# غيم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غيم

| | ( *!الغَيْمُ : السَّحَابُ ) كما في الصَّحَاحِ ، | وقيل : هو أن لا تَرَى شَمْسًا من شِدَّةِ | الدَّجْنِ ، جَمْعُه : *!غُيُومٌ *!وغِيَامٌ ، بالكَسْرِ ، قَالَ | أَبُو حَيَّةَ النُّمَيْرِيُّ : | % ( يَلُوحُ بها المُذلَّقُ مِذْرَيَاهُ % | خُروجَ النَّجْم من صَلَعِ *!الغِيامِ ) % | | ( و ) الغَيْمُ : ( الغَيْظُ ) ، وهُوَ مِنْ حَرِّ | الجَوْفِ . | | ( و ) الغَيْمُ : ( دَاءٌ في الإِبِلِ كالقُلابِ | غَيرَ أَنَّه لا يَقْتُل ) . | | ( وبَعيرٌ *!مَغْيُومُ ) : أَصَابَهُ الغَيْمُ ، وَرَوَى | الأَزْهَرِيُّ عن ابنِ السِّكِّيتِ قَالَ : قَالَ | عَجْرَمَةُ الأَسَدِيُّ : ما طَلَعَتِ الثُّرَيَّا ولا | بَاءَتْ إِلاَّ بِعَاهَةٍ ، فَيُزْكَمُ النَّاسُ ، ويُبْطَنُونَ ، | ويُصِيبُهمْ مَرضٌ ، وأكثَرُ ما يَكُونُ ذَلِك في | الإِبِلِ ، فإِنَّها تُقْلَبُ وتَأْخُذُها *!غَيْمةٌ . | | *!والغَيْمُ : شُعْبَةٌ من القُلابِ ، يقال : بَعِيرٌ | *!مَغْيُومٌ ، ولا يَكَادُ *!المَغْيُومُ ان يَمُوت ، فأمّا | المَقْلُوبُ فلا يَكَادُ يُفْرِقُ ، وذلك يُعْرَفُ | بمَنْخِرِه ، فإذا تَنَفَّسَ مَنْخِرُه فهو مَقلُوبٌ ، | وإذا كَانَ سَاكِنَ النَّفَسِ فَهُوَ *!مَغْيُومٌ . | | ( و ) قَالَ أبو عَمْرٍ و : الغَيْمُ ( العَطَشُ ، | وحَرُّ الجَوْفِ ) ، وكذلك الغَيْن ، وأَنشد : | % ( * ما زالَتِ الدَّلْوُ لَهَا تَعُودُ * % ) % | % ( * حَتَّى أَفَاقَ *!غَيْمُهَا المَجْهُودُ * % ) % | وقَدْ ( *!غَامَ *!يَغِيمُ فَهُوَ *!غَيْمَانُ وهِيَ *!غَيْمَى ) ، | قَالَ رَبِيعَةُ بنُ مَقْرُومٍ الضَّبِيُّ يَصِفُ أُتُنًا : | % ( فَظَلَّتْ صَوَافِنَ خُزْرَ العُيُونِ % إلى الشَّمْسِ مِنْ رَهْبَةٍ أنْ *!تَغيمَا ) % | | و (*!وغَامَتِ السَّماءُ *!وأَغَامَتْ *!وأَغْيَمَتْ | *!وغَيَّمَتْ *!تَغْيِيمًا *!وتَغَيَّمَتْ ) : كُلّه بِمَعْنًى . | | ( *!وأَغْيَمَ ) الرَّجُلُ : ( أَقَامَ ) *!كالغَيْمِ . | | ( و ) *!أَغْيَمَ ( القَومُ : أَصابَهُمْ غَيْمٌ ) . | | ( *!وغَيَّمَ اللَّيلُ ) *!تَغْيِيمًا : أَظْلَمَ و ( جَاءَ | *!كَالغَيْمِ ) وهو مَجازٌ . | | ( *!وغَيْمَانُ بنُ خُثَيْلٍ ) ، كَزُبَيْرٍ هَكَذا |

| ضَبَطَهُ ابنُ سَعْدٍ وابنُ مَاكُولا ، حَكَاهُ | الأخِيرُ عن مُحَمَّدِ بنِ سَعْدِ بنِ أَبِي بَكْرٍ | عبدِ الحَمِيدِ بنِ أَبِي أُوَيس ، وَضَبَطَهُ غَيرُه | بالجيم كما تَقَدَّم ، وهو ابنُ عَمْرِو بنِ | الحَارِث ، وهو ذُو أَصْبَحَ ( جَدٌّ لِلإِمَامِ | مَالِكِ ) ، بنِ أَنَسِ بنِ أَبِي عَامِر بنِ عَمْرِو بنِ | الحَارِثِ بنِ غَيْمانَ أَبِي عَبدِ اللهِ فَقِيهِ المَدِينَة . | | ( وذُو *!غَيْمَانَ : مِنْ ) أَذْوَاءِ ( حِمْيَرَ ) ، | وهُوَ ابنُ خُنَيْسِ بنِ كربالِ بنِ هَانِئ بنِ | أَصْبَحَ بنِ زيدِ بنِ قَيْسِ بنِ صَيْفِيِّ بنِ زُرْعَةَ | ابنِ سَبَأٍ الأَصْغَرِ ، منهم : أَبْرَهَةُ بنُ الصَّبَّاحِ ، | ومحمدُ بنُ النَّضْرِ بنِ تريم . | | ( *!ومَغَامَةُ : د بالأَنْدَلُسِ ) . وسيَأْتِي | ذِكرُه في ( م غ م ) . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدرَك عليه : | | يَوْمٌ *!غَيُومٌ : ذُو غَيْمٍ ، حُكِيَ عن ثَعْلَب . | | وقَالَ أبو عُبيْدٍ : *!الغَيْمَةُ : العَطَشُ ، وقَالَ غَيْرُه : | شِدَّتُه ، ومنه الحَدِيثُ الذي ذُكِرَ في *!الغَيْمَة . | | وقد *!غَامَ إلى المَاءِ *!يَغِيمُ *!غَيْمَةً *!وغَيمَانًا | *!ومَغْيَمًا كَمقْعَدٍ ، عن ابنِ الأَعْرابِيّ . | | وشَجرٌ *!غَيْمٌ : أَشِبٌ مُلْتَفٌّ كَغَيْنٍ . | | *!وغَيَّمَ الطَّائِرُ : إذَا رَفْرَفَ عَلَى رَأْسِكَ | ولم يُبْعِدْ ، عن ثَعْلَب ، ورَوَاه ابنُ الأَعْرَابيّ | بالغَيْن والتَّاء ، وقد تَقدَّم . | | *!والغِيَام بالكَسْر : موضِعٌ ، قَالَ لَبِيدٌ : | % ( بَكَتْنَا أَرضُنا لَمَّا ظَعَنَّا % | وَحَيَّتْنَا سُفَيْرَةُ والغِيامُ ) % | | وقَصْرُ *!غَيْمانَ بِاليَمَنِ واسمُه المقلابُ | به حائِطٌ مُدَوَّرٌ بِهِ كُوًى على دَرَجِ المِيلِ ، تَقَعُ | الشَّمْسُ كُلَّ يَوْمٍ في كُوَّةٍ مِنْهَا ، وبه قُبُورُ | عُظَماءِ حِمْيَرَ ، قَالَه الهَمْدَانِيُّ ، ويُنْسَبُ لذلك | محمدُ بنُ أَحْمَدَ بنِ سُلَيْمَانَ *!الغَيْمَانِيُّ قاضِي | صَنْعَاءَ ، حدَّث عنه الهَمْدانِيُّ في الإِكْلِيلِ . |

### Türkçe

( **الغَيْمُ** : **السَّحَابُ** ) **الصَّحَاح**’ta olduğu gibi;
ve denildi ki: şiddetli **الدَّجْنِ** sebebiyle bir güneş görmemendir;
çoğulu: **غُيُومٌ** ve **غِيَامٌ**’dır, kesre ile. Dedi ki
Ebû Hayye en-Nümeyrî:
( Onunla, kaygan (olan) iki **مِذْرَيَاهُ**’ı parıldar;
**الغِيامِ**’ın kel yerinden yıldızın çıkışı (gibi). )

( Ve ) **الغَيْمُ**: ( **الغَيْظُ** )dır; o, iç boşluğun hararetindendir.

( Ve ) **الغَيْمُ**: ( develerde, **القُلابِ** gibi bir hastalıktır; ancak o öldürmez ).

( Ve bir **مَغْيُومُ** deve ) : ona **الغَيْمُ** isabet etmiştir. Ezherî, İbnü’s-Sikkît’ten rivayet etti; dedi ki: dedi
Acrame el-Esedî: Süreyya doğmadı ve batmadı ki ancak bir âfetle (olmasın); böylece insanlar nezle olurlar, karınları bozulur;
ve onlara bir hastalık isabet eder; bunun en çoğu develerde olur; çünkü onlar **تُقْلَبُ** olur ve onları bir **غَيْمةٌ** alır.

Ve **الغَيْمُ**: **القُلابِ**’dan bir şubedir; denir ki: **مَغْيُومٌ** deve; ve **المَغْيُومُ** neredeyse ölmez; fakat **المَقْلُوبُ** neredeyse ayrılmaz; ve bu, onun burun deliğiyle bilinir: burun deliği nefes alırsa o **مَقلُوبٌ**dur; nefesi sakin olursa o **مَغْيُومٌ**dur.

( Ve ) Ebû Amr dedi ki: **الغَيْمُ** ( susuzluk ve iç boşluğun harareti )dir; ve كذلك **الغَيْن**. Ve şu beyti okudu:
( Kova, ona dönüp durdu )
( Nihayet onun yorgun **غَيْمُهَا**’sı ayıldı. )

Ve ( **غَامَ يَغِيمُ فَهُوَ غَيْمَانُ وهِيَ غَيْمَى** ) olmuştur. Rebîa b. Makrûm ed-Dabbî, dişi eşekleri vasfederek dedi:
( Böylece, şaşı gözlü, ayakları üzerinde duranlar kaldı;
güneşe doğru, korkudan **تَغيمَا** etmesin diye. )

Ve ( **وغَامَتِ السَّماءُ وأَغَامَتْ وأَغْيَمَتْ وغَيَّمَتْ تَغْيِيمًا وتَغَيَّمَتْ** ) : hepsi bir mânâdadır.

( **وأَغْيَمَ** ) adam: ( ikamet etti ) **كالغَيْمِ**.

( Ve ) **أَغْيَمَ** ( kavim: onlara bir **غَيْمٌ** isabet etti ).

( **وغَيَّمَ اللَّيلُ** ) **تَغْيِيمًا**: karardı; ve ( **كَالغَيْمِ** gibi geldi ) ve o mecazdır.

( **وغَيْمَانُ بنُ خُثَيْلٍ** ), Zübeyr gibi; işte böyle.

İbn Sa‘d ve İbn Mâkûlâ onu ضبط etti; sonuncusu bunu Muhammed b. Sa‘d b. Ebî Bekr, Abdülhamîd b. Ebî Üveys’ten nakletti; başkası onu, daha önce geçtiği üzere, cim ile ضبط etti; o, Amr b. el-Hâris’in oğludur; o, Zû Asbah’tır (İmam Mâlik’in dedesi); Enes b. Ebî Âmir b. Amr b. el-Hâris b. **غَيْمانَ** Ebû Abdillâh, Medine’nin fakihidir.

( Ve **ذُو غَيْمَانَ**: ) **حِمْيَرَ**’ın **أَذْوَاءِ**’ındandır; o, Huneys b. Kerbâl b. Hâni’ b. Asbah b. Zeyd b. Kays b. Sayfî b. Zur‘a b. Sebe’ el-Asgar’ın oğludur; onlardandır: Ebrehe b. es-Sabbâh ve Muhammed b. en-Nadr b. Terîm.

( **ومَغَامَةُ** : Endülüs’te bir beldedir ). Onun zikri ( م غ م )’de gelecektir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**غَيُومٌ** gün: bulutlu, Sa‘leb’den nakledildi.

Ebû Ubeyd dedi ki: **الغَيْمَةُ**: susuzluktur; başkası dedi ki: onun şiddetidir. Ondandır: **الغَيْمَة** hakkında zikredilen hadis.

Ve İbnü’l-A‘râbî’den: suya doğru **غَامَ** etti; **يَغِيمُ**; **غَيْمَةً** ve **غَيمَانًا** ve **مَغْيَمًا** (mak‘ad gibi).

**غَيْمٌ** ağaç: **أَشِبٌ** (olan), birbirine dolanmış, bir **غَيْنٍ** gibi.

**وغَيَّمَ** kuş: başının üzerinde kanat çırptığı ve uzaklaşmadığı zaman; Sa‘leb’den. İbnü’l-A‘râbî onu, **الغَيْن** ve **التَّاء** ile rivayet etti; ve daha önce geçti.

Kesre ile **الغِيَام**: bir yerdir. Lebîd dedi ki:
( Göçtüğümüzde toprağımız bize ağladı;
ve Sufeyra ve **الغِيامُ** bizi selamladı. )

Yemen’de **غَيْمانَ** kasrı; adı **المقلابُ**’dır. Orada, etrafında merdiven eğimi üzerinde pencereler bulunan yuvarlak bir duvar vardır; güneş her gün onun pencerelerinden bir pencereye düşer. Orada Himyer’in büyüklerinin kabirleri vardır; Hemdânî bunu söyledi. Buna nisbetle San‘â kadısı Muhammed b. Ahmed b. Süleymân **الغَيْمَانِيُّ** nisbet edilir; Hemdânî, **الإِكْلِيل**’de ondan hadis rivayet etti.
