# غيل (غ-ي-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ي - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين واللام و و ا ي ء معهما
غ ل و، غ و ل، غ ي ل، و غ ل، ل غ و، ل ي غ، و ل غ مستعملات غلو، غلي: غلا السِّعْرُ يغلو غلاءً ممدود، وغلا الناسُ في الأمر، أي: جاوزوا حدّه، كغلوّ اليهود في دينها. ويقال: أغليت الشيء في الشراء، وغاليت به.
والغالي يغلو بالسَّهْم غُلُوّاً، أي: ارتفع به في الهواء، والسّهم نفسه يغلو.
والمُغالي بالسَّهْم: الرّافعُ يدَه يريد به أقصى الغاية، وكلّ مَرْماة منه غَلْوة.
والمِغلاةُ: سَهْمٌ يتخذُ لمغالاة الغَلْوة، ويقال: المِغْلَى بلا هاء في لغة... والفَرْسَخُ التام: خمسٌ وعشرونَ غَلْوةٌ.
والدابة تغلو في سيرها غُلُوّاً، وتغتلي بخفّة قوائمها. قال:
يغلو بها رُكبانُها وتغتلي
وتَغالَي النَّبتُ، أي: ارتفع، وتَمادَى في الطول.
وغلا الحبُّ: ازداد وارتفع.
وتَغالَى لحم الدَّابة، أي: انْحَسَرَ عنها عند الضمار.
وغَلَتِِ القِدْرُ تَغْلي غَليَاناً.
وتَغَلَّيت وتَغَلَّلْت تَفَعَّلْتُ من الغالية.
غول، غيل: الغُوْلُ: بعدُ المَفازةِ، لاغتيالها سَيْرَ القوم، قال رؤبة:
وبَلَدٍ يَغْتالُ خَطْوَ المُخْتَطي
وغاله المَوتُ: أهلكه.
والغُوْلُ: المنيّة، قال:
ما ميتةٌ إن متُّها غَيْرَ عـاجـزٍ		بعارٍ إذا ما غالتِ النَّفْسَ غُولُها
والغُولُ: من السَّعالي، يَغولُ الإنسان.
تَغَوَّلَتْهُمُ الغيلا: أي تَيَّهَتُهُمْ.
وغالَتْهُ الخَمْرُ تَغْولُهُ غَوْلاً، إِذا شربها فذهبتْ بعقله. والغول: الصداع.
الغِيلةُ: الاغتيال. قُتِلَ فلانٌ غِيلةً، أي: خدعة، وهو أن يخدعه فيذهب به إلى مَوْضعٍ مُسْتَخفٍ، فإذا صار إليه قتله.
والغائلة: فِعْلُ المُغْتالِ، يقال : خفت غائلة كذا، أي: شرَّهُ.
والغَيْل: مكانٌ من الغَيْضة فيه ماءٌ معين، قال:
حجارةٌ غيلٍ وارشات بطحلبُ
والغَيْلُ: إرضاع المرأة ولدها على حَبَلٍ: يقال: سقيته لبناً غيلاً، والفعل: أَغْيَلَتِ المرأة.
والغَوْلانُ: نباتٌ.
والمِغْوَلُ: شبه مشمل، إلا أنه أصغر وأدق وأطولُ.
والمُغاوَلَةُ: المُبادَرةُ في الشّيء، يقال: أُغاوِلُ حاجتي، أي: أبادرها...
قال جرير:
عاينتُ مُشْعَلةَ الرِّعال، كأنَّها		طيرٌ تغاوِلُ في شَمامَ وُكَورا
وغل: الواغل: الدّاخل في قوم على طعام أو شراب، من غير دعوة.. وَغَلَ يَغِلُ وَغْلاً.
والوَغْلُ: الرجل الضعيفُ، ويجمَع على أَوْغالٍ.
وأَوْغَلَ القومُ، أي: أَمْعنوا في سَيْرهم داخلينَ في جبالٍ أو أرضٍ من العدو. وكذلك تَوَغّلوا، وتَغَلْغلوا.
وأَوْغَلَتْهُ حاجتُه إلينا، أي: أَسْرَعَتْ به إلينا.
لغو: الّلغة واللغاتُ والُّلغونَ: اختلافُ الكلامِ في معنى واحدٍ.
ولغا يلغو لغواً، يعني اختلاط الكلام في الباطل، وقول الله عزّ وجلّ: "وإذا مرّوا بالّلغو مرّوا كراما"، أي: بالباطل. وقوله تعالى: "والْغَوا فيه" يعني: رفع الصوت بالكلام ليغلّطوا المسلمين.
وفي الحديث: "من قال في الجمعة والإمام يخطب : صَهْ فقد لَغا"، أي: تكلّم.
وأَلْغيتُ هذه الكلمة، أي: رأيتها باطلاً، وفضلاً في الكلام وحَشْواً، وكذلك ما يلغى من الحساب. وفي الحديث "إيّاكم ومَلْغاةَ أولِ اللَّيْل"، يريد به اللغو.
ولاغية في قوله تعالى: "لا تَسْمَعُ فيها لاغية": كلمة قبيحة أو فاحشة.
ليغ: الأَلْيَغُ: الذي يرجع لسانه إلى الياء، والأَلْثَغُ إلى الثاء.
ولغ: الوَلْغُ: شُرْبُ السّباع بألسِنَتها، وبعض العرب يقول: يالَغُ، أرادوا تبيان الواو فجعلوا مكانَها ألفاً. قال قيسُ بن الرّقيّات:
ما مرّ يومٌ إلاّ وعندهمـا		لحم رجالٍ أو يالَغانِ دما
ورجلٌ مُسْتَوْلغٌ: لا يبالي ذمّا ولا عارا، بمنزلة الكلب يَلغُ في كلِّ قذر.

##### Türkçe

باب **الغين** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla beraber

**غ ل و**، **غ و ل**، **غ ي ل**، و **غ ل**، **ل غ و**، **ل ي غ**، و **و ل غ** kullanımdadır.

**غلو**، **غلي**: **غلا السِّعْرُ يغلو غلاءً** (memdûd): fiyat yükseldi, ve insanlar işte **غلا** ettiler; yani: onun haddini aştılar; Yahudilerin dininde **غلوّ** etmeleri gibi. Ve denilir: satın almada şeyi **أغليت** ettim, ve onunla **غاليت** ettim.

Ve **الغالي** okla **يغلو** eder, **غُلُوّاً**; yani: onunla havada yükseldi; ve okun kendisi de **يغلو** eder.

Ve okla **المُغالي**: onunla en uç gayeyi istemek üzere elini kaldıran; ve ondan her bir atış mesafesi bir **غَلْوة**’dir.

Ve **المِغلاةُ**: **الغَلْوة**’yi **مغالاة** etmek için edinilen bir oktur; ve denilir: dilde **المِغْلَى** (ه’siz) ... Ve tam **الفَرْسَخُ**: yirmi beş **غَلْوة**’dir.

Ve binek, yürüyüşünde **تغلو** eder, **غُلُوّاً**; ve ayaklarının hafifliğiyle **تغتلي** eder. Dedi ki:
يغلو بها رُكبانُها وتغتلي

Ve bitki **تَغالَي** etti; yani: yükseldi ve boyda uzamada ileri gitti.

Ve tane **غلا** etti: arttı ve yükseldi.

Ve binek hayvanının eti **تَغالَى** etti; yani: zayıflık sırasında ondan çekildi.

Ve tencere **غَلَتِ**; **تَغْلي غَليَاناً**.

Ve **تَغَلَّيت** ve **تَغَلَّلْت**: **الغالية**’den **تَفَعَّلْتُ** ettim.

**غول**، **غيل**: **الغُوْلُ**: çölün uzaklığıdır; kavmin yürüyüşünü **اغتيال** etmesinden dolayı. Rü’be dedi ki:
وبَلَدٍ يَغْتالُ خَطْوَ المُخْتَطي

Ve ölüm onu **غاله** etti: onu helâk etti.

Ve **الغُوْلُ**: ölüm (meniyye)’dir. Dedi ki:
ما ميتةٌ إن متُّها غَيْرَ عـاجـزٍ		بعارٍ إذا ما غالتِ النَّفْسَ غُولُها

Ve **الغُولُ**: **السَّعالي**’dendir; insana **يَغولُ** eder.

**تَغَوَّلَتْهُمُ الغيلا**: yani onları şaşırttı (yoldan saptırdı).

Ve şarap onu **غالَتْهُ** eder; onu **تَغْولُهُ غَوْلاً**: onu içtiği zaman aklını götürdüğünde. Ve **الغول**: baş ağrısıdır.

**الغِيلةُ**: **الاغتيال**’dir. Falan kimse **غِيلةً** öldürüldü; yani: hile ile; o da şudur: onu aldatır, onunla gizli bir yere gider; oraya varınca onu öldürür.

Ve **الغائلة**: **المُغْتالِ**’in fiilidir. Denilir: “şunun **غائلة**’sinden korktum”; yani: onun şerrinden.

Ve **الغَيْل**: **الغَيْضة**’dan bir yerdir; içinde akıp duran su vardır. Dedi ki:
حجارةٌ غيلٍ وارشات بطحلبُ

Ve **الغَيْلُ**: kadının, hamilelik üzere iken çocuğunu emzirmesidir. Denilir: ona **غيلاً** süt içirdim; fiil: kadın **أَغْيَلَت**.

Ve **الغَوْلانُ**: bir bitkidir.

Ve **المِغْوَلُ**: bir çeşit **مشمل** gibidir; ancak o daha küçük, daha ince ve daha uzundur.

Ve **المُغاوَلَةُ**: bir şeyde acele davranmadır. Denilir: “ihtiyacımı **أُغاوِلُ**”; yani: ona acele ederim...

Cerîr dedi ki:
عاينتُ مُشْعَلةَ الرِّعال، كأنَّها		طيرٌ تغاوِلُ في شَمامَ وُكَورا

**وغل**: **الواغل**: davetsiz olarak bir kavmin yanına yemek veya içecek üzerine giren kimsedir. **وَغَلَ يَغِلُ وَغْلاً**.

Ve **الوَغْلُ**: zayıf adamdır; **أَوْغال** üzerine cem‘ olunur.

Ve kavim **أَوْغَلَ** etti; yani: yürüyüşlerinde derinleştiler; dağların içine veya düşmandan bir yerin içine girerek. Aynı şekilde **تَوَغّلوا** ve **تَغَلْغلوا**.

Ve onun ihtiyacı onu bize **أَوْغَلَتْهُ**; yani: onu bize doğru hızlandırdı.

**لغو**: **الّلغة** ve **اللغاتُ** ve **الُّلغونَ**: bir tek mânâda sözün ihtilâfıdır.

Ve **لغا يلغو لغواً**: bâtılda sözün karışması demektir. Ve Aziz ve Celîl olan Allah’ın sözü: “وإذا مرّوا بالّلغو مرّوا كراما”; yani: bâtıl ile. Ve O’nun sözü (Teâlâ): “والْغَوا فيه” demektir ki: Müslümanları şaşırtmak için sözle sesi yükseltmek.

Ve hadiste: “من قال في الجمعة والإمام يخطب : صَهْ فقد لَغا”; yani: konuştu.

Ve “bu kelimeyi **أَلْغيتُ**”; yani: onu bâtıl gördüm; ve sözde fazlalık ve dolgu gördüm. Aynı şekilde hesaptan **يلغى** edilen şey. Ve hadiste: “إيّاكم ومَلْغاةَ أولِ اللَّيْل”; bununla **اللغو**’yu kasteder.

Ve “لا تَسْمَعُ فيها لاغية” (Teâlâ’nın sözünde) **لاغية**: çirkin veya fuhuş bir kelimedir.

**ليغ**: **الأَلْيَغُ**: dili **الياء**’ya dönen kimsedir; **الأَلْثَغُ** ise **الثاء**’ya.

**ولغ**: **الوَلْغُ**: yırtıcıların dilleriyle içmesidir. Ve Arapların bazısı **يالَغُ** der; **الواو**’yu açıklamayı istediler de onun yerine **ألف** koydular. Kays b. er-Rukayyât dedi ki:
ما مرّ يومٌ إلاّ وعندهمـا		لحم رجالٍ أو يالَغانِ دما

Ve **مُسْتَوْلغٌ** bir adam: zemme de ayıba da aldırmaz; her pisliğe **يَلغُ** eden köpek menzilesinde.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغيلُ بالكسر: الأجمة. وموضعُ الأسد غيلٌ، والجمع غُيولٌ. وقال:
جديدةُ سِربالِ الشَبابِ كأنها		سَقِيَّةُ بَرْدِيٍّ نَمَتْها غُيولُها
قال الأصمعيّ: الغِيلُ: الشجر الملتف. يقال منه: تَغَيَّلَ الشجر. والغَيْلَةُ بالفتح: المرأة السمينة. واغْتالَ الغلامُ، أي غلُط وسَمن. والغيلَةُ بالكسر: الاغْتيالُ. يقال: قَتَله غيلَةً، وهو أن يخدعه فيذهب به إلى موضعٍ، فإذا صار إليه قتلَه. ويقال أيضاً: أضَرَّتِ الغيلَةُ بولدِ فلانٍ، إذا أُتِيَتْ أمَُّه وهي ترضعه. وكذلك إذا حملت أمه وهي ترضعه. وفي الحديث: لقد هممت أن أنهى عن الغيلَةِ. والغَيْلُ بالفتح: اسم ذلك اللبن. قالت أمُّ تأبط شراً: ولا أرضَعتُهُ غَيْلاً. وقد أغالَتِ المرأة ولدَها، فهي مُغيلٌ. وأغْيَلَتْ أيضاً، إذا سقت ولدها الغَيْلَ، فهي مُغيلٌ. والأصمعي يروي بيت امرؤ القيس:
فألْهَيْتُها عن ذي تَمائِمَ مُغْيَلِ
على هذا. وأغالَ فلانٌ ولده، إذا غَشي أمَّه وهي ترضعه. والغَيْلُ أيضاً: الماء الذي يجرى على وجه الأرض. وفي الحديث: ما سُقِيَ بالغَيلِ ففيه العُشْرُ، وما سُقيَ بالدَلو ففيه نصف العُشْرِ. والغَيْلُ أيضاً: الساعدُ الرَيَّانُ الممتلئ. وفلان قليل الغائِلة والمَغالَةُ، أي الشرِّ. الكسائي: الغَوائِلِ: الدواهي. وأمُّ غَيْلان: شجر السَمُرِ.

##### Türkçe

**الغيلُ** kesre ile: sık ağaçlık (ağaçlık, koruluk). Ve aslanın yeri **غيلٌ**dur; çoğulu **غُيولٌ**dur. Ve dedi ki:
جديدةُ سِربالِ الشَبابِ كأنها		سَقِيَّةُ بَرْدِيٍّ نَمَتْها غُيولُها

**الأصمعيّ** dedi: **الغِيلُ**: birbirine dolanmış ağaç. Ondan şöyle denir: **تَغَيَّلَ الشجر** (ağaç birbirine dolandı). Ve **الغَيْلَةُ** fetha ile: şişman kadın. Ve **اغْتالَ الغلامُ**; yani yanıldı ve şişmanladı. Ve **الغيلَةُ** kesre ile: **الاغْتيالُ**. Şöyle denir: **قَتَله غيلَةً**; bu, onu aldatıp bir yere götürmesi, oraya varınca da onu öldürmesidir. Ve ayrıca şöyle denir: **أضَرَّتِ الغيلَةُ بولدِ فلانٍ**; onun annesine, onu emzirirken varıldığı zaman. Yine, annesi onu emzirirken hamile kaldığı zaman da böyledir. Ve hadiste: “Andolsun, **الغيلَةِ**den nehiy etmeyi kastettim.” Ve **الغَيْلُ** fetha ile: o sütün adıdır. **تأبط شراً**’nın annesi dedi: “Ve onu **غَيْلاً** emzirmedim.” Ve kadın çocuğunu **أغالَتِ**; o hâlde o **مُغيلٌ**dur. Ve ayrıca **أغْيَلَتْ**; çocuğuna **الغَيْلَ** içirdiği zaman; o hâlde o **مُغيلٌ**dur. Ve **الأصمعي** **امرؤ القيس**’in beytini rivayet eder:
فألْهَيْتُها عن ذي تَمائِمَ مُغْيَلِ

Bunun üzere. Ve falan kimse çocuğunu **أغالَ**; annesine, onu emzirirken yaklaştığı zaman. Ve **الغَيْلُ** ayrıca: yerin yüzü üzerinde akan su. Ve hadiste: “**الغَيلِ** ile sulanan şeyde onda **العُشْرُ** vardır; **الدَلو** ile sulanan şeyde onda **نصف العُشْرِ** vardır.” Ve **الغَيْلُ** ayrıca: dolu, suya kanmış, dolgun önkol. Ve falan kimse **الغائِلة** ve **المَغالَةُ** bakımından azdır; yani şer bakımından. **الكسائي**: **الغَوائِلِ**: belâlar. Ve **أمُّ غَيْلان**: **السَمُرِ** ağacı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين واللام
غلا ، غول ، غيل ، وغل ، ولغ ، لغا ، لوغ ، ليغ : مستعملات .
غلا : قال الليث : غَلاَ السِّعْرُ غلاءً : مَمْدُودٌ ،
وغَلاَ في الدِّين يغْلو غُلُوّاً : إذا جاوزَ الحدَّ ، وغلا بالسَّهْم يغْلو غُلُوّاً : إذا رمى به ، وقال الشماخُ :
كما سَطَعَ المرِّيخُ شَمَّرَهُ الغالي
قال : والمغالي بالسَّهم : الرَّافعُ يَدَهُ يُريدُ به أقصى الغايةِ ، قال : وكلُّ مرماةٍ من ذلك غَلْوَةٌ ، وأنشد :
منْ مائَةٍ زَلْخٍ بمرِّيخٍ غال
قال : والمِغْلاَةُ : سَهْمٌ يتخذ لمغالاة الغَلْوَةِ ويقال له المِغْلَى بِلا هَاءٍ ، قال : والفَرْسَخُ التَّامُّ خمسٌ وعِشْرُونَ غلوَةً ، والدَّابَّةُ تغلو في سَيْرِهَا غَلْواً وتغتلي بخفَّةِ قوائمها ، وأنشد :
فَهْيَ أَمَامَ الفَرْقَدَيْن تَغْتَلي
وتغالى النَّبْتُ أي : ارتفعَ وطَالَ .
وقال ذو الرمة :
مِمَّا تَغَالى منَ الْبُهْمَى ذَوائبُهُ
بالصَّيْفِ وانْضَرَجَتْ عنه الأكاميمُ
قال : وتغالى لحمُ الدَّابّةِ : إذا تَحَسَّرَ عند التَّضمير .
وقال لبيد :
فإذا تغالى لَحْمُها وتحسرتْ
وتقَطَّعَتْ بعد الكلالِ خدامُها
تغالى لحمها : أي : ارتفع وصارَ على رُؤوس العظام ، ويقال : غلتِ القِدرُ تغلي غَلياً وغلَياناً ، والغاليةُ : معروفةٌ ، يقال منها : تَغَلَّلتُ وتَغَلّفْتُ .
وقال الأصمعي : تغلَّيتُ من الغالية .
وقال أبو نصر : سألتُ الأصمعي هل يجوزُ تغلّلْتُ ، فقال : إن أردت أَنَّكَ أدْخَلْتَهُ في لحيتكَ أو شاربكَ فجائِز .
وقال الفراء : غالَيْتُ اللحم وغاليت باللحم : جائزٌ ، وأنشد :
تُغالي اللَّحْم للأضياف نِيئاً
وتبذله إذا نَضِجَ القُدُورُ
المعنى : تُغالى باللحم .
وقال أبو مالك : نُغالي اللَّحْم : نشتريه غالياً ، ثم نَبذُلُهُ ونُطعمهُ إذا نَضجَ ما في قُدُورنا .
وقال أبو زيد : أراد نُغالي باللحم فحذف الباءَ ، قال : ويقال : لعبْتُ الكعابَ ، ولعبتُ بالكعابِ .
وقال أبو عبيد : الغُلَواء ممدودٌ : سرعةُ الشبابِ ، وأنشد قوله :
لم تلتفتْ لِلدَاتها
ومضتْ على غُلَوائها
وقال ابن السكيت في قول الشاعر :
خمصانةٌ قلِقٌ مُوشَّحُها
رُؤْدُ الشبابِ غلابها عظمُ
هذا مثل قول ابن الرُّقيات : لم تلتفت لِلداتِها وكما قال :
كالغُصْن في غُلوائهِ المتأَوِّدِ
وقال غيره : الغالي : اللحمُ السَّمينُ ، أُخِذَ
منه قوله : غلابها عظمٌ : إذا سَمِنَتْ .
وقال أبو وجزة :
تَوَسَّطها غالٍ عتيقٌ وَزانها
مُعرَّسُ مَهْرِي به الذَّيل يلمعُ
أي : توسطها شحمٌ عتيقٌ في سنامها ، والغَلْوَى : الغاليةُ في قول عديِّ بن زيد :
ينفحُ مِنْ أردانها المسكُ والعن
بَرُ والغلوى ولبني قفُوص
ويقال : غاليتُ صدَاقَ المرأةِ أي أغليتُهُ ومنه قول عمر : ألا لا تُغالُوا صُدُق النساءِ ، وقال بعضهم : غَلوتُ في الأمر غلانيةً : إذا جاوزت فيه الحدَّ ، زادوا فيه النُّون ، ويقال للشيء إذا ارتفع وزَادَ : قد غَلا .
وقال ذو الرُّمَّة :
فما زال يغلو حبُّ مَيَّةَ عندنا
ويزدَادُ حتّى لم نَجد ما نَزيدها
غول غيل : قال ابن شميل : يقال ما أبعدَ غَوْلَ هذه الأرضِ : أي ما أبعد ذَرْعها ، وإنَّها لَبعيدةُ الغولِ وقد تغوَّلتِ الأرضُ بفلانٍ : أي : أهلكتهُ وضللته ، وقد غالتهم تلك الأرضُ : إذا هلكُوا ، واغتالتهم مِثله ، وقال ذو الرُّمة :
وَرُبَّ مفازةٍ قُذُف جموحٍ
تغولُ منحِّبَ القَربِ اغتِيالا
وقال الأصمعي : هذه أرضٌ تغتالُ المشي : أي لا يستبين فيها المشيُ من بعدها وَسَعتها ، وقال العجاجُ :
وَبلدةٍ بعيدةِ النِّياط
مجهُولةٍ تغتالُ خَطو الخاطي
وقال الليث : الغَولُ : بعدُ المفازةِ ، وَذلك أنها تغتالُ سير القوم .
وقال الأصمعي : يقال للصَّقر وغيره لا يغتاله الشبع أي : لا يذهبُ بقوَّتهِ شبعُه ، وقال زهير :
مِن مَرقَبٍ في ذُرى خلقاءَ راسيةٍ
حُجْن المخالبِ لا يغتاله الشِّبَعُ
أراد صقراً حُجْناً مخالبُه ، ثم أدخلَ عليه الألف واللام وأقامها مقام الكنايةِ ، ويقال : تغوَّلتِ المرأةُ إذا تلوَّنتْ ، وقال ذو الرمة :
إذا ذاتُ أَهْوالِ نَكُولٌ تغوَّلَتْ
بها الرُّبْدُ فوْضَى والنَّعَامُ السَّوارِحُ
ويقال : غالتْه غولٌ : إذا وَقع في هَلَكة ، وغاله الموت : أَهْلكه ، والغُوْلُ : المَنيَّة .
وقال الشاعر :
ما مِيتَة إن متُّها غيرَ عاجز
بعار إذا ما غَالت النّفسَ غُولُها
وأنشد أبو زيدٍ :
عنِينَا وأَغنَانا غنانَا وغالَنا
مَآكِلُ عمَّا عندَكم وَمَشاربُ
قال : غالَنا : حَبَسَنا ، يُقال : ما غالَكَ
عنّا : أي : ما حَبَسَكَ عنا .
وفي الحديث : ( لا عَدْوَى وَلا هامةَ ولا غُولَ ) .
كانت العربُ تقول : إنَّ الغيلانَ في الفَلَوات تراءَى لِلنَّاسِ وتَتَغَوَّلُ تَغَوُّلاً : أي : تَتَلَوَّنُ ألواناً ، وتضلُّ الناسَ عن طرقهمْ وتهلكُهمْ ، وَتَزْعُمُ أنَّها مردةُ الجِنِّ والشَّياطِين ، وذَكرُوا ذَلكَ في أشعارِهمْ فَأَكْثُروا ، فأَبْطَلَ النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) ما قالوا ؛ ولم يحقق ما تواطَأُوا عليه ونفى جميعَ ما ذكرُوه ، وقولهُ الحقُّ وما قالوه باطلٌ ، والعرب تسمِّي الْحيَّات أَغْوالاً .
ومنه قول امرىءِ القيس :
ومَسْنونةٌ زُرْقٌ كأَنيابِ أغْوالِ
أراد كأنياب الحياتِ ، وقيل : أرادَ بالأغوالِ مردةَ الشَّياطينِ .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : غال الشيءُ زَيداً : إذا ذهب بهِ يَغُولُه غوْلاً ، والغَولُ : كلُّ شيءٍ ذهبَ بالعقلِ .
وقال أبو عبيد : الْمِغْوَلُ سوطٌ في جوفهِ سيفٌ .
وقال غيره : سمِّي مِغْولاً لأنَّ صاحبهُ يغتالُ به عَدُوَّه من حيثُ لا يحتسبهُ : أي : يهلكهُ ، وجمعهُ : مغَاوِلُ ، والغوْلانُ : ضربٌ من الحمضِ معروفٌ ، والمُغاولةُ : المبادرةُ .
وفي الحديث : ( إني كنتُ أغاولُ حاجةً لي ) أي : أبادرها .
وقال جرير :
عاينتُ مشعلةَ الرِّعال كأنها
طيرٌ تغاول في شمام وُكورا
وقال شمر : قال ابن شميلٍ : الغُول : شيطانٌ يأكل الناس .
وقال غيره : كل ما اغْتالَكَ من جِنِّيَ أو شيطان أو سُبعٍ فهو غُولٌ .
وذكرت الغِيلانُ عند عمر فقال : إذا رآها أحدكم فليؤذِّن فإنه لا يتحوَّل شيءٌ عن خَلْقِهِ الذي خُلق له ، ولكن لهم سحرة كسحرتكم ، ويكتب في عهدة المماليك : لا داءَ ولا خِبْثَةَ ولا غائلة ولا تغييبَ .
قال ابن شميل : يكتُبُ الرجل العهود فيقول : أبيعُك على أنه ليس لك داءٌ ولا تغييبٌ ولا غائلةٌ ولا خِبْثَةٌ .
قال : والتَّغْيِيبُ : أن لا يَبيعه ضالة ولا لُقطةً ولا مُزَغْزَغاً .
قال : وباعني مُغَيَّباً من المال ، أي : ما زال يخبؤُه ويُغيِّبه حتى رماني به ، أي باعَنِيهِ ، قال : والخِبْثَةُ : الضالة أو السرقة ، والغائلة : المُغَيِّبَة أو المسروقة .
وقال غيره : الدّاء العيب الباطن الذي لم يُطْلع البائعُ المشتري عليه ، والْخِبثة في الرقيق ألا يكون طيِّب الأصل كأنه حُرُّ الأصل لا يحل مِلْكُه لأمانٍ سبق له أو حرِّية ثبتت فيه ، والغائِلَةُ : أن يكون
مسروقاً ، فإذا استُحق غالَ مالَ مُشتريه الذي أدَّاه فيه ثمناً له .
أبو عُبيد : الغَوائِلُ : الدَّواهي ، وهي الدَّغاولُ .
شمر عن ابن الأعرابي : فلاةٌ تَغَوَّلُ : أي : ليست بِبَيِّنة الطُّرق فهي تضلِّل أهلها ، وتغَوَّلها : اشتباهها وتلونها .
قال : والغَوْلُ : بُعد الأرض ، وأغوالُها : أطرافها ، وإنما سُمِّي غَوْلاً لأنها تغُولُ السائلة أي : تقذف بهم وتُسقطهم وتبعدهم .
وقال الأصمعي وغيره : قتل فلان فلاناً غِيلَةً ، أي : في اغتيالٍ وخفيةٍ ، وقيل : هو أن يُخدع الإنسانُ حتى يصير إلى مكان قد استخفى له فيه من يقتله ، قال ذلك أبو عبيد .
وقال ابن السكيت : يقال : غَالَه يغُولُه إذا اغْتالُه ، وكل ما أهلك الإنسان فهو غُولٌ ، والغضبُ غُولُ الحلم ، أي : يغتالهُ ويذهب به .
وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لقد هممت أن أنهى عن الغِيلَةِ ثم ذكرت أن فارس والروم يفعلون ذلك فلا يضرُّهم ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة واليزيدي : الغِيلَةُ هي الغَيْلُ ، وذلك أن يجامع الرجل المرأة وهي مرضع ، وقد أَغَالَ الرجل ولده وأغْيَلَهُ ، والولد مُغالٌ ومُغْيَلٌ .
وقال ابن السكيت : الغَيْلُ : أن ترضع المرأة ولدها وهي حاملٌ .
وقالت أم تأبط شراً تُؤَبِّنُه بعد موته : والله ما أرضعته غَيْلاً .
قال : والغَيْلُ أيضاً : الساعد الرَّيان المُمتلىءُ ، وأنشد :
لكاعبٌ مائلةٌ في العطفين
بيضاءُ ذات ساعدين غَيْلَيْن
وقال أبو عبيد : قال اليزيدي في الغَيْلِ مثل ما قال ابن السكيت قال : والغَيلُ أيضاً : الماءُ الذي يجري على وجه الأرض ، والغَيْل : الشجر الملتفُّ ، ونحو ذلك . قال ابن الأعرابي وجاء في الحديث : ( ما سُقِي بالغَيلِ ففيهِ العُشْرُ ) .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : الغَيْلُ ما جَرى من المياهِ في الأنهار ، وهو الفتحُ ، وأما الغلَلُ فهو الماء يجري بين الشجر .
وقال ابن الأعرابي : الغوائلُ : خروقٌ في الحوض واحدتها غائلة ، وأنشد :
وإذا الذَّنُوبُ أحيلَ في مُتَثلَّمَ
شَربتْ غَوائلُ ماءَهُ وهزُومُ
وقال أبو عبيد في قول الأعشى :
وسِيق إليهِ الباقِرُ الغُيُلُ
قال : الغُيُلُ : هي الكثيرة ، قلت : ويكون بمعنى السِّمانِ .
وغل : قال ابن الأعرابي وغيره : الواغلُ
الدَّاخلُ عَلَى القومِ في شرابهمْ من غيرِ دَعْوَةٍ .
وقال الليث : هو الدَّاخلُ عَليهمْ في طَعَامِهمْ .
وقال ابن السكيت : الوَغْلُ : الشراب الذي يشربه الواغِلُ ، وأنشد :
إن أكُ مِسْكيراً فلا أشربُ
الوغل ولا يَسلَمُ مني البَعيرْ
وقد وَغَلَ الواغِلُ يَغِلُ : إذا دَخلَ عَلَى قومٍ شَرْبٍ لم يَدعوهُ .
والوَغلُ : الرَّجلُ الضعيفُ وجمعه أوْغالٌ ، وأوغلَ القوم : إذا أمْعَنُوا في سَيْرِهم دَاخلين بين ظَهْرَانِي الشعابِ أو في أرْض العدُوِّ ، وكذلك تَوَغَّلُوا وتَغلغلُوا .
وفي الحديث : ( إِن هذا الدين مَتِينٌ فَأَوْغلْ فيه برفقٍ ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الإيغال : السيرُ الشديدُ ، والإمْعانُ فيه .
وقال الأعشى :
يقطع الأمْعَزَ المكوكبَ وخْداً
بِنواجٍ سريعةِ الإيغالِ
قال : وأما الوُغُولُ فإنه الدُّخولُ في الشيء وإن لم يُبعدْ فيه ، وكل دَاخلٍ فهو واغلٌ .
يقال : منه وغَلتُ أغِلُ وغولاً ووَغْلاً .
وقال أبو زيد : وغلَ في البلادِ وأوغلَ بمعنى واحدٍ إِذا ذَهَبَ فيها .
لغا : قال الليث : اللُّغةُ واللغاتُ واللُّغِين : اختلافُ الكلامِ في معنى واحِدٍ .
ويقال : لغَا يَلْغو لَغواً ، وهو اخْتلاطُ الكلامِ ولَغَا يَلْغا لُغةٌ .
وفي الحديث : ( من قال يوم الجُمعةِ والإمامُ يخطبُ لِصاحِبهِ صَهْ فقد لَغَا ) ، أي : تكلَّمَ . وقال الله : ( وَإِذَا مَرُّواْ بِاللَّغْوِ ) ( الفرقان : 72 ) ؛ أي : مَرُّوا بالباطِلُ .
ويقال : ألْغيْتُ هذِه الكلمةَ أي : رأيتها باطِلاً وَفَضْلاً ، وكذلكَ ما يُلغَى من الحسابِ .
وفي حديث سَلمانَ : ( إياكُمْ ومَلْغاةَ أولِ اللَّيلِ ) يريدُ اللغو ، وقال الله : ( عَالِيَةٍ لاَّ تَسْمَعُ فِيهَا ) ( الغاشية : 11 ) ، أي : كلمةً قَبيحةً أو فاحِشةً .
قال قتادَةُ : أي : باطِلاً ومَأثماً .
وقال مجاهدٌ : شَتْماً .
وقال غيرهما : اللاَّغيةُ واللَّوَاغي بمعنى اللغوِ مثلُ راغيةِ الإبل ورواغيها بمعنى رُغائها ، واللَّغْو واللَّغا واللغْوَى : ما كان من الكلام غير معقودٍ عليه .
وقال ابن شميل في قوله : ( من تكلّم يوم الجمعة والإمام يَخطبُ فقد لغَا ) أي : خَابَ .
قال : وألغيْتُه أي : خَيَّبتهُ . رواهُ أبو داودَ عنه .
وقالت عائشةُ في قولِ الله : ( لاَّ يُؤَاخِذُكُمُ
اللَّهُ بِالَّلغْوِ فِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَيْمَانِكُمْ } ( البقرة : 225 ) ، هو قول الرجل لاَ واللَّهِ وَبَلَى واللَّهِ .
قال الفراء : كأنَّ قول عائشةَ أَنَّ اللَّغوَ ما يجري في الكلامِ عَلَى غيرِ عَقْدٍ .
قال : وهو أشْبَهُ ما قيل فيهِ بِكلامِ العرَبِ .
وقال غيره : لَغَا فلانٌ عن الصَّوابِ أي : مالَ عنهُ .
أبو عبيد عن الكسائيِّ : لَغِي فلانٌ بالماء يَلْغَى به : إذا أكثر منه ، ولَغيَ فلانٌ بفُلانٍ يَلْغى : إذا أُولعَ به .
وقال ابن السكيت : لَغْوَى الطير أصواتها ، وقال الراعي :
قوارِبُ الماء لَغْوَاها مبيِّنةٌ
في لُجَّةِ اللَّيْل لَمَّا راعها الْفَزَعُ
وقال أبو سعيد : إذا أردت أن تنْتفِع بالأعراب فاسْتَلْغِهمْ : أي : اسْمع من لُغاتِهم من غير مسألةٍ ، ويقال : إن فَرَسَكَ لَمُلاغي الْجَرْي : إذا كان جَرْيُهُ غيْرَ جَرْيِ جِدَ . وأنشد أبو عمرو لطلْقِ بن عَدِيّ :
جَدَّ فَمَا يَلْهُو ولا يُلاغى
وقال الأصمعي : ألغَاهُ من العدد وألقاهُ بمعْنى واحد .
وروي عن ابن عباس : أنه ألْغَى طلاق الْمُكْرهِ : أي : أبْطَلُه ، وقال الشاعر :
إذا اسْتَلغَاني الْقَوْمُ في السُّرى
بَرِمْتُ فألْغَوْني بِسِرِّك أعْجَمَا
اسْتَلغَوْني : أرادوني على اللَّغْو .
وقال الأصمعي : ذلك الشيء لك لَغْواً ولَغاً ولَغْوَى ، وهو الشيءُ الذي لا يُعْتَدُّ به ، قلت : واللُّغةُ من الأسماءِ الناقصة وأَصْلُها لُغْوَةٌ من لَغَا إذا تكلَّم .
وقال ابن الأعرابي : لَغَا يَلغُو : إذا حَلف بِيمينٍ بِلا اعتقادٍ .
لوغ ليغ : لاغ يلُوغ لَوْغاً : إذا لزم الشيء .
أبو عبيد عن أبي عمر : والألْيَغُ الذي لا يُبيِّنُ الكلام وامرأةٌ لَيْغَاءُ .
وقال الليث : الألْيَغُ الذي يرجع لِسَانُهُ إلى الياء .
ثعلب عن ابن الأعرابي : رَجلٌ ألْيَغُ وامرأةٌ لَيْغَاء إذا كانَا أحْمَقين ، واللّيَغُ : الْحُمْقُ الْجَيِّدُ .
ولغ : قال الليث : الْوَلْغُ : شُربُ السِّباع بألْسِنتها وبعض العرب يقول : بالَغُ : أرادوا بيَان الواو فجعلوا مكانها ألِفاً .
وقال ابن الرُّقيات :
ما مرَّ يومٌ إلا وعِنْدَهما
لَحمُ رجالٍ أو يالغَانِ دَمَا
ورجلٌ مُسْتَوْلغٌ : لا يُبَالي ذمّاً ولا عاراً .
وقال اللحياني : يقال : وَلَغَ الكلبُ ووَلِغَ يَلِغُ في اللغتينِ معاً .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : لاغَ يَلُوغُ لَوْغاً : إذا لَزِمَ الشيءَ .
أبو عبيد عن الأموي : الْوَلْغَةُ : الدلْوُ الصغيرة ، وأنشدنا :
شَرُّ الدِّلاء الْوَلْغَةُ الْمُلازِمَة
وَالْبَكرَاتُ شَرُّهُنَّ الصَّائمة
يعني : التي لا تدور .

##### Türkçe

باب **الغين** واللام
**غلا** ، **غول** ، **غيل** ، **وغل** ، **ولغ** ، **لغا** ، **لوغ** ، **ليغ** : kullanımdadırlar.

**غلا** : Leys dedi ki: **غَلاَ السِّعْرُ** **غلاءً**: uzatmalı (mamdûd)dır,
ve **غَلاَ في الدِّين** **يغْلو** **غُلُوّاً**: sınırı aştığı zaman; ve **غلا بالسَّهْم** **يغْلو** **غُلُوّاً**: onunla attığı zaman. Şemmâh dedi ki:
كما سَطَعَ المرِّيخُ شَمَّرَهُ الغالي
Dedi ki: ve ok ile **المغالي**: elini kaldıran, onunla en uç gayeyi ister. Dedi ki: bunun her bir atışı bir **غَلْوَةٌ**’dir. Ve inşad etti:
منْ مائَةٍ زَلْخٍ بمرِّيخٍ غال
Dedi ki: ve **المِغْلاَةُ**: **الغَلْوَةِ**’nin aşırılaştırılması için yapılan bir oktur; ona **المِغْلَى** (ه’siz) denir. Dedi ki: ve tam **الفَرْسَخُ** yirmi beş **غلوَةً**’dir. Ve binek, yürüyüşünde **غَلْواً** **تغلو** ve ayaklarının hafifliğiyle **تغتلي**. Ve inşad etti:
فَهْيَ أَمَامَ الفَرْقَدَيْن تَغْتَلي
Ve bitki **تغالى**: yani yükseldi ve uzadı.

Zû’r-Rumme dedi:
مِمَّا تَغَالى منَ الْبُهْمَى ذَوائبُهُ
بالصَّيْفِ وانْضَرَجَتْ عنه الأكاميمُ
Dedi ki: ve binek eti **تغالى**: zayıflatma sırasında soyunduğu (inceldiği) zaman.

Lebîd dedi:
فإذا تغالى لَحْمُها وتحسرتْ
وتقَطَّعَتْ بعد الكلالِ خدامُها
**تغالى لحمها**: yani yükseldi ve kemiklerin başları üzerinde oldu. Ve denir: **غلتِ القِدرُ** **تغلي** **غَلياً** ve **غلَياناً**. Ve **الغاليةُ**: bilinen (şey)dir; ondan denir: **تَغَلَّلتُ** ve **تَغَلّفْتُ**.

Asmaî dedi: **تغلَّيتُ** **من الغالية**.

Ebû Nasr dedi: Asmaî’ye sordum: **تغلّلْتُ** caiz olur mu? Dedi ki: eğer onu sakalına veya bıyığına soktuğunu kastediyorsan caizdir.

Ferrâ dedi: **غالَيْتُ اللحم** ve **غاليت باللحم**: caizdir. Ve inşad etti:
تُغالي اللَّحْم للأضياف نِيئاً
وتبذله إذا نَضِجَ القُدُورُ
Mana: et ile **تُغالى**.

Ebû Mâlik dedi: **نُغالي اللَّحْم**: onu pahalıya satın alırız; sonra onu veririz ve tencerelerimizdeki piştiği zaman onu yediririz.

Ebû Zeyd dedi: **نُغالي باللحم**’ı kastetti; sonra **الباء**’yı hazfetti. Dedi ki: ve denir: **لعبْتُ الكعابَ** ve **لعبتُ بالكعابِ**.

Ebû Ubeyd dedi: **الغُلَواء** (uzatmalı): gençliğin sürati. Ve şu sözünü inşad etti:
لم تلتفتْ لِلدَاتها
ومضتْ على غُلَوائها

İbn Sikkît, şairin sözü hakkında dedi:
خمصانةٌ قلِقٌ مُوشَّحُها
رُؤْدُ الشبابِ غلابها عظمُ
Bu, İbnü’r-Ruqayyât’ın sözü gibidir: **لم تلتفت لِلداتِها**; ve şöyle dediği gibi:
كالغُصْن في غُلوائهِ المتأَوِّدِ

Başkası dedi: **الغالي**: semiz ettir; ondan alınmıştır şu sözü: **غلابها عظمٌ**: semirdiği zaman.

Ebû Vecze dedi:
تَوَسَّطها غالٍ عتيقٌ وَزانها
مُعرَّسُ مَهْرِي به الذَّيل يلمعُ
Yani: hörgücünde eski bir yağ onun ortasını tuttu. Ve **الغَلْوَى**: Adî b. Zeyd’in sözünde **الغاليةُ**’dir:
ينفحُ مِنْ أردانها المسكُ والعن
بَرُ والغلوى ولبني قفُوص

Ve denir: **غاليتُ صدَاقَ المرأةِ** yani onu pahalılaştırdım; ondan Ömer’in sözü: **ألا لا تُغالُوا صُدُق النساءِ**. Bazıları dedi: **غَلوتُ في الأمر** **غلانيةً**: onda sınırı aştığım zaman; ona **النُّون** eklediler. Ve bir şey yükselip arttığı zaman denir: **قد غَلا**.

Zû’r-Rumme dedi:
فما زال يغلو حبُّ مَيَّةَ عندنا
ويزدَادُ حتّى لم نَجد ما نَزيدها

**غول غيل** : İbn Şümeyl dedi: denir: **ما أبعدَ غَوْلَ هذه الأرضِ**: yani onun ölçüsü ne kadar uzak. Ve o, **لَبعيدةُ الغولِ**’dür. Ve **تغوَّلتِ الأرضُ بفلانٍ**: yani onu helâk etti ve onu saptırdı. Ve **غالتهم تلك الأرضُ**: helâk oldukları zaman; ve **اغتالتهم** bunun gibidir. Zû’r-Rumme dedi:
وَرُبَّ مفازةٍ قُذُف جموحٍ
تغولُ منحِّبَ القَربِ اغتِيالا

Asmaî dedi: bu, yürüyüşü **تغتالُ** bir arazidir: yani uzaklığı ve genişliği sebebiyle onda yürüyüş belirgin olmaz. A‘câc dedi:
وَبلدةٍ بعيدةِ النِّياط
مجهُولةٍ تغتالُ خَطو الخاطي

Leys dedi: **الغَولُ**: çölün uzaklığıdır; çünkü o, kavmin yürüyüşünü **تغتالُ** eder.

Asmaî dedi: doğan ve başkası için denir: tokluk onu **لا يغتاله**: yani tokluğu onun kuvvetini götürmez. Züheyr dedi:
مِن مَرقَبٍ في ذُرى خلقاءَ راسيةٍ
حُجْن المخالبِ لا يغتاله الشِّبَعُ
Pençeleri kancalı bir doğanı kastetti; sonra ona **الألف واللام**’ı soktu ve onu kinaye makamına koydu. Ve denir: kadın **تغوَّلتِ**: renkten renge girdiği zaman. Zû’r-Rumme dedi:
إذا ذاتُ أَهْوالِ نَكُولٌ تغوَّلَتْ
بها الرُّبْدُ فوْضَى والنَّعَامُ السَّوارِحُ

Ve denir: **غالتْه غولٌ**: bir helâke düştüğü zaman. Ve **غاله الموت**: onu helâk etti. Ve **الغُوْلُ**: ölüm (meniyye)dir.

Şair dedi:
ما مِيتَة إن متُّها غيرَ عاجز
بعار إذا ما غَالت النّفسَ غُولُها

Ebû Zeyd inşad etti:
عنِينَا وأَغنَانا غنانَا وغالَنا
مَآكِلُ عمَّا عندَكم وَمَشاربُ
Dedi ki: **غالَنا**: bizi hapsetti. Denir: **ما غالَكَ عنّا**: yani seni bizden ne hapsetti.

Hadiste: ( **لا عَدْوَى وَلا هامةَ ولا غُولَ** ).

Araplar derdi ki: **الغيلانَ** çöllerde insanlara görünür ve **تَتَغَوَّلُ** **تَغَوُّلاً**: yani türlü renklere bürünür; insanları yollarından saptırır ve onları helâk eder; ve onun cinlerin ve şeytanların azgınları olduğunu iddia eder. Bunu şiirlerinde zikrettiler de çoğalttılar. Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onların söylediklerini iptal etti; üzerinde anlaştıkları şeyi tahkik etmedi ve zikrettiklerinin hepsini nefyetti. Onun sözü haktır; onların söyledikleri batıldır. Araplar yılanlara **أَغْوالاً** adını verir.

Ondan İmrü’l-Kays’ın sözü:
ومَسْنونةٌ زُرْقٌ كأَنيابِ أغْوالِ
Yani: yılanların dişleri gibi. Ve denildi: **بالأغوالِ** ile şeytanların azgınlarını kastetti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **غال الشيءُ زَيداً**: onu götürdüğü zaman; **يَغُولُه** **غوْلاً**. Ve **الغَولُ**: aklı götüren her şeydir.

Ebû Ubeyd dedi: **الْمِغْوَلُ**: içi kılıç olan bir kamçıdır.

Başkası dedi: ona **مِغْولاً** adı verildi; çünkü sahibi onunla düşmanını, onun ummadığı yerden **يغتالُ** eder: yani onu helâk eder. Çoğulu: **مغَاوِلُ**. Ve **الغوْلانُ**: bilinen bir çeşit **الحمضِ**’dır. Ve **المُغاولةُ**: acele davranmadır.

Hadiste: ( **إني كنتُ أغاولُ حاجةً لي** ) yani: ona acele ederdim.

Cerîr dedi:
عاينتُ مشعلةَ الرِّعال كأنها
طيرٌ تغاول في شمام وُكورا

Şemir dedi: İbn Şümeyl dedi: **الغُول**: insanları yiyen bir şeytandır.

Başkası dedi: seni cin, şeytan veya yırtıcıdan her ne **اغْتالَكَ** ederse o **غُولٌ**’dür.

Ömer’in yanında **الغِيلانُ** zikredildi; dedi ki: sizden biri onu görürse ezan okusun; çünkü hiçbir şey, kendisi için yaratıldığı yaratılıştan dönüşmez; fakat onların, sizin sihirbazlarınız gibi sihirbazları vardır. Ve kölelerin senedinde yazılır: **لا داءَ ولا خِبْثَةَ ولا غائلة ولا تغييبَ**.

İbn Şümeyl dedi: adam senetleri yazar ve der ki: “Sana, sende **داءٌ** yok, **تغييبٌ** yok, **غائلةٌ** yok, **خِبْثَةٌ** yok olmak üzere satıyorum.”

Dedi ki: ve **التَّغْيِيبُ**: onu kayıp hayvan, buluntu veya **مُزَغْزَغاً** olarak satmamasıdır.

Dedi ki: ve bana maldan **مُغَيَّباً** sattı; yani onu gizleyip **يُغيِّبه** durdu, sonra onu bana attı; yani onu bana sattı. Dedi ki: ve **الخِبْثَةُ**: kayıp hayvan veya hırsızlıktır. Ve **الغائلة**: **المُغَيِّبَة** veya çalınmış olandır.

Başkası dedi: **الدّاء** satıcının alıcıya bildirmediği iç ayıptır. Ve **الْخِبثة** kölede, aslının temiz olmaması; sanki aslı hürdür; daha önceki bir emân sebebiyle veya onda sabit olmuş bir hürriyet sebebiyle onun mülkiyeti helâl olmaz. Ve **الغائِلَةُ**: çalıntı olmasıdır; eğer istihkak edilirse, onda bedel olarak ödediği malı alıcısından **غالَ** eder.

Ebû Ubeyd: **الغَوائِلُ**: belâlardır; onlar **الدَّغاولُ**’dür.

Şemir, İbnü’l-A‘râbî’den: **فلاةٌ تَغَوَّلُ**: yani yolları belirgin değildir; bu yüzden ehlini saptırır. Ve onun **تغَوَّلها**’sı: onun karışıklığı ve renkten renge girmesidir.

Dedi ki: ve **الغَوْلُ**: yerin uzaklığıdır. Ve onun **أغوالُها**’sı: uçlarıdır. Ancak ona **غَوْلاً** adı verildi; çünkü o, **السائلة**’yi **تغُولُ** eder: yani onları fırlatır, düşürür, uzaklaştırır.

Asmaî ve başkaları dedi: falan, falanı **غِيلَةً** öldürdü: yani bir **اغتيالٍ** ve gizlilik içinde. Ve denildi: insanın aldatılıp, onu öldürecek kimsenin kendisi için gizlendiği bir yere varmasıdır. Bunu Ebû Ubeyd söyledi.

İbn Sikkît dedi: **غَالَه** **يغُولُه** denir: onu **اغْتالُه** ettiği zaman. Ve insanı helâk eden her şey **غُولٌ**’dür. Ve öfke, hilm’in **غُولُ**’üdür: yani onu **يغتاله** eder ve onu götürür.

Peygamberden ( صلى الله عليه وسلم ) hadiste: ( **لقد هممت أن أنهى عن الغِيلَةِ ثم ذكرت أن فارس والروم يفعلون ذلك فلا يضرُّهم** ).

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde ve Yezîdî dedi ki: **الغِيلَةُ** o **الغَيْلُ**’dür; bu, erkeğin emziren kadınla cima etmesidir. Ve adam çocuğunu **أَغَالَ** etti ve onu **أغْيَلَهُ**; çocuk **مُغالٌ** ve **مُغْيَلٌ**’dir.

İbn Sikkît dedi: **الغَيْلُ**: kadının hamileyken çocuğunu emzirmesidir.

Teebbete Şerran’ın annesi, ölümünden sonra onu ağıtla anarak dedi: Vallahi onu **غَيْلاً** emzirmedim.

Dedi ki: ve **الغَيْلُ** ayrıca: dolu, sulanmış, şişkin pazıdır. Ve inşad etti:
لكاعبٌ مائلةٌ في العطفين
بيضاءُ ذات ساعدين غَيْلَيْن

Ebû Ubeyd dedi: Yezîdî, **الغَيْلِ** hakkında İbn Sikkît’in dediği gibi dedi. Dedi ki: ve **الغَيلُ** ayrıca: yer yüzü üzerinde akan sudur. Ve **الغَيْل**: birbirine girmiş ağaçtır; ve bunun benzeri. İbnü’l-A‘râbî dedi; ve hadiste geldi: ( **ما سُقِي بالغَيلِ ففيهِ العُشْرُ** ).

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الغَيْلُ** nehirlerde akan sulardır; bu fetha iledir. Ama **الغلَلُ** ağaçlar arasında akan sudur.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الغوائلُ**: havuzdaki deliklerdir; bir tanesi **غائلة**’dir. Ve inşad etti:
وإذا الذَّنُوبُ أحيلَ في مُتَثلَّمَ
شَربتْ غَوائلُ ماءَهُ وهزُومُ

Ebû Ubeyd, A‘şâ’nın sözü hakkında:
وسِيق إليهِ الباقِرُ الغُيُلُ
Dedi ki: **الغُيُلُ**: çok olanlardır. Dedim ki: semizler manasında da olur.

**وغل** : İbnü’l-A‘râbî ve başkaları dedi: **الواغلُ**: davetsiz olarak kavmin içkisine giren kimsedir.

Leys dedi: onların yemeğine giren kimsedir.

İbn Sikkît dedi: **الوَغْلُ**: **الواغِلُ**’in içtiği içkidir. Ve inşad etti:
إن أكُ مِسْكيراً فلا أشربُ
الوغل ولا يَسلَمُ مني البَعيرْ

Ve **وَغَلَ** **الواغِلُ** **يَغِلُ**: davet etmedikleri bir içki topluluğuna girdiği zaman.

Ve **الوَغلُ**: zayıf adamdır; çoğulu **أوْغالٌ**’dır. Ve kavim **أوغلَ** etti: yürüyüşlerinde derinleştikleri zaman; vadilerin sırtları arasına girerek veya düşman toprağına (girerek). Aynı şekilde **تَوَغَّلُوا** ve **تَغلغلُوا**.

Hadiste: ( **إِن هذا الدين مَتِينٌ فَأَوْغلْ فيه برفقٍ** ).

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الإيغال**: şiddetli yürüyüştür ve onda derinleşmektir.

A‘şâ dedi:
يقطع الأمْعَزَ المكوكبَ وخْداً
بِنواجٍ سريعةِ الإيغالِ

Dedi ki: ama **الوُغُولُ** ise, uzaklaşmasa bile bir şeye girmektir; her giren **واغلٌ**’dir.

Denir: ondan **وغَلتُ** **أغِلُ** ve **وغولاً** ve **وَغْلاً**.

Ebû Zeyd dedi: **وغلَ في البلادِ** ve **أوغلَ** bir manadadır: onda gittiği zaman.

**لغا** : Leys dedi: **اللُّغةُ** ve **اللغاتُ** ve **اللُّغِين**: tek bir manada sözün farklılığıdır.

Ve denir: **لغَا** **يَلْغو** **لَغواً**; o, sözün karışmasıdır. Ve **لَغَا** **يَلْغا** **لُغةٌ**.

Hadiste: ( **من قال يوم الجُمعةِ والإمامُ يخطبُ لِصاحِبهِ صَهْ فقد لَغَا** ) yani: konuştu. Ve Allah dedi: ( **وَإِذَا مَرُّواْ بِاللَّغْوِ** ) (Furkan: 72); yani: batıl ile geçtiler.

Ve denir: **ألْغيْتُ** bu kelimeyi: yani onu batıl ve fazla gördüm; aynı şekilde hesaptan **يُلغَى** edilen şey.

Selmân’ın hadisinde: ( **إياكُمْ ومَلْغاةَ أولِ اللَّيلِ** ) lagvı kasteder. Ve Allah dedi: ( **عَالِيَةٍ لاَّ تَسْمَعُ فِيهَا** ) (Ğâşiye: 11), yani: çirkin veya fahiş bir kelimeyi.

Katâde dedi: yani: batıl ve günah.

Mücâhid dedi: sövmeyi.

İkisi dışındakiler dedi: **اللاَّغيةُ** ve **اللَّوَاغي** lagv manasındadır; tıpkı develerin **راغيةِ**’si ve **رواغيها**’sının onların böğürmesi manasında olması gibi. Ve **اللَّغْو** ve **اللَّغا** ve **اللغْوَى**: sözden, üzerine akit bağlanmamış olan şeydir.

İbn Şümeyl, şu sözü hakkında dedi: ( **من تكلّم يوم الجمعة والإمام يَخطبُ فقد لغَا** ) yani: mahrum kaldı.

Dedi ki: ve **ألغيْتُه**: yani onu mahrum bıraktım. Ebû Dâvûd onu ondan rivayet etti.

Âişe, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **لاَّ يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِالَّلغْوِ فِى أَيْمَانِكُمْ** ) (Bakara: 225): o, adamın “Hayır, vallahi” ve “Evet, vallahi” sözüdür.

Ferrâ dedi: Âişe’nin sözü sanki, lagvın sözde akit olmaksızın cereyan eden şey olduğudur.

Dedi ki: onda söylenenlerin Arapların sözüne en benzer olanı budur.

Başkası dedi: falan, doğrudan **لَغَا** etti: yani ondan saptı.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: falan su ile **لَغِي** eder, onunla **يَلْغَى**: ondan çok içtiği zaman. Ve falan, falana **لَغيَ** eder, **يَلْغى**: ona tutulduğu zaman.

İbn Sikkît dedi: **لَغْوَى الطير**: kuşun sesleridir. Râ‘î dedi:
قوارِبُ الماء لَغْوَاها مبيِّنةٌ
في لُجَّةِ اللَّيْل لَمَّا راعها الْفَزَعُ

Ebû Saîd dedi: eğer bedevilerden faydalanmak istersen onları **فاسْتَلْغِهمْ**: yani soru sormaksızın dillerinden dinle. Ve denir: senin atın, koşuda **لَمُلاغي**’dir: koşusu ciddi koşu gibi olmadığı zaman. Ebû Amr, Talq b. Adî için inşad etti:
جَدَّ فَمَا يَلْهُو ولا يُلاغى

Asmaî dedi: onu sayıdan **ألغَاهُ** etti ve onu attı; ikisi bir manadadır.

İbn Abbâs’tan rivayet edildi: o, zorlanan kimsenin boşamasını **ألْغَى** etti: yani onu iptal etti. Şair dedi:
إذا اسْتَلغَاني الْقَوْمُ في السُّرى
بَرِمْتُ فألْغَوْني بِسِرِّك أعْجَمَا
**اسْتَلغَوْني**: beni lagv üzerine istediler.

Asmaî dedi: o şey senin için **لَغْواً** ve **لَغاً** ve **لَغْوَى**’dır; o, itibar edilmeyen şeydir. Dedim ki: ve **اللُّغةُ** eksik isimlerdendir; aslı **لُغْوَةٌ**’dir; konuştuğu zaman **لَغَا**’dan.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **لَغَا** **يَلغُو**: inanış olmaksızın bir yeminle yemin ettiği zaman.

**لوغ ليغ** : **لاغ** **يلُوغ** **لَوْغاً**: bir şeye yapıştığı zaman.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: ve **الألْيَغُ**: sözü açıklamayan kimsedir; ve kadın **لَيْغَاءُ**.

Leys dedi: **الألْيَغُ**: dili **الياء**’ya dönen kimsedir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **ألْيَغُ** ve kadın **لَيْغَاء**: ikisi ahmak oldukları zaman. Ve **اللّيَغُ**: iyi ahmaklıktır.

**ولغ** : Leys dedi: **الْوَلْغُ**: yırtıcıların dilleriyle içmesidir. Bazı Araplar **بالَغُ** der: **الواو**’yu açıklamak istediler de onun yerine **ألفاً** koydular.

İbnü’r-Ruqayyât dedi:
ما مرَّ يومٌ إلا وعِنْدَهما
لَحمُ رجالٍ أو يالغَانِ دَمَا

Ve adam **مُسْتَوْلغٌ**: kınamaya da ayıba da aldırmaz.

Lihyânî dedi: denir: köpek **وَلَغَ** ve **وَلِغَ** **يَلِغُ**; iki lugatte birlikte.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **لاغَ** **يَلُوغُ** **لَوْغاً**: bir şeye yapıştığı zaman.

Ebû Ubeyd, Emevî’den: **الْوَلْغَةُ**: küçük kovadır. Ve bize inşad etti:
شَرُّ الدِّلاء الْوَلْغَةُ الْمُلازِمَة
وَالْبَكرَاتُ شَرُّهُنَّ الصَّائمة
Yani: dönmeyen.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والياء وما يثلثهما)
(غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه السَّلام: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [يوسف 10]. والغَابة: الأجَمة، والجمع غاباتٌ وغابٌ. وسمِّيت لأنّه يُغاب فيها. والغِيبة: الوَقيعة في النّاس من هذا، لأنَّها لا تقال إلاّ في غَيْبَة.
(غيث) الغين والياء والثاء أصلٌ صحيح، وهو الحَيَا النّازِلُ من السَّماء. يقال: جادَنا غيثٌ([2]) ، وهذه أرضٌ مَغِيثَةٌ ومغيوثة. وغِثْنا، أي أصابنا الغَيْث([3]) ، قال ذو الرُّمَّة: "ما رأيتُ أفصَحَ مِن أَمَةِ آل فلان، قلتُ لها: كيف كان المطر عندكم؟ قالت: غِثْنا ما شِينا".
(غير) الغين والياء والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على صلاحٍ وإصلاحٍ ومنفعة، والآخر على اختلافِ شيئين.
فالأوَّل الغِِيرَة، وهي الميرَة بها صلاحُ العِيال. يقال: غِرْتُ أهلي غِيرَةً وغِياراً، أي مِرْتُهُم. وغَارَهم الله تعالى بالغيث يَغِيرهم ويَغُورهم، أي أصلَح شأنَهم ونَفَعهم. ويقال: ما يَغِيرك كذا، أي ما ينفعُك. قال:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4])
ومن هذا الباب الغَيْرة: غَيرةُ الرَّجُل على أهله. تقول: غِرْتُ على أهلي غَيْرَةً. وهذا عندنا من الباب؛ لأنَّها صلاح ومنفعة.
والأصل الآخر: قولُنا: هذا الشَّيءُ غيرُ ذاك، أي هو سِواه وخلافه. ومن الباب: الاستثناءُ بغَير، تقول: عَشرة غير واحدٍ، ليس هو من العَشَرة. ومنه قولُه تعالى: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[الفاتحة 7].
فأمَّا الدِّيَة فإنَّها تسمَّى الغِيرَ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لرجلٍ طَلَبَ القَوَدَ بوليٍّ لـه قُتِلَ: "ألاَ الغِيرَ([5]) " يريد: ألاَ تَقبلُ الغِير. فهذا محتملٌ أنْ يكون من الأوّل، لأنَّ في الدِّيةِ صلاحاً للقاتل وبقاءً لـه ولِدَمِه. ويحتمل أنْ يكون من الأصل الثَّاني، لأنَّه قَوَد فَغيِّر إلى الدِّية، أي أُخِذَ غيرُ القَوَد، أي سِواه. قال في الغِيَر:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6])
(غيس) الغين والياء والسين، يقولون: إنَّ غَيْسانَ الشّبَاب: حِدَّتُه وعُنفوانُه.
(*غيض) الغين والياء والضاد أُصَيلٌ يدلُّ على نُقصانٍ في شيء، وغموضٍ وقلّة. يقال غاضَ الماءُ يَغِيض: خلافُ فاضَ. وغِيضَ، إذا نَقَصَهُ غيرُه. قال الله تعالى: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [هود 44].
وأمَّا الغُموضُ فالغَيْضَة: الأَجَمة، سمِّيت لغُموضِها، ولأنَّ السَّائرَ فيها لا يكاد يُرَى.
(غيظ) الغين والياء والظاء أُصَيلٌ فيه كلمةٌ واحدة، يدلُّ على كَرْبٍ يلحقُ الإنسانَ مِن غيره. يقال: غاظَني يَغِيظُني. وقد غِظْتَني يا هذا. ورجلٌ غائظ وغَيَّاظ. قال:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])
(غيف) الغين والياء والفاء أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على مَيْل ومَيَل وعُدُولٍ عن الشَّيء. من ذلك تَغَيَّفَ، إذا تَمَيَّل. وتغَيَّفت الشّجرةُ بأغصانِها يميناً وشمالاً. ومن الباب: غَيَّفَ الرَّجلُ، إذا جبن فمالَ عن نَهْج القِتال. قال القُطَاميّ:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) *
(غيق) الغين والياء والقاف كلمةٌ واحدة. يقولون: غَيَّق في رأيه تغييقاً: اختلط فيه.
(غيل) الغين والياء واللام أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على اجتماعٍ، والآخَر نوع. من الإرضاع.
فالأوَّل الغِيل: الشجر المجتمِع الملتفّ. وما يبعُد أن يكون أصلُ هذا الواو ويعودَ إلى غالَه يَغُوله، والغيْل: السَّاعد الرَّيَّان الممتلِئ. قال:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) *
ومن الباب: الغَيْل: الماء الجارِي.
والأصل الآخَر: أنْ يُجامِعَ الرَّجُل امرأتَه وهي مُرْضِع، وهي الغِيلَة.
وفي الحديث: "لقد هممتُ أن أنْهى عن الغِيلة". قال:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10])
(غيم) الغين والياء والميم كلمةٌ تدلُّ على سَتْر شيءٍ لشيء. من ذلك: الغيم، وهو معروف. يقال: غامَت السَّماء، وتغيَّمت، وأغامَت.
ومن الباب: الغَيْم، وهو العَطَش وحرارةُ الجَوْف، لأنَّه شيءٌ يَغْشَى القَلْبُ.
(غين) الغين والياء والنون قريبٌ من الذي قبلَه([11]) . فالغَيْن: الغَيْم. قال:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12])
والغَيْن: العَطَش. ويقال: غِينَ على قلْبه، كأنَّ شيئاً غشِيَه. وفي الحديث: "إنَّهُ ليُغانُ على قلبي([13])". ومن الباب: شجرةٌ غَيْناء، وهي الكثيرة الورَق الملتفَّةُ الأغصان، والجمع غِينٌ. ويقال: إنَّ الغَيْنة: الرَّوضة. والقياس في ذلك كلِّه واحد. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "وأغاب". وفي المجمل. "الغيب كل ما غاب هناك".
([2]) في الأصل: "جاءنا غيث".
([3]) في الأصل: "أصبنا الغيث"، صوابه في المجمل واللسان ومجالس ثعلب 349. وانظر الخبر التالي في البيان (2: 71) وصفة السحاب 39 والمخصص (9: 120) والمزهر (1: 153).
([4]) لعبد مناف بن ربعي الهذلي. ديوان الهذليين (3: 38) واللسان (غير) وإصلاح المنطق 152.
([5]) وكذا ورد نصه في المجمل على الإيجاز. و في اللسان: "ألا تقبل الغير".
([6]) أنشده في المجمل، ونسبه في اللسان (غير) إلى بعض بني عذرة.
([7]) البيت من أبيات خمسة لحضين بن المنذر، يهجو بها ولده غياظ بن الحضين، انظر اللسان (غيظ).
([8]) ديوان القطامي 18. وصدره كما في الديوان ومجالس ثعلب 525 واللسان (غيف، سرع):
* وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * وفي الديوان: "فيغيفون ونوزع".
([9]) الرجز في اللسان (غيل) وإصلاح المنطق 11 والمخصص (1: 168).
([10]) لامرئ القيس في معلقته. وأنشده ابن هشام في المغني (فصل الفاء) شاهداً للجرّ بعد فاء (رب).
([11]) في الأصل: "من الواو قبله".
([12]) من أبيات لرجل تغلبي يصف فرساً أنشدها في اللسان (غين). وأنشده في المجمل والمخصص (8: 130).
([13]) تمامه في اللسان: "حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة".

ـ

##### Türkçe

(**باب الغين والياء وما يثلثهما**)
(**غيب**) **الغين** ve **الياء** ve **الباء** sahih bir asıldır; şeyin gözlerden gizlenmesine delâlet eder; sonra kıyas olunur. Bundan: **الغَيْب**: **غَابَ** olan; Allah’tan başkasının bilmediği şeylerdendir. Ve denir: **غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً**. Ve adam beldesinden **غابَ** etti. Ve kadın **أغابَتِ**; o **مُغِيبةٌ**’dir; kocası **غابَ** ettiğinde. Ve **غَيْبَةٍ** ve **غَيَابة** içine düştük; yani içinde gizlenilen yerden bir çöküntü. Allah تعالى, Yûsuf عليه السَّلام kıssasında dedi: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [يوسف 10]. Ve **الغَابة**: sık ağaçlık; çoğulu **غاباتٌ** ve **غابٌ**. Ve ona, içinde gizlenildiği için ad verilmiştir. Ve **الغِيبة**: insanlara dair çekiştirme (arkadan konuşma); bu yöndendir; çünkü o ancak **غَيْبَة** hâlinde söylenir.

(**غيث**) **الغين** ve **الياء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; o, gökten inen yağmurdur. Denir: **جادَنا غيثٌ**; ve bu, **أرضٌ مَغِيثَةٌ** ve **مغيوثة** bir yerdir. Ve **غِثْنا**; yani bize **الغَيْث** isabet etti. ذو الرُّمَّة dedi: "ما رأيتُ أفصَحَ مِن أَمَةِ آل فلان، قلتُ لها: كيف كان المطر عندكم؟ قالت: غِثْنا ما شِينا".

(**غير**) **الغين** ve **الياء** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri salah ve ıslah ve menfaate, diğeri iki şeyin ihtilâfına delâlet eder.
Birincisi **الغِِيرَة**’dir; o, onunla aile fertlerinin salahı olan azıktır. Denir: **غِرْتُ أهلي غِيرَةً وغِياراً**; yani onlara azık getirdim. Ve Allah تعالى onları yağmurla **غَارَهم**; onlara **يَغِيرهم** ve **يَغُورهم**; yani işlerini ıslah etti ve onlara fayda verdi. Ve denir: **ما يَغِيرك كذا**; yani bu sana ne fayda verir. Dedi ki:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4])
Ve bu babdandır **الغَيْرة**: erkeğin ehli üzerine kıskançlığı. Dersin: **غِرْتُ على أهلي غَيْرَةً**. Bu, bizce babdandır; çünkü o salah ve menfaattir.
Diğer asıl: sözümüz: **هذا الشَّيءُ غيرُ ذاك**; yani o, onun başkası ve onun hilâfıdır. Ve babdandır: **غَير** ile istisna; dersin: **عَشرة غير واحدٍ**; o, ondan değildir. Ve ondan Allah تعالى’nın sözü: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[الفاتحة 7].
أما **الدِّيَة** ise, ona **الغِيرَ** denir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, kendisine öldürülmüş bir velîsi için kısas isteyen bir adama dedi: "ألاَ الغِيرَ" yani: **الغِير**’i kabul etmez misin? Bu, birinciden olması muhtemeldir; çünkü diyette katil için salah ve onun ve kanının bekası vardır. Ve ikinci asıldan olması da muhtemeldir; çünkü o kısastır; sonra diyete çevrilmiştir; yani kısasın başkası alınmıştır; yani onun yerine. **الغِيَر** hakkında dedi ki:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6])

(**غيس**) **الغين** ve **الياء** ve **السين**; derler ki: **غَيْسانَ الشّبَاب**: onun keskinliği ve coşkunluğudur.

(**غيض**) **الغين** ve **الياء** ve **الضاد**; bir asılcık olup bir şeyde eksilmeye, kapalılığa ve azlığa delâlet eder. Denir: **غاضَ الماءُ يَغِيض**: **فاضَ**’ın zıddı. Ve **غِيضَ**; başkası onu eksilttiğinde. Allah تعالى dedi: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [هود 44].
Kapalılığa gelince: **الغَيْضَة**: sık ağaçlık; kapalılığından ve içinde yürüyenin neredeyse görülmemesinden dolayı böyle adlandırılmıştır.

(**غيظ**) **الغين** ve **الياء** ve **الظاء**; içinde tek bir kelime olan bir asılcıktır; insanın başkasından dolayı kendisine erişen kedere delâlet eder. Denir: **غاظَني يَغِيظُني**. Ve sen beni öfkelendirdin: **غِظْتَني** ey şu. Ve **رجلٌ غائظ** ve **غَيَّاظ**. Dedi ki:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])

(**غيف**) **الغين** ve **الياء** ve **الفاء** sahih bir asılcıktır; bir şeye doğru meyletmeye, eğilmeye ve ondan sapmaya delâlet eder. Bundan: **تَغَيَّفَ**; eğildiğinde. Ve ağaç, dallarıyla sağa sola **تغَيَّفت**. Ve babdandır: adam **غَيَّفَ** etti; korkak olup savaş yolundan saptığında. القُطَاميّ dedi:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) *

(**غيق**) **الغين** ve **الياء** ve **القاف** tek bir kelimedir. Derler ki: görüşünde **غَيَّق** etti, **تغييقاً**; onda karıştı.

(**غيل**) **الغين** ve **الياء** ve **اللام** iki sahih asıldır; biri toplanmaya, diğeri emzirmeden bir türe delâlet eder.
Birincisi **الغِيل**: birbirine toplanmış, dolaşmış ağaç. Bunun aslının **الواو** olması ve **غالَه يَغُوله**’a dönmesi uzak değildir. Ve **الغيْل**: dolgun, suya kanmış, şişkin pazı. Dedi ki:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) *
Ve babdandır: **الغَيْل**: akan su.
Diğer asıl: erkeğin, kadın emzirirken onunla cima etmesidir; bu da **الغِيلَة**’dir.
Hadiste: "لقد هممتُ أن أنْهى عن الغِيلة". Dedi ki:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10])

(**غيم**) **الغين** ve **الياء** ve **الميم**; bir şeyin bir şeyi örtmesine delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الغيم**; o bilinen şeydir. Denir: gök **غامَت**; ve **تغيَّمت**; ve **أغامَت**.
Ve babdandır: **الغَيْم**; o, susuzluk ve iç boşluğunun hararetidir; çünkü o, kalbi kaplayan bir şeydir.

(**غين**) **الغين** ve **الياء** ve **النون** bir öncekine yakındır. Öyleyse **الغَيْن**: **الغَيْم**’dir. Dedi ki:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12])
Ve **الغَيْن**: susuzluktur. Ve denir: kalbine **غِينَ** oldu; sanki onu bir şey kapladı. Hadiste: "إنَّهُ ليُغانُ على قلبي". Ve babdandır: **شجرةٌ غَيْناء**; o, yaprağı çok, dalları dolaşık olandır; çoğulu **غِينٌ**. Ve denir: **الغَيْنة**: çayırlık. Bunun hepsinde kıyas birdir. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ي ل
ساعدٌ غيلٌ ومغتال‏:‏ ريّان‏.‏
وهذا الصبي أفسدته الغيلة وهي إرضاعه على حبلٍ‏.‏
وقد أغالته وأغيلته وصبيّ مغال ومغيلٌ‏.‏
وقالت امرأة‏:‏ ما سقيته غيلاً ولا حرمته قيلاً‏.‏
وتقول‏:‏ إذا أرضعتِ ولدكِ غِيلَه فكأنّما قتلْته غِيلَه. وتغيّل الأسدُ الشجرَ: دخله واتخذه غِيلًا.

##### Türkçe

غ ي ل
**ساعدٌ غيلٌ** ve **مغتال**: suya kanmış.
Ve bu çocuk onu **الغيلة** bozdu; o da onu gebelik üzerinde emzirmesidir.
Ve onu **أغالته** ve **أغيلته**; ve **صبيّ مغال** ve **مغيلٌ**.
Ve bir kadın dedi: Onu **غيلاً** sulamadım ve onu **قيلاً** mahrum etmedim.
Ve dersin: Eğer çocuğunu **غِيلَه** emzirirsen, sanki onu **غِيلَه** öldürmüşsün gibidir. Ve aslan **تغيّل** ağacı: ona girdi ve onu **غِيلًا** edindi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَيْلُ: اللبن الذي ترضِعه المرأَة ولدَها وهي تؤْتَى؛ عن ثعلب؛ قالت أُم تأَبَّط شرًّا تُؤَبِّنُه بعد موته:
ولا أَرضعْته غَيْلا
وقيل: الغَيْل أَن تُرضِع المرأَة ولدَها على حَبَل، واسم ذلك اللبن الغَيْل أَيضاً، وإِذا شربه الولد ضَوِيَ واعْتَلَّ عنه. وأَغالَتِ المرأَة ولدَها، فهي مُغِيلٌ، وأَغْيَلَتْه فهي مُغْيِل: سقَتْه الغَيْل الذي هو لبن المأْتِيَّة أَو لبن الحبلى، وهي مُغيل ومُغْيِل، والولد مُغالٌ ومُغْيَل؛ قال امرؤ القيس:
ومِثْلك حُبْلى قد طَرَقتُ ومُرْضِعاً،
فأَلْهَيْتُها عن ذي تَمائم مُغْيَلِ
(* في المعلّقة: محوِلِ بدل مُغيِلِ).
وأَنشد سيبويه:
ومثلك بكراً قد طرقت وثيِّبا
وأَنشد ابن بري للمتنخل الهذلي:
كالأَيْمِ ذي الطُّرَّة، أَو ناشِئِ الـ
ـبَرْدِيِّ تحت الحَفَإِ المُغْيِل
وأَغال فلان ولده إِذا غشيَ أُمّه وهي ترضعه، واسْتَغْيَلتْ هي نفسها، والاسم الغِيلة. يقال: أَضرَّت الغيلة بولد فلان إِذا أُتيت أُمّه وهي ترضعه، وكذلك إِذا حَمَلت أُمّه وهي ترضعه. وفي الحديث: لقد هَمَمْت أَن أَنْهَى عن الغِيلة ثم أُخبرت أَن فارس والرُّومَ تفعل ذلك فلا يَضِيرهم. ويقال: أَغْيَلَت الغَنم إِذا نُتِجت في السنة مرتين؛ قال: وعليه قول الأَعشى:
وسِيقَ إِليه الباقِر الغُيُلُ
وقال ابن الأَثير في شرح النَّهْي عن الغِيلة، قال: هو أَن يجامع الرجل زوجته إِذا حملت وهي مرضع، ويقال فيه الغِيلَة والغَيْلة بمعنى، وقيل: الكسر للاسم والفتح للمرّة، وقيل: لا يصح الفتح إِلاَّ مع حذف الهاء. والغِيلَة: هو الغَيْل، وذلك أَن يجامع الرجل المرأَة وهي مرضع، وقد أَغال الرجل وأَغْيَل. والغَيْل والمُغْتال: الساعد الريّان الممتلئ؛ قال: لَكاعبٌ مائلة في العِطْفَيْن،
بيضاء ذاتُ ساعِدَين غَيْلَيْن
أَهْوَنُ من ليلي وليلِ الزَّيْدَين،
وعُقَب العِيسِ إِذا تمطَّيْن
وقال المتنخل الهذلي:
كوَشْمِ المِعْصَم المُغْتالِ، غُلَّت
نَواشِزُه بِوَسْمٍ مُسْتَشاطِ
وقال ابن جني: قال الفراء إِنما سمي المِعصم الممتلئ مُغْتالاً لأَنه من الغَوْل، وليس بقويّ لوجُودِنا ساعد غَيْل في معناه. وغلام غَيْل ومُغْتال: عظيم سمين، والأُنثى غَيْلة. والغَيْلة، بالفتح: المرأَة السمينة. أَبو عبيدة: امرأَة غَيْلة عظيمة؛ وقال لبيد:
ويَبْرِي عِصِيًّا دونها مُتْلَئِبَّةً،
يرى دونها غَوْلاً من التُّرْب غائِلا
أَي تُرْباً كثيراً يَنْهال عليه، يعني ثوراً وحشيّاً يتَّخِذ كِناساً في أَصل أَرْطاة والتراب والرمل غَلَبه لكثرته؛ وقال آخر: يتبعْنَ هَيْقاً جافِلاَ مُضَلّلا،
قعُود حنٍّ مستقرّاً أَغْيَلا
(* قوله «قعود حن» هكذا في الأصل).
أَراد بالأَغْيل الممتلئ العظيم. واغْتال الغلامُ أَي غلُظ وسمن. والغَيْل: الماء الجاري على وجه الأَرض. وفي الحديث: ما سقي بالغَيْل فيه العُشر، وما سقي بالدَّلْو ففيه نصف العُشر؛ وقيل: الغَيْل، بالفتح، ما جرى من المياه في الأَنهار والسَّواقي وهو الفَتْحُ، وأَما الغَلَلُ فهو الماء الذي يجري بين الشجر. وقال الليث: الغَيْل مكان من الغَيْضة فيه ماء مَعِين؛ وأَنشد:
حِجارةُ غَيْلٍ وارِشات بطُحْلُب
والغَيْل: كل موضع فيه ماء من واد ونحوه. والغَيْل: العلَم في الثوب، والجمع أَغْيال؛ عن أَبي عمرو؛ وبه فسر قول كثيِّر:
وحَشاً تَعاوَرُها الرِّياح، كأَنها
تَوْشِيح عَصْبِ مُسَهَّم الأَغْيالِ
وقال غيره: الغَيْل الواسع من الثياب، وزعم أَنه يقال: ثوب غَيْل؛ قل ابن سيده: وكلا القولين في الغَيْل ضعيف لم أَسمعه إِلا في هذا التفسير. والغِيلُ: الشجر الكثير الملتفّ، يقال منه: تَغَيَّل الشجر، وقيل: الغِيلُ الشجر الكثير الملتف الذي ليس بشَوك؛ وأَنشد ابن بري لشاعر: أَسَدٌ أَضْبَط، يمشي
بين طَرْفاءٍ وغِيلِ
وقال أَبو حنيفة: الغِيل جماعة القصَب والحَلْفاء؛ قال رؤبة: في غِيل قَصْباءٍ وخِيس مُخْتَلَق
والجمع أَغْيال. والغِيل، بالكسر: الأَجَمة، وموضع الأَسد غِيل مثل خِيسٍ، ولا تدخلها الهاء، والجمع غُيول؛ قال عبد الله بن عجلان النهدي: وحُقَّة مسك من نِساءٍ لبستها
شبابي، وكأْس باكَرَتْني شَمُولُها
جَدِيدةُ سِرْبالِ الشَّبابِ، كأَنها
سَقِيَّةُ بَرْدِيٍّ، نَمَتْها غُيُولُها
قال ابن بري: والغُيول ههنا جمع غَيْل، وهو الماء يجري بين الشجر لأَن الماء يسقي والأَجَمة لا تسقي. وفي حديث قس: أَسدُ غِيِلِ، الغِيل، بالكسر: شجر ملتفّ يستتر فيه كالأَجَمة؛ وفي قصيد كعب:
بِبَطْن عَثَّر غِيلٌ دونهُ غِيلُ
وقول الشاعر:
كَذَوائب الحَفَإِ الرَّطيب عَطابه
غِيلٌ، ومَدَّ بجانِبَيْه الطُّحْلُبُ
غِيلٌ: الماء الجاري على وجه الأَرض.
والمُغَيِّل: النَّابت في الغِيل؛ قال المتنخل الهذلي يصف جارية: كالأَيْمِ ذي الطُّرَّة، أَو ناشِئ الـ
ـبَرْدِيِّ، تحت الحَفَإِ المُغْيِلِ
والمُغَيِّل: كالمُغْيِل، وقيل: كل شجرة كثرت أَفْنانها وتَمَّت والتفَّت فهي مُتَغَيِّلة. والمِغْيال: الشجرة المُلْتَفَّة الأَفْنان الكثيرة الورق الوافِرَة الظِّلّ. وأَغْيَل الشجر وتَغَيَّل واسْتَغْيَل: عظُم والتفَّ. ابن الأَعرابي: الغَوائِل خُروق في الحوض، واحدتها غائِلة؛ وأَنشد:وإِذا الذَّنوب أُحِيل في مُتَثَلِّمٍ،
شُرِبت غَوائل مائِهِ وهُزُوم
والغائلة: الحِقْد الباطن، اسم كالوابِلَة. وفلان قليل الغائلة والمَغالة أَي الشرّ. الكسائي: الغَوائل الدواهي. والغِيلة، بالكسر: الخَدِيعة والاغْتِيال. وقُتِل فلان غِيلة أَي خُدْعة، وهو أَن يخدعه فيذهب به إِلى موضع، فإِذا صار إِليه قتله وقد اغْتِيل. قال أَبو بكر: الغِيلة في كلام العرب إِيصال الشرّ والقتل إِليه من حيث لا يعلم ولا يشعُر. قال أَبو العباس: قتله غِيلة إِذا قتله من حيث لا يعلم، وفَتَك به إِذا قتله من حيث يراه وهو غارٌّ غافِل غير مستعدٍّ. وغال فلاناً كذا وكذا إِذا وصل إِليه منه شرّ؛ وأَنشد:
وغالَ امْرَأً ما كان يخشى غوائِلَه
أَي أَوصل إِليه الشرَّ من حيث لا يعلم فيستعدّ. ويقال: قد اغْتاله إِذا فعل به ذلك. وفي حديث عمر: أَنّ صبيّاً قُتل بصَنْعاء غِيلة فقَتل به عمر سبعة أَي في خُفْية واغْتيال وهو أَن يُخدَع ويُقتَل في موضع لا يراه فيه أَحد. والغِيلة: فِعْلة من الاغتيال. وفي حديث الدعاء: وأَعوذ بك أَن أُغْتال من تحتي أَي أُدْهَى من حيث لا أَشعرُ، يريد به الخَسْف. والغِيلة: الشِّقْشِقَة؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
أَصْهَبُ هَدّار لكل أَرْكَبِ،
بغِيلةٍ تنسلُّ نحو الأَنْيبِ
وإِبل غُيُل: كثيرة، وكذلك البقر؛ وأَنشد بيت الأَعشى:
إِنِّي لعَمْر الذي خَطَتْ مَنَاشِبُها
تَخْدِي، وسِيق إِليه الباقِرُ الغُيُلُ
ويروى: خَطَتْ مَناسِمُها، الواحد غَيُول؛ حكى ذلك ابن جني عن أَبي عمرو الشيباني عن جده. وقال أَبو عمرو: الغَيُول المنفرد من كل شيء، وجمعه غُيُل، ويروى العُيُل في البيت بعين غير معجمة، يريد الجماعة أَي سِيق إِليه الباقر الكثير. وقال أَبو منصور: والغُيُل السِّمان أَيضاً. وغَيْلان: اسم رجل. وغَيْلان بن حُرَيث: من شعرائهم، وكذا وقع في كتاب سيبويه، وقيل: غَيْلان حرب، قال: ولست منه على ثقة. واسم ذي الرمة: غَيْلان بن عُقْبة؛ قال ابن بري: من اسمه غَيْلان جماعة: منهم غَيْلان ذو الرمة، وغَيْلان بن حريث الراجز، وغَيْلان بن خَرَشة الضَّبي، وغيلان ابن سلمَة الثقفيّ. وأُمّ غَيْلان: شجر السَّمُر.

##### Türkçe

**الغَيْلُ**: kadının, kendisine gelinirken (cinsel ilişki hâlinde iken) çocuğunu emzirdiği süt; Saʿleb’den;
Teʾabbat Şerran’ın annesi, ölümünden sonra onu mersiyeleyerek dedi:
Ve onu **غَيْلا** emzirmedim
Ve denildi ki: **الغَيْل** kadının, hamilelik üzerine çocuğunu emzirmesidir; o sütün adı da
**الغَيْل**’dir ayrıca; çocuk onu içtiğinde zayıflar ve ondan dolayı hastalanır. Kadın **أَغالَتِ**
çocuğunu; o hâlde o **مُغِيلٌ**’dir; ve onu **أَغْيَلَتْه**; o hâlde o **مُغْيِل**’dir: ona **الغَيْل** içirdi ki o,
kendisine gelinenin sütü yahut hamilenin sütüdür; o **مُغيل** ve **مُغْيِل**’dir; çocuk da **مُغالٌ**
ve **مُغْيَل**’dir; İmruʾu’l-Kays dedi:
Ve senin gibisi, hamile bir (kadın) ki ona geldim, ve emziren bir (kadın)a da,
onu, **مُغْيَلِ** temâim sahibi olandan oyaladım
(* Muʿallaqa’da: **محوِلِ** **مُغيِلِ** yerine).
Sîbeveyh şunu inşâd etti:
Ve senin gibisi, bir bakireye geldim ve dul (kadın)a da
İbn Berrî, el-Mutenahhil el-Huzelî için inşâd etti:
Saç perçemli dul gibi, yahut الـ
ـ**بَرْدِيِّ**’nin, **المُغْيِل** **الحَفَإِ** altında yetişeni gibi
Ve falan, çocuğunu **أَغال** eder; annesine, onu emzirirken yaklaşırsa; o da kendisini **اسْتَغْيَلتْ**,
adı **الغِيلة**’dir. Denir: **أَضرَّت الغيلة** falanın çocuğuna; annesine, onu
emzirirken gelinmişse; aynı şekilde annesi, onu emzirirken hamile kalmışsa. Hadiste: “Gerçekten ben
**الغِيلة**’den nehyetmeyi kastettim; sonra bana haber verildi ki Fars ve Rûm bunu yapar da onlara zarar vermez.”
Ve denir: koyun **أَغْيَلَت**; yılda iki defa doğurduğunda; dedi ki: ve bunun üzerine Aʿşâ’nın sözü:
Ve ona **الغُيُلُ** sığırlar sevk edildi
İbnü’l-Esîr, **الغِيلة**’den nehyin şerhinde dedi: o, erkeğin
karısıyla, o hamileyken ve o emzirirken cima etmesidir; ve bunda **الغِيلَة** ve **الغَيْلة** denir, anlamca (aynıdır); ve denildi ki:
kesre isim içindir, fetha bir defa içindir; ve denildi ki: fetha sahih olmaz, ancak هاء’nın hazfi ile.
Ve **الغِيلَة**: o **الغَيْل**’dir; bu da erkeğin, kadına, o emzirirken cima etmesidir; erkek **أَغال**
da eder, **أَغْيَل** de eder. **الغَيْل** ve **المُغْتال**: sulanmış, dolgun kol; dedi ki:
İki yanından eğilen, tomurcuklu (kız),
beyaz, iki **غَيْلَيْن** kola sahip
Benim gecemden ve iki Zeyd’in gecesinden daha hafif,
develerin topukları (gibi), gerindiklerinde
El-Mutenahhil el-Huzelî dedi:
**المُغْتالِ** bileğin dövmesi gibi; bağlandı
çıkıntıları, yakıcı bir damga ile
İbn Cinnî dedi: el-Ferrâ dedi ki: dolgun bileğe ancak **مُغْتالاً** denildi; çünkü o **الغَوْل**’dendir; fakat güçlü değildir; zira bizde, anlamında **غَيْل** kolu vardır. Ve **غَيْل**
ve **مُغْتال** oğlan: iri, semiz; dişisi **غَيْلة**. Ve **الغَيْلة** fetha ile: semiz kadın.
Ebû ʿUbeyde: **غَيْلة** kadın, iri (kadın); Lebîd dedi:
Onun önünde, şişkin (şeyler) olarak değnekler yontar,
onun önünde, topraktan **غَوْلاً** **غائِلا** görür
Yani: üzerine yığılan çok toprak; yani, bir yaban öküzü; **كِناس** edinir
bir **أَرْطاة**’nın dibinde; toprak ve kum, çokluğundan ona galip gelmiştir; başka biri dedi:
Peşlerinden, ürkekçe kaçan, gölgeli bir **هَيْق**’ı izlerler,
**قعُود حنٍّ** yerleşik, **أَغْيَلا**
(* “**قعود حن**” sözü asılda böyledir).
**الأَغْيل** ile dolgun, iri olanı kastetti. Ve oğlan **اغْتال** etti; yani kalınlaştı ve semirdi.
Ve **الغَيْل**: yer yüzü üzerinde akan su. Hadiste: “**الغَيْل** ile sulanan şeyde
öşür vardır; **الدَّلْو** ile sulanan şeyde yarım öşür vardır”; ve denildi ki: **الغَيْل** fetha ile, nehirlerde ve ark(lar)da sulardan akan şeydir; bu fethadır; أما **الغَلَلُ** ise ağaçlar arasında akan sudur. Leys dedi: **الغَيْل** **الغَيْضة**’dan bir yerdir; onda
kaynak suyu vardır; ve inşâd etti:
**غَيْلٍ** taşları, yosunla kaplanmış, **طُحْلُب** ile
Ve **الغَيْل**: vadi ve benzeri yerlerden, içinde su bulunan her yer. Ve **الغَيْل**: elbisedeki alamet (işaret);
çoğulu **أَغْيال**; Ebû ʿAmr’dan; bununla, Kesîr’in sözü tefsir edildi:
Ve rüzgârların nöbetleşe dolaştığı bir **وحَش**; sanki o
**الأَغْيالِ** paylı **عَصْب**’ın süslemesi
Başkası dedi: **الغَيْل** elbiselerden geniş olanıdır; ve zannetti ki denir: **ثوب غَيْل**; İbn Sîde dedi:
**الغَيْل** hakkında iki sözün de zayıf (olduğu); bunu ancak bu tefsirde işittim.
Ve **الغِيلُ**: çok, birbirine dolanmış ağaç; ondan denir: **تَغَيَّل** ağaç; ve denildi ki: **الغِيلُ**
dikensiz, çok, birbirine dolanmış ağaçtır; İbn Berrî bir şair için inşâd etti:
Bir aslan, güçlü pençeli, yürür
**طَرْفاءٍ** ile **غِيلِ** arasında
Ebû Hanîfe dedi: **الغِيل** kamış ve **الحَلْفاء** topluluğudur; Ruʾbe dedi:
**غِيل** **قَصْباءٍ** içinde ve uydurulmuş **خِيس**
Çoğulu **أَغْيال**. Ve **الغِيل** kesre ile: **الأَجَمة**; aslanın yeri **غِيل**’dir, **خِيسٍ** gibi; ona هاء girmez; çoğulu **غُيول**; Abdullah b. ʿAclân en-Nehdî dedi:
Ve kadınlardan bir misk kutusu; onu
gençliğim giydi; ve bir kadeh; onun **شَمُولُها**’sı bana sabah erken geldi
Gençliğin elbisesi yeni; sanki o
**بَرْدِيٍّ**’nin sulaması; onu **غُيُولُها** büyüttü
İbn Berrî dedi: buradaki **الغُيول** **غَيْل**’in çoğuludur; o da ağaçlar arasında akan sudur; çünkü
su sular, **الأَجَمة** sulamaz. Kuss’un hadisinde: “**أَسدُ غِيِلِ**”; **الغِيل**
kesre ile: **الأَجَمة** gibi, içinde gizlenilen dolanık ağaç; Kaʿb’ın kasidesinde:
**بِبَطْن عَثَّر** bir **غِيلٌ**; onun önünde bir **غِيلُ**
Şairin sözü:
Taze **الحَفَإِ**’nin saç tutamları gibi, onun **عَطابه**’sı
bir **غِيلٌ**; iki yanında **الطُّحْلُبُ** uzadı
**غِيلٌ**: yer yüzü üzerinde akan su.
Ve **المُغَيِّل**: **الغِيل** içinde biten; el-Mutenahhil el-Huzelî, bir cariyeyi vasfederek dedi:
Saç perçemli dul gibi, yahut الـ
ـ**بَرْدِيِّ**’nin, **المُغْيِلِ** **الحَفَإِ** altında yetişeni gibi
Ve **المُغَيِّل**: **المُغْيِل** gibidir; ve denildi ki: dalları çoğalan, tamamlanan
ve birbirine dolanan her ağaç **مُتَغَيِّلة**’dir. Ve **المِغْيال**: dalları dolanık, yaprağı çok,
gölgesi bol ağaç. Ve ağaç **أَغْيَل** etti, **تَغَيَّل** etti ve **اسْتَغْيَل** etti: büyüdü
ve dolandı. İbnü’l-Aʿrâbî: **الغَوائِل** havuzda deliklerdir; bir tanesi **غائِلة**’dir;
ve inşâd etti: Ve günahlar, çatlamış bir (şeye) havale edildiğinde,
onun suyunun **غَوائل**’i ve **هُزُوم**’u içildi
Ve **الغائلة**: içteki kin; **الوابِلَة** gibi bir isim. Ve falan, **الغائلة**’si azdır
ve **المَغالة** yani şer. el-Kisâî: **الغَوائل** musibetlerdir. Ve **الغِيلة** kesre ile: hile
ve **الاغْتِيال**. Ve falan **غِيلة** öldürüldü; yani hile ile; o da, onu aldatıp bir yere götürmesidir; oraya varınca onu öldürür; ve o **اغْتِيل** edilmiştir. Ebû Bekr dedi: Arapların كلامında **الغِيلة**,
ona, bilmediği ve fark etmediği yerden şerri ve öldürmeyi ulaştırmaktır. Ebû
el-ʿAbbâs dedi: onu **غِيلة** öldürdü; onu bilmediği yerden öldürdüğünde; ve ona **فَتَك** etti;
onu, gördüğü yerden, o aldanmış, gafil, hazırlıksız iken öldürdüğünde. Ve falan, falana
şunu şunu **غال** etti; yani ondan ona bir şer ulaştı; ve inşâd etti:
Ve bir adama, **غوائِلَه**’inden korkmadığı (bir şey) **غالَ**
Yani: ona, bilmediği yerden şerri ulaştırdı da hazırlanmasın. Ve denir: onu **اغْتاله**; bunu ona yaptığında.
Ömer’in hadisinde: Sanʿâ’da bir çocuğun **غِيلة** öldürüldüğü; bunun üzerine Ömer onunla yedi kişiyi öldürdü; yani gizlice ve **اغْتيال** ile; o da, aldatılıp, kimsenin görmediği bir yerde öldürülmesidir. Ve **الغِيلة**: **الاغتيال**’den bir **فِعْلة**’dir. Dua hadisinde: “Ve sana sığınırım ki
altımdan **أُغْتال** edileyim”; yani fark etmediğim yerden bana tuzak kurulsun; bununla **الخَسْف**’i kasteder.
Ve **الغِيلة**: **الشِّقْشِقَة**; İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti:
Kızıl, böğüren, her **أَرْكَبِ** için,
bir **غِيلةٍ** ile, **الأَنْيبِ**’e doğru sıyrılır
Ve **غُيُل** develer: çok (develer); sığır da böyledir; ve Aʿşâ’nın beytini inşâd etti:
Şüphesiz ben, onun **مَنَاشِبُها**’sının adım attığı (şey)in ömrüne andolsun,
o **تَخْدِي** eder; ve ona **الغُيُلُ** sığırlar sevk edildi
Rivayet edilir: **مَناسِمُها**; tekili **غَيُول**; bunu İbn Cinnî, Ebû ʿAmr eş-Şeybânî’den, o da dedesinden nakletti. Ebû ʿAmr dedi: **الغَيُول** her şeyden tek başına olandır; çoğulu **غُيُل**’dür; beyitte **العُيُل** diye de rivayet edilir; muʿceme olmayan ع ile; cemaatı kasteder; yani ona çok sığır sevk edildi. Ebû Mansûr dedi: **الغُيُل** semizlerdir ayrıca.
Ve **غَيْلان**: bir adamın adıdır. Ve **غَيْلان بن حُرَيث**: onların şairlerindendir; Sîbeveyh’in kitabında da böyle vaki olmuştur; ve denildi ki: **غَيْلان حرب**; dedi ki: buna güvenmiyorum. Ve Zü’r-Rumme’nin adı:
**غَيْلان بن عُقْبة**; İbn Berrî dedi: adı **غَيْلان** olanlar bir topluluktur: onlardan **غَيْلان** Zü’r-Rumme, ve **غَيْلان بن حريث** recez şairi, ve **غَيْلان بن خَرَشة** ed-Dabbî, ve **غيلان ابن
سلمَة** es-Sekafî. Ve **أُمّ غَيْلان**: **السَّمُر** ağacı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ي ل * * الغِيلُ * بالكسر الأَجمة وموضع الأسد غِيلٌ وجمعه * غُيُولٌ * قال الأصمعي * الغِيلُ * الشجر المُلتف ز و * الغِيلَةُ * بالكسر * الاغْتِيالُ * يقال قتله * غِيلَةً * وهو أن يخدعه فيذهب به إلى موضع فيقتله فيه ويُقال أيضا أضرَّت الغِيلة بولد فلان إذا أُتيت أُمه وهي تُرضعه وكذا إذا حملت وهي تُرضعه وفي الحديث ﴿لقد هممت أن أنهى عن الغِيلة﴾ و * الغَيْلُ * اسم ذلك اللَّبن وقد * أغَالَت * المرأة ولدها فهي * مُغِيلٌ * و * أغْيَلَت * أيضا إذا سقت ولدها الغِيل فهي * مُغْيِلٌ * و * أغَالَ * فلان ولده إذا غَشِي أمه وهي تُرضعه و * الغَيْلُ * أيضا الماء الذي يجري على وجه الأرض وفي الحديث ﴿ما سُقي بالغيل ففيه العُشر وما سُقي بالدلو ففيه نصف العُشر﴾ وفلان قليل * الغائِلَةُ * و * المَغَالَةُ * بالفتح أي الشر و * الغَوَائِلُ * الدواهي وأُم * غَيْلانَ * شجر السَّمُر

##### Türkçe

* غ ي ل * * **الغِيلُ** *kesre ile* sık ağaçlık ve aslanın yeri; **غِيلٌ**; cem‘i **غُيُولٌ**. el-Asma‘î dedi ki: **الغِيلُ** birbirine dolaşmış ağaçtır. Z ve **الغِيلَةُ** *kesre ile* **الاغْتِيالُ**dur; “onu **غِيلَةً** öldürdü” denir; bu, onu aldatıp bir yere götürmesi, sonra onu orada öldürmesidir. Yine “**الغِيلةُ** falanın çocuğuna zarar verdi” denir; annesine, o emzirirken varıldığı zaman; aynı şekilde, o emzirirken hamile kaldığı zaman. Hadiste: ﴿**لقد هممت أن أنهى عن الغِيلة**﴾ ve **الغَيْلُ** o sütün adıdır. Kadın çocuğunu **أغَالَت**; o, **مُغِيلٌ**dür. Ve ayrıca **أغْيَلَت**: çocuğuna **الغِيل** içirdiği zaman; o, **مُغْيِلٌ**dür. Ve falan, çocuğunu **أغَالَ**: annesine, o emzirirken yaklaştığı zaman. Ve **الغَيْلُ** ayrıca, yerin yüzü üzerinde akan sudur. Hadiste: ﴿**ما سُقي بالغيل ففيه العُشر وما سُقي بالدلو ففيه نصف العُشر**﴾. Ve falan, **الغائِلَةُ** ve **المَغَالَةُ** *fetha ile* yani şer bakımından azdır. Ve **الغَوَائِلُ** belâlardır. Ve **أُم غَيْلانَ** semur ağacıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغيل: اللبن الذي ترضعه المرأة ولدها وهي تؤتى، عن ثعلب، أي تجامع، قالت أم تأبط شرا تؤبنه بعد موته: ولا أرضعته غيلا. أو هو أن ترضع ولدها وهي حامل أي على حبل. واسم ذلك اللبن الغيل أيضا، وإذا شربه الولد ضوي واعتل عنه. قال شيخنا: كان الأظهر في العبارة أن يقول: الغيل: أن ترضع المرأة ولدها إلخ، كذا قاله بعض أرباب الحواشي، وهو ظاهر، فتأمل. وأغالت المرأة ولدها، وأغيلته: سقته الغيل، الذي هو لبن المأتية أو لبن الحبلى، فهي مغيل ومغيل، وهو أي الولد مغال ومغيل قال امرؤ القيس:
  فمثلك حبلى قد طرقت ومرضعا                      فألهيتها عن ذي تمائم مـغـيل وأغال فلان ولده: إذا غشي أمه وهي ترضعه. واستغيلت هي نفسها. والاسم الغيلة، بالكسر يقال: أضرت الغيلة بولد فلان: إذا أتيت أمه وهي ترضعه، وكذلك إذا حملت أمه وهي ترضعه، وفي الحديث:  لقد هممت أن أنهى عن الغيلة حتى ذكرت أن فارس والروم يفعلونه فلا يضر أولادهم  ، وفي رواية:  تفعل ذلك فلا يضيرهم  ، وقال ابن الأثير والفتح لغة، وقيل: الكسر للاسم، والفتح للمرة، وقيل: لا يصح الفتح إلا مع حذف الهاء. والغيل، بالفتح: الساعد الريان الممتلئ، نقله الجوهري، وأنشد لمنظور بن مرثد الأسدي:
  لكاعب مائلة في العطفين
  بيضاء ذات ساعدين غيلين

  أهون من ليلي وليل الزيدين
  وعقب العيس إذا تمطين الغيل: الغلام السمين العظيم، والأنثى غيلة، كالمغتال فيهما، أي في الساعد والغلام، قال المتنخل الهذلي:
  كوشم المعصم المغتال علت                      نواشره بوشم مستـشـاط قال ابن جني: قال الفراء: إنما سمي المعصم الممتلئ مغتالا لأنه من الغول، وليس بقوي، لوجودنا: ساعد غيل، في معناه. الغيل أيضا: الماء الجاري على وجه الأرض كما في الصحاح، وقول شيخنا: كلام المصنف صريح في أنه بالفتح، والذي في الصحاح وغيره من الأمهات أنه بالكسر، انتهى، غلط، والصواب الفتح، ومثله في الصحاح والعباب وسائر الأمهات، نعم الكسر لغة فيه نقله ابن سيده، وقال بعضهم: الغيل: ما جرى من المياه في الأنهار والسواقي، وأما الذي يجري بين الشجر فهو الغلل، وفي الحديث:  ما سقي بالغيل ففيه العشر، وما سقي بالدلو ففيه نصف العشر  . الغيل: الخط تخطه على الشيء. أيضا: ماء كان يجري في أصل جبل أبي قبيس يغسل عليه القصارون. أيضا كل واد ونحوه فيه عيون تسيل. وقال الليث: الغيل مكان من الغيضة فيه ماء معين، وأنشد:
  حجارة غيل وارسات بطحلب الغيل: الذي تراه قريبا وهو بعيد، مقتضى سياقه أنه بالفتح، والذي في العباب: الغيل من الأرض: الذي تراه قريبا وهو بعيد، وضبطه كسيد، فانظر ذلك، وتقدم في غ-و-ل، عن ابن خالويه: أرض ذات غول، بهذا المعنى فتأمل. أيضا: ع: عند يلملم. أيضا: ع، قرب اليمامة، قاله نصر. أيضا: واد لبني جعدة بين جبلين ملآن نخيلا، وبأعلاه نفر من قشير، وبه منبر، وبينه ولين الفلج سبعة فراسخ، أو ثمانية، والفلج: قرية عظيمة لجعدة، قاله نصر. أيضا: ع آخر، يسمى بذلك. أيضا: كل موضع فيه ماء، من واد ونحوه. أيضا: العلم في الثوب، والجمع أغيال، عن أبي عمرو، وبه فسر قول كثير:
  وحشا تعاورها الرياح كأنها                      توشيح عصب مسهم الأغيال قال غيره: الغيل: الواسع من الثياب، وزعم أنه يقال: ثوب غيل، قال ابن سيده: وكلا القولين في الغيل ضعيف لم أسمعه إلا في هذا التفسير. الغيل، بالكسر: الشجر الكثير الملتف، الذي ليس بشوك، يستتر فيه، وأنشد ابن بري:
  أسد أضبط يمشي                      بين قصباء وغيل ويفتح، وقال أبو حنيفة: الغيل: جماعة القصب والحلفاء، قال رؤبة:
  في غيل قصباء وخيس مختلق والجمع أغيال. أيضا: الأجمة، وفي قصيدة كعب:
  ببطن عثر غيل دونه غيل أيضا: كل واد فيه ماء، ولا يخفى أن هذا تقدم، ولو قال أولا: ويكسر، سلم من التكرار، ج: أغيال. وموضع الأسد: غيل، مثل خيس، ولا يدخلها الهاء، والجمع غيول، قال عبد الله بن عجلان النهدي:
  جديدة سربال الشباب كأنها                      سقية بردي نمتها غيولها هكذا في العباب والصحاح والتهذيب، قال ابن بري: والغيول هنا جمع غيل، وهو الماء الذي يجري بين الشجر، لأن الماء يسقي والأجمة لا تسقي. الغيل: ع، وفي التبصير للحافظ: الغيل، بالكسر: أربعة مواضع. والمغيل والمتغيل، الثابت في الغيل والداخل فيه، قال المتنخل الهذلي يصف جارية:
  كالأيم ذي الطرة أو ناشئ ال                      بردي تحت الحفإ المغـيل

  والمغيال: الشجرة الملتفة الأفنان، الكثيرة الأوراق، الوارفة الظلال، وقد أغيل الشجر، وتغيل واستغيل: عظم والتف، الثانية نقلها الجوهري عن الأصمعي. والغيلة: المرأة السمينة، العظيمة، عن أبي عبيدة. الغيلة، بالكسر: ع. أيضا: الشقشقة، عن ابن الأعرابي وأنشد:
  أصهب هدار لكل أركب
  بغيلة تنسل نحو الأنبب أيضا: الخديعة والاغتيال. وقتله غيلة: خدعه فذهب به إلى موضع فقتله، نقله الجوهري، وقد اغتيل. وقال أبو بكر: الغيلة في كلام العرب: إيصال الشر أو القتل إليه من حيث لا يعلم ولا يشعر، وقال أبو العباس: قتله غيلة: إذا قتله من حيث لا يعلم، وفتك به: إذا قتله من حيث يراه، وهو غار غافل غير مستعد. وإبل أو بقر غيل، بضمتين: أي كثيرة، قال الأعشى:
  إني لعمر التي خطت مناسمها                      تخدي وسيق إليه الباقر الغيل الواحد غيول، حكى ذلك ابن جني، عن أبي عمرو الشيباني عن جده، وهكذا فسره أيضا أبو عبيدة، ويروى في البيت العيل أيضا بالعين المهملة، وقد تقدم. غيل: سمان، هكذا فسره أبو عبيدة أيضا. أبو الحارث غيلان بن عقبة بن بهيس بن مسعود بن حارثة بن عمرو بن ربيعة بن ساعدة بن كعب بن عوف بن ثعلبة بن ملكان بن عدي الرباب: اسم ذي الرمة الشاعر المشهور. غيلان: رجل كان بينه وبين قوم ذحول، أي أوتار، فحلف أن لا يسالمهم حتى يدخل عينيه التراب، أي يموت، فرهقوه يوما، أي أدركوه وهو على غرة، أي غفلة، فأيقن بالشر، فجعل يذر التراب على عينيه، ويقول: تحلل غيل، أي يا غيلان، ونظيره من الترخيم قراءة من قرأ:  يا مال ليقض علينا ربك  في وقت الشدة والاشتغال، يريهم أنه يصالحهم وأنه قد تحلل من يمينه، فلم يقبلوا ذلك منه وقتلوه. وأم غيلان: شجر السمر، كما في الصحاح، وقد قيل: إن ثمرها أحلى من العسل، كما في لعناية، أثناء الواقعة، قال شيخنا: وقول بعضهم: إنه بكسر الغين، وأنه سمي لكثرة وجود الغيلان أمامه هو مردود باطل. والغائلة: الحقد الباطن، اسم كالوابلة، يقال: فلان قليل الغائلة. الغائلة أيضا: الشر، كالمغالة، نقله الجوهري. وأغيلت الغنم: نتجت في السنة مرتين، وكذلك البقر، وعليه قول الأعشى:
  وسيق إله الباقر الغيل وتغيلوا: كثر أموالهم، أو كثروا، أنفسهم. الغيال، كشداد: الأسد، الذي في الغيل، قال عبد مناف بن ربع الهذلي:
  لما عرفت أبا عمرو رزمت لـه                      من بينهم رزمة الغيال في الغرف ويروى العيال بالعين. وأغيال، أو ذات أغيال: واد باليمامة، نقله الصاغاني. واغتال الغلام: سمن وغلظ، فهو مغتال. ومما يستدرك عليه: تراب غائل: أي كثير، ومنه قول لبيد:
  غولا من الترب غائلا وقد ذكر في غ-و-ل. والأغيل: الممتلئ العظيم، قال:
  يتبعن هيقا جافلا مضللا
  قعود جن مستقرا أغيلا والغوائل: خروق في الحوض، واحدها غائلة، عن ابن الأعرابي، وقد ذكر في غ-و-ل. وغال فلانا كذا وكذا: إذا وصل إليه منه شر، قال:
  وغال امرأ ما كان يخشى غوائله

  أي وصل إليه الشر من حيث لا يعلم فيستعد. واغتاله: إذا فعل به ذلك. والغيلة، بالفتح: فعلة من الاغتيال، وفي الحديث:  وأعوذ بك أن أغتال من تحتي  أي أدهى من حيث لا أشعر، يريد به الخسف. وقال أبو عمرو: الغيول: المنفرد من كل شيء، جمعه غيل، بضمتين. وثوب غيل، كسيد: واسع، وأرض غيلة كذلك. وامرأة غيلة: طويلة. والغيل من الأرض: الذي تراه قريبا وهو بعيد. والغيالة، بالكسر: السرقة، يقال: غلته غيالة وغيالا وغؤولا. وتغيل الأسد الشجر: دخله واتخذه غيلا. ومن اسمه غيلان جماعة غير غيلان ذي الرمة، وهم غيلان بن حريث الراجز، هكذا وقع في كتاب سيبويه، وقيل: غيلان حرب، قال ابن سيده: ولست منه على ثقة. وغيلان بن خرشة الضبي، وغيلان بن سلمة بن معتب الثقفي، وهذا له صحبة، أسلم بعد الطائف، وكان شاعرا. وغيلان بن عمرو، له صحبة أيضا، له ذكر في حديث أبي المليح الهذلي عن أبيه. وغيلان أيضا: من موالي النبي صلى الله عليه وسلم، له حديث ذكره ابن الدباغ. وغيلان بن دعمي بن إياد بن شهاب بن عمرو الإيادي، له وفادة، وكان يسمى أيضا حنيفا. وغيلان: جد أبي طالب محمد بن محمد بن لإبراهيم بن غيلان بن عبد الله بن غيلان البزاز، صدوق صالح، روى عنه أبو بكر الخطيب، مات ببغداد سنة 440، وإليه نسبت الغيلانيات، وهي أحاديث مجموعة في مجلدة تحتوي على أحد عشر جزءا، وهي عندي من تخريج الدار قطني، وقد رويتها بأسانيد عالية. والغيلانية: طائفة من القرية. قلت: نسبوا إلى غيلان بن أبي غيلان المقتول في القدر، وقد روى عن يعقوب بن عتبة. وغيلان بن معشر المغرائي. وغيلان بن جرير المعولي. وغيلان بن عبد الله. وغيلان بن غيلان الأنصاري. وغيلان بن عميرة: تابعيون.

##### Türkçe

**الغيل**: kadının, kendisine gelinirken çocuğunu emzirdiği süt; **ثعلب**’den; yani cima eder, dedi. **تأبط شرا**’nın annesi, ölümünden sonra onu mersiye ile anarken dedi: “Ve onu **غيلا** emzirmedim.” Yahut o, çocuğunu hamileyken, yani gebelik üzere iken emzirmesidir. O sütün adı da **الغيل**’dir. Çocuk onu içtiğinde zayıflar ve ondan dolayı hastalanır. Şeyhimiz dedi: İbarede daha açık olan, “**الغيل**: kadının çocuğunu emzirmesidir…” demesiydi; haşiye erbabından bazısı bunu böyle söyledi; bu açıktır; öyleyse düşün. Kadın çocuğunu **أغالت** etti; ve onu **أغيلته**: ona **الغيل** içirdi; ki o, kendisine gelinenin sütü yahut hamilenin sütüdür; o halde o kadın **مغيل** ve **مغيل**’dir; o yani çocuk **مغال** ve **مغيل**’dir. **امرؤ القيس** dedi:
  “Senin gibisi, hamile ki geceleyin geldim; ve emziren ki, onu, **مـغـيل** tılsımlar sahibinden oyaladım.”

Ve falan kimse çocuğunu **أغال** etti: annesine, onu emzirirken yaklaştığı zaman. O kadın kendi kendine **استغيلت**. İsim **الغيلة**’dir; kesre ile. Denir: “**أضرت الغيلة بولد فلان**”: annesine, onu emzirirken gelindiği zaman; yine annesi onu emzirirken hamile kaldığı zaman da böyledir. Hadiste: “**لقد هممت أن أنهى عن الغيلة حتى ذكرت أن فارس والروم يفعلونه فلا يضر أولادهم**”; bir rivayette: “**تفعل ذلك فلا يضيرهم**”. **ابن الأثير** dedi: fetha da bir dildir. Ve denildi: kesre isim içindir, fetha bir kere içindir. Ve denildi: fetha, ancak **الهاء**’nın hazfi ile sahih olur.

Ve **الغيل** fetha ile: dolgun, sulanmış, şişkin pazu; **الجوهري** onu nakletti. Ve **منظور بن مرثد الأسدي**’ye ait olarak inşad etti:
  “İki yan kıvrımında meyilli, topuklu bir kız;
  beyaz, iki pazusu **غيلين** olan.”

  “Benim gecemden ve iki Zeyd’in gecesinden daha kolaydır.”

Ve **عقب العيس إذا تمطين**.

**الغيل**: semiz, iri oğlan; dişisi **غيلة**; ikisinde de **المغتال** gibi; yani pazuda ve oğlanda. **المتنخل الهذلي** dedi:
  “**المغتال** bileğin dövmesi gibi; yükseldi,
  parmaklarını, alevlenmiş bir dövme ile.”

**ابن جني** dedi: **الفراء** dedi: dolgun bileğe ancak **مغتال** denildi; çünkü o, **الغول**’dendir; fakat güçlü değildir; çünkü bizde “**ساعد غيل**” vardır, onun manasında.

**الغيل** ayrıca: **الصحاح**’ta olduğu üzere, yer yüzü üzerinde akan su. Şeyhimizin sözü: musannifin sözü, onun fetha ile olduğuna sarihtir; **الصحاح** ve diğer ana kaynaklarda olan ise kesre iledir, bitti; yanlıştır; doğru olan fethadır; ve onun benzeri **الصحاح**’ta, **العباب**’da ve diğer ana kaynakların hepsindedir. Evet, kesre de onda bir dildir; **ابن سيده** onu nakletti. Bazıları dedi: **الغيل**: nehirlerde ve arklar içinde akan sulardan akan şeydir; ağaçlar arasında akan ise **الغلل**’dir. Hadiste: “**ما سقي بالغيل ففيه العشر، وما سقي بالدلو ففيه نصف العشر**”.

**الغيل**: bir şey üzerine çizdiğin çizgi.

Ayrıca: **أبي قبيس** dağının dibinde akmakta olan bir su; çamaşırcılar onun üzerinde yıkarlardı.

Ayrıca: içinde akan pınarlar bulunan her vadi ve benzeri.

**الليث** dedi: **الغيل**; **الغيضة**’den bir yerdir; içinde belirli bir su vardır. Ve inşad etti:
  “**غيل** taşları; yosunla sağlamca yerleşmiş.”

**الغيل**: onu yakın görürsün, hâlbuki uzaktır. Siyakının gereği, onun fetha ile olmasıdır. **العباب**’da olan: “araziden **الغيل**: onu yakın görürsün, hâlbuki uzaktır”; onu **سيد** gibi ضبط etti; öyleyse ona bak. Ve **غ-و-ل**’de geçti; **ابن خالويه**’den: “**أرض ذات غول**”, bu manada; öyleyse düşün.

Ayrıca: **ع**: **يلملم** yanında.

Ayrıca: **ع**, **اليمامة** yakınında; **نصر** onu söyledi.

Ayrıca: **بني جعدة**’ye ait bir vadi; iki dağ arasındadır; hurma ile doludur; üst tarafında **قشير**’den bir grup vardır; onda bir minber vardır; onunla **ولين الفلج** arasında yedi fersah, yahut sekiz vardır. **الفلج**: **جعدة** için büyük bir köydür; **نصر** onu söyledi.

Ayrıca: başka bir **ع**; bununla adlandırılır.

Ayrıca: içinde su bulunan her yer; vadiden ve benzerinden.

Ayrıca: elbisedeki alamet; cem‘i **أغيال**; **أبي عمرو**’dan. Ve onunla **كثير**’in sözü tefsir edildi:
  “Rüzgârların birbirine kattığı bir yaban; sanki o,
  **الأغيال**’in dokunduğu çizgili kumaşın süslemesi.”

Başkası dedi: **الغيل**: elbiselerden geniş olan. Ve “**ثوب غيل**” denildiğini iddia etti. **ابن سيده** dedi: **الغيل** hakkında iki sözün ikisi de zayıftır; bunu ancak bu tefsirde işittim.

**الغيل** kesre ile: çok, birbirine dolanmış ağaç; dikenli olmayan; içinde gizlenilir. **ابن بري** inşad etti:
  “Güçlü bir aslan yürür,
  kamışlar ve **غيل** arasında.”

Ve fetha ile de gelir. **أبو حنيفة** dedi: **الغيل**: kamış ve **الحلفاء** topluluğudur. **رؤبة** dedi:
  “Kamış **غيل**’inde ve karışık bir **خيس**’te.”

Cem‘i **أغيال**.

Ayrıca: **الأجمة**. Ve **كعب**’ın kasidesinde:
  “**عثر** karnında bir **غيل**; onun önünde bir **غيل**.”

Ayrıca: içinde su bulunan her vadi; ve gizli değildir ki bu geçti. Eğer önce “ve kesre ile de gelir” deseydi, tekrardan selamet bulurdu. Cem‘: **أغيال**.

Ve aslanın yeri: **غيل**; **خيس** gibi; ona **الهاء** girmez. Cem‘i **غيول**. **عبد الله بن عجلان النهدي** dedi:
  “Gençliğin elbisesi yeni; sanki o,
  **غيولها**’nın büyüttüğü kamış sulamasıdır.”

Bu, **العباب**’da, **الصحاح**’ta ve **التهذيب**’de böyledir. **ابن بري** dedi: **الغيول** burada **غيل**’in cem‘idir; o da ağaçlar arasında akan sudur; çünkü su sular, **الأجمة** sulamaz.

**الغيل**: **ع**. Ve hafızın **التبصير**’inde: **الغيل** kesre ile: dört yerdir.

**المغيل** ve **المتغيل**: **الغيل**’de sabit olan ve ona giren. **المتنخل الهذلي** bir cariyeyi vasfederek dedi:
  “Saç perçemli dul gibi; yahut kamışın yeni biteni gibi;
  **المـغـيل** **الحفإ** altında.”

**المغيال**: dalları birbirine dolanmış, yaprakları çok, gölgeleri bol ağaç. Ağaç **أغيل** oldu; ve **تغيل** etti; ve **استغيل** etti: büyüdü ve dolandı. İkincisini **الجوهري** **الأصمعي**’den nakletti.

**الغيلة**: semiz, iri kadın; **أبي عبيدة**’den.

**الغيلة** kesre ile: **ع**.

Ayrıca: **الشقشقة**; **ابن الأعرابي**’den. Ve inşad etti:
  “Kızıl, böğüren; her binene karşı;
  **بغيلة** ile, **الأنبب**’e doğru sıyrılır.”

Ayrıca: hile ve **الاغتيال**. “Onu **غيلة** ile öldürdü”: onu aldattı; onu bir yere götürdü; sonra onu öldürdü; **الجوهري** onu nakletti. Ve **اغتيل** olundu.

**أبو بكر** dedi: Arapların كلامında **الغيلة**: ona, bilmediği ve fark etmediği yerden şerri ulaştırmaktır yahut öldürmektir. **أبو العباس** dedi: “Onu **غيلة** ile öldürdü”: onu bilmediği yerden öldürdüğü zaman. “Ve onunla **فتك** etti”: onu, onu görürken öldürdüğü zaman; o ise gafil, hazırlıksızdır.

**إبل** yahut **بقر غيل**; iki damme ile: yani çok. **الأعشى** dedi:
  “Ben, izlerini toynakları çizmiş olana yemin olsun ki,
  o, yürür; ve ona doğru çok olan sığır sürülür.”

Tekili **غيول**; bunu **ابن جني**, **أبي عمرو الشيباني**’den, onun dedesinden hikâye etti. Ve bunu **أبو عبيدة** de böyle tefsir etti. Beyitte **العيل** de rivayet olunur; **العين** المهملة ile; ve geçti.

**غيل**: semizler; bunu **أبو عبيدة** de böyle tefsir etti.

**أبو الحارث غيلان بن عقبة بن بهيس بن مسعود بن حارثة بن عمرو بن ربيعة بن ساعدة بن كعب بن عوف بن ثعلبة بن ملكان بن عدي الرباب**: meşhur şair **ذي الرمة**’nin adıdır.

**غيلان**: kendisiyle bir kavim arasında **ذحول** vardı; yani kan davaları. Onlarla barışmayacağına yemin etti; ta ki iki gözüne toprak girinceye kadar; yani ölene kadar. Bir gün ona yetiştiler; yani onu, bir **غرة** üzere iken; yani gaflet üzere iken yakaladılar. Şerden emin oldu. Toprağı iki gözü üzerine saçmaya başladı ve diyordu: “**تحلل غيل**”; yani ey **غيلان**. Ve onun benzeri, **الترخيم**’den, şu okuyuşu okuyan kimsenin kıraati: “**يا مال ليقض علينا ربك**”; şiddet ve meşguliyet vaktinde; onlara, onlarla barıştığını ve yemininden çözülmüş olduğunu gösterirdi; fakat onlar bunu ondan kabul etmediler ve onu öldürdüler.

**أم غيلان**: **السمر** ağacı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denilmiştir ki onun meyvesi baldan daha tatlıdır; **لعناية**’da olduğu gibi; vakanın esnasında. Şeyhimiz dedi: Bazılarının sözü: onun **الغين**’in kesresi ile olduğu ve önünde **الغيلان**’ın çokluğundan dolayı adlandırıldığı; bu, reddedilmiş bâtıl bir sözdür.

**الغائلة**: içteki kin; **الوابلة** gibi bir isim. Denir: falan kimse az **الغائلة**’lidir.

**الغائلة** ayrıca: şer; **المغالة** gibi; **الجوهري** onu nakletti.

**أغيلت الغنم**: yılda iki kere doğurdu; sığır da böyledir. Ve onun üzerine **الأعشى**’nın sözü:
  “Ve ona doğru çok olan sığır sürülür.”

Ve **تغيلوا**: malları çoğaldı; yahut kendileri çoğaldılar.

**الغيال**; **شداد** vezninde: **الغيل**’de olan aslan. **عبد مناف بن ربع الهذلي** dedi:
  “**أبا عمرو**’yu tanıyınca, onun için bağladım,
  onların arasından, odalarda **الغيال**’in bir bağını.”

**العيال** da **العين** ile rivayet olunur.

Ve **أغيال** yahut **ذات أغيال**: **اليمامة**’da bir vadi; **الصاغاني** onu nakletti.

Ve oğlan **اغتال** etti: semizledi ve kalınlaştı; o halde o **مغتال**’dır.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **تراب غائل**: yani çok. Ve ondan **لبيد**’in sözü:
  “Topraktan bir **غولا**; çok olan bir **غائلا**.”

Ve **غ-و-ل**’de zikredildi.

**الأغيل**: dolgun, iri. Dedi:
  “Onlar, ürkek bir **هيقا**’yı takip ederler; kaçan, şaşırtan;
  cinin binek hayvanı; yerleşik, **أغيلا**.”

**الغوائل**: havuzda delikler; tekili **غائلة**; **ابن الأعرابي**’den. Ve **غ-و-ل**’de zikredildi.

Ve “falan kimseye şu ve şu **غال** etti”: ondan ona bir şer ulaştığı zaman. Dedi:
  “Ve bir kimseye, **غوائله**’nden korktuğu şeyi **غال** etti.”

Yani, şer ona, bilmediği bir yerden ulaşır da o da hazırlanır. Ve **اغتاله**: ona bunu yaptığı zaman. Ve **الغيلة** (fetha ile): **الاغتيال**’den bir fiildir. Ve hadiste: “Ve sana sığınırım ki altımdan **أغتال** edileyim”; yani, farkında olmadığım bir yerden daha hilekâr (bir şekilde); bununla yerin çökmesini kasteder. Ebû Amr dedi: **الغيول**: her şeyden tek başına olan; onun çoğulu **غيل**’dir, iki damme ile. Ve **ثوب غيل**, **سيد** gibi: geniş; ve **أرض غيلة** de böyledir. Ve **امرأة غيلة**: uzun boylu. Ve yerden **الغيل**: onu yakın görürsün, hâlbuki uzaktır. Ve **الغيالة** (kesra ile): hırsızlık; denir ki: onu **غيالة** ve **غيالا** ve **غؤولا** ile çaldı. Ve aslanın ağaca **تغيل** etmesi: ona girdi ve onu **غيلا** edindi. İsmi **غيلان** olanlardan bir cemaat vardır; **غيلان** Zî’r-Rumme’den başka; onlar: **غيلان بن حريث** er-recez şairi; **سيبويه**’nin kitabında böyle vaki olmuştur; ve denildi ki: **غيلان حرب**; **ابن سيده** dedi: Ben bundan emin değilim. Ve **غيلان بن خرشة الضبي**. Ve **غيلان بن سلمة بن معتب الثقفي**; bunun sohbeti vardır; Tâif’ten sonra Müslüman oldu; ve şair idi. Ve **غيلان بن عمرو**; onun da sohbeti vardır; babasından, Ebû’l-Melîh el-Huzelî’nin hadîsinde onun zikri vardır. Ve **غيلان** ayrıca: Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) mevlâlarından; onun bir hadisi vardır, onu **ابن الدباغ** zikretti. Ve **غيلان بن دعمي بن إياد بن شهاب بن عمرو الإيادي**; onun bir heyetle gelişi vardır; ve ayrıca **حنيفا** diye adlandırılırdı. Ve **غيلان**: **أبي طالب محمد بن محمد بن لإبراهيم بن غيلان بن عبد الله بن غيلان البزاز**’ın dedesi; doğru sözlü, salih; ondan Ebû Bekir el-Hatîb rivayet etti; 440 yılında Bağdat’ta öldü; ve ona nispetle **الغيلانيات** nispet edildi; o, on bir cüzü ihtiva eden bir ciltte toplanmış hadislerdir; ve o, bende, Dârakutnî’nin tahricindendir; ve ben onu yüksek isnadlarla rivayet ettim. Ve **الغيلانية**: köyden bir taife. Dedim: kader hususunda öldürülen **غيلان بن أبي غيلان**’a nispet edildiler; ve o, **يعقوب بن عتبة**’den rivayet etmiştir. Ve **غيلان بن معشر المغرائي**. Ve **غيلان بن جرير المعولي**. Ve **غيلان بن عبد الله**. Ve **غيلان بن غيلان الأنصاري**. Ve **غيلان بن عميرة**: tâbiîlerdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَالَتْ وَلَدَهَا
1 غَالَتْ وَلَدَهَا ذ , inf. n. غَيْلٌ [q. v.]: see 4. -A2- غَالَ فُلَانًا كَذَا Such a thing brought evil to such a one. (TA.)

٤
4 أَغَالَ ذ and أَغْيَلَ , (Mgh,) or أَغَالَ وَلَدَهُ (S, Msb) and أَغْيَلَهُ, (Msb,) He compressed the mother of his child while she was suckling it. (S, Mgh, * Msb.) ― -b2- And أَغَالَتْ and أَغْيَلَتْ, (Mgh,) or أَغَالَتْ وَلَدَهَا and أَغْيَلَتْهُ, (S, Msb, K,) She gave her child to drink what is termed غَيْل, (S, K, TA,) i. e. the milk of her who was compressed, or the milk of her who was pregnant: (TA:) or [accord. to common usage] she suckled her child while she was pregnant: (Mgh, Msb:) and وَلَدَهَا ↓ غَالَتْ, aor. تَغِيلُ, inf. n. غَيْلٌ, signifies [the same, or] she suckled her child while she was being compressed, or while she was pregnant. (TK.) [See also 10.] -A2- أَغْيَلَتْ said of sheep or goats, (O, K,) and of cows, (O, TA,) They brought forth twice in the year. (O, K, TA.) -A3- See also the next paragraph.

تغيّل الشَّجَرُ
5 تغيّل الشَّجَرُ ذ The trees became tangled, or abundant and dense, (As, S, K,) in their branches, having leafy coverings or shades; as also ↓ أَغْيَلَ and ↓ اِسْتَغْيَلَ: (K:) or all signify the trees became large, and tangled, or abundant and dense. (TA.) ― -b2- And تغيّلوا They became many: (O, K:) and (so in the O, but in the K “ or ”) their cattle, or possessions, became many. (O, K.) -A2- تغيّل He entered the غِيل [i. e. thicket, or covert]. (O.) And تغيّل الشَّجَرَ He (a lion) entered among the trees, and took them as a غِيل [or covert. (TA.)

اغتالهُ
8 اغتالهُ ذ He did evil to him without his knowing whence it came so that he might prepare himself. (TA.) It is said in a trad., أَعُوذُ بِكَ أَنْ أُغْتَالَ مِنْ تَحْتِى i. e. [I seek protection by Thee from] my being the object of an event's befalling me whence I shall not know; meaning thereby the sinking [into the ground] and being swallowed up. (TA.) الاِغْتِيَالُ and الغِيلَةُ are syn. in a sense expl. below. (S, O, K.) See the latter word below: and see also 8 in art. غول. One says, اُغْتِيلَ, meaning He was deceived, and taken to a place, and [there] slain. (TA.) -A2- اغتال said of a boy, He became thick and fat. (S, K.)

اِسْتَغْيَلَتْ
10 اِسْتَغْيَلَتْ ذ , said of a woman, a verb of which the subst. is غِيلَةٌ [q. v.]: (K:) [accord. to the context in the K, in which the meaning is not clearly indicated, it seems to signify She suckled her child while being compressed, or while pregnant; like أَغَالَتْ for أَغَالَتْ وَلَدَهَا; and this I believe to be the right meaning: or] it signifies she was compressed while suckling a child, or while pregnant. (TK.) -A2- See also 5, first sentence.

غَيْلٌ
غَيْلٌ ذ : see غِيلَةٌ, first sentence, in two places. ― -b2- As some say, (Msb,) it signifies The milk with which a woman suckles while she is being compressed, (S, Msb, K, TA,) or while she is pregnant: (S, K, TA:) you say, سَقَتْهُ غَيْلًا, (Msb,) or الغَيْلَ, (K, TA,) i. e. She gave him to drink such milk. (TA.) -A2- Also Water running upon the surface of the earth; (S, Mgh, O, Msb, K;) thus correctly, with fet-h; but ↓ غِيلٌ, with kesr, is a dial. var. thereof, mentioned by ISd: (TA:) both are said to signify water running amid trees: (Ham p. 555:) IB says that the former signifies thus; and that its pl. is غُيُولٌ: and it is also said to signify water running in rivers or rivulets, and in streamlets for irrigation: (TA:) and by some, to signify water running amid stones, in the interior of a valley. (Ham ubi suprà.) It is said in a trad., that in the case of that [produce] which is irrigated by the water thus termed (مَا سُقِىَ بَالغَيْلِ, S, Mgh, O, Msb, TA, or غَيْلًا, Mgh) there shall be [given for the poor-rate] the tenth; (S, Mgh, O, Msb, TA;) and in the case of that which is irrigated by the bucket, half of the tenth. (S, TA.) [See also an ex. voce صُبَابَةٌ.] ― -b2- And Any valley in which are flowing springs: (K:) or a place in a collection of tangled, or abundant and dense, trees, in which is water running upon the surface of the earth: (Lth, TA:) and any place in which is water, (K, TA,) such as a valley and the like: (TA:) and ↓ غِيلٌ, with kesr, signifies any valley in which is water; and the pl. of this is أَغْيَالٌ [a pl. of pauc.] and غُيُولٌ. (K.) ― -b3- See also غِيلٌ. -A3- Also A plump, full, سَاعِد [or fore arm]; (S, O, K;) and so ↓ مُغْتَالٌ: (K:) the latter said by Fr to be applied to a wrist as meaning full because from الغَوْلُ; but this saying is not valid, as غَيْلٌ is found in the same sense. (IJ, TA.) [See an ex. of the former in a verse cited voce طَفْلٌ.] And A fat, big, boy; as also ↓ مُغْتَالٌ: (K:) fem. of the former غَيْلَةٌ; (TA;) which is applied to a woman as meaning fat; (S, K;) or a fat, big, woman. (AO, TA.) ― -b2- See also غَيِّلٌ, in two places. -A4- Also The ornamental, or figured, or variegated, border (syn. عَلَم) in a garment: (AA, K:) pl. أَغْيَالٌ. (AA, TA.) ― -b2- And A line that one makes, or marks, upon a thing. (K.)

غِيلٌ
غِيلٌ ذ A thicket; or trees in a tangled, confused, or dense, state: (As, S, O:) or an abundance of such trees, (K, TA,) not thorn-trees, amid which one may conceal himself: (TA:) and ↓ غَيْلٌ signifies the same: (K:) and the former, a collection of reeds or canes, and of [the kind of high, coarse, grass called] حَلْفَآء: (K:) and i. q. أَجَمَةٌ [i. e. a collection, or an abundant collection, of tangled, confused, or dense, trees, or of reeds or canes]: (S, O, K) [and in like manner ↓ غَيْلَةٌ, occurring in the Deewلn of the Hudhalees, is expl. by Freytag, as signifying “ saltus: ”] and the place [meaning covert] of the lion: it may not have the termination ة: the pl. is غُيُولٌ; (S, O;) and غَيَايِيلُ is said to be an anomalous pl. of غِيلٌ. (O and TA in art. عيل, voce عَيَّالٌ, q. v.) ― -b2- See also غَيْلٌ, in two places.

غَيْلَةٌ
غَيْلَةٌ ذ : see غِيلَةٌ. ― -b2- Also A single act of اِغْتِيَال [q. v. voce غِيلَةٌ]. (TA.) -A2- See also غِيلٌ. -A3- It is also fem. of the epithet غَيْلٌ [q. v.]. (TA.)

غِيلَةٌ
غِيلَةٌ ذ and ↓ غَيْلٌ signify the same; (Mgh, O, Msb); i. e. The compressing one's wife while she is suckling: (Mgh, Msb:) thus expl. by AO as stated by A'Obeyd: (Mgh:) and thus the former signifies accord. to El-'Alkamee; and so says Mلlik: or, accord. to El-Munلwee, it signifies the compressing one's wife while she is suckling or pregnant: or, accord. to ISk, a woman's suckling while pregnant: (from a marginal note in a copy of the Jلmi' es-Sagheer of Es-Suyootee, in explanation of a trad. mentioned in what here follows, commencing with the words لَقَدْ هَمَمْتُ:) and ↓ غَيْلٌ has this last signification (Mgh, TA) accord. to Ks: (Mgh:) غِيلَةٌ is the subst. from اِسْتَغْيَلَتْ: (K:) and IAth says that ↓ غَيْلَةٌ is a dial. var. thereof; or, as some say, this denotes a single act [of what is termed غِيلَة]; or the pronunciation with fet-h is not allowable unless with the elision of the ة. (TA.) One says, أَضَرَّتِ الغِيلَةُ بِوَلَدِ فُلَانٍ, meaning His mother's being compressed while she was suckling him [injured the child of such a one], and likewise his mother's being pregnant while she was suckling him. (S, O.) [But] in a trad. is related the saying, (of the Prophet, O) “ Verily I had intended to forbid الغِيلَة (S, Mgh, * O, Msb, K) until I remembered that the Persians and the Greeks practise it and it does not injure their children. ” (Mgh, O, Msb.) [See also 4 in art. فسد.] ― -b2- Also The act of deceiving, or beguiling: (K:) and i. q. ↓ اِغْتِيَالٌ: (S, O, K: [see 8, and غِيلَةٌ, as expl. in art. غول:]) accord. to Aboo-Bekr, in the language of the Arabs it signifies the causing evil, or slaughter, to come to another from an unknown quarter. (TA.) One says, قَتَلَهُ غِيلَةً, meaning He deceived, or, beguiled, him, and went with him, or took him, to a place, and slew him (S, O, K) when he reached it: (S, O:) or he slew him at unawares. (Abu-l- 'Abbلs, TA.) -A2- Also The شَقْشِقَة [or faucial bag of the he-camel]. (IAar, K.)

أُمُّ غَيْلَانَ
أُمُّ غَيْلَانَ ذ [in Pers. مُغَيْلَان] A species of the [trees called] غِضَاه; (Mgh, Msb;) the [species of lote-] trees called سِدْر; (S, O, K, TA;) the fruit of which is said to be sweeter than honey: the saying, of some, that it is with kesr to the غ, and that it is thus called because the غِيلان [pl. of غُولٌ] are often found before it, is rejected and false: (TA:) Lth and ISh say that it is the same as the طَلْح [q. v.]. (TA in art. طلح.)

غَيُولٌ
غَيُولٌ ذ , as stated by IJ, on the authority of Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee, who had it from his grandfather, is sing. of غُيُلٌ, (TA,) which is an epithet applied to oxen, or bulls and cows, (AO, IJ, O, K, TA, [نَفَرٌ in the CK being a mistake for بَقَرٌ,]) and to camels, (K,) signifying Numerous: and also [in the K “ or ”] fat. (AO, IJ, O, K.) ― -b2- And, applied to anything, Alone; solitary: pl. غُيُلٌ. (AA, TA.)

غَيِّلٌ
غَيِّلٌ ذ , like سَيِّدٌ, (O, TA,) in the K ↓ غَيْلٌ, but this latter is said by ISd to be of weak authority, (TA,) applied to a garment, Wide, or ample. (O, K, TA.) And so غَيِّلَةٌ applied to a land: (O, TA: [mentioned also in art. غول:]) or, as some say, غَيِّلٌ, thus applied, (O, TA,) but accord. to the context in the K ↓ غَيْلٌ, (TA,) signifies Such as one judges to be of little extent, though it is far extending: (O, K, * TA:) and ذَاتُ غَوْلٍ, so applied, has been mentioned in art. غول as having this meaning. (TA.) And غَيِّلَةٌ applied to a woman signifies Tall: (O, TA:) and so does ذَاتُ غَوْلٍ. (TA in art. غول.)

الغَيَّالُ
الغَيَّالُ ذ The lion: (K) or the lion that is in the غِيل [or covert]. (O.)

غَائِلٌ
غَائِلٌ ذ Much, or abundant, dust or earth. (TA.)

غَائِلَةٌ
غَائِلَةٌ ذ Rancour, malevolence, malice, or spite, that is covert, or concealed. (K.) And Evil, or mischief; as also ↓ مَغَالَةٌ: (S, K:) thus in the saying فُلَانٌ قَلِيلُ الغَائِلَةِ and ↓ المَغَالَةِ [Such a one is a person of little evil or mischief]. (S.) ― -b2- See also the same word in art. غول.

أَغْيَلُ
أَغْيَلُ ذ Full; big, or large. (TA.)

مُغَالٌ
مُغَالٌ ذ (Mgh, K) and ↓ مُغْيَلٌ (S, Mgh, K) A child given to drink what is termed غَيْل: (S, * K: [See 4:]) or suckled while its mother is pregnant. (Mgh.)

مُغْيَلٌ
مُغْيَلٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُغِيلٌ
مُغِيلٌ ذ (S, Mgh, Msb, K) and مُغْيِلٌ (Mgh, Msb, K) A woman giving her child to drink what is termed غَيْل: (S, K: [see 4:]) or suckling it while she is pregnant. (Mgh, Msb.)

مَغَالَةٌ
مَغَالَةٌ ذ : see غَائِلَةٌ, in two places.

مُغَيِّلٌ
مُغَيِّلٌ ذ [in the CK مُغَيَّل] and ↓ مُتَغِيِّلٌ Continuing, or remaining fixed, or stationary, in the غِيل [meaning thicket, or covert, in the CK غَيْل]: and entering therein. (K, TA.)

مِغْيَالٌ
مِغْيَالٌ ذ A tree (شَجَرَةٌ) having tangled, or abundant and dense, branches, with leafy coverings or shades. (K.)

مُغْتَالٌ
مُغْتَالٌ ذ : see غَيْلٌ, latter half, in two places.

مُتَغَيِّلٌ
مُتَغَيِّلٌ ذ : see مُغَيِّلٌ.

##### Türkçe

**غَالَتْ وَلَدَهَا**
1 **غَالَتْ وَلَدَهَا** ذ , mastar ismi **غَيْلٌ** [bkz.]: 4’e bak. -A2- **غَالَ فُلَانًا كَذَا** Böyle bir şey, falancaya böylece kötülük getirdi. (TA.)

٤
4 **أَغَالَ** ذ ve **أَغْيَلَ** , (Mgh,) yahut **أَغَالَ وَلَدَهُ** (S, Msb) ve **أَغْيَلَهُ**, (Msb,) O, çocuğunun annesini, o onu emzirirken sıkıştırdı. (S, Mgh, * Msb.) ― -b2- Ve **أَغَالَتْ** ve **أَغْيَلَتْ**, (Mgh,) yahut **أَغَالَتْ وَلَدَهَا** ve **أَغْيَلَتْهُ**, (S, Msb, K,) O, çocuğuna **غَيْل** diye adlandırılan şeyi içirdi; (S, K, TA,) yani sıkıştırılmış olanın sütünü, yahut gebe olanın sütünü: (TA:) yahut [yaygın kullanıma göre] o, gebe iken çocuğunu emzirdi: (Mgh, Msb:) ve **وَلَدَهَا** ↓ **غَالَتْ**, muzârîsi **تَغِيلُ**, mastar ismi **غَيْلٌ**, [aynısını, yahut] o, sıkıştırılırken çocuğunu emzirdi, yahut gebe iken. (TK.) [Ayrıca 10’a bak.] -A2- **أَغْيَلَتْ** koyunlar yahut keçiler hakkında söylenir, (O, K,) ve inekler hakkında, (O, TA,) Onlar yılda iki defa doğurdular. (O, K, TA.) -A3- Ayrıca bir sonraki paragrafa bak.

**تغيّل الشَّجَرُ**
5 **تغيّل الشَّجَرُ** ذ Ağaçlar, dallarında dolaşık oldu, yahut bol ve sık oldu, (As, S, K,) yaprak örtüleri yahut gölgeleri olarak; bunun gibi ↓ **أَغْيَلَ** ve ↓ **اِسْتَغْيَلَ**: (K:) yahut hepsi, ağaçlar büyüdü ve dolaşık oldu, yahut bol ve sık oldu, demektir. (TA.) ― -b2- Ve **تغيّلوا** Onlar çoğaldılar: (O, K:) ve (O’da böyle, fakat K’da “yahut”) onların davarları, yahut malları, çoğaldı. (O, K.) -A2- **تغيّل** O, **غِيل**’e [yani sık ağaçlığa, yahut sığınağa] girdi. (O.) Ve **تغيّل الشَّجَرَ** O (bir aslan) ağaçların arasına girdi ve onları bir **غِيل** [yahut sığınak] edindi. (TA.)

**اغتالهُ**
8 **اغتالهُ** ذ O, ona, nereden geldiğini bilmeyeceği şekilde, kendini hazırlasın diye, kötülük etti. (TA.) Bir rivayette şöyle denir: **أَعُوذُ بِكَ أَنْ أُغْتَالَ مِنْ تَحْتِى** yani [Sana sığınırım ki] bana, nereden olduğunu bilmeyeceğim bir olay isabet etsin; bununla yerin çökmesini ve yutulup gitmeyi kasteder. (TA.) **الاِغْتِيَالُ** ve **الغِيلَةُ** aşağıda açıklanan bir manada eşanlamlıdır. (S, O, K.) Aşağıda son söze bak; ve ayrıca غول maddesinde 8’e de bak. Şöyle denir: **اُغْتِيلَ**, yani O aldatıldı, bir yere götürüldü ve [orada] öldürüldü. (TA.) -A2- **اغتال** bir oğlan hakkında söylenir: O, kalınlaştı ve şişmanladı. (S, K.)

**اِسْتَغْيَلَتْ**
10 **اِسْتَغْيَلَتْ** ذ , bir kadın hakkında söylenir; bunun ismi **غِيلَةٌ** olan bir fiildir [bkz.]: (K:) [K’daki bağlama göre, manası açıkça belirtilmemişken, şu manaya geldiği görünür: O, sıkıştırılırken çocuğunu emzirdi, yahut gebe iken; **أَغَالَتْ**’in **أَغَالَتْ وَلَدَهَا** yerine olması gibi; ve bunun doğru mana olduğuna inanırım: yahut] şu manaya gelir: O, bir çocuğu emzirirken, yahut gebe iken, sıkıştırıldı. (TK.) -A2- Ayrıca 5’in ilk cümlesine bak.

**غَيْلٌ**
**غَيْلٌ** ذ : iki yerde, **غِيلَةٌ**’nin ilk cümlesine bak. ― -b2- Bazılarının dediğine göre, (Msb,) şu manaya gelir: bir kadının, sıkıştırılırken, (S, Msb, K, TA,) yahut gebe iken, (S, K, TA,) emzirdiği süt; şöyle dersin: **سَقَتْهُ غَيْلًا**, (Msb,) yahut **الغَيْلَ**, (K, TA,) yani O, ona böyle süt içirdi. (TA.) -A2- Ayrıca: yeryüzünün yüzeyi üzerinde akan su; (S, Mgh, O, Msb, K;) doğru olan böyledir, fetḥ ile; fakat ↓ **غِيلٌ**, kesr ile, bunun bir lehçe varyantıdır; ISd tarafından zikredilmiştir: (TA:) ikisinin de, ağaçlar arasında akan su manasına geldiği söylenir: (Ham s. 555:) IB der ki birincisi bu manaya gelir; ve onun çoğulu **غُيُولٌ**’dür: ve ayrıca, nehirlerde yahut küçük ırmaklarda ve sulama için küçük akarsularda akan su manasına geldiği de söylenir: (TA:) ve bazılarınca, taşlar arasında, bir vadinin iç kısmında akan su manasına gelir. (Ham, yukarıda anılan yer.) Bir rivayette şöyle denir: böyle adlandırılan su ile sulanan ( **مَا سُقِىَ بَالغَيْلِ**, S, Mgh, O, Msb, TA, yahut **غَيْلًا**, Mgh) şey hakkında, [zekât olarak] onda bir verilecektir; (S, Mgh, O, Msb, TA;) ve kova ile sulanan hakkında, onda birin yarısı. (S, TA.) [Ayrıca صُبَابَةٌ lafzında bir örneğe bak.] ― -b2- Ve: içinde akan pınarlar bulunan herhangi bir vadi: (K:) yahut dolaşık, yahut bol ve sık, ağaçların bir topluluğu içinde, yeryüzünün yüzeyi üzerinde akan su bulunan bir yer: (Lth, TA:) ve içinde su bulunan herhangi bir yer, (K, TA,) vadi ve benzeri gibi: (TA:) ve ↓ **غِيلٌ**, kesr ile, içinde su bulunan herhangi bir vadi manasına gelir; bunun çoğulu **أَغْيَالٌ** [kıllet çoğulu] ve **غُيُولٌ**’dür. (K.) ― -b3- Ayrıca **غِيلٌ**’e bak. -A3- Ayrıca: dolgun, tam, **سَاعِد** [yahut önkol]; (S, O, K;) ve bunun gibi ↓ **مُغْتَالٌ**: (K:) ikincisinin, Fr tarafından, bileğe “dolgun” manasıyla, **الغَوْلُ**’den olduğu için uygulandığı söylenmiştir; fakat bu söz geçerli değildir; zira **غَيْلٌ** aynı manada bulunmuştur. (IJ, TA.) [Birincinin bir örneğine طَفْلٌ lafzında zikredilen bir beyitte bak.] Ve: şişman, iri, bir oğlan; bunun gibi ↓ **مُغْتَالٌ**: (K:) birincinin müennesi **غَيْلَةٌ**’dir; (TA;) bu, bir kadına “şişman” manasıyla uygulanır; (S, K;) yahut şişman, iri, bir kadın. (AO, TA.) ― -b2- Ayrıca iki yerde **غَيِّلٌ**’e bak. -A4- Ayrıca: bir elbisede süslü, yahut nakışlı, yahut alacalı, kenar (eşanlamlısı **عَلَم**): (AA, K:) çoğulu **أَغْيَالٌ**. (AA, TA.) ― -b2- Ve: bir şey üzerine yapılan, yahut işaretlenen, bir çizgi. (K.)

**غِيلٌ**
**غِيلٌ** ذ Bir sık ağaçlık; yahut dolaşık, karışık, yahut sık, halde ağaçlar: (As, S, O:) yahut böyle ağaçların çokluğu, (K, TA,) dikenli ağaçlar olmayan, aralarında kişinin gizlenebileceği: (TA:) ve ↓ **غَيْلٌ** aynı manaya gelir: (K:) ve birincisi, kamışların yahut sazların bir topluluğu ve [yüksek, kaba ot türü] **حَلْفَآء**’dan: (K:) ve **أَجَمَةٌ** ile aynı manadadır [yani dolaşık, karışık, yahut sık, ağaçların, yahut kamışların yahut sazların bir topluluğu, yahut bol topluluğu]: (S, O, K) [ve benzer şekilde ↓ **غَيْلَةٌ**, Hudheylîlerin Dîvân’ında vârid olup, Freytag tarafından “saltus” manasıyla açıklanmıştır:] ve aslanın yeri [sığınak manasında]; onda ة sonu bulunmayabilir: çoğulu **غُيُولٌ**’dür; (S, O;) ve **غَيَايِيلُ**’ün, **غِيلٌ**’ün şâz bir çoğulu olduğu söylenir. (O ve TA, عيل maddesinde, **عَيَّالٌ** lafzında, bkz.) ― -b2- Ayrıca iki yerde **غَيْلٌ**’e bak.

**غَيْلَةٌ**
**غَيْلَةٌ** ذ : **غِيلَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca: **اِغْتِيَال**’in tek bir defası [bkz. **غِيلَةٌ** lafzında **اِغْتِيَال**]. (TA.) -A2- Ayrıca **غِيلٌ**’e bak. -A3- Ve ayrıca, sıfat **غَيْلٌ**’ün müennesidir [bkz.]. (TA.)

**غِيلَةٌ**
**غِيلَةٌ** ذ ve ↓ **غَيْلٌ** aynı manaya gelir; (Mgh, O, Msb); yani: kişi, karısını, o emzirirken sıkıştırması: (Mgh, Msb:) AO tarafından, A'Obeyd’in naklettiği üzere, böyle açıklanmıştır: (Mgh:) ve El-'Alkamee’ye göre birincisi bu manaya gelir; ve Mâlik de böyle der: yahut El-Munâwee’ye göre, karısını, o emzirirken yahut gebe iken, sıkıştırması manasına gelir: yahut ISk’ye göre, kadının gebe iken emzirmesi: (Es-Suyootee’nin **Jâmi' es-Sagheer**’inin bir nüshasının kenar notundan; burada ardından gelen yerde zikredilen bir rivayetin açıklamasında; **لَقَدْ هَمَمْتُ** sözleriyle başlayan:) ve ↓ **غَيْلٌ** bu son manaya gelir (Mgh, TA) Ks’ye göre: (Mgh:) **غِيلَةٌ**, **اِسْتَغْيَلَتْ**’ten isimdir: (K:) ve IAth der ki ↓ **غَيْلَةٌ** bunun bir lehçe varyantıdır; yahut bazılarının dediği gibi, bu, tek bir defayı ifade eder [**غِيلَة** diye adlandırılan şeyden]; yahut fetḥ ile telaffuz, ancak ة’nin hazfi ile caizdir. (TA.) Şöyle denir: **أَضَرَّتِ الغِيلَةُ بِوَلَدِ فُلَانٍ**, yani onun annesinin, onu emzirirken sıkıştırılmış olması [falancanın çocuğuna zarar verdi], ve aynı şekilde onun annesinin, onu emzirirken gebe olması. (S, O.) [Fakat] bir rivayette şu söz nakledilir: (Peygamber’in sözü, O) “Şüphesiz ben **الغِيلَة**’yi yasaklamayı kastetmiştim (S, Mgh, * O, Msb, K) ta ki Farsların ve Rumların onu yaptıklarını ve bunun onların çocuklarına zarar vermediğini hatırlayana kadar.” (Mgh, O, Msb.) [Ayrıca فسد maddesinde 4’e bak.] ― -b2- Ayrıca: aldatma, yahut kandırma fiili: (K:) ve ↓ **اِغْتِيَالٌ** ile aynı manadadır: (S, O, K: [8’e ve غول maddesinde açıklandığı üzere **غِيلَةٌ**’ye bak:]) Aboo-Bekr’e göre, Arapların dilinde, bir başkasına, bilinmeyen bir taraftan, kötülük yahut boğazlama gelmesini sağlamak manasına gelir. (TA.) Şöyle denir: **قَتَلَهُ غِيلَةً**, yani O, onu aldattı, yahut kandırdı, onunla gitti, yahut onu bir yere götürdü, ve ona ulaştığında onu öldürdü; (S, O, K) (S, O:) yahut onu gafil avlayarak öldürdü. (Abu-l- 'Abbâs, TA.) -A2- Ayrıca: **شَقْشِقَة** [yahut erkek devenin boğaz kesesi]. (IAar, K.)

**أُمُّ غَيْلَانَ**
**أُمُّ غَيْلَانَ** ذ [Farsçada **مُغَيْلَان**] **غِضَاه** denilen [ağaçların] bir türü; (Mgh, Msb;) **سِدْر** denilen [lote-] ağaç türü; (S, O, K, TA;) meyvesinin baldan daha tatlı olduğu söylenir: bazılarının, غ’ye kesr verileceği ve **غِيلان**’ın [**غُولٌ**’ün çoğulu] onun önünde çokça bulunduğu için böyle adlandırıldığı sözü reddedilir ve yanlıştır: (TA:) Lth ve ISh, onun **طَلْح** ile aynı olduğunu söyler. (TA, طلح maddesinde.)

**غَيُولٌ**
**غَيُولٌ** ذ , IJ’nin belirttiğine göre, dedesinden alan Aboo-'Amr Esh-Sheybânee’nin rivayetine dayanarak, **غُيُلٌ**’ün müfredidir, (TA,) bu da, öküzlere, yahut boğalara ve ineklere, (AO, IJ, O, K, TA, [CK’deki **نَفَرٌ**’ün **بَقَرٌ** yerine bir hata olmasıyla,]) ve develere, (K,) “çok” manasında bir sıfattır: ve ayrıca [K’da “yahut”] şişman. (AO, IJ, O, K.) ― -b2- Ve, herhangi bir şeye uygulanınca: tek; yalnız: çoğulu **غُيُلٌ**. (AA, TA.)

**غَيِّلٌ**
**غَيِّلٌ** ذ , **سَيِّدٌ** gibi, (O, TA,) K’da ↓ **غَيْلٌ**, fakat bu ikincisinin ISd tarafından zayıf rivayetli olduğu söylenir, (TA,) bir elbiseye uygulanınca: geniş, yahut bol. (O, K, TA.) Ve **غَيِّلَةٌ** bir araziye uygulanınca da böyledir: (O, TA: [غول maddesinde de zikredilmiştir:]) yahut bazılarının dediğine göre, böyle uygulanınca **غَيِّلٌ**, (O, TA,) fakat K’daki bağlama göre ↓ **غَيْلٌ**, (TA,) şu manaya gelir: az genişlikte olduğu sanılan, hâlbuki çok uzanan. (O, K, * TA:) ve böyle uygulanınca **ذَاتُ غَوْلٍ**, bu manayla غول maddesinde zikredilmiştir. (TA.) Ve **غَيِّلَةٌ** bir kadına uygulanınca: uzun boylu manasına gelir: (O, TA:) ve **ذَاتُ غَوْلٍ** de böyledir. (TA, غول maddesinde.)

**الغَيَّالُ**
**الغَيَّالُ** ذ Aslan: (K) yahut **غِيل**’de [yahut sığınakta] bulunan aslan. (O.)

**غَائِلٌ**
**غَائِلٌ** ذ Çok, yahut bol, toz yahut toprak. (TA.)

**غَائِلَةٌ**
**غَائِلَةٌ** ذ Gizli, yahut saklı, kin, düşmanlık, kötülük besleme, yahut garez. (K.) Ve kötülük, yahut fesat; bunun gibi ↓ **مَغَالَةٌ**: (S, K:) şu sözde olduğu gibi: **فُلَانٌ قَلِيلُ الغَائِلَةِ** ve ↓ **المَغَالَةِ** [Falanca, kötülüğü yahut fesadı az olan bir kimsedir]. (S.) ― -b2- Ayrıca غول maddesinde aynı kelimeye bak.

**أَغْيَلُ**
**أَغْيَلُ** ذ Dolu; iri, yahut büyük. (TA.)

**مُغَالٌ**
**مُغَالٌ** ذ (Mgh, K) ve ↓ **مُغْيَلٌ** (S, Mgh, K) **غَيْل** diye adlandırılan şeyi içirilen çocuk: (S, * K: [4’e bak:]) yahut annesi gebe iken emzirilen. (Mgh.)

**مُغْيَلٌ**
**مُغْيَلٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**مُغِيلٌ**
**مُغِيلٌ** ذ (S, Mgh, Msb, K) ve **مُغْيِلٌ** (Mgh, Msb, K) **غَيْل** diye adlandırılan şeyi çocuğuna içiren kadın: (S, K: [4’e bak:]) yahut o gebe iken onu emziren. (Mgh, Msb.)

**مَغَالَةٌ**
**مَغَالَةٌ** ذ : iki yerde **غَائِلَةٌ**’ye bak.

**مُغَيِّلٌ**
**مُغَيِّلٌ** ذ [CK’de **مُغَيَّل**] ve ↓ **مُتَغِيِّلٌ** **غِيل**’de (CK’de **غَيْل** manasında) devam eden, yahut sabit kalan, yahut yerleşik duran: ve oraya giren. (K, TA.)

**مِغْيَالٌ**
**مِغْيَالٌ** ذ Dalları dolaşık, yahut bol ve sık, yaprak örtüleri yahut gölgeleri olan bir ağaç (**شَجَرَةٌ**). (K.)

**مُغْتَالٌ**
**مُغْتَالٌ** ذ : **غَيْلٌ**’e bak, son yarısı, iki yerde.

**مُتَغَيِّلٌ**
**مُتَغَيِّلٌ** ذ : **مُغَيِّلٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَالَ
غَالَ ( y )  I ( n. ac. غَيْل 1 ),
a.  Gave suck ( pregnant woman ).

أَغْيَلَ
أَغْيَلَ IV , (
a.  ا or ي ),  see I .

b.  )ي( Was thick, dense ( tree ).

c.  Brought forth twice in the year ( sheep ).

تَغَيَّلَ
تَغَيَّلَ V ,  اِسْتَغْيَلَ X ( y ),
a.  see IV (b) .

غَيْل
غَيْل 1 ,
a.  Milk of a pregnant woman.

b.  Running water; streamlet.

c.  Plump.

d.  see 2 (b) .

غِيْل
غِيْل 2 , ( pl. غُيُوْل 27 ,  أَغْيَاْل 38 ),
a.  Bushy tree.

b.  Thicket, jungle; reedbank; morass, swamp.

غِيْلَة
غِيْلَة 2t ,
a.  Subterfuge, stratagem, craft; treachery.

غَاْيِلَة
غَاْيِلَة 21t , ( pl. غَوَاْيِلُ 41 ),
a.  Malevolence, spite, malice; grudge.

b.  Evil, mischief.

مِغْيَاْل
مِغْيَاْل 45 ,
a.  Bushy, tangled.

غَال
غَال [ 1A ] , ( pl. غَالَة )
a.  [ coll. ], Lock, bolt.

غَيْلَم
غَيْلَم
a.  Tortoise.

b.  Curly-haired youth.

##### Türkçe

غَالَ
غَالَ ( y ) I ( n. ac. **غَيْل** 1 ),
a. Gebe kadın) süt verdi.

أَغْيَلَ
أَغْيَلَ IV , (
a. **ا** veya **ي** ), I’e bak.

b. )**ي**( Ağaç) kalın, sık oldu.

c. Koyun) yılda iki defa doğurdu.

تَغَيَّلَ
تَغَيَّلَ V , **اِسْتَغْيَلَ** X ( y ),
a. IV (b)’ye bak.

غَيْل
**غَيْل** 1 ,
a. Gebe kadının sütü.

b. Akan su; küçük dere.

c. Tombul.

d. 2 (b)’ye bak.

غِيْل
**غِيْل** 2 , ( pl. **غُيُوْل** 27 , **أَغْيَاْل** 38 ),
a. Gür ağaç.

b. Sıklık, orman; sazlık; bataklık, sazlık bataklık.

غِيْلَة
**غِيْلَة** 2t ,
a. Hile, düzen, kurnazlık; ihanet.

غَاْيِلَة
**غَاْيِلَة** 21t , ( pl. **غَوَاْيِلُ** 41 ),
a. Kötü niyet, kin, fesat; garez.

b. Kötülük, fesat.

مِغْيَاْل
**مِغْيَاْل** 45 ,
a. Gür, dolaşık.

غَال
**غَال** [ 1A ] , ( pl. **غَالَة** )
a. [ toplu isim ], kilit, sürgü.

غَيْلَم
**غَيْلَم**
a. Kaplumbağa.

b. Kıvırcık saçlı delikanlı.
