببنات غير، أي بأكاذيب، أنشد ابن الأعرابي:
  إذا ما جئت جاء بنات غير                      وإن وليت أسرعن الذهابا والغيار، بالكسر: البدال، مصدر غاير السلعة، قال الأعشى:
  فلا تحسبني لكم كافـرا                      ولا تحسبني أريد الغيارا والغيار أيضا: علامة أهل الذمة، كالزنار للمجوس ونحوه وقيل: هو علامة اليهود. وغيرة، بالفتح: فرس الحارث ابن يزيد الهمذاني؛ نقله الصاغاني. وغيرة كعنبة: اسم، وهو أبو قبيلة. ومما يستدرك عليه: المغير: الذي يغير على بعيره أداته ليخفف عنه ويريحه. قال الأعشى:
  واستحث المغيرون من الـقـو                      م وكان النطاف ما في العزالي وقال ابن الأعرابي: يقال: غير فلان عن بعيره، إذا حط عنه رحله وأصلح من شأنه. ويقال: ترك القوم يغيرون، أي يصلحون الرحال. قال الشاعر:
  جدى فما أنت بأرض تغيير                      واعترفي لدلج وتهجـير وتغايرت الأشياء: اختلفت. وتغيير الشيب: نتفه. وفلان لا يتغير على أهله، أي لا يغار. وتقول العرب: أغير من الحمى: أي أنها تلازم المحموم ملازمة الغيور لبعلها. ورجل غيار، وامرأة غيارة: كثيرة الغيرة والأنفة. وغيرة بن سعد بن ليث بن بكر، جد بني البكير البدريين. وغيرة أيضا: جد لواثلة بن الأسقع. وفي ثقيف غيرة بن عوف بن ثقيف.

##### Türkçe

**الغيرة**، kesre ile: **الميرة**; **الغيار** gibi, **كتاب** vezninde; “**غارهم يغيرهم**”dan ve “**غار لهم**”dan; yani onlara azık sağladı ve onlara fayda verdi. Ve falan kimse, ailesine **غيرا** olarak **يغير**e gitti; yani onlara azık sağladı. Ondandır, bazı ahmakların sözü:
  Sürekli bir **منكظة** ve yürüyüş içindeyim                      küçük çocuklara, onları benim azığımla azıklandırırım ve **غير**: **سوى** manasınadır; çoğulu **أغيار**dır; o, onunla vasıflandırılan ve onunla istisna edilen bir kelimedir. **الفراء** dedi: Ve **لا** manasında olur; böylece onu hâl üzere nasb edersin; Yüce Allah’ın sözü gibi: **فمن اضطر غير باغ ولا عاد**: yani kim aç olarak mecbur kalırsa, bağy edici olmaksızın; ve Yüce Allah’ın sözü gibi: **غير ناظرين إناه**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **غير محلى الصيد**. Yine dedi: Esed ve Kudâa’dan bazıları, **غيرا**yı, **إلا** manasında olduğu zaman nasb ederler; ondan önce söz tamam olmuş olsun ya da tamam olmamış olsun; derler: “Bana senden başkası gelmedi” ve “Bana senden başka hiç kimse gelmedi.” **اللسان**’da: **الزجاج** dedi: **غيرا**yı nasb eden kimse, iki vecih üzeredir: birincisi hâl, ikincisi istisna. **الأزهري** dedi: Ve **غير** “değildir” manasında olur; Arapların dediği gibi: “Allah’ın kelâmı **غير مخلوق**tur”; “yaratılmış değildir”; o, manada izâfeye lâzım bir isimdir; manası anlaşıldığında lafzen ondan kesilir; ve onun önüne **ليس** geldi. Denildi: Onların “**لا غير**” sözleri lahn’dır; İbn Hişâm onu doğru saydı; o ise iyi değildir; çünkü şairin sözünde işitilmiştir; lafzı şudur:
  Bir cevap olarak, onunla kurtulursun; hemen dayan; belki…                      Önceden yaptığın bir işten dolayı; **لا غير** sorarsın

  Bununla, kendi asrında nahiv imamı İbn Mâlik—müellifin şeyhi—**شرح التسهيل**’in yemin bahsinde delil getirmiştir. Sanki onların “lahn” sözü, Sîrâfî’nin sözünden alınmıştır; lafzı şudur: Hazif ancak **إلا** ve **غير** **ليس**’ten sonra olduğu zaman kullanılır; eğer **ليس**’in yerinde nefy lafızlarından başka bir lafız olsaydı, hazif câiz olmazdı; ve bununla semâın mahalli aşılmaz. Onun sözü bitti; yani Sîrâfî’nin. Hâlbuki bu, yukarıda zikredilen şairin sözü olarak işitilmiştir; öyleyse lahn olmaz; ve bu, Arapça kitaplarında naklettikleri ve tahkik ettikleri doğru olan budur. Ve denir: “On tane aldım, onlardan başkası değil”; ref ile ve nasb ile; ve “**ليس غير**”, fetha ile, muzâfın hazfi ve ismin zamirlenmesi üzere; ve “**ليس غير**”, damme ile; ve onun, bina dammesi ve i‘rab olması muhtemeldir; ve “**ليس غير**”, ref ile; ve “**ليس غيرا**”, nasb ile. Ve **غير**, izâfe ile marife olmaz; şiddetli kapalılığından dolayı. Nevevî, **تهذيب الأسماء واللغات**’ta, İbn Ebî’l-Hüseyn’den, **شامله**’sinde nakletti: Bir kavim, **غير** ve **كل** ve **بعض** üzerine elif-lâmın girmesini men etti; çünkü onlar izâfe ile marife olmazlar; öyleyse lâm ile de marife olmazlar. Dedi: Bana göre buna mâni yoktur; çünkü lâm onda tarif için değildir; fakat o, izâfeye bedel olan lâm’dır; Yüce Allah’ın sözü gibi: **فإن الجنة هي المأوى**; yani “onun barınağı”; şu da var ki **غيرا**, bazı yerlerde izâfe ile marife olabilir. Ve **الغير** zıd manasına, **الكل** cümle manasına, **البعض** parça manasına hamledilebilir; böylece bu mana ile onların üzerine lâmın girmesi sahih olur. Bitti. Bedr el-Karâfî dedi: Lâkin bunda, gizli olmadığı üzere, ihtilaf mahallinden çıkış vardır. Ve iki zıd arasında vâki olduğu zaman—**غير المغضوب عليهم** gibi—onun kapalılığı zayıflar yahut gider. **الأزهري** dedi: Burada **غير** mecrur kılındı; çünkü o, **الذين** için sıfattır; marifeye sıfat olması câiz oldu; çünkü **الذين** onun “maksûd”u değildir; onda elif-lâm olsa bile. Ebû’l-Abbâs dedi: Ferrâ, ondaki elif-lâmı nekre menzilesinde kıldı; ve **غير**in, şu sözdeki isimlere sıfat olması câizdir: **أنعمت عليهم**; ve o, onun “maksûd”u değildir. Dedi: Bu, bazılarının sözüdür; Ferrâ ise, **غير**in ancak **الذين**e sıfat olmasını kabul eder; çünkü o, nekre menzilesindedir. **الأخفش** dedi: **غير** bedeldir. **ثعلب** dedi: Onun dediği imkânsız değildir; manası tekrardır; sanki “**صراط غير المغضوب عليهم**”ı murad etti. Ve istisna için olduğu zaman, o sözde **إلا**’dan sonra vâki olan tâli ismin i‘rabı ile i‘rablanır; çünkü **غير**in aslı sıfattır, istisna ise ârızdır; böylece “Kavim geldi, Zeyd hariç”te nasb edilir: **جاء القوم غير زيد**. Ve “Zeyd hariç hiç kimse gelmedi”de nasb ve refi câiz görürsün: **ما جاء أحد غير زيد**. Ve muzâf kılındığı zaman, mebnî olması sebebiyle fetha üzere bina edilmesi câiz olur; onun sözü gibi—yani şairin:
  Ondan içmeyi engellemedi, ancak bir güvercinin ötmesi…                      dallarda… yahut dedi

  İbn Hişâm, **غير** hakkında sözü, üzerine ziyade olmayacak şekilde doyurmuştur. Bedr ed-Demâmînî, şerhinde, ona bakılması ve üzerinde teemmülle durulması gerekeni istidrâk etti. Ve bir şeyin hâlinden **تغير**i: dönüşmesidir. Ve onu **غيره**: onu olduğu şeyden başka yaptı. Ve onu **غيره**: onu çevirdi ve değiştirdi. Aziz tenzilde: **ذلك بأن الله لم يك مغيرا نعمة أنعمها على قوم حتى يغيروا ما بأنفسهم**. **ثعلب** dedi: Manası, Allah’ın onlara emrettiğini değiştirinceye kadar. Ve değiştirmenin ismi **الغير**dir; Lihyânî’den. Ve şu beyti okudu: “Ben mağlup iken, **قليل الغير**.” Dedi: “Ancak ‘**غيرت**’ denir.” Lihyânî, **الغير**in masdar olmadığı görüşüne gitti; çünkü onun, ziyadesiz üçlü bir fiili yoktur. Ve **غير الدهر**, **عنب** gibi: onun olayları ve değiştirici hâlleridir. Ve istiskâ hadîsinde geldi: “Kim Allah’ı inkâr ederse **الغير**e uğrar.” İbnü’l-Enbârî, onların “Allah bana seninle **غيرا** göstermesin” sözünde dedi: **الغير**, hâlin değişmesindendir; o, “kesme” ve “üzüm” ve benzerleri menzilesinde bir isimdir. Dedi: Cem‘ olması da câizdir; tekili **غيرة**dir. Ve **أرض مغيرة** fetha ile ve **مغيورة**: yani sulanmış yahut yağmur almış. Ve “**غاره يغيره غيرا**”: ona diyet verdi. Ebû Ubeyd dedi: “Adam bana **يغورني** ve **يغيرني**; eğer sana diyet verdiyse”; diyet sebebiyle. Ve “Onu kardeşinden dolayı **يغيره** ve **يغوره غيرا**”: ona diyeti verdi; onun ismi **الغيرة**dir, kesre ile; ve **الغير**in cem‘i, **عنب** gibi. Ve denildi: **الغير** tek bir müzekker isimdir; cem‘i **أغيار**dır; “kaburga ve kaburgalar” gibi. Ebû Amr dedi: **الغير**, **غيرة**nin cem‘idir; o da diyettir. Uzre oğullarından biri dedi:
  Ellerimizle burunlarınızı mutlaka keseceğiz                      Ey Ümeyme oğulları, eğer **الغيرا**yı kabul etmezseniz
  Ve onu **غيره**: ona diyeti verdi. Aslı **المغايرة**dendir; o da mübadeledir; çünkü o, öldürmenin bedelidir. Ebû Ubeyde dedi: Bana göre diyete **غيرا** denilmesi ancak şundandır: çünkü kısas gerekirdi; sonra kısas onunla değiştirildi; böylece diyete **غيرا** denildi; aslı **التغيير**dendir. Ebû Bekr dedi: Diyete **غيرا** denildi; çünkü kısastan başkasına değiştirildi; bunu İbnü’s-Sikkît, **الواو والياء**’da rivayet etti. İbn Sîde dedi: Adam karısı üzerine **غار** etti; ve aynı şekilde o da onun üzerine **تغار** eder; müzekker gâib alâmetiyle; müennesi **غيرة**dir, fetha ile; ve **غيرا**, ه’siz; ve **غارا** ve **غيارا**, **كتاب** gibi. A‘şâ dedi:
  Yaz onu yaktı; ve **الغيار** ve bir korku                      kayıp bir yayın gibi zayıf bir deve yavrusu üzerine
  Ve **الغار** üzerine istişhâd, daha önce geçen maddede geçti; o, **غيران**dır, fetha ile; **غياري** kavminden, **سكارى** gibi; ve **غياري** da, damme ile de; Cevherî’nin dediği gibi. Bedr el-Karâfî dedi: Damme ile, fetha ile birlikte, cem‘den hiçbir şey gelmedi; ancak o ve **سكارى** ve **عجالى**. Müellif, **كسالى**da da kesreyi nakletti. Ve **غيور**, **صبور** gibi; **غير** kavminden; iki damme ile; yâ hafifliğinden dolayı sahih kaldı; çünkü onlar, dammeyi yâ üzerinde, onu vâv üzerinde ağır saydıkları gibi ağır saymazlar. “**رسل**” diyen, “**غير**” der. Ve **الغيور** “**فعول**”dur; **الغيرة**den; o da hamiyet ve izzettir. Ve denir: **رجل مغيار**; yani şiddetli kıskanç; **مغايير** kavminden. Nâbiga dedi:
  Her gece hür birini engelleyen bir güneş                      edepsiz **المغيار**ın zannını yaratırlar

  Ve o, **غيرى**dır, **سكرى** gibi; **غياري** kavminden. Ve **غيور**, **غير**dendir. Eğer “Ve o, **غيرى** ve **غيور**dur; cem‘ de cem‘ gibidir” deseydi, daha kısa olurdu. Ve denir: **رجل غيور** ve **امرأة غيور**; ه’siz; çünkü **فعول**da erkek ve kadın ortaktır. Ve Allah Teâlâ onları bir yağmurla **غارهم**; onları **غيرا** ve **غيارا** olarak **يغيرهم**: onları suladı ve onları bolluğa eriştirdi. Ve onları bir hayırla **غارهم**; onları **غيرا** ve **غيارا** olarak **يغيرهم**: onlara verdi; rızıkla da böyledir. Ve “Falanı **غار** etti; onu **يغيره غيرا**”: ona fayda verdi; böylece o **اغتار** etti: faydalandı. Abd Menâf b. Rub‘ el-Hüzelî dedi:
  İki kızımın ağlayışı neyi **يغير** eder?                      İkisi uyumaz; uyuyana da bir yoksulluk yok
  Diyor ki: İkisinin babaları üzerine ağlaması, onun kanını talep etmekten bir şey gidermez. Ve adam, ailesine karşı **غار** etti: onun üzerine evlendi; böylece o kıskandı; bunu Ebû Ubeyd, Asmaî’den nakletti. Ve bu, **غ و ر**da da geçti; çünkü madde vâvî ve yâîdir. Ve “**غايضره**” onu bir meta ile **مغايرة** olarak: onu satışla karşılıklandırdı ve mübadele etti. Ve onu **غاره غيرا**: ona azık sağladı. Ve **اغتار**: azık edindi. Ve ailesi için **يغتار** olarak çıktı; yani azık edinir; bunu Sâgânî, Ferrâ’dan nakletti. Mecazdandır: **بنات غير**: yalan; **التكملة**’de böyledir. **الأساس**’ta: “**بنات غير** ile geldi”; yani yalanlarla; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  Ne zaman gelse, **بنات غير** getirir                      ve dönüp giderse, hızlıca gidişe koşarlar
  Ve **الغيار**, kesre ile: **البدال**; “metaı **غاير** etti”nin masdarıdır. A‘şâ dedi:
  Beni sizin için kâfir sanmayın                      ve beni **الغيارا** istemekle sanmayın
  Ve **الغيار** ayrıca: zimmî ehlinin alâmeti; Mecûsîler için **الزنار** gibi ve benzeri. Ve denildi: o, Yahudilerin alâmetidir. Ve **غيرة**, fetha ile: Hâris b. Yezîd el-Hemdânî’nin atı; bunu Sâgânî nakletti. Ve **غيرة** **عنبة** gibi: bir isimdir; o, bir kabilenin babasıdır. Ve onun üzerine istidrâk edilenden: **المغير**: devesi üzerine aletini değiştirip onu hafifleten ve onu rahatlatan kimsedir. A‘şâ dedi:
  **المغيرون** kavimden acele ettirdiler                      ve **النطاف** da **العزالي**de olan şeydi
  İbnü’l-A‘râbî dedi: Denir: “Falan, devesinden dolayı **غير** etti”; eğer ondan semerini indirdi ve onun işini düzeltti ise. Ve denir: “Kavmi **يغيرون** hâlinde bıraktı”; yani semerleri düzeltirler. Şair dedi:
  Ceddim; sen **أرض تغيير**de değilsin                      ve gece yürüyüşünü ve öğle sıcağında yürüyüşü tanı
  Ve şeyler **تغايرت**: ihtilaf etti. Ve ak saçın **تغيير**i: onu yolmaktır. Ve falan kimse, ailesi üzerine **يتغير** etmez; yani kıskanmaz. Ve Araplar der: “**أغير من الحمى**”: yani o, hummalıya, kıskanç kadının kocasına bağlılığı gibi bağlı kalır. Ve **رجل غيار** ve **امرأة غيارة**: kıskançlığı ve izzeti çok olan. Ve **غيرة بن سعد بن ليث بن بكر**: Bedrî Bekîr oğullarının ceddi. Ve **غيرة** ayrıca: **لواثلة بن الأسقع**ın ceddi. Ve Sakîf’te **غيرة بن عوف بن ثقيف** vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَارَ أَهْلَهُ
1 غَارَ أَهْلَهُ ذ , (S, Msb,) and غار لَهُمْ, (TA,) aor. يَغِيرُ, inf. n. غِيَارٌ (S, Msb) and غَيْرٌ, (Msb, TA,) i. q. مَارَهُمْ, (S, Msb, TA,) i. e. He brought, or conveyed, to his family, مِيرَة [or a provision of corn, or wheat, &c.] (Msb.) [See also art. غور.] ― -b2- And He benefited them. (S, K, * TA.) 'AbdMenلf Ibn-Riba El-Hudhalee says
مَا ذَا يَغِيرُ ابْنَتَىْ رِبْعٍ عَوِيلُهُمَا
[What will their loud weeping benefit, or avail, the two daughters of Riba?] meaning that their weeping for their father will not avail them aught in lieu of seeking his blood-revenge. (S, TA.) You say غَارَهُمْ بِخَيْرٍ, (S, K, TA,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He (God) bestowed upon them abundance of the produce of the earth, and rain; (TA in art. غور;) like as you say أَعْطَاهُمْ خَيْرًا: (S, K:) and so غارهم بِرِزْقِ [He bestowed upon them means of subsistence]. (TA.) And اَللّٰهُمَّ غِرْنَا بِخَيْرٍ (S, Msb) O God, benefit us with prosperity. (Msb.) And غَارَهُمْ بِمَطَرٍ He (God) watered them with rain, (S, K, TA,) and bestowed upon them abundance of the produce of the earth. (TA.) And غَارَ الأَرْضَ الغَيْثُ The rain watered the land. (Fr, S.) [See also art. غور.] -A2- غَارَهُ, aor. يَغِيرُهُ, (AO, S, K,) inf. n. غَيْرٌ, (TA,) He gave him the bloodwit; (AO, S, K;) as also غارهُ, aor. يَغُورُهُ; (AO, S, TA;) مِنْ أَخِيهِ [for his brother]: and so ↓ غيّرهُ. (TA.) [See غِيرَةٌ.] -A3- غَارَ عَلَى أَهْلِهِ, (S,) or على امْرَأَتِهِ, (Msb, K,) aor. يَغَارُ, inf. n. غَيْرَةٌ, (S, Msb, K,) with fet-h, (S, Msb, TA,) and غَيْرٌ and غَارٌ (S, Msb, K) and غِيَارٌ, (K,) [He was jealous of his wife:] he was jealous for her (مِنْ فُلَانٍ of such a one: Mgh): [he was careful of her, to avoid suspicion: or he regarded her conduct with disdain, scorn, or indignation: (see غَيْرَةٌ, below:) or] he was angry at the conduct, or action, of his wife. (Msb.) And غَارَتِ امْرَأَتُهُ عَلَيْهِ [His wife was jealous of him: &c.]. (M, b, K.) [See also art. غور.] And you say also, فُلَانٌ لَا عَلَى أَهْلِهِ ↓ يَتَغَيَّرُ, meaning لَا يَغَارُ [Such a one is not jealous of his wife: &c.]. (TA.)

غيّر الشَّىْءَ
2 غيّر الشَّىْءَ ذ , (S, Msb, K, *) inf. n. تَغْيِيرٌ, (Msb,) He made the thing other than it was; (K;) made it cease to have the quality which it had; (Msb;) altered it; changed it. (K.) He, or it, altered, or changed, the thing in odour, or otherwise, for the worse; corrupted, tainted, or infected, it; rendered it ill-smelling, stinking, fetid, rancid, rank, fusty, or frouzy. (The lexicons passim.) It is said in the Kur [viii. 55], ذٰلِكَ بِأَنَّ اللّٰهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ [This was because God changeth not favour which He hath conferred upon a people until they change what is in themselves: or] until they change what God hath commanded them to do. (Th, TA.) ― -b2- [And He exchanged the thing for another thing.] ― -b3- غيّر الشَّيْبَ He plucked out the white, or hoary, hairs. (TA.) ― -b4- غيّر عَنْ بَعِيرِهِ He put down the saddle from his camel, and put it to rights, or adjusted it, or repaired it. (TA.) One says تَرَكَ القَوْمَ يُغَيِّرُونَ He left the people putting to rights, or adjusting, or repairing, the camels' saddles. (S, TA.) -A2- See also 1, latter half.

3 غَاْيَرَ [غَايَرَا, inf. n. مُغَايَرَةٌ, They differed, each from the other.] You say بَيْنَهُمَا مُغَايَرَةٌ Between them two is a difference. (Msb.) [See also 6.] -A2- غايرهُ, (S, K,) inf. n. مُغَايَرَةٌ, (S,) He bartered, or exchanged, with him, in buying and selling. (S, K.) And غايرهُ بِالسِّلْعَةِ, inf. n. as above, He bartered, or exchanged, the article of merchandise with him. (TA.) And غاير السِّلْعَةَ, (TA,) inf. n. غِيَارٌ, (S, K, TA,) He exchanged the article of merchandise. (S, * K, * TA.) El-Aashà says
فَلَا تَحْسِبَنِّى لَكُمْ كَافِرًا
وَلَا تَحْسِبَنِّى أُرِيدُ الغِيَارَا
[Therefore do thou by no means think me ungrateful towards you; and do thou by no means think I desire the making an exchange]. (S, TA.)

اغار أَهْلَهُ
4 اغار أَهْلَهُ ذ [He made his wife jealous;] he married another in addition to his wife, so she became jealous (غارت): (As, A'Obeyd, Msb, K:) belonging to this art. and to art. غور. (TA.)

تغيّر
5 تغيّر ذ quasi-pass. of غيّر, (S, Msb,) [It became other than it was;] it ceased to have the quality which it had; (Msb;) it became altered, or changed, عَنْ حَالِهِ, from its state or condition. (K.) It became altered, or changed, in odour, or otherwise, for the worse; turned, or turned bad; became corrupted, spoiled, tainted, infected, illsmelling, stinking, fetid, rancid, rank, fusty, or frouzy. (The lexicons passim.) ― -b2- [And It became exchanged for another thing.] ― -b3- See also 1, last signification.

تغايرت الأَشْيَآءُ
6 تغايرت الأَشْيَآءُ ذ The things differed, one from another. (S.)

اغتار
8 اغتار ذ He procured مِيرَة [a provision of corn, or wheat, &c.]. (K.) You say خَرَجَ يَغْتَارُ لِأَهْلِهِ He went forth to procure ميرة for his family. (Fr, Sgh.) ― -b2- He derived, or obtained, benefit, advantage, or profit. (TA.) See also art. غور.

غَيْرٌ
غَيْرٌ ذ signifies i. q. سِوًى [Other]: and the pl. is أَغْيَارٌ: (S:) [but غَيْر itself often has a pl. meaning, as will be seen in what follows:] or [accord. to general usage, as will be seen below,] غَيْرُ signifies i. q. سِوَى [other than; exclusively of; or not, as used before a substantive or an adjective]. (Msb, K: in the CK [erroneously] سِوًى.) It is used to qualify a subst.; [governing (as a prefixed noun) the noun that follows it in the gen. case;] and when so used, it is put in the same case as the noun preceding it. (S.) It qualifies an indeterminate noun: (Mughnee, Msb:) you say جَآءَنِى رَجُلٌ غَيْرُكَ [A man, other than, or not, thou, came to me]: (Msb:) and نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِى كُنَّا نَعْمَلُ [We will in that case do good, other than, or not, what we used to do: (Kur xxxv. 34:)]: (Mughnee:) and مِنْ مَآءٍ غَيْرِ آسِنٍ [Of water other than, or not, altered in taste and colour]. (Kur xlvii. 16.) It is a noun necessarily prefixed, as to the sense, to a noun which it governs in the gen. case: but sometimes it is without the latter, when the meaning is understood and it is preceded by لَيْسَ, (Mughnee, K,) or by لَا: (K:) [in which case it signifies Any other person or thing; any person or thing beside, or else:] you say قَبَضْتُ عَشَرَةً لَيْسَ غَيْرُهَا [I received ten; not other than they was received by me; i. e., not any other thing; or not anything beside, or else]; (Mughnee, K;) the enunciative, مَقْبُوضًا, being suppressed: (Mughnee:) and ليس غَيْرَهَا, (Mughnee, K;) the noun [of ليس] being understood; i. e., لَيْسَ المَقْبُوضُ غَيْرَهَا: (Mughnee:) and ليس غَيْرَ; in which the affixed noun [for المضاف, in the K, I read المضاف اليه, as in the Mughnee,] is suppressed, and the noun [of ليس] is also understood: (Mughnee, K:) and ليس غَيْرُ; (Mughnee, K;) in which, accord. to Mbr, and the later authors, غير is indecl., being likened to قَبْلُ and بَعْدُ, so that it may be either the noun or the enunciative [of ليس] or, accord. to Akh, it is decl., because it is not a noun of time like قَبْلُ and بَعْدُ, nor of place like فَوْقُ and تَحْتُ, but like كُلٌّ and بَعْضٌ, so that it is the noun [of ليس], and the enunciative is suppressed; (Mughnee;) or it may be either indecl. or decl., (Mughnee, K,) accord. to Ibn-Kharoof: (Mughnee:) and ليس غَيْرًا, and ليس غَيْرٌ; (Mughnee, K;) in both which cases it is decl., as though the affixed noun were mentioned: (Mughnee:) and لَا غَيْرُ; for the saying, [which we find in the Mughnee,] app. taken from a statement of Seer, that this is incorrect, is not good, since it occurs in the following verse, cited by Ibn-Mلlik;
جَوَابًا بِهِ تَنْجُو اعْتَمِدْ فَوَرَبِّنَا
لَعَنْ عَمَلٍ أَسْلَفْتَ لَا غَيْرُ تُسْأَلُ
[Aim thou at having an answer by which thou mayest be safe; for, by our Lord, respecting an action which thou shalt have done before, not any other thing, or not anything beside or else, thou wilt be asked]. (K.) ― -b2- It does not become determinate by its being prefixed to another noun, because it is very vague: but it is also applied as an epithet to a determinate noun which is near to being indeterminate; as in صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ [The way of those upon whom Thou hast conferred favour; the other than, or those who are not, the objects of anger; (Kur i. 6 and 7;)] because the noun rendered determinate by the art. ال denoting a genus is near to being indeterminate, and because when غير occurs between two contraries its vagueness becomes weakened, (Mughnee, K, *) or altogether departs: (K:) or it is here applied as an epithet to a determinate noun because it resembles a determinate noun in its being prefixed to such a noun: (Msb:) Az says that غير is here in the gen. case because it is an epithet to الذين; and that it may be an epithet to [what is technically termed in this instance] a determinate noun [as having the article ال prefixed to it] because الذين has not [in itself] a direct meaning (لِأَنَّ الَّذِينَ غَيْرُ مَصْمُودٍ صَمْدُهُ), [it being merely a conjunct noun, the meaning of which is determined by what follows it,] notwithstanding it has the art. ال prefixed to it: Abu-l-'Abbلs says that Fr holds الذين to have the office of an indeterminate noun; and غير to be an epithet of it; not of any other noun; but that غير, accord. to some, may be an epithet relating to the nouns implied in انعمت عليهم, these not having a direct meaning: Akh says that غير [with what follows] is a substitute [for الذين with what follows], as though the meaning were صِرَاطَ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ [the way of those who are not the objects of anger]. (TA.) The reading غَيْرَ is also related, on the authority of Ibn-Ketheer, in the accus. case, as a denotative of state, [meaning they being not the objects of anger,] relating to the pronoun governed in the gen. case by the prep. [in عليهم]; or by أَعْنِى [I mean] understood; or as an exceptive, [accord. to a usage to be explained below,] if the favours be interpreted as conferred in common upon the two classes of persons. (Bd.) ― -b3- As it resembles a determinate noun in its being prefixed to a determinate noun, [as المغضوب in the above-cited passage of the Kur,] some have presumed to prefix to it the article ال: but against this it may be urged, that its prefixion to a determinate noun is not to render the expression determinate, but for specification; and ال does not imply specification. (Msb.) ― -b4- In the following verse of Hassلn,
أَتَانَا فَلَمْ نَعْدِلْ سِوَاهُ بِغَيْرِهِ
نَبِىٌّ بَدَا فِى ظُلْمَةِ اللَّيْلِ هَادِيَا
the meaning is, [A prophet came to us, who appeared in the darkness of night, a director in the right way,] and we did not weigh another than him with another than the other, i. e., with him. (Mughnee.) ― -b5- [وَغَيْرُ ذٰلِكَ is a phrase of frequent occurrence, meaning Et cœtera.] ― -b6- غَيْرُ is also used in the sense of لَيْسَ [He, or it, is not]; as in the phrase كَلَامُ اللّٰهِ غَيْرُ مَخْلُوقٍ [The word of God is not created], syn. لَيْسَ بِمَخْلُوقٍ. (Az, TA.) ― -b7- It is also used in the sense of لَا [meaning Not, as used before a participle]; (S, K;) and then it is in the accus. case, as a denotative of state; (S;) as in the phrase فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ, (S, K,) in the Kur [ii. 168, and other places], (S,) i. e., جَائِعًا لَا بَاغِيًا [But whosoever is necessitated, being hungry, not transgressing the due bounds]. (S, K.) ― -b8- It is also used as an exceptive, (S, Mughnee,) in the sense of اـِلَّا [Except; save; or but]; (Msb, K;) and then it is put in the same case in which the word following اـِلَّا would be put in the same phrase, (S, Mughnee, Msb, K,) because it is originally a qualificative, and its use as an exceptive is adventitious: (S:) therefore you say جَآءَ القَوْمُ غَيْرَ زَيْدٍ [The people came, except Zeyd]; and مَا جَآءَنِى أَحَدٌ غَيْرَ زَيْدٍ and غَيْرُ زَيْدٍ [Not any one came to me, except Zeyd]: (Msb, K:) or its case depends upon the governing words, so that you say مَا قَامَ غَيْرُ زَيْدٍ [No one stood, except Zeyd], and مَا رَأَيْتُ غَيْرَ زَيْدٍ [I saw not any, except Zeyd]: (Msb:) but Fr says that some of the Benoo-Asad and Kudل'ah put غير in the accus. case, when used in the sense of اـِلَّا, whether the phrase before it be complete or incomplete; saying مَا جَآءَنِى غَيْرَكَ [Not any one came to me, except thou], and ما جاءنى أَحَدٌ غَيْرَكَ [Not any one came to me, except thou]: (S, Msb:) and AA says that when غير has the place of اـِلَّا, it is put in the accus. case. (Msb.) In the saying لَا اـِلٰهَ غَيْرُ اللّٰهِ [There is no deity other than God], غير is in the nom. case because it is the enunciative of لا; but it may be put in the accus. case, as meaning اـِلَّا. (Msb.) When, as an exceptive, it is prefixed to an indecl. word [and not preceded by a prep.], it may be itself indecl., with fet-h for its termination; as in the following verse;
لَمْ يَمْنَعِ الشُّرْبَ مِنْهَا غَيْرَ أَنْ نَطَقَتْ
حَمَامَةٌ فِى غُصُونٍ ذَاتِ أَوْقَالِ
[Nought prevented the drinking from it, except that a pigeon cooed, upon branches having اوقال, which app. means stumps of cut shoots]. (Mughnee, K.) [See also an ex. (of غَيْرَ أَنَّ) in a verse cited voce بَيْدَ.] ― -b9- [It is often used with a prep.; as in بِغَيْرِ حِسَابٍ Without reckoning; (Kur ii. 208, &c.;) and مِنْ غَيْرِ سُوْءٍ Without leprosy. (Kur xx. 23, &c.)] -A2- غَيْرٌ (JK, K) and (JK) ↓ غِيَرٌ (JK, S) signifying The act of altering, or changing, i. q. تَغْيِيرٌ, (JK,) are substs. from غَيَّرَهُ; (S with respect to the latter, and K with respect to the former;) not inf. ns., as having no unaugmented verb. (TA.) ― -b2- [Hence,] الدَّهْرِ ↓ غِيَرُ, the former of these two words being of the same measure as عِنَب, The accidents, or casualties, of time or fortune, which alter, or change, things: (K:) [or alteration, or change, of time or of fortune; for] IAmb says, with respect to the saying لَا أَرَانِى اللّٰهُ بِكَ غِيَرًا [May God not show me, in thee, alteration of state], that غِيَرٌ is from تَغَيُّرُ الحَالِ, a subst. like قِطَعٌ [as meaning “ a portion of the night ”]; or that it may be a pl., of which the sing. is ↓ غِيْرَةٌ. (TA.) ― -b3- [Hence also,] بَنَاتُ غَيْرٍ [or ↓ غِيَرٍ, as in Freytag's Arab. Prov. i. 309,] (tropical:) Lying: or a lie, or falsehood: syn. كَذِبٌ: (TS, K:) or [rather] lies. (JK, A.) You say جَآءَ بِبَنَاتِ غَيْرٍ [or ↓ غِيَرٍ] (tropical:) He uttered lies. (A.)

غِيَرٌ
غِيَرٌ ذ : see غَيْرٌ, last quarter, in four places: ― -b2- and see also غِيرَةٌ.

غَيْرَةٌ
غَيْرَةٌ ذ [Jealousy;] a man's dislike of another's participating in that which is his [the former's] right: (Kull p. 268:) or care of what is sacred, or inviolable, to avoid suspicion: or disdain; scorn; or indignation: syn. حَمِيَّةٌ and أَنَفَةٌ: (TA:) or anger at the conduct, or action, of a wife. (Msb.) [See 1, last signification.]

غِيرَةٌ
غِيرَةٌ ذ A provision of corn, or wheat, &c., which a man procures for himself; syn. مِيرَةٌ; (S, Msb, K,) as also ↓ غِيَارٌ: (TA:) [or the latter is probably syn. with مِيرَةٌ used in the sense of an inf. n.:] pl. of the former غِيَرٌ. (Msb.) [See art. غور.] -A2- See also غَيْرٌ, last sentence but two. ― -b2- Also A bloodwit; (AA, S, K;) syn. دِيَةٌ: (AA, S: *) and غِوَرٌ is a dial. var. thereof: (TA in art. غور:) pl. ↓ غِيَرٌ: (AA, S, K:) or, as some say, this is a sing., (S, TA,) of the masc. gender; TA;) and the pl. is أَغْيَارٌ: (S, TA:) and the دِيَة is said to be termed غِيَرٌ because it is a substitute for retaliation. (TA.)

غَيْرَانُ
غَيْرَانُ ذ ; fem. غَيْرَى: see غَيُورٌ, in two places.

غِيَارٌ
غِيَارٌ ذ The cognizance, or badge, of the free nonmuslim subjects of a Muslim government; such as the زُنَّار [or waist-belt] (Mgh, K) to the Magians, (Mgh,) and the like: (Mgh, K:) or, as some say, the cognizance, or badge, of the Jews. (TA.) ― -b2- كَلامٌ بِغِيَارِهِ (assumed tropical:) Speech, or language, having its own proper guise; not altered therefrom. (Msb in جلف.) -A2- See also غِيرَةٌ.

غَيُورٌ
غَيُورٌ ذ and ↓ غَيْرَانُ (S, Msb, K) and ↓ غَيَّارٌ (TA) and ↓ مِغْيَارٌ (S, K) epithets [all of which are intensive] from غَارَ عَلَى أَهْلِهِ, (S, Msb, K,) i. e., from الغَيْرَةُ: (TA:) [Very jealous: &c.: see غَيْرَةٌ:] and غَيُورٌ and غَيْرَى (S, Msb, K) and غَيَّارَةٌ (TA) signify the same applied to a woman: (S, Msb, K:) the pl. of غَيُورٌ is غُيُرٌ, (S, Msb, K,) masc. and fem., (S, K,) and he who says رُسْلٌ [for رُسُلٌ] says غُيْرٌ [or غِيرٌ?]; (TA;) and of ↓ غَيْرَانُ, غَيَارَى and غُيَارَى; (S, Msb, K;) and of غَيْرَى, also, غَيَارَى (S, Msb, K) and غُيَارَى; (Msb;) and of ↓ مِغْيَارٌ, مَغَايِيرُ. (S, K.)

غَيَّارٌ
غَيَّارٌ ذ : see the next preceding paragraph.

أَغْيَرُ مِنَ الحُمَّى
أَغْيَرُ مِنَ الحُمَّى ذ [More jealous than fever:] because a fever cleaves fast to its patient, like as a very jealous woman cleaves to her husband. (TA.)

أَرْضٌ مَغِيرَةٌ
أَرْضٌ مَغِيرَةٌ ذ and ↓ مَغْيُورَةٌ, Land watered: (S, K:) or rained upon: (TA:) the former [like the latter] is with fet-h to the م. (S.)

مُغَيِّرٌ
مُغَيِّرٌ ذ One who puts down the furniture of his camel from off him, to relieve and ease him. (TA.)

مِغْيَارٌ
مِغْيَارٌ ذ : see غَيُورٌ, in two places.

ارض مَغْيُورَةٌ
ارض مَغْيُورَةٌ ذ : see مَغِيرَةٌ.

##### Türkçe

**غَارَ أَهْلَهُ**
1 **غَارَ أَهْلَهُ** ذ , (S, Msb,) ve **غار لَهُمْ**, (TA,) muzârîsi **يَغِيرُ**, mastarı **غِيَارٌ** (S, Msb) ve **غَيْرٌ**, (Msb, TA,) **مَارَهُمْ** ile aynı mânâdadır, (S, Msb, TA,) yani: Ailesine **مِيرَة** [yahut mısır, buğday vb. azık] getirdi veya ulaştırdı. (Msb.) [Ayrıca **غور** maddesine de bak.] ― -b2- Ve onlara fayda verdi. (S, K, * TA.) 'AbdMenلf İbn-Riba El-Hudhalee der ki:
مَا ذَا يَغِيرُ ابْنَتَىْ رِبْعٍ عَوِيلُهُمَا
[İbn Riba’nın iki kızına onların yüksek sesli ağlayışı ne fayda verir, yahut ne işe yarar?] yani, babaları için ağlamaları, onun kan davasını aramanın yerine onlara hiçbir fayda vermez. (S, TA.) **غَارَهُمْ بِخَيْرٍ**, (S, K, TA,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibidir, (TA,) O (Allah) onlara yerin ürününden bolluk ve yağmur ihsan etti; (TA, **غور** maddesinde;) tıpkı **أَعْطَاهُمْ خَيْرًا** dediğin gibi: (S, K:) ve yine **غارهم بِرِزْقِ** [onlara rızık ihsan etti]. (TA.) Ve **اَللّٰهُمَّ غِرْنَا بِخَيْرٍ** (S, Msb) Ey Allah, bizi hayır ile faydalandır. (Msb.) Ve **غَارَهُمْ بِمَطَرٍ** O (Allah) onları yağmurla suladı, (S, K, TA,) ve onlara yerin ürününden bolluk ihsan etti. (TA.) Ve **غَارَ الأَرْضَ الغَيْثُ** Yağmur yeri suladı. (Fr, S.) [Ayrıca **غور** maddesine de bak.]

-A2- **غَارَهُ**, muzârîsi **يَغِيرُهُ**, (AO, S, K,) mastarı **غَيْرٌ**, (TA,) Ona kan diyeti verdi; (AO, S, K;) bunun gibi **غارهُ**, muzârîsi **يَغُورُهُ**; (AO, S, TA;) **مِنْ أَخِيهِ** [kardeşi için]: ve yine ↓ **غيّرهُ**. (TA.) [**غِيرَةٌ**’ye bak.]

-A3- **غَارَ عَلَى أَهْلِهِ**, (S,) yahut **على امْرَأَتِهِ**, (Msb, K,) muzârîsi **يَغَارُ**, mastarı **غَيْرَةٌ**, (S, Msb, K,) **فَتْحَة** ile, (S, Msb, TA,) ve **غَيْرٌ** ve **غَارٌ** (S, Msb, K) ve **غِيَارٌ**, (K,) [karısına kıskandı:] onun için (Mgh: **مِنْ فُلَانٍ** falancadan) kıskandı: [şüpheden sakınmak için onu gözetti: yahut onun davranışını küçümseme, hor görme veya öfkeyle karşıladı: (aşağıda **غَيْرَةٌ**’ye bak:) yahut] karısının davranışına veya fiiline kızdı. (Msb.) Ve **غَارَتِ امْرَأَتُهُ عَلَيْهِ** [Karısı onu kıskandı: vb.]. (M, b, K.) [Ayrıca **غور** maddesine de bak.] Ve ayrıca şöyle dersin: **فُلَانٌ لَا عَلَى أَهْلِهِ ↓ يَتَغَيَّرُ**, yani **لَا يَغَارُ** [Falanca karısını kıskanmaz: vb.]. (TA.)

**غيّر الشَّىْءَ**
2 **غيّر الشَّىْءَ** ذ , (S, Msb, K, *) mastarı **تَغْيِيرٌ**, (Msb,) Şeyi, olduğu hâlden başka yaptı; (K;) sahip olduğu vasfı taşımaktan çıkardı; (Msb;) onu değiştirdi; onu tahvil etti. (K.) O, yahut o (şey), kokuda veya başka bakımdan daha kötüye doğru şeyi değiştirdi; onu bozdu, kokuttu veya bulaştırdı; onu kötü kokulu, pis kokulu, ağır kokulu, ekşimiş, keskin kokulu, küflü veya bayat kokulu kıldı. (Sözlükler muhtelif yerlerde.) Kur’ân’da [viii. 55] şöyle denilmiştir: **ذٰلِكَ بِأَنَّ اللّٰهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ** [Bu, Allah’ın bir kavme ihsan ettiği nimeti, onlar kendi nefislerindekini değiştirinceye kadar değiştirmemesi sebebiyledir: yahut] Allah’ın onlara yapmalarını emrettiğini değiştirinceye kadar. (Th, TA.) ― -b2- [Ve şeyi başka bir şeyle değiştirdi.] ― -b3- **غيّر الشَّيْبَ** Ak saçları yoldu. (TA.) ― -b4- **غيّر عَنْ بَعِيرِهِ** Devesinin semerini indirdi ve onu düzeltti, yahut ayarladı, yahut onardı. (TA.) Şöyle denir: **تَرَكَ القَوْمَ يُغَيِّرُونَ** Halkı, develerin semerlerini düzeltip ayarlıyor yahut onarıyor hâlde bıraktı. (S, TA.)

-A2- Ayrıca 1’in ikinci yarısına bak.

3 **غَاْيَرَ** [**غَايَرَا**, mastarı **مُغَايَرَةٌ**, birbirlerinden farklı oldular.] **بَيْنَهُمَا مُغَايَرَةٌ** dersin: İkisi arasında farklılık vardır. (Msb.) [Ayrıca 6’ya bak.]

-A2- **غايرهُ**, (S, K,) mastarı **مُغَايَرَةٌ**, (S,) Alım satımda onunla mübadele etti, yahut değiş tokuş yaptı. (S, K.) Ve **غايرهُ بِالسِّلْعَةِ**, mastarı yukarıdaki gibi, Ticaret malını onunla değiş tokuş etti. (TA.) Ve **غاير السِّلْعَةَ**, (TA,) mastarı **غِيَارٌ**, (S, K, TA,) Ticaret malını değiştirdi. (S, * K, * TA.) El-Aashà der ki:
فَلَا تَحْسِبَنِّى لَكُمْ كَافِرًا
وَلَا تَحْسِبَنِّى أُرِيدُ الغِيَارَا
[Öyleyse beni size karşı nankör sanma; ve beni değiş tokuş etmeyi istediğimi sanma]. (S, TA.)

**اغار أَهْلَهُ**
4 **اغار أَهْلَهُ** ذ [Karısını kıskandırdı;] karısının üzerine bir başkasıyla evlendi, böylece o kıskandı (**غارت**): (As, A'Obeyd, Msb, K:) bu maddeye ve **غور** maddesine aittir. (TA.)

**تغيّر**
5 **تغيّر** ذ **غيّر**’in شبه-مجهولüdür, (S, Msb,) [olduğu hâlden başka oldu;] sahip olduğu vasfı taşımaktan çıktı; (Msb;) **عَنْ حَالِهِ**, hâlinden/durumundan değişmiş oldu. (K.) Kokuda veya başka bakımdan daha kötüye doğru değişti; döndü, yahut bozuldu; bozulmuş, çürümüş, kokmuş, bulaşmış, kötü kokulu, pis kokulu, ağır kokulu, ekşimiş, keskin kokulu, küflü veya bayat kokulu oldu. (Sözlükler muhtelif yerlerde.) ― -b2- [Ve başka bir şeyle değiştirilmiş oldu.] ― -b3- Ayrıca 1’in son mânâsına bak.

**تغايرت الأَشْيَآءُ**
6 **تغايرت الأَشْيَآءُ** ذ Şeyler birbirinden farklı oldu. (S.)

**اغتار**
8 **اغتار** ذ **مِيرَة** [mısır, buğday vb. azık] temin etti. (K.) **خَرَجَ يَغْتَارُ لِأَهْلِهِ** dersin: Ailesi için **ميرة** temin etmeye çıktı. (Fr, Sgh.) ― -b2- Fayda, menfaat veya kâr elde etti. (TA.) Ayrıca **غور** maddesine bak.

**غَيْرٌ**
**غَيْرٌ** ذ **سِوًى** ile aynı mânâdadır [başka]: çoğulu **أَغْيَارٌ**’dır: (S:) [fakat aşağıda görüleceği üzere **غَيْر**’in kendisi de çoğul mânâsı taşır:] yahut [aşağıda görüleceği üzere genel kullanıma göre] **غَيْرُ**, **سِوَى** ile aynı mânâdadır [—den başka; —hariç; yahut “değil”, bir isim veya sıfatın önünde kullanıldığı gibi]. (Msb, K: CK’de [yanlış olarak] **سِوًى**.) Bir ismi nitelemek için kullanılır; [ve kendisinden sonra gelen ismi cer hâlinde yönetir (muzaf olarak);] ve böyle kullanıldığında, kendisinden önceki ismin i‘râbına göre i‘râblanır. (S.) Nekre bir ismi niteler: (Mughnee, Msb:) **جَآءَنِى رَجُلٌ غَيْرُكَ** [Bana, sen olmayan bir adam geldi] dersin: (Msb:) ve **نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِى كُنَّا نَعْمَلُ** [O hâlde, eskiden yaptığımızdan başka (yahut onu değil) salih amel yaparız: (Kur xxxv. 34:)]: (Mughnee:) ve **مِنْ مَآءٍ غَيْرِ آسِنٍ** [Tadı ve rengi değişmemiş sudan]. (Kur xlvii. 16.) Mânâ bakımından zorunlu olarak, cer hâlinde yönettiği bir isme muzaf olan bir isimdir: fakat bazen, mânâ anlaşıldığında ve öncesinde **لَيْسَ**, (Mughnee, K,) yahut **لَا** bulunduğunda, (K,) o (muzafun ileyh) olmaksızın gelir: (Mughnee, K:) [bu durumda “başka herhangi bir kimse/şey; yanında/ötesinde herhangi bir kimse/şey” mânâsındadır:] **قَبَضْتُ عَشَرَةً لَيْسَ غَيْرُهَا** [On aldım; onlardan başkası alınmadı; yani başka bir şey değil; yahut yanında/ötesinde bir şey değil] dersin; (Mughnee, K;) haber olan **مَقْبُوضًا** hazfedilmiştir: (Mughnee:) ve **ليس غَيْرَهَا**, (Mughnee, K;) **ليس**’in ismi takdir edilmiştir; yani **لَيْسَ المَقْبُوضُ غَيْرَهَا**: (Mughnee:) ve **ليس غَيْرَ**; bunda muzafun ileyh hazfedilmiştir ve **ليس**’in ismi de takdir edilmiştir: (Mughnee, K:) ve **ليس غَيْرُ**; (Mughnee, K;) bunda, Mbr’ye ve sonraki müelliflere göre, **غير** mebnîdir; **قَبْلُ** ve **بَعْدُ**’a benzetilmiştir; böylece **ليس**’in ismi de haberi de olabilir; yahut Akh’ye göre, me‘râbdır; çünkü **قَبْلُ** ve **بَعْدُ** gibi zaman ismi değildir, **فَوْقُ** ve **تَحْتُ** gibi mekân ismi de değildir; bilakis **كُلٌّ** ve **بَعْضٌ** gibidir; böylece **ليس**’in ismidir ve haber hazfedilmiştir; (Mughnee;) yahut İbn-Kharoof’a göre hem mebnî hem me‘râb olabilir: (Mughnee, K:) ve **ليس غَيْرًا**, ve **ليس غَيْرٌ**; (Mughnee, K;) bu iki durumda da me‘râbdır; sanki muzafun ileyh zikredilmiş gibidir: (Mughnee:) ve **لَا غَيْرُ**; [Mughnee’de bulduğumuz] bunun yanlış olduğuna dair Seer’den nakledilmiş görünen söz iyi değildir; zira İbn-Mلlik’in naklettiği şu beyitte geçmektedir:
جَوَابًا بِهِ تَنْجُو اعْتَمِدْ فَوَرَبِّنَا
لَعَنْ عَمَلٍ أَسْلَفْتَ لَا غَيْرُ تُسْأَلُ
[Bir cevap edin ki onunla kurtulasın; Rabbimize yemin olsun ki, önceden işlemiş olduğun bir amelden, başka hiçbir şeyden (yahut yanında/ötesinde bir şeyden) sorulmayacaksın]. (K.)

― -b2- Başka bir isme muzaf olmakla marife olmaz; çünkü çok müphemdir: fakat marifeye yakın olan bir marifeye sıfat olarak da getirilir; **صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ** [Kendilerine nimet verdiklerinin yolu; gazaba uğramışların olmayanı (yahut onlar olmayanlar); (Kur i. 6 ve 7;)] ifadesinde olduğu gibi; çünkü cins bildiren **ال** ile marife kılınan isim nekreye yakındır; ve çünkü **غير** iki zıddın arasında geldiğinde onun müphemliği zayıflar, (Mughnee, K, *) yahut bütünüyle gider: (K:) yahut burada marifeye sıfat olarak getirilmiştir; çünkü marifeye muzaf olmak bakımından marifeye benzer: (Msb:) Az der ki: burada **غير** mecrûrdur; çünkü **الذين**’e sıfattır; ve **الذين**’in kendisi doğrudan bir mânâya sahip olmadığı için (**لِأَنَّ الَّذِينَ غَيْرُ مَصْمُودٍ صَمْدُهُ**), **ال** almış olsa da, [bu örnekte teknik olarak] marifeye sıfat olabilir: Abu-l-'Abbلs der ki: Fr, **الذين**’i nekre ismin işlevinde görür; ve **غير**’i onun sıfatı sayar; başka bir ismin değil; fakat bazılarına göre **غير**, **انعمت عليهم**’da mündemiç isimlere ilişkin bir sıfat olabilir; zira bunlar doğrudan mânâya sahip değildir: Akh der ki: **غير** [devamıyla birlikte], **الذين** [devamıyla birlikte] için bedeldir; sanki mânâ **صِرَاطَ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ** [gazaba uğramışların olmayanların yolu] gibidir. (TA.) İbn-Ketheer’den, nasb hâlinde **غَيْرَ** kıraati de rivayet edilmiştir; hâl bildireni olarak, [mânâ: onlar gazaba uğramışlar değilken,] **عليهم**’daki cerle mecrûr zamire ilişkin; yahut takdir edilen **أَعْنِى** [yani] ile; yahut istisna edici olarak, [aşağıda açıklanacak bir kullanıma göre,] eğer nimetler iki sınıfa ortak verilmiş diye yorumlanırsa. (Bd.)

― -b3- Marifeye muzaf olmakla marifeye benzediği için, [yukarıdaki Kur’ân pasajında **المغضوب** gibi,] bazıları ona **ال** getirmeyi sanmıştır: fakat buna karşı denir ki, marifeye muzaf oluşu ifadeyi marife kılmak için değil, tahsis içindir; **ال** ise tahsis ifade etmez. (Msb.)

― -b4- Hassلn’ın şu beytinde:
أَتَانَا فَلَمْ نَعْدِلْ سِوَاهُ بِغَيْرِهِ
نَبِىٌّ بَدَا فِى ظُلْمَةِ اللَّيْلِ هَادِيَا
mânâ: [Bize bir peygamber geldi; gecenin karanlığında doğru yola ileten olarak göründü;] ve biz, onu, onunla (yani onunla) başka bir başkasıyla denk tutmadık. (Mughnee.)

― -b5- [**وَغَيْرُ ذٰلِكَ** sık geçen bir ibaredir; mânâsı: “ve bunun dışındakiler”.]

― -b6- **غَيْرُ**, **لَيْسَ** mânâsında da kullanılır [değildir]; **كَلَامُ اللّٰهِ غَيْرُ مَخْلُوقٍ** [Allah’ın kelâmı yaratılmış değildir] ibaresinde olduğu gibi; eş anlamlısı **لَيْسَ بِمَخْلُوقٍ**. (Az, TA.)

― -b7- **لَا** mânâsında da kullanılır [“değil”, ism-i fâilin önünde]; (S, K;) o zaman nasb hâlindedir, hâl bildireni olarak; (S;) **فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ**, (S, K,) Kur’ân’da [ii. 168 ve başka yerlerde], (S,) yani **جَائِعًا لَا بَاغِيًا** [Kim mecbur kalırsa, aç olarak, haddi aşmayan]. (S, K.)

― -b8- İstisna edici olarak da kullanılır, (S, Mughnee,) **اـِلَّا** mânâsında [—den başka; hariç; ancak]; (Msb, K;) o zaman, aynı ibarede **اـِلَّا**’dan sonra gelecek kelimenin alacağı i‘râb üzere i‘râblanır, (S, Mughnee, Msb, K,) çünkü aslında niteleyicidir; istisna edici kullanımı sonradandır: (S:) bu sebeple **جَآءَ القَوْمُ غَيْرَ زَيْدٍ** [Kavim geldi, Zeyd hariç] dersin; ve **مَا جَآءَنِى أَحَدٌ غَيْرَ زَيْدٍ** ve **غَيْرُ زَيْدٍ** [Bana kimse gelmedi, Zeyd hariç]: (Msb, K:) yahut i‘râbı âmillerine bağlıdır; böylece **مَا قَامَ غَيْرُ زَيْدٍ** [Kimse kalkmadı, Zeyd hariç], ve **مَا رَأَيْتُ غَيْرَ زَيْدٍ** [Hiç kimseyi görmedim, Zeyd hariç] dersin: (Msb:) fakat Fr der ki: Benoo-Asad ve Kudل'ah’tan bazıları, **اـِلَّا** mânâsında kullanıldığında, ibare ondan önce tam olsun eksik olsun, **غير**’i nasb hâlinde getirir; **مَا جَآءَنِى غَيْرَكَ** [Bana kimse gelmedi, sen hariç] ve **ما جاءنى أَحَدٌ غَيْرَكَ** [Bana hiç kimse gelmedi, sen hariç] derler: (S, Msb:) ve AA der ki: **غير**, **اـِلَّا**’nın yerini tuttuğunda nasb hâlinde getirilir. (Msb.) **لَا اـِلٰهَ غَيْرُ اللّٰهِ** [Allah’tan başka ilâh yoktur] sözünde **غير** merfûdur; çünkü **لا**’nın haberidir; fakat **اـِلَّا** mânâsıyla nasb hâlinde de getirilebilir. (Msb.) İstisna edici olarak, mebnî bir kelimeye muzaf olduğunda [ve önünde bir harf-i cer bulunmadığında], kendisi de mebnî olabilir; sonu **فَتْحَة** ile; şu beyitte olduğu gibi:
لَمْ يَمْنَعِ الشُّرْبَ مِنْهَا غَيْرَ أَنْ نَطَقَتْ
حَمَامَةٌ فِى غُصُونٍ ذَاتِ أَوْقَالِ
[Ondan içmeyi engelleyen hiçbir şey olmadı; ancak bir güvercin, **أوقال** sahibi dallar üzerinde ötünce]. (Mughnee, K.) [Ayrıca **بَيْدَ** maddesinde geçen bir beyitte **غَيْرَ أَنَّ** örneğine de bak.]

― -b9- [Çoğu kez bir harf-i cer ile kullanılır; **بِغَيْرِ حِسَابٍ** hesapsız; (Kur ii. 208 vb.;) ve **مِنْ غَيْرِ سُوْءٍ** kötülük (cüzzam) olmaksızın. (Kur xx. 23 vb.)]

-A2- **غَيْرٌ** (JK, K) ve (JK) ↓ **غِيَرٌ** (JK, S) “değiştirme, değiştirme fiili”, **تَغْيِيرٌ** ile aynı mânâda, (JK,) **غَيَّرَهُ**’dan türemiş isimlerdir; (S, ikincisi hakkında; K, birincisi hakkında;) mastar değildirler; zira mücerred fiilleri yoktur. (TA.)

― -b2- [Bundan,] **الدَّهْرِ ↓ غِيَرُ**, bu iki kelimeden birincisi **عِنَب** veznindedir: Eşyayı değiştiren zamanın yahut talihin kazaları/olayları: (K:) [yahut zamanın veya talihin değişmesi; çünkü] IAmb, **لَا أَرَانِى اللّٰهُ بِكَ غِيَرًا** [Allah bana sende hâl değişikliği göstermesin] sözü hakkında der ki: **غِيَرٌ**, **تَغَيُّرُ الحَالِ**’dendir; **قِطَعٌ** gibi bir isimdir [“gecenin bir parçası” mânâsında]; yahut bir çoğul olabilir; onun tekili ↓ **غِيْرَةٌ**’dir. (TA.)

― -b3- [Bundan da,] **بَنَاتُ غَيْرٍ** [yahut ↓ **غِيَرٍ**, Freytag’ın Arab. Prov. i. 309’unda olduğu gibi] (mecaz:) Yalan: yahut bir yalan, yahut asılsız söz: eş anlamlısı **كَذِبٌ**: (TS, K:) yahut [daha doğrusu] yalanlar. (JK, A.) **جَآءَ بِبَنَاتِ غَيْرٍ** [yahut ↓ **غِيَرٍ**] (mecaz:) Yalanlar söyledi. (A.)

**غِيَرٌ**
**غِيَرٌ** ذ : **غَيْرٌ**’e bak, son çeyrek, dört yerde: ― -b2- ve ayrıca **غِيرَةٌ**’ye de bak.

**غَيْرَةٌ**
**غَيْرَةٌ** ذ [Kıskançlık;] bir erkeğin, kendisine ait olan hakka bir başkasının ortak olmasını hoş görmemesi: (Kull p. 268:) yahut şüpheden sakınmak için kutsal/mahrem olanı gözetme: yahut küçümseme; hor görme; yahut öfke: eş anlamlısı **حَمِيَّةٌ** ve **أَنَفَةٌ**: (TA:) yahut bir karının davranışına veya fiiline kızma. (Msb.) [1’in son mânâsına bak.]

**غِيرَةٌ**
**غِيرَةٌ** ذ Bir erkeğin kendisi için temin ettiği mısır, buğday vb. azık; eş anlamlısı **مِيرَةٌ**; (S, Msb, K,) bunun gibi ↓ **غِيَارٌ**: (TA:) [yahut ikincisi muhtemelen, mastar mânâsında kullanılan **مِيرَةٌ** ile eş anlamlıdır:] birincinin çoğulu **غِيَرٌ**’dir. (Msb.) [**غور** maddesine bak.]

-A2- Ayrıca **غَيْرٌ**’e bak, sondan ikinci cümle. ― -b2- Ayrıca kan diyeti; (AA, S, K;) eş anlamlısı **دِيَةٌ**: (AA, S: *) ve **غِوَرٌ** bunun lehçe varyantıdır: (**غور** maddesinde TA:) çoğulu ↓ **غِيَرٌ**: (AA, S, K:) yahut bazılarına göre bu, (S, TA,) müzekker bir tekildir; (TA;) çoğulu **أَغْيَارٌ**’dır: (S, TA:) ve **دِيَة**’ye **غِيَرٌ** denilmesi, onun kısasın yerine geçen bir bedel olmasındandır. (TA.)

**غَيْرَانُ**
**غَيْرَانُ** ذ ; müennesi **غَيْرَى**: iki yerde **غَيُورٌ**’a bak.

**غِيَارٌ**
**غِيَارٌ** ذ Müslüman bir hükümetin hür gayrimüslim tebaasının alâmeti/nişanı; Mecûsîlere **زُنَّار** [bel kuşağı] (Mgh, K) ve benzeri: (Mgh, K:) yahut bazılarına göre Yahudilerin alâmeti/nişanı. (TA.) ― -b2- **كَلامٌ بِغِيَارِهِ** (varsayılan mecaz:) Kendi asıl kılığı üzere olan söz/dil; ondan değiştirilmemiş. (Msb, **جلف** maddesinde.)

-A2- Ayrıca **غِيرَةٌ**’ye bak.

**غَيُورٌ**
**غَيُورٌ** ذ ve ↓ **غَيْرَانُ** (S, Msb, K) ve ↓ **غَيَّارٌ** (TA) ve ↓ **مِغْيَارٌ** (S, K) sıfatlardır [hepsi mübalağalıdır] **غَارَ عَلَى أَهْلِهِ**’den, (S, Msb, K,) yani **الغَيْرَةُ**’den: (TA:) [çok kıskanç: vb.: **غَيْرَةٌ**’ye bak:] ve **غَيُورٌ** ve **غَيْرَى** (S, Msb, K) ve **غَيَّارَةٌ** (TA) kadına nispetle de aynı mânâyı ifade eder: (S, Msb, K:) **غَيُورٌ**’un çoğulu **غُيُرٌ**’dür, (S, Msb, K,) müzekker ve müennes, (S, K,) ve **رُسْلٌ** [**رُسُلٌ** yerine] diyen, **غُيْرٌ** [yahut **غِيرٌ**?] der; (TA;) ↓ **غَيْرَانُ**’un çoğulu **غَيَارَى** ve **غُيَارَى**; (S, Msb, K;) ve **غَيْرَى**’nın da çoğulu **غَيَارَى** (S, Msb, K) ve **غُيَارَى**; (Msb;) ve ↓ **مِغْيَارٌ**’un çoğulu **مَغَايِيرُ**. (S, K.)

**غَيَّارٌ**
**غَيَّارٌ** ذ : bir önceki paragrafın devamına bak.

**أَغْيَرُ مِنَ الحُمَّى**
**أَغْيَرُ مِنَ الحُمَّى** ذ [Hummadan daha kıskanç:] çünkü humma hastasına sıkıca yapışır; tıpkı çok kıskanç bir kadının kocasına yapışması gibi. (TA.)

**أَرْضٌ مَغِيرَةٌ**
**أَرْضٌ مَغِيرَةٌ** ذ ve ↓ **مَغْيُورَةٌ**, Sulanmış arazi: (S, K:) yahut yağmur görmüş: (TA:) birincisi [ikincisi gibi] **م**’de **فَتْحَة** iledir. (S.)

**مُغَيِّرٌ**
**مُغَيِّرٌ** ذ Devesinin eşyasını üzerinden indirip onu rahatlatan kimse. (TA.)

**مِغْيَارٌ**
**مِغْيَارٌ** ذ : iki yerde **غَيُورٌ**’a bak.

**ارض مَغْيُورَةٌ**
**ارض مَغْيُورَةٌ** ذ : **مَغِيرَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَارَ
غَارَ ( y )  A ( n. ac. غَيْر 1 ,  غَار [ 1A ] ,  غَيْرَة 1t )
a.  [ 'Ala ], Was jealous of, about.

b.  [ Min ], Envied, was jealous of.

c.  I ( n. ac. غَيْر 1 ,  غِيَاْر 23 ) [ acc. &  La ], Brought provisions to; provided, furnished with.

d.  Bestowed upon; benefited, profited.

غَيَّرَ
غَيَّرَ II ,
a.  Changed, altered; transformed.

b.  Changed, exchanged, bartered.

غَاْيَرَ
غَاْيَرَ III ,
a.  Made an exchange with; bartered with.

b.  Differed from.

أَغْيَرَ
أَغْيَرَ IV ,
a.  Made jealous.

تَغَيَّرَ
تَغَيَّرَ V ,
a.  see I (a) .

b.  Was changed, altered; was transformed.

c.  Was exchanged.

d.  [ coll. ], Wasted, grew thin, emaciated.

تَغَاْيَرَ
تَغَاْيَرَ VI ,
a.  Were jealous.

b.  Differed, were unlike.

اِغْتَيَرَ
اِغْتَيَرَ VIII ,
a.  see I (c) .

غَيْر
غَيْر [ 1 ] , ( pl. أَغْيَاْر 38 ),
a.  Difference; change, alteration.

b.  Other; another.

c.  Not; un-.

d.  Except, save -  see idioms below.

غَيْرَة
غَيْرَة [ 1t ],
a.  Jealousy; envy.

b.  Rivalry; emulation.

c.  Zeal.

غَيْرَى
غَيْرَى [ 1ya ],
a.  fem. of غَيْرَاْنُ 33 .

غِيْر
غِيْر [ 2 ],
a.  Provision.

غِيَر
غِيَر [ 7 ],
a.  Changes, vicissitudes, ups & downs of life.

مَغِيْر
مَغِيْر [ 18 ],
a.  Well watered.

غِيَار
غِيَار [ 23 ],
a.  Change, alteration; exchange; permutation.

b.  Mark, sign.

c.  [ coll. ], Thinness, leanness, emaciation.

غَيُوْر
غَيُوْر [ 26 ] , ( pl. غُيُر 10 ),
a.  Jealous.

b.  Zealous.

غَيَّار
غَيَّار [ 28 ],
a.  see 26 (a) .

غَيْرَان
غَيْرَان [ 33 ] , ( pl. غَيَارَى [ 22ya ] ),
a.  see 26 (a) .

مِغْيَار
مِغْيَار [ 45 ] , ( pl. مَغَاْيِيْرُ 65 ),
a.  Jealous.

b.  Insalubrious, unhealthy ( climate &  c.  ).

مَغْيُوْر
مَغْيُوْر [ N. P.
a.  I],  see 18 .

مُغَيّار
مُغَيّار [ N. P.
a.  II] [ coll. ], Thin, lean, emaciated.

تَغَايُر
تَغَايُر [ N. Ac.
a.  VI], Rivalry, emulation.

مُغَيِّرَة
مُغَيِّرَة
a.  Intermittent ( fever ).

بِغَيْر
بِغَيْر ,
a.  مِن غَيْرب Without.

لَا عَيْر
لَا عَيْر
a.  No one else; nothing else.

غَيْر أَن
غَيْر أَن
a.  Unless; but; although, albeit.

جَآءَنِي غَيْرُكَ
جَآءَنِي غَيْرُكَ
a.  A man other than thou came to me.

أَخَذْت عَشَرَةً لَا غَيْر
أَخَذْت عَشَرَةً لَا غَيْر غَيڤرَ I
a.  took ten, none other.

مَا جَآءَنِي أَحَدٌ غَيْرَُكَ
مَا جَآءَنِي أَحَدٌ غَيْرَُكَ
a.  No one came to me except thee.

بِغَيْرِ حِسَابٍ
بِغَيْرِ حِسَابٍ
a.  Without reckoning.

غَيْرُ خَالِصٍ
غَيْرُ خَالِصٍ
a.  Impure, not pure.

غَيْرُ ذٰلِكَ
غَيْرُ ذٰلِكَ
a.  Et cætera.

##### Türkçe

غَارَ
غَارَ ( y )  A ( n. ac. **غَيْر** 1 ,  **غَار** [ 1A ] ,  **غَيْرَة** 1t )
a.  [ 'Ala ], hakkında kıskandı.

b.  [ Min ], imrendi, kıskandı.

c.  I ( n. ac. **غَيْر** 1 ,  **غِيَاْر** 23 ) [ acc. &  La ], azık getirdi; (birine) azık sağladı, (onu) donattı.

d.  (birine) ihsanda bulundu; fayda verdi, yararlandırdı.

غَيَّرَ
غَيَّرَ II ,
a.  değiştirdi, dönüştürdü.

b.  değiştirdi; değiştokuş etti, takas etti.

غَاْيَرَ
غَاْيَرَ III ,
a.  (biriyle) değiş tokuş yaptı; (biriyle) takas etti.

b.  -den farklı oldu.

أَغْيَرَ
أَغْيَرَ IV ,
a.  kıskandırdı.

تَغَيَّرَ
تَغَيَّرَ V ,
a.  bkz. I (a) .

b.  değiştirildi, değişti; dönüştürüldü.

c.  değiş tokuş edildi.

d.  [ coll. ], zayıfladı, inceldi, eridi.

تَغَاْيَرَ
تَغَاْيَرَ VI ,
a.  kıskandılar.

b.  farklılaştılar, benzemediler.

اِغْتَيَرَ
اِغْتَيَرَ VIII ,
a.  bkz. I (c) .

غَيْر
**غَيْر** [ 1 ] , ( pl. **أَغْيَاْر** 38 ),
a.  farklılık; değişme, değişiklik.

b.  başka; bir başka.

c.  değil; -sız/-siz.

d.  hariç, başka - aşağıdaki deyimlere bkz.

غَيْرَة
**غَيْرَة** [ 1t ],
a.  kıskançlık; haset.

b.  rekabet; yarışma.

c.  gayret.

غَيْرَى
**غَيْرَى** [ 1ya ],
a.  **غَيْرَاْنُ** 33’ün müennesi.

غِيْر
**غِيْر** [ 2 ],
a.  azık.

غِيَر
**غِيَر** [ 7 ],
a.  değişmeler, halden hale geçişler, hayatın iniş çıkışları.

مَغِيْر
**مَغِيْر** [ 18 ],
a.  iyi sulanmış.

غِيَار
**غِيَار** [ 23 ],
a.  değişme, değişiklik; değiş tokuş; permütasyon.

b.  işaret, alamet.

c.  [ coll. ], incelik, zayıflık, erime.

غَيُوْر
**غَيُوْر** [ 26 ] , ( pl. **غُيُر** 10 ),
a.  kıskanç.

b.  gayretli.

غَيَّار
**غَيَّار** [ 28 ],
a.  bkz. 26 (a) .

غَيْرَان
**غَيْرَان** [ 33 ] , ( pl. **غَيَارَى** [ 22ya ] ),
a.  bkz. 26 (a) .

مِغْيَار
**مِغْيَار** [ 45 ] , ( pl. **مَغَاْيِيْرُ** 65 ),
a.  kıskanç.

b.  sağlıksız, sıhhatsiz (iklim vb.).

مَغْيُوْر
**مَغْيُوْر** [ N. P.
a.  I],  bkz. 18 .

مُغَيّار
**مُغَيّار** [ N. P.
a.  II] [ coll. ], ince, zayıf, erimiş.

تَغَايُر
**تَغَايُر** [ N. Ac.
a.  VI], rekabet, yarışma.

مُغَيِّرَة
**مُغَيِّرَة**
a.  aralıklı (ateş).

بِغَيْر
**بِغَيْر** ,
a.  **مِن غَيْرب** olmaksızın.

لَا عَيْر
**لَا عَيْر**
a.  başka hiç kimse; başka hiçbir şey.

غَيْر أَن
**غَيْر أَن**
a.  meğer ki; fakat; gerçi, her ne kadar.

جَآءَنِي غَيْرُكَ
**جَآءَنِي غَيْرُكَ**
a.  bana senden başka bir adam geldi.

أَخَذْت عَشَرَةً لَا غَيْر
**أَخَذْت عَشَرَةً لَا غَيْر** **غَيڤرَ** I
a.  on aldım, başka değil.

مَا جَآءَنِي أَحَدٌ غَيْرَُكَ
**مَا جَآءَنِي أَحَدٌ غَيْرَُكَ**
a.  senden başka bana kimse gelmedi.

بِغَيْرِ حِسَابٍ
**بِغَيْرِ حِسَابٍ**
a.  hesapsız.

غَيْرُ خَالِصٍ
**غَيْرُ خَالِصٍ**
a.  saf olmayan, saf değil.

غَيْرُ ذٰلِكَ
**غَيْرُ ذٰلِكَ**
a.  ve saire.
