# غين (غ-ي-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ي - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والنون وو ا ي ء معهما غ ي ن، غ ن ي، ن غ ي مستعملات غين: الغَيْنُ: حرفٌ من حروف الحلق.
والغَينُ: شجر ملتف.
والغَيْنُ: السّحاب، يقال: غِينَت السماء غينا: وهو إطباق الغَيْم، وكل ما غشي شيء وجه شيء فقد غِينَ عليه.
غني: الغِنَى، مقصور، في المال. واستغنى الرجل: أصاب غِنى.
والغُنْيةُ: اسم من الاستغناء، تَغَنَّى على معنى استغنى.
والغِناء، ممدود، في الصّوت. وغنّى يُغَنِّي أُغنيّة وغِناءً.
والغَناءُ: الاستغناء والكفاية، ورجلٌ مُغْنٍ، أي: مُجْزِى. وقد غَنِيَ عنه فهو غانٍ، قال طرَفة.
متى تأتني أُصْبِحْكَ كـأسـاً رويّة		وإِنْ كنتَ عنها ذاغِنىً فاغْنَ وازْدَدِ
ويُروي: غانياً.
والغنيّ: ذو الوَفز.
وغَنِيَ القوم في المحلة: طال مُقامُهم فيها.
وتقولُ للشيء إذا فَنِي: كأَن لّم يَغْنَ بالأَمْسِ، أي: كأن لّم يكن.
والغانيةُ: الشابةُ المُتَزَوِّجة. يقال: غَنِيَتْ بزَوْجها، ويقال: غَنِيَتْ بجمالها عن الزّينة، وجمعها: غَوانٍ .
نغي: المُناغاةُ: تَكْليمُك الصّبيَّ بما يَهْوَى من الكلام.
ونَغَيْتُ إلى فُلانٍ نَغْيةً، إذا ألقيتَ إليه كلمة، وألقى إليك أخرى.
ويُقال للمَوْجِ إذا ارتفع: كاد يُناغي السَّحابَ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**النون** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما **غ ي ن**، **غ ن ي**، **ن غ ي** مستعملات

**غين**: **الغَيْنُ**: boğaz harflerinden bir harftir.

Ve **الغَينُ**: birbirine dolanmış ağaçtır.

Ve **الغَيْنُ**: buluttur; denilir: **غِينَت** gök **غينا**: ve o, **الغَيْم**’in kaplamasıdır; ve her ne bir şey bir şeyin yüzünü örterse, ona **غِينَ** olmuştur.

**غني**: **الغِنَى**; maksûr, malda. Ve adam **استغنى**: **غِنى** elde etti.

Ve **الغُنْيةُ**: **الاستغناء**’dan bir isimdir; **تَغَنَّى** “**استغنى**” mânâsı üzerinedir.

Ve **الغِناء**; memdûd, seste. Ve **غنّى يُغَنِّي** bir **أُغنيّة** ve **غِناءً**.

Ve **الغَناءُ**: **الاستغناء** ve yeterliktir; ve bir adam **مُغْنٍ**, yani: **مُجْزِى**. Ve ondan **غَنِيَ**; o hâlde o **غانٍ**’dir. **طرَفة** dedi:

متى تأتني أُصْبِحْكَ كـأسـاً رويّة		وإِنْ كنتَ عنها ذاغِنىً فاغْنَ وازْدَدِ

Ve rivayet olunur: **غانياً**.

Ve **الغنيّ**: **الوَفز** sahibi.

Ve kavim **غَنِيَ** konak yerinde: orada kalışları uzadı.

Ve bir şeye, fânî olduğunda, dersin: **كأَن لّم يَغْنَ بالأَمْسِ**; yani: sanki olmamıştı.

Ve **الغانيةُ**: evli genç kadındır. Denilir: kocasıyla **غَنِيَتْ**; ve denilir: süsten güzelliğiyle **غَنِيَتْ**; ve onun çoğulu: **غَوانٍ**.

**نغي**: **المُناغاةُ**: çocuğa, sözden sevdiği şey ile konuşmandır.

Ve falana bir **نَغْيةً** ile **نَغَيْتُ**, ona bir kelime attığında, o da sana bir başkasını atar.

Ve dalgaya, yükseldiğinde, denilir: neredeyse bulutla **يُناغي**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَيْنُ: العطش؛ تقول منه: غِنْتُ أغينُ. وغانَتِ الإبل، مثل غامَتْ. والغَيْنُ: لغةٌ في الغَيْمِ. وغينَ على كذا، أي غُطِّيَ عليه. ومنه الحديث: إنه لَيُغانُ على قلبي. وأغانَ الغَيْنُ السماء، أي ألبَسها. والغينَةُ بالكسر: ما سال من الجيفة. وغانَتْ نفسه تَغينُ: غَثَتْ. أبو عبيدة: الأغْيَنُ: الأخضر إلى السواد. وشجرةٌ غَيْناءُ، أي خضراء كثيرة الورق ملتفّة الأغصان، والجمع غِينٌ. والغَيْنَةُ: الشَجراء مثل الغَيْضَةِ. قال أبو العميثل: الغَيْنَةُ: الأشجار الملتفة بلا ماء، فإذا كانت بماء فهي غَيْضَةٌ.

##### Türkçe

**الغَيْنُ**: susuzluk; ondan şöyle dersin: **غِنْتُ** **أغينُ**. Ve develer **غانَتِ**; **غامَتْ** gibi. Ve **الغَيْنُ**: **الغَيْمِ** hakkında bir dildir (lehçedir). Ve **غينَ** şu şeye karşı, yani onun üzeri örtüldü. Ondan hadis: “Şüphesiz kalbimin üzerine mutlaka **لَيُغانُ**.” Ve **أغانَ** **الغَيْنُ** göğü, yani onu giydirdi. Ve **الغينَةُ** kesre ile: leşten akan şey. Ve nefsi **غانَتْ** **تَغينُ**: ağırlaştı. Ebû Ubeyde: **الأغْيَنُ**: siyaha doğru yeşil. Ve **شجرةٌ غَيْناءُ**, yani yaprağı çok yeşil, dalları birbirine dolanmış; çoğulu **غِينٌ**. Ve **الغَيْنَةُ**: **الشَجراء**; **الغَيْضَةِ** gibi. Ebû’l-Umeysil dedi: **الغَيْنَةُ**: su olmaksızın birbirine dolanmış ağaçlar; eğer su ile olursa o **غَيْضَةٌ**dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والنون
غني ، غين ، نغي ، وغن : مستعملة .
غين : قال الليث : الْغينُ : حرفٌ ، والْغَينُ : شجرٌ مُلتفٌّ ، وأنشد :
أمطَرَ في أكْتاف غَيْنٍ مُغْينِ
قلت : أراد بالْغيْنِ السَّحاب ، وهو الْغيمُ .
قال ابن السكيت وغيره : الْغيْمُ والْعينُ السَّحابُ ، وأنشد قوله :
كأنِّي بين خافيَتَيْ عُقاب
أصابَ حمامةً في يَوْم غَينِ
أي : في يَوْم غيْمٍ ، وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنه لَيُغَانُ على قَلبِي حتى أستغفِر الله ) .
قال أبو عبيدٍ : قال أبو عبيدةَ : يَعْنِي أنه يَتَغَشَّى الْقلبَ ما يُلبِسُهُ ، وكذلك كل شيء تغشى شيئاً حتى يُلبِسَه فقد غينَ عليْهِ ، ويقال : غِينَتِ السماءُ غَيْناً ، وَهُوَ إطباقُ الغيْمِ السماءَ .
وقال الفراء : شَجرةٌ غيْنَاءُ : كثيرةُ الورق مُلتفَّةُ الأغصانِ ، وأَشجارٌ غِينٌ ، وأنشد :
لَعِرْضٌ من الأَعْراضِ يُمْسِي حمامُهُ
وَيُضْحي عَلَى أفنانِهِ الّغينِ يَهْتِفُ
وقال أبو العميثل : الْغَيْنَةُ : الأشجارُ المُلْتَفَّةُ في الجبال وفي السهل بلا ماءٍ ، فإذا كانت بماءٍ فهي غَيضَةٌ .
أبو عبيد عن الفراء : غانت نفسهُ تَغِينُ وَرَانت تَرينُ إذا غَثَتْ ، والْغِينَةُ : ما سال من الْجِيفَةِ .
غني : قال الليث : الْغنَى في المال مَقْصورٌ ، واستغنى الرجُلُ : أصاب غِنى ، والْغُنْيَةُ : اسمٌ من الاستغناء عن الشيء .
وفي الحديث : ( ليس مِنَّا من لم يَتَغَنَّ بِالقُرْآنِ ) .
قال أبو عبيد : كان سُفيان بن عُيَيْنةَ يقول : معناه : ليس مِنَّا من لم يَسْتَغنِ بهِ ، ولم يذهب به إلى الصَّوتِ .
قال أبو عبيد : وهذا كلام جائزٌ فاشٍ في كلام العرب ، يقولون : تَغَنَّيْتُ تغنِّياً وتَغانَيتُ تغانياً بمعنى استغنيتُ .
وقال الأعشى :
وكنتُ امرأً زمناً بالعراق في عفيف المناخِ طويل التَّغَنّ
يريد : الاستغناء .
وأما الحديث الآخر : ( ما أذِن الله لشيء كأذَنِهِ لنبيَ يتغنَّى بالقرآن ) فإِن عبد الملك أخبرني عن الرَّبيع عن الشافعي أنه قال :
معناه : تحزينُ القراءة وترقيقها .
ومما يحقِّق ذلك الحديث الآخر : ( زيِّنُوا القرآن بأصواتكم ) ، ونحو ذلك قال أبو عبيد .
وقال أبو العباس : الذي حصَّلناه من حُفاظ اللغة في قوله ( صلى الله عليه وسلم ) ( كأذنه لنبيَ يتغنى بالقرآن ) أنه على معنَيين ، على الاستغناء ، وعلى التطريب ، قلت : فمن ذهب به إلى الاستغناء فهو من الغنى مقصورٌ ، ومن ذهب به إلى التطريب فهو من الغناء الصوت ممدود ، يقال : غنَّى فلان يُغَنِّي أُغْنِية وتَغنَّى بأغنيةٍ حسنة ، وجمعها : الأغانِيُّ ، وأما الغَنَاءُ بفتح الغين والمدِّ فهو الإجزاء والكفاية ، يقال : رجلٌ مُغْنٍ ، أي مجزىءٌ كافٍ ، يقال : أغْنَيْتُ عنك مَغْنَى فلان ومغْنَاته ومُغني فلان ومُغْناته أجزأْتُ عنك مُجزأَهُ ومُجزأَتهُ .
وسمعت رجلاً من فصحاء العرب يُبَكِّتُ خادماً له ويقول له : أغْنِ عني وجهك بل شَرَكَ بمعنى اكفني شرَّك وكُفَّ عنِّي شرَّك .
ومنه قول الله جلَّ وعزَّ : ( وَبَنِيهِ لِكُلِّ امْرِىءٍ ) ( عبس : 37 ) ، يقول : يكفيه شُغُلُ نفسه عن شُغلِ غيره .
الليث : رجل غان عن كذا ، أي : مُسْتَغْنٍ عنه ، وقد غَنِيَ عنه ، ورجلٌ غَنِيٌّ : ذو وفرٍ .
وقال طرفة :
وإن كنت عنها غانياً فاغْنَ وازْدَدِ
ويقال : غَنِيَ القوم في دارِهِم : إذا طال مقامهم فيها .
وقال الله عزّ وجل : ( كَأَن لَّمْ يَغْنَوْاْ فِيهَا ) ( الأعراف : 92 ) ، أي : لم يُقيموا فيها .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : المغَاني : المنازِلُ التي يَقْطنها أهلها ، واحِدُها مغنًى .
وقال الليث : يقال للشيء إذا فني كأن لم يَغْنَ بالأمْسِ أي : كأَنْ لم يكن .
قال : والغانيةُ : الشَّابَّةُ المتزوجةُ ، وجَمعُها غَوانٍ ، وهي التي غَنِيتْ بالزوَّجِ ، سلمة عن الفراء قال : الأَغناءُ : إمْلاكَاتُ العَرائسِ .
قال أبو منصور : أراد بها التزويج ، قال : والإنغاء : كلام الصبيان .
وقال ابن الأعرابي : الغنَى : التَّزْويجُ ، والعرب تقول : الغنَى : حِصْنٌ للعزَبِ ، أي : التّزْويجُ .
وقال أبو عبيدة : الغَوَانِي : ذَواتُ الأزْوَاجِ ، وأنشد :
أزمان لَيلى كعابٌ غير غانية
وأنشد لجميل :
وأحببت لما أن غنيت الغَوَانِيا
وقال ابن السكيت عن عمارةَ : الغواني : الشّوابُّ اللّواتي يعْجِبْنَ الرّجال ويعْجِبهُنَّ الشبان .
وقال غيره : الغانِيةُ : الجارية الحسناء ذات زوجٍ كانت أو غير ذات زوجٍ ، سمِّيت
غانيةً لأنها غَنِيَتْ بحُسنها عن الزينة .
وقال ابن شميل : كل امرأةٍ غانيةٌ ، وجمعها الغَواني .
وقال أبو عبيدة : أغْنَى الله الرجل حتى غَنِي غِنًى ، أي : صار له مالٌ وأقْناه الله حتى قَنِيَ قِنًى وهو أن يصير له قُنيةٌ من المال .
قال الله جلَّ وعزَّ : ( ) الاُخْرَى وَأَنَّهُ هُوَ أَغْنَى وَأَقْنَى ) ( النجم : 48 ) ، ورملُ الغَنَاءَ ممدودٌ مفتوحُ الأول ومنه قول ذي الرمة يذكره :
تنطَّقْن من رمل الغَنَاءِ وعُلِّقَتْ
بأعناق أُدمانِ الظِّبَاءِ القلائدُ
أي : اتَّخذن من رمل الغناء إعجازاً كالكُثبان وكأن أعناقهن أعناق الظِّباء .
نغي : قال الليث : المُنَاغاةُ : تكليمُك الصبيَّ بما يهوى من الكلام ، نَغَيتُ إلى فلانٍ نَغْيَةً ونَغَى إليَّ أُخرى : إذا ألقيت إليه كلمة وألقى إليك أخرى .
سلمة عن الفراء قال : الإنغاءُ : كلام الصبيان .
أبو عبيد عن الكسائي : سمعتُ منه نَغْيَةً ، وهو الكلام الحسن .
وقال أحمد بن يحيى : مُناغاةُ الصبيِّ : أن يصير بحذاء الشمس فَيُنَاغِيهَا كما يُناغِي الصبيُّ أمَّهُ ، ويقال لِلْمَوْج إذا ارتفع : كاد يُناغِي السحاب .
وقال الشاعر :
كأَنَّك بالمُباركِ بعد شهرٍ
يُناغي موجهُ غُرَّ السحابِ
ثعلب عن ابن الأعرابي : أنْغَى : إذا تكلم بكلامٍ لا يُفهم ، وأنْغَى أيضاً : إذا تكلم أيضاً بكلامٍ يفهم ، ويقال : نَغَوْتُ أنغُو ، ونَغَيتُ أَنْغِي ، قال : وأنْغَى وناغَى : إذا تكلم صبياً بكلامٍ لطيفٍ مليحٍ .
عمرو عن أبيه قال : النَّغْوَةُ والمَغْوَةُ : النَّغْمَة ، يقال : نَغوْتُ ونَغيْتُ نَغْوَةً ونَغْيَةً ، وكذلك مَغوْتُ ومَغيْتُ .
وغن : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : التّوَغُّنُ : الإقدام في الحرب ، والوَغْنَةُ : الحُبُّ الواسع ، والتَّغوُّنُ : الإصرار على المعاصي .

##### Türkçe

باب **الغين** ve **النون**
**غني** ، **غين** ، **نغي** ، ve **وغن**: kullanımdadır.

**غين**: Leys dedi: **الْغينُ**: bir harftir; **والْغَينُ**: birbirine dolanmış bir ağaçtır; ve şu beyti okudu:
أمطَرَ في أكْتاف **غَيْنٍ** مُغْينِ

Dedim: **الْغيْنِ** ile bulutu kastetti; o da **الْغيمُ**’dir.

İbnü’s-Sikkît ve başkaları dedi: **الْغيْمُ** ve **الْعينُ**: buluttur; ve onun sözünü okudu:
كأنِّي بين خافيَتَيْ عُقاب
أصابَ حمامةً في يَوْم **غَينِ**

Yani: **غَيْمٍ** gününde. Ve Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde, dedi ki: ( إنه لَيُغَانُ على قَلبِي حتى أستغفِر الله ).

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: Yani, kalbi örten, onu giydiren şey onu kaplar; ve aynı şekilde her şey bir şeyi kaplayıp onu giydirince, ona karşı **غينَ** olmuştur; ve denilir: **غِينَتِ السماءُ غَيْناً**; ve o, bulutun göğü kaplamasıdır.

Ferrâ dedi: **شَجرةٌ غيْنَاءُ**: yaprağı çok, dalları birbirine dolanmış; ve **أَشجارٌ غِينٌ**; ve şu beyti okudu:
لَعِرْضٌ من الأَعْراضِ يُمْسِي حمامُهُ
وَيُضْحي عَلَى أفنانِهِ الّغينِ يَهْتِفُ

Ebû’l-Umeysil dedi: **الْغَيْنَةُ**: dağlarda ve düzlükte susuz olarak birbirine dolanmış ağaçlardır; su ile olursa o **غَيضَةٌ**’dir.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **غانت نفسهُ تَغِينُ** ve **رَانت تَرينُ**: ağırlaştığı zaman; ve **الْغِينَةُ**: leşten akan şeydir.

**غني**: Leys dedi: **الْغنَى** malda kısaltılmıştır; ve **استغنى** adam: bir **غِنى** elde etti; ve **الْغُنْيَةُ**: bir şeyden **الاستغناء**’dan bir isimdir.

Ve hadiste: ( ليس مِنَّا من لم يَتَغَنَّ بِالقُرْآنِ ).

Ebû Ubeyd dedi: Süfyân b. Uyeyne derdi: manası: onunla **يَسْتَغنِ** etmeyen bizden değildir; ve onu sese götürmedi.

Ebû Ubeyd dedi: Bu, Arapların sözünde câiz, yaygın bir sözdür; derler: **تَغَنَّيْتُ** **تغنِّياً** ve **تَغانَيتُ** **تغانياً**; **استغنيتُ** manasında.

A‘şâ dedi:
وكنتُ امرأً زمناً بالعراق في عفيف المناخِ طويل التَّغَنّ

İster: **الاستغناء**.

Diğer hadise gelince: ( ما أذِن الله لشيء كأذَنِهِ لنبيَ يتغنَّى بالقرآن ) — şüphesiz Abdülmelik bana Rebî‘den, Şâfiî’den haber verdi ki dedi:
Manası: okuyuşu hüzünlendirmek ve inceltmektir.

Bunu tahkik eden şeylerdendir diğer hadis: ( زيِّنُوا القرآن بأصواتكم ) ve bunun benzeri; Ebû Ubeyd böyle dedi.

Ebû’l-Abbâs dedi: Dil hâfızlarından elde ettiğimiz, onun ( صلى الله عليه وسلم ) sözünde ( كأذنه لنبيَ يتغنى بالقرآن ) iki mana üzerinedir: **الاستغناء** üzere ve **التطريب** üzere. Dedim: Onu **الاستغناء**’ya götüren, **الغنى**’dandır, kısaltılmıştır; onu **التطريب**’e götüren ise, **الغناء**’dandır, ses, uzatılmıştır. Denilir: falan **غنَّى** **يُغَنِّي** **أُغْنِية** ve güzel bir **أغنيةٍ** ile **تَغنَّى**; onun çoğulu: **الأغانِيُّ**. Ama **الغَنَاءُ** (ğaynın fethası ve uzatma ile) ise, karşılık verme ve yeterliliktir; denilir: **رجلٌ مُغْنٍ**; yani karşılık veren, yeterli. Denilir: **أغْنَيْتُ عنك مَغْنَى فلان ومغْنَاته ومُغني فلان ومُغْناته**: senin için onun karşılığı ve onun karşılık verişi kadar karşılık verdim.

Ve Arapların fasihlerinden bir adamı, bir hizmetçisini azarlarken işittim; ona dedi ki: **أغْنِ عني وجهك بل شَرَكَ**; yani: şerrini benden gider, şerrini benden kes.

Ve ondandır Allah جلَّ وعزَّ’ün sözü: ( وَبَنِيهِ لِكُلِّ امْرِىءٍ ) ( عبس : 37 )؛ der ki: kendi nefsinin meşguliyeti, onu başkasının meşguliyetinden alıkoymaya yeter.

Leys: **رجل غان عن كذا**; yani: ondan **مُسْتَغْنٍ**; ve ondan **غَنِيَ**. Ve **رجلٌ غَنِيٌّ**: bolluk sahibi.

Tarafe dedi:
وإن كنت عنها غانياً فاغْنَ وازْدَدِ

Ve denilir: **غَنِيَ القوم في دارِهِم**: orada kalışları uzadığı zaman.

Ve Allah عزّ وجل dedi: ( كَأَن لَّمْ يَغْنَوْاْ فِيهَا ) ( الأعراف : 92 )؛ yani: orada ikamet etmediler.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **المغَاني**: halkının oturduğu menziller; onun teki: **مغنًى**.

Leys dedi: Bir şey yok olup da sanki dün **يَغْنَ** etmemiş gibi denilir; yani: sanki olmamış gibi.

Dedi: **والغانيةُ**: evli genç kadındır; çoğulu **غَوانٍ**; o, koca ile **غَنِيتْ** olandır. Seleme, Ferrâ’dan dedi: **الأَغناءُ**: gelinlerin nikâh akitleridir.

Ebû Mansûr dedi: Onunla evlendirmeyi kastetti. Dedi: **والإنغاء**: çocukların konuşmasıdır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الغنَى**: evlendirmedir; ve Araplar der: **الغنَى**: bekâr için bir kaledir; yani: evlendirmedir.

Ebû Ubeyde dedi: **الغَوَانِي**: kocalı olanlardır; ve şu beyti okudu:
أزمان لَيلى كعابٌ غير غانية

Ve Cemîl’den okudu:
وأحببت لما أن غنيت الغَوَانِيا

İbnü’s-Sikkît, Umâre’den: **الغواني**: erkekleri beğendiren ve onları gençlerin beğendiği genç kadınlardır.

Başkası dedi: **الغانِيةُ**: kocalı olsun olmasın, güzel yüzlü cariyedir; ona **غانيةً** adı verildi; çünkü güzelliğiyle süsten **غَنِيَتْ**.

İbn Şümeyl dedi: Her kadın **غانيةٌ**’dir; çoğulu **الغَواني**.

Ebû Ubeyde dedi: Allah adamı **أغْنَى** etti, ta ki **غَنِي** **غِنًى**; yani: onun için mal oldu. Ve Allah onu **أقْناه** etti, ta ki **قَنِيَ** **قِنًى**; o da, onun için maldan bir **قُنيةٌ** olmasıdır.

Allah جلَّ وعزَّ dedi: ( ) الاُخْرَى وَأَنَّهُ هُوَ أَغْنَى وَأَقْنَى ) ( النجم : 48 )؛ ve **رملُ الغَنَاءَ** uzatılmıştır, ilkinin fethasıyladır. Ve ondandır Zü’r-Rumme’nin onu anarak sözü:
تنطَّقْن من رمل الغَنَاءِ وعُلِّقَتْ
بأعناق أُدمانِ الظِّبَاءِ القلائدُ

Yani: **رمل الغناء**’dan, kum tepeleri gibi kalçalıklar edindiler; ve sanki boyunları, ceylanların boyunlarıdır.

**نغي**: Leys dedi: **المُنَاغاةُ**: çocuğa, sözden hoşlandığı şeyle konuşmandır. **نَغَيتُ إلى فلانٍ نَغْيَةً** ve o bana başka birini **نَغَى**: ona bir kelime attığın ve o da sana başka birini attığı zaman.

Seleme, Ferrâ’dan dedi: **الإنغاءُ**: çocukların konuşmasıdır.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Ondan bir **نَغْيَةً** işittim; o, güzel sözdür.

Ahmed b. Yahyâ dedi: **مُناغاةُ الصبيِّ**: güneşin hizasına gelmesi, sonra ona, çocuğun annesine **يُناغِي** ettiği gibi **فَيُنَاغِيهَا** etmesidir. Ve dalgaya, yükseldiği zaman denilir: neredeyse buluta **يُناغِي**.

Şair dedi:
كأَنَّك بالمُباركِ بعد شهرٍ
يُناغي موجهُ غُرَّ السحابِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أنْغَى**: anlaşılmayan bir sözle konuştuğu zaman; ve **أنْغَى** ayrıca: anlaşılan bir sözle de konuştuğu zaman. Ve denilir: **نَغَوْتُ** **أنغُو** ve **نَغَيتُ** **أَنْغِي**. Dedi: ve **أنْغَى** ve **ناغَى**: bir çocuğa latif, hoş bir sözle konuştuğu zaman.

Amr, babasından dedi: **النَّغْوَةُ** ve **المَغْوَةُ**: **النَّغْمَة**. Denilir: **نَغوْتُ** ve **نَغيْتُ** **نَغْوَةً** ve **نَغْيَةً**; ve aynı şekilde **مَغوْتُ** ve **مَغيْتُ**.

**وغن**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **التّوَغُّنُ**: savaşta ileri atılmadır; ve **الوَغْنَةُ**: geniş sevgi; ve **التَّغوُّنُ**: günahlar üzerinde ısrardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والياء وما يثلثهما)
(غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه السَّلام: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [يوسف 10]. والغَابة: الأجَمة، والجمع غاباتٌ وغابٌ. وسمِّيت لأنّه يُغاب فيها. والغِيبة: الوَقيعة في النّاس من هذا، لأنَّها لا تقال إلاّ في غَيْبَة.
(غيث) الغين والياء والثاء أصلٌ صحيح، وهو الحَيَا النّازِلُ من السَّماء. يقال: جادَنا غيثٌ([2]) ، وهذه أرضٌ مَغِيثَةٌ ومغيوثة. وغِثْنا، أي أصابنا الغَيْث([3]) ، قال ذو الرُّمَّة: "ما رأيتُ أفصَحَ مِن أَمَةِ آل فلان، قلتُ لها: كيف كان المطر عندكم؟ قالت: غِثْنا ما شِينا".
(غير) الغين والياء والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على صلاحٍ وإصلاحٍ ومنفعة، والآخر على اختلافِ شيئين.
فالأوَّل الغِِيرَة، وهي الميرَة بها صلاحُ العِيال. يقال: غِرْتُ أهلي غِيرَةً وغِياراً، أي مِرْتُهُم. وغَارَهم الله تعالى بالغيث يَغِيرهم ويَغُورهم، أي أصلَح شأنَهم ونَفَعهم. ويقال: ما يَغِيرك كذا، أي ما ينفعُك. قال:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4])
ومن هذا الباب الغَيْرة: غَيرةُ الرَّجُل على أهله. تقول: غِرْتُ على أهلي غَيْرَةً. وهذا عندنا من الباب؛ لأنَّها صلاح ومنفعة.
والأصل الآخر: قولُنا: هذا الشَّيءُ غيرُ ذاك، أي هو سِواه وخلافه. ومن الباب: الاستثناءُ بغَير، تقول: عَشرة غير واحدٍ، ليس هو من العَشَرة. ومنه قولُه تعالى: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[الفاتحة 7].
فأمَّا الدِّيَة فإنَّها تسمَّى الغِيرَ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لرجلٍ طَلَبَ القَوَدَ بوليٍّ لـه قُتِلَ: "ألاَ الغِيرَ([5]) " يريد: ألاَ تَقبلُ الغِير. فهذا محتملٌ أنْ يكون من الأوّل، لأنَّ في الدِّيةِ صلاحاً للقاتل وبقاءً لـه ولِدَمِه. ويحتمل أنْ يكون من الأصل الثَّاني، لأنَّه قَوَد فَغيِّر إلى الدِّية، أي أُخِذَ غيرُ القَوَد، أي سِواه. قال في الغِيَر:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6])
(غيس) الغين والياء والسين، يقولون: إنَّ غَيْسانَ الشّبَاب: حِدَّتُه وعُنفوانُه.
(*غيض) الغين والياء والضاد أُصَيلٌ يدلُّ على نُقصانٍ في شيء، وغموضٍ وقلّة. يقال غاضَ الماءُ يَغِيض: خلافُ فاضَ. وغِيضَ، إذا نَقَصَهُ غيرُه. قال الله تعالى: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [هود 44].
وأمَّا الغُموضُ فالغَيْضَة: الأَجَمة، سمِّيت لغُموضِها، ولأنَّ السَّائرَ فيها لا يكاد يُرَى.
(غيظ) الغين والياء والظاء أُصَيلٌ فيه كلمةٌ واحدة، يدلُّ على كَرْبٍ يلحقُ الإنسانَ مِن غيره. يقال: غاظَني يَغِيظُني. وقد غِظْتَني يا هذا. ورجلٌ غائظ وغَيَّاظ. قال:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])
(غيف) الغين والياء والفاء أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على مَيْل ومَيَل وعُدُولٍ عن الشَّيء. من ذلك تَغَيَّفَ، إذا تَمَيَّل. وتغَيَّفت الشّجرةُ بأغصانِها يميناً وشمالاً. ومن الباب: غَيَّفَ الرَّجلُ، إذا جبن فمالَ عن نَهْج القِتال. قال القُطَاميّ:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) *
(غيق) الغين والياء والقاف كلمةٌ واحدة. يقولون: غَيَّق في رأيه تغييقاً: اختلط فيه.
(غيل) الغين والياء واللام أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على اجتماعٍ، والآخَر نوع. من الإرضاع.
فالأوَّل الغِيل: الشجر المجتمِع الملتفّ. وما يبعُد أن يكون أصلُ هذا الواو ويعودَ إلى غالَه يَغُوله، والغيْل: السَّاعد الرَّيَّان الممتلِئ. قال:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) *
ومن الباب: الغَيْل: الماء الجارِي.
والأصل الآخَر: أنْ يُجامِعَ الرَّجُل امرأتَه وهي مُرْضِع، وهي الغِيلَة.
وفي الحديث: "لقد هممتُ أن أنْهى عن الغِيلة". قال:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10])
(غيم) الغين والياء والميم كلمةٌ تدلُّ على سَتْر شيءٍ لشيء. من ذلك: الغيم، وهو معروف. يقال: غامَت السَّماء، وتغيَّمت، وأغامَت.
ومن الباب: الغَيْم، وهو العَطَش وحرارةُ الجَوْف، لأنَّه شيءٌ يَغْشَى القَلْبُ.
(غين) الغين والياء والنون قريبٌ من الذي قبلَه([11]) . فالغَيْن: الغَيْم. قال:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12])
والغَيْن: العَطَش. ويقال: غِينَ على قلْبه، كأنَّ شيئاً غشِيَه. وفي الحديث: "إنَّهُ ليُغانُ على قلبي([13])". ومن الباب: شجرةٌ غَيْناء، وهي الكثيرة الورَق الملتفَّةُ الأغصان، والجمع غِينٌ. ويقال: إنَّ الغَيْنة: الرَّوضة. والقياس في ذلك كلِّه واحد. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "وأغاب". وفي المجمل. "الغيب كل ما غاب هناك".
([2]) في الأصل: "جاءنا غيث".
([3]) في الأصل: "أصبنا الغيث"، صوابه في المجمل واللسان ومجالس ثعلب 349. وانظر الخبر التالي في البيان (2: 71) وصفة السحاب 39 والمخصص (9: 120) والمزهر (1: 153).
([4]) لعبد مناف بن ربعي الهذلي. ديوان الهذليين (3: 38) واللسان (غير) وإصلاح المنطق 152.
([5]) وكذا ورد نصه في المجمل على الإيجاز. و في اللسان: "ألا تقبل الغير".
([6]) أنشده في المجمل، ونسبه في اللسان (غير) إلى بعض بني عذرة.
([7]) البيت من أبيات خمسة لحضين بن المنذر، يهجو بها ولده غياظ بن الحضين، انظر اللسان (غيظ).
([8]) ديوان القطامي 18. وصدره كما في الديوان ومجالس ثعلب 525 واللسان (غيف، سرع):
* وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * وفي الديوان: "فيغيفون ونوزع".
([9]) الرجز في اللسان (غيل) وإصلاح المنطق 11 والمخصص (1: 168).
([10]) لامرئ القيس في معلقته. وأنشده ابن هشام في المغني (فصل الفاء) شاهداً للجرّ بعد فاء (رب).
([11]) في الأصل: "من الواو قبله".
([12]) من أبيات لرجل تغلبي يصف فرساً أنشدها في اللسان (غين). وأنشده في المجمل والمخصص (8: 130).
([13]) تمامه في اللسان: "حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة".

ـ

##### Türkçe

(غayn ve **الياء** ve ikisinin üçüncüsü olanlar bâbı)
(**غيب**) **الغين** ve **الياء** ve **الباء** sahih bir asıldır; bir şeyin gözlerden örtülü olmasına delâlet eder; sonra kıyas olunur. Bundan: **الغَيْب**: **غَابَ** olan şey; Allah’tan başka kimsenin bilmediği şeylerdendir. Ve denir: güneş battı, **تَغِيب**; **غَيْبَةً** ve **غُيُوباً** ve **غَيْباً**. Ve adam beldesinden kayboldu. Ve kadın **أغابَتِ**; o **مُغِيبةٌ**’dir; kocası kaybolduğu zaman. Ve **غَيْبَةٍ** ve **غَيَابة** içine düştük; yani yerden bir çöküntü; içinde kaybolunur. Allah Teâlâ Yûsuf -aleyhi’s-selâm- kıssasında dedi: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [Yûsuf 10]. Ve **الغَابة**: sık ağaçlık (ağaç kümeliği); çoğulu **غاباتٌ** ve **غابٌ**. Ve ona, içinde kaybolunduğu için ad verilmiştir. Ve **الغِيبة**: insanlara dair çekiştirme (arkadan konuşma) bu babdandır; çünkü o ancak **غَيْبَة** hâlinde söylenir.
(**غيث**) **الغين** ve **الياء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; o, gökten inen yağmurdur. Denir: bize **غيثٌ** cömertçe yağdı; ve bu, **مَغِيثَةٌ** ve **مغيوثة** bir arazidir. Ve **غِثْنا**; yani bize **الغَيْث** isabet etti. Zû’r-Rumme dedi: “Âl-i falanın câriyesinden daha fasih görmedim; ona dedim: yağmur sizde nasıldı? dedi: **غِثْنا** ما شِينا.”
(**غير**) **الغين** ve **الياء** ve **الراء** iki sahih asıldır; ikisi de delâlet eder: birisi salah ve ıslah ve menfaate; diğeri iki şeyin ihtilâfına.
Birincisi **الغِِيرَة**’dir; o, onunla aile fertlerinin salahı olan azıktır. Denir: ehlim için **غِرْتُ**; **غِيرَةً** ve **غِياراً**; yani onlara azık getirdim. Ve Allah Teâlâ onları yağmurla **غَارَهم**; **يَغِيرهم** ve **يَغُورهم**; yani işlerini ıslah etti ve onlara fayda verdi. Ve denir: şu şey sana ne **يَغِيرك**; yani sana ne fayda verir. Dedi:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا
Ve bu babdandır **الغَيْرة**: erkeğin ehli üzerine kıskançlığı. Dersin: ehlim üzerine **غِرْتُ**; **غَيْرَةً**. Bu, bizce babdandır; çünkü o salah ve menfaattir.
Diğer asıl: sözümüz: bu şey şu şeyin **غيرُ**’idir; yani onun başkasıdır ve onun hilâfıdır. Ve babdandır: **غَير** ile istisna; dersin: on, bir hariç; o, ondan değildir. Ve ondan O’nun sözü -Teâlâ-: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[el-Fâtiha 7].
Diyete gelince, ona **الغِيرَ** denir. Resûlullah -sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem- velîsi öldürülmüş olup kısas isteyen bir adama dedi: “ألاَ **الغِيرَ**” yani: **الغِير**’i kabul etmez misin? Bu, birinciden olması muhtemeldir; çünkü diyette katil için salah ve onun ve kanının bekası vardır. Ve ikinci asıldan olması da muhtemeldir; çünkü o kısastır; sonra diyete çevrildi; yani kısasın başkası alındı; yani onun yerine. **الغِيَر** hakkında dedi:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا
(**غيس**) **الغين** ve **الياء** ve **السين**; derler: gençliğin **غَيْسان**’ı: onun keskinliği ve taşkınlığıdır.
(* **غيض**) **الغين** ve **الياء** ve **الضاد** bir asıldır; bir şeyde eksilmeye, kapalılığa ve azlığa delâlet eder. Denir: su **غاضَ**; **يَغِيض**: **فاضَ**’ın zıddı. Ve **غِيضَ**; başkası onu eksilttiği zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [Hûd 44].
Kapalılığa gelince: **الغَيْضَة**: sık ağaçlık (ağaç kümeliği); kapalılığından ve içinde yürüyenin neredeyse görülmemesinden dolayı adlandırılmıştır.
(**غيظ**) **الغين** ve **الياء** ve **الظاء** bir asıldır; onda tek bir kelime vardır; insanın başkasından kendisine ulaşan kedere delâlet eder. Denir: beni **غاظَني**; **يَغِيظُني**. Ve sen beni **غِظْتَني** ey şu. Ve **غائظ** ve **غَيَّاظ** bir adam. Dedi:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ
(**غيف**) **الغين** ve **الياء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; meyil ve eğilme ve şeyden sapmaya delâlet eder. Bundan: **تَغَيَّفَ**; eğildiği zaman. Ve ağaç, dallarıyla sağa ve sola **تغَيَّفت**. Ve babdandır: adam **غَيَّفَ**; korkak olup savaş yolundan saptığı zaman. el-Kutâmî dedi:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا *
(**غيق**) **الغين** ve **الياء** ve **القاف** tek bir kelimedir. Derler: görüşünde **غَيَّق**; **تغييقاً**: onda karıştı.
(**غيل**) **الغين** ve **الياء** ve **اللام** iki sahih asıldır; birisi toplanmaya delâlet eder; diğeri emzirmeden bir türe.
Birincisi **الغِيل**: birbirine toplanmış, dolaşmış ağaç. Bunun aslının **الواو** olması ve **غالَه يَغُوله**’a dönmesi uzak değildir; ve **الغيْل**: sulanmış, dolgun kol. Dedi:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن *
Ve babdandır: **الغَيْل**: akan su.
Diğer asıl: erkeğin, kadın emzirirken onunla cima etmesidir; bu da **الغِيلَة**’dir.
Hadiste: “لقد هممتُ أن أنْهى عن **الغِيلة**”. Dedi:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ
(**غيم**) **الغين** ve **الياء** ve **الميم** bir kelimedir; bir şeyin bir şeyi örtmesine delâlet eder. Bundan: **الغيم**; o, bilinen şeydir. Denir: gök **غامَت**; ve **تغيَّمت**; ve **أغامَت**.
Ve babdandır: **الغَيْم**; o, susuzluk ve iç boşluğunun hararetidir; çünkü o, kalbi kaplayan bir şeydir.
(**غين**) **الغين** ve **الياء** ve **النون** bir öncekine yakındır. Öyleyse **الغَيْن**: **الغَيْم**’dir. Dedi:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ
Ve **الغَيْن**: susuzluktur. Ve denir: kalbi üzerine **غِينَ** oldu; sanki onu bir şey kapladı. Hadiste: “إنَّهُ ليُغانُ على قلبي”. Ve babdandır: **غَيْناء** bir ağaç; o, yaprağı çok, dalları dolaşık olandır; çoğulu **غِينٌ**. Ve denir: **الغَيْنة**: çayırlıktır. Bütün bunlarda kıyas birdir. Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Asılda: “وأغاب”. Ve el-Mücmel’de: “**الغيب** her ne ki orada kaybolmuştur.”
([2]) Asılda: “bize **غيث** geldi”.
([3]) Asılda: “**الغيث**’i isabet ettirdik”; doğrusu el-Mücmel’de, Lisân’da ve Mecâlisü Sa‘leb 349’dadır. Ve beyan (2: 71)’deki sonraki habere, Sıfatü’s-sehâb 39’a, el-Muhassas (9: 120)’a ve el-Müzhir (1: 153)’e bak.
([4]) Abd Menâf b. Rib‘î el-Hüzelî’nindir. Dîvânü’l-Hüzeliyyîn (3: 38) ve Lisân (**غير**) ve Islahu’l-Mantık 152.
([5]) Metni el-Mücmel’de de kısaca böyle gelmiştir. Ve Lisân’da: “ألا تقبل **الغير**”.
([6]) Onu el-Mücmel’de inşâd etti; Lisân (**غير**)’da onu Benî ‘Uzre’den bazısına nisbet etti.
([7]) Beyit, Hudayn b. el-Münzir’in beş beyitindendir; onlarla oğlu Giyâz b. el-Hudayn’ı hicveder; Lisân (**غيظ**)’e bak.
([8]) Dîvânü’l-Kutâmî 18. Ve sadrı, divanda ve Mecâlisü Sa‘leb 525’te ve Lisân (**غيف**، **سرع**)’da olduğu üzere:
* وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * Ve divanda: “فيغيفون ونوزع”.
([9]) Recez, Lisân (**غيل**) ve Islahu’l-Mantık 11 ve el-Muhassas (1: 168)’dedir.
([10]) İmru’ül-Kays’ın Muallakasındandır. Ve İbn Hişâm onu el-Muğnî’de (fâ faslı) **فاء** (**رب**)’den sonra cerr için şâhid olarak inşâd etti.
([11]) Asılda: “من **الواو** قبله”.
([12]) Lisân (**غين**)’de inşâd ettiği, bir atı vasfeden Tağlibli bir adamın beyitlerindendir. Ve onu el-Mücmel’de ve el-Muhassas (8: 130)’da inşâd etti.
([13]) Lisân’da tamamı: “حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغين: حرف تهج، وهو حرف مجهور مستعل، يكون أَصلاً لا بدلاً ولا زائداً، والغين لغة في الغيم، وهو السحاب، وقيل: النون بدل من الميمي؛ أَنشد يعقوب لرجل من بني تغلب يصف فرساً:
فِداءٌ خالَتِي وفداً صَدِيقي،
وأَهْلي كُلُّهم لبَني قُعَيْنِ
فأَنْتَ حَبَوْتَنِي بِعِنانِ طِرْفٍ،
شديدِ الشَّدّ ذي بَذْلٍ وصَوْنِ
كأَنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ،
تُرِيدُ حمامةً في يوم غَيْنِ.
أَي في يوم غيم؛ قال ابن بري: الذي أَنشده الجوهري:
أَصاب حمامة في يوم غين.
والذي رواه ابن جني وغيره: يريد حمامة، كما أَورده ابن سيده وغيره، قال: وهو أَصح من رواية الجوهري أَصاب حمامة. وغانَتِ السماءُ غَيْناً وغِينَتْ غَيْناً: طَبَّقَها الغَيمُ. وأَغانَ الغَينُ السماء أَي أَلْبَسها؛ قال رُؤبة:
أَمْسَى بِلالٌ كالربيعِ المُدْجِنِ،
أَمْطَرَ في أَكْنافِ غَيْنٍ مُغْيِنِ.
قال الأَزهري: أَراد بالغين السحاب، وهو الغيم، فأَخرجه على الأَصل. والأَغْيَنُ: الأَخْضَرُ. وشجرة غَيْناءِ أَي خَضْراءِ كثيرة الورق ملتفة الأَغصان ناعمة، وقد يقال ذلك في العُشْب، والجمع غِينٌ، وأَشجار غِينٌ؛ وأَنشد الفراء:
لَعِرْضٌ من الأَعْراضِ يُمْسِيَ حمامُه،
ويُضْحِي على أَفْنانِه الغِينِ يَهْتِفُ
والغِيْنةُ: الأَجَمَةُ. والغِينُ من الأَراك والسِّدْر: كثرته واجتماعه وحسنه؛ عن كراع، والمعروف أَنه جمع شجرة غَيْناءِ، وكذلك حكي أَيضاً الغِينة جمع شجرة غَيْناء؛ قال ابن سيده: وهذا غير معروف في اللغة ولا في قياس العربية، إنما الغِينَةُ الأَجَمَةُ كما قلنا، أَلا ترى أَنك لا تقول البِيضَةُ في جمع البَيْضاءِ ولا العِيسَةُ في جمع العَيْساء؟ فكذلك لا يقال الغِينَةُ في جمع الغَيْناء، اللهم إِلا أَن يكون لتمكين التأْنيث أَو يكون اسماً للجمع. والغَيْنة الشَّجْراءُ: مثل الغَيْضة الخضراء. وقال أَبو العَمَيْثل: الغَيْنة الأَشجارُ الملتفة في الجبال وفي السَّهْل بلا ماء، فإِذا كانت بماء فهي غَيْضة. والغَيْنُ: شجر ملتف؛ قال ابن سده: ومما يَضَعُ به من ابن السكيت ومن اعتقاده أَن الغينَ هو جمع شجرة غَيْناء، وأَن الشِّيَم جمع أَشْيَمَ وشَيْماء وزْنُه فِعْل، وذهب عنه أَنه فُعْلٌ، غُومٌ وشُومٌ، ثم كسرت الفاء لتسلم الياء كما فعل ذلك في بِيضٍ. وغِينَ على قلبه غَيْناً: تغَشَّتْه الشَّهْوةُ، وقيل: غِينَ على قلبه غُطِّيَ عليه وأُلْبِسَ. وغِينَ على الرجل كذا أَي غُطِّيَ عليه. وفي الحديث: إِنه ليُغانُ على قلبي حتى أَستغفر الله في اليوم سبعين مرة؛ الغَيْنُ: الغَيْمُ، وقيل: الغَيْنُ شجر ملتف، أَراد ما يغشاه من السهو الذي لا يخلو منه البشر، لأَن قلبه أَبداً كان مشغولاً
بالله تعالى، فإِن عَرَضَ له وَقْتاً مّا عارض بشري يَشْغَلُه من أُمور الأُمّة والملَّة ومصالحهما عَدَّ ذلك ذنباً وتقصيراً، فيَفْزَعُ إلى الاستغفار؛ قال أَبو عبيدة: يعني أَنه يتَغَشَّى القلبَ ما يُلْبِسُه؛ وكذلك كل شيء يَغْشَى شيئاً حتى يُلْبِسَه فقد غِينَ عليه. وغانَتْ نفْسُه تَغِينُ غَيْناً: غَثَتْ. والغَيْنُ: العطش، غانَ يَغِينُ. وغانتِ الإِبلُ: مثلُ غامَتْ. والغِينة، بالكسر: الصديد، وقيل: ما سال من الميت، وقيل: ما سال من الجيفة. والغَيْنةُ، بالفتح: اسم أَرض؛ قال الراعي: ونَكَّبْنَ زُوراً عن مُحَيَّاةَ بعدما
بَدَا الأَثْلُ، أَثْلُ الغَيْنةِ المُتَجاوِرُ.
ويروى الغِينة
(* قوله «ويروى الغينة» أي بكسر الغين كما صرح به ياقوت). الفراء: يقال هو آنَسُ من حُمَّى الغِينِ. والغِينُ: موضع لأَن أَهلها يُحَمُّون كثيراً.

##### Türkçe

**الغين**: hece harfi; ve o, meçhur, müsta‘lî bir harftir; asl olur, bedel de olmaz ve زائد da olmaz. Ve **الغين**, **الغيم** hakkında bir lugattır; ve o, buluttur. Ve denildi: **النون** **الميمي**’den bedeldir; Ya‘kūb, Benî Tağlib’den bir adam için, bir atı vasfederken inşad etti:

Fidâdır halam ve arkadaşımın vefdi,
Ve ehlim onların hepsi Benî Ku‘ayn içindir.
Sen bana bir **طِرْف**’ın dizginini bağışladın,
Şiddetli çekişli, بذل ve صون sahibi.
Sanki ben bir kartalın iki kanadı arasındayım,
Bir **غَيْن** gününde bir güvercini ister.

Yani: bir **غيم** gününde. İbn Berrî dedi: Cevherî’nin inşad ettiği:

Bir güvercini **غين** gününde vurdu.

İbn Cinnî ve başkalarının rivayet ettiği ise: “bir güvercini ister”dir; İbn Sîde ve başkalarının naklettiği gibi. Dedi: Ve bu, Cevherî’nin “bir güvercini vurdu” rivayetinden daha sahihtir. Ve gök **غَيْناً** **غانَتْ** ve **غِينَتْ** **غَيْناً**: bulut onu kapladı. Ve **الغَينُ** göğü **أَغانَ**; yani onu giydirdi; Ru’be dedi:

Bilâl, karartılmış bahar gibi akşamladı,
Yağdırdı, giydiren bir **غَيْن**’in kenarlarında.

Ezherî dedi: **الغين** ile bulutu kastetti; ve o **الغيم**’dir; böylece onu asl üzere çıkardı. Ve **الأَغْيَنُ**: yeşil olan. Ve **غَيْناءِ** bir ağaç: yani çok yapraklı, dalları birbirine dolanmış, yumuşak yeşil; ve bu, ot hakkında da söylenebilir. Çoğulu **غِينٌ**’dir; ve **أَشجار غِينٌ**. Ferrâ inşad etti:

Arazlardan bir arz ki onun güvercini akşamlar,
Ve kuşluk vakti onun **الغِينِ** dalları üzerinde öter.

Ve **الغِيْنةُ**: ağaçlık. Ve **الغِينُ**, **الأَراك** ve **السِّدْر**’den: onun çokluğu, toplanması ve güzelliği; Kurâ‘dan. Ve bilinen, onun **غَيْناءِ** ağacının çoğulu olduğudur. Ve yine böyle de hikâye edildi: **الغِينة** **غَيْناء** ağacının çoğuludur. İbn Sîde dedi: Bu, dilde de Arapçanın القياس’ında da bilinen değildir. Ancak **الغِينَةُ** ağaçlıktır, dediğimiz gibi. Görmez misin ki sen **البَيْضاءِ**’ın çoğulunda **البِيضَةُ** demezsin; ve **العَيْساءِ**’ın çoğulunda **العِيسَةُ** demezsin. İşte böylece **الغَيْناء**’ın çoğulunda **الغِينَةُ** denmez; meğer ki müennesliği pekiştirmek için olsun yahut cem‘ için bir isim olsun. Ve **الغَيْنة الشَّجْراءُ**: yeşil **الغَيْضة** gibidir. Ve Ebû’l-‘Ameysel dedi: **الغَيْنة**, dağlarda ve sahrada, susuz, birbirine dolanmış ağaçlardır; su ile olursa o **غَيْضة**’dir. Ve **الغَيْنُ**: birbirine dolanmış ağaç; İbn Sîde dedi: İbnü’s-Sikkît’ten ve onun, **الغين**’in **غَيْناء** ağacının çoğulu olduğuna inanmasından, ve **الشِّيَم**’in **أَشْيَمَ** ve **شَيْماء**’ın çoğulu olduğundan, vezninin **فِعْل** olduğundan (ve ondan, onun **فُعْلٌ** olduğu, **غُومٌ** ve **شُومٌ** olduğu kaçtı), sonra yâ’nın selâmette kalması için fâ’nın kesrelendiğinden, **بِيضٍ**’de bunu yaptığı gibi, onunla ayıpladığı şeylerdendir. Ve kalbi üzerine **غَيْناً** **غِينَ**: şehvet onu kapladı. Ve denildi: kalbi üzerine **غِينَ**: onun üzeri örtüldü ve giydirildi. Ve adama şu şey **غِينَ**: yani onun üzeri örtüldü. Ve hadiste: “Şüphesiz kalbim üzerine **يُغانُ** olur da, günde yetmiş kere Allah’tan mağfiret dilerim.”; **الغَيْنُ**: **الغَيْمُ**’dir. Ve denildi: **الغَيْنُ** birbirine dolanmış ağaçtır. İnsanların ondan hâlî olmadığı sehivden ona gelen şeyi kastetti; çünkü onun kalbi daima Allah Teâlâ ile meşguldü; eğer ona bir vakit, ümmetin ve milletin işleri ve ikisinin maslahatlarından onu meşgul eden beşerî bir ârız arız olursa, bunu günah ve kusur sayar; böylece istiğfara sığınır. Ebû ‘Ubeyde dedi: Yani kalbi örten, onu giydiren şey onu kaplar; ve aynı şekilde bir şey, bir şeyi örter de onu giydirirse, ona **غِينَ** olunmuştur. Ve nefsi **غانَتْ**; **تَغِينُ** **غَيْناً**: ağırlaştı. Ve **الغَيْنُ**: susuzluk; **غانَ** **يَغِينُ**. Ve develer **غانتِ**: **غامَتْ** gibidir. Ve **الغِينة**, kesre ile: irin; ve denildi: ölüden akan şey; ve denildi: leşten akan şey. Ve **الغَيْنةُ**, fetha ile: bir yerin adı; Râ‘î dedi:

**مُحَيَّاةَ**’dan bir sapma ile yüz çevirdiler, sonra
**الأَثْلُ** göründü; bitişik **الغَيْنةِ**’nin **أَثْلُ**’ü.

Ve **الغِينة** diye rivayet olunur
(* Onun “ويروى الغينة” sözü: yani **الغين**’in kesresi ile, Yâkūt’un tasrih ettiği gibi).
Ferrâ: “O, **الغِينِ** hummasından daha ünsîdir” denir. Ve **الغِينُ**: bir yerdir; çünkü onun ehli çokça hummaya tutulurlar.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ي ن * * غِينَ * على كذا أي غُطي عليه ومنه الحديث ﴿إنه * لَيُغَانُ * على قلبي﴾ و * الأغْيَنُ * الأخضر وشجرة * غَيْنَاءُ * أي خضراء كثيرة الورق مُلتفة الأغصان والجمع * غِينٌ * و * الغَيْنَةُ * الغيْضة وقيل هي الأشجار المُلتفة بلا ماء فإن كانت بماء فهي الغَيْضة

##### Türkçe

* **غ ي ن** * * **غِينَ** * şunun üzerine: yani onun üzerine örtüldü; ve ondan hadis: ﴿Şüphesiz benim kalbimin üzerine mutlaka **لَيُغَانُ**﴾ ve **الأغْيَنُ** yeşildir; ve **غَيْنَاءُ** bir ağaç: yani yaprağı çok, dalları birbirine dolaşmış yeşil; çoğulu **غِينٌ**’dür; ve **الغَيْنَةُ** **الغيْضة**’dır; ve denildi ki: o, su olmaksızın birbirine dolaşmış ağaçlardır; eğer su ile olursa o **الغَيْضة**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!الغَيْنُ : حَرْفُ هِجاءٍ مَجْهورٌ مُسْتَعلٍ ) مَخْرجُه أَعْلى الحَلْقِ جوار مَخْرجِ الحاءِ ؛ ( ويَنْبَغِي أن لا يُغَرْ غَرَبها فَيُفْرِطَ ولا يُهْمَلَ تَحْقيقُ مَخْرَجِها فَتَخْفَى بل يُنْعَمَ بيانُها ويُخَلَّصَ ، ولا تُزادُ ولا تُبْدَلُ ) ، بل تكونُ أَصْلاً وقد تكونُ بَدَلاً مِن العَيْنِ ، كما في يسوع ويسوغ وارْمَعَلّ وارْمَغَلّ على ما سَبَقَ بيانُه ، كما في معْنَى العطشِ والغيمِ .
( و ) الغَيْنُ : ( العَطَشُ ، ( وقد *!غِنْتُ *!أَغِينُ ) .
*!وغانَتِ الإِبلُ مثْلُ غامَتْ : عَطشَتْ .
( و ) الغَيْنُ : ( الغَيْمُ ) ، وهو السَّحابُ ، لُغَةٌ فيه . وقيلَ : النّونُ بَدَلٌ مِن الميمِ ؛ أَنْشَدَ يَعْقوب لرِجُلٍ مِن بَني تَغْلب يَصِفُ فرساً :

كأَنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ يُرِيدُ حمامةً في يَوْم *!غَيْنِ أَي في يوم غَيْم .
قالَ ابنُ بَرِّي : الذي أَنْشَدَه الجوْهرِيُّ :
أَصابَ حَمامةً في يوم غَيْنِ والذي رَواهُ ابنُ جني وغيرُهُ : يُريدُ حَمامةً ، كما أَوْرَدَه ابنُ سِيْدَه وغيرُهُ ؛ قالَ : وهو أَصَحّ مِن رِوايَةِ الجَوْهرِيّ .
( *!والغَيْنَةُ ) : اسمُ ( أَرْضٍ ) ؛ قالَ الرَّاعِي :
ونَكَّبْنَ زُوراً عن مُحَيَّاةَ بعدمابَدَا الأَثْلُ أَثْلُ *!الغَيْنةِ المُتَجاوِرُويُرْوَى : الغِيْنَة بالكسْرِ .
( و ) الغَيْنَةُ : الأَجَمَةُ ؛ كما في المُحْكَم .
وقالَ أَبو العَمَيْثل : ( الأَشْجارُ المُلْتَفَّةُ ) مِن الجِبالِ وفي السَّهْلِ ( بِلا ماءٍ ) ، فإذا كانتْ بماءٍ فهي الغَيْضَة .
( و ) الغَيْنَةُ : ( ع بالشَّامِ ) ، عن نَصْر .
( و ) أَيْضاً : ( ع باليَمامَةِ ) ، وضَبَطَه نَصْر بالكسْرِ ، وبه فُسِّر قوْلُ الرَّاعِي أَيْضاً .
( و ) الغِيْنَةُ ، ( بالكسْرِ : الصَّديدُ .
( و ) قيلَ : ( ما سالَ مِن المَيِّتِ ) .
وقيلَ : ما سالَ مِن الجيفَةِ .
( *!والغَيْناءُ : الخَضْراءُ من الشَّجَرِ ) ، الكثيرَةُ الوَرَقِ ، المُلْتَفَّةُ الأَغْصانِ ، الناعِمَةُ ؛ وقد يقالُ ذلك في العُشْبِ ، وهو *!أَغْيَنُ ، والجَمْعُ *!غِينٌ ؛ وأَنْشَدَ الفَرَّاءُ :
لَعِرْضٌ من الأعْراضِ يُمْسِي حَمامُه ويُضْحِي على أَفْنانِه *!الغِينِ يَهْتِفُ

وأَنْكَر ابنُ سِيْدَه في خطْبَةِ المُحْكَم هذا على ابنِ السِّكّيت أَي جعْلَ *!الغِين جَمْع شَجَرةٍ *!غَيْناءَ فراجِعْه .
( و ) *!الغَيْناءُ ؛ ( بِئْرٌ ) ، صوابُه بالعَيْنِ المُهْملةِ وقد تقدَّمَ له .
( و ) *!الغَيْنا ، ( بالقَصْرِ : قُنَّةٌ ثَبيرٍ من الأَثْبِرَةِ السَّبْعَةِ ) ، وهنَّ ثَبيرُ *!غَيْنا ، وثَبيرُ الأَحْدَبِ ، وثَبيرُ الأَعْرجِ ، وثَبيرُ الزُّنْجِ ، وثَبيرُ الخَضْراء ، وثَبيرُ النّصعِ ، وثَبيرُ الأَثْبرَةِ ، ذَكَرَهُنَّ نَصْر . ويقالُ بالعَيْنِ المُهْملةِ ، وأَنْكَرَه المصنِّفُ كما تقدِّمَ له .
( *!وغِينَ على قلْبِهِ *!غَيْناً تَغَشَّتْهُ الشَّهْوَةُ أَو غُطِّيَ عليه وأُلْبِسَ ، أَو غُشِيَ عليه ، أَو أَحاطَ به الرَّيْنُ ) .
وفي الحدِيثِ : ( إنَّه *!ليُغانُ على قلْبي حتى أَسْتغفرُ اللهاَ العظيمَ في اليومِ سَبْعِينَ مَرَّة ) ؛ أَرادَ ما يَغْشاهُ من السَّهْو الذي لا يخلو عنه البَشَرُ ، لأنَّ قلْبَهُ أَبداً كان مَشْغولاً باللهاِ تعالى ، فإن عَرَضَ له وَقْتاً مّا عارَضَ بَشَريّ يَشْغَلُه عن أُمورِ الأُمَّةِ والملَّةِ ومَصالِحِها عَدَّ ذلكَ ذَنْباً وتَقْصِيراً ، فيُفْزِعُه ذلك إلى الاسْتِغْفارِ .
وقالَ أبو عُبَيْدَةَ : إنَّه يتَغَشَّى القلْبَ ما يُلْبِسُه ، وكذلِكَ كلُّ شيءٍ يَغْشَى شيئاً حتى يُلْبِسَه فقد غِينَ عليه ؛ ( *!كأُغِيَنَ فيهما .
( *!وأَغانَ الغَينُ السَّماءَ ) : أَي ( أَلْبَسَها ) ؛ قالَ رُؤْبَة :
أَمْسَى بِلالٌ كالربيعِ المُدْجِنِأَمْطَرَ في أَكْنافِ غَيْنٍ *!مغْين ِأَخْرَجَه على الأَصْل .
( *!والغانَةُ : حَلْقَةُ رأْسِ الوَتَرِ .

( و ) *!غانَةُ ، ( بِلا لامٍ : د بالمَغْرِبِ ) مِن وَرَاء السُّوس الأَقْصَى ، وهي إحْدى مَدَائِن التّكْرُور ، ومنها : العزُّ أَحمدُ بنُ محمدِ بنِ أَحْمدَ بنِ عُثْمانَ *!الغَانِيُّ ترْجَمَه البقاعيّ .
( وفَرغانَةُ : من بِلادِ العَجَمِ ) ، يأْتي ذِكْرُها في الفاءِ ، ولا وَجْه لإيرادِها هنا ، فإنَّ حُروفَها كلَّها أَصْليَّةٌ .
( *!والغِينُ ، بالكسْرِ : ع كَثيرُ الحُمَّى ؛ ومنه آنَسُ مِن حُمَّى *!الغِينِ ) ؛ نَقَلَهُ الفرَّاءُ .
( *!والأغْيَنُ : الطَّويلُ ) مِن الأَشْجارِ ، أَو من الرِّجالِ على التَّشْبيهِ .
( وذُو *!غانٍ : وادٍ باليَمَنِ ) ؛ عن نَصْر ، رحِمَه اللهاُ تعالى .
( *!وغانَتْ نَفْسِي *!تَغِينُ ) *!غَيْناً : ( غَثَتْ .
( و ) *!غانَتِ ( الإِبِلُ ) : عَطِشَتْ ، مثْلُ ( غامَتُ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
غانَتِ السَّماءُ غَيْناً *!وغِينَتْ غَيْناً : طَبَّقَها الغَيْمُ .
والأغْيَنُ : الأخْضَرُ .
*!والغِينُ ، بالكسْرِ ، مِن الأرَاكِ والسِّدْرِ : كثْرَتُه واجْتِماعُه وحُسْنُه ؛ عن كُراعٍ ، والمَعْروفُ أنَّه جَمْعُ شَجَرة *!غَيْناء ، وكذلِكَ حُكِي الغِينَةُ ، بالكسْرِ ، جَمْع شَجَرةٍ *!غَيْناء .
قالَ ابنُ سِيْدَه : وهذا غيرُ مَعْروفٍ في اللُّغَةِ ولا في قياسِ العَربيَّةِ ، إنَّما الغِينَةُ الأَجَمَةُ .
*!والغَيْنَةُ الشَّجْراءُ : مثْلُ الغَيْضَة الخَضْراء .
والغَيْنُ : شَجَرٌ ملْتفٌ *!وغيَّنَ *!غَيْناً حَسَنَةً وحَسَناً : كَتَبَها ؛ والجَمْعُ *!غيونٌ *!وأَغْيانُ *!وغَيْنات
2 ( فصل الفاء ) مع النون ) 2
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: ( **الغَيْنُ** : hece harfi olan, cehrî, isti‘lâlı bir harftir ) mahreci boğazın en üstüdür, **الحاءِ** mahrecinin yanı başındadır; ( ve gerekir ki onun garbı ile **غَرّ** edilmesin de aşırıya gitsin; mahrecinin tahkiki de ihmal edilmesin de gizlensin; bilakis onun beyanı güzelleştirilsin ve arıtılsın; artırılmaz ve değiştirilmez ), bilakis asl olur; ve **العَيْنِ**’den bedel de olabilir; daha önce beyan edildiği üzere **يسوع** ve **يسوغ** ve **ارْمَعَلّ** ve **ارْمَغَلّ**’da olduğu gibi; susuzluk ve bulut manasında olduğu gibi.
( ve ) **الغَيْنُ** : ( susuzluk ), ( ve gerçekten **غِنْتُ** **أَغِينُ** ).
**وغانَتِ الإِبلُ** **مثْلُ غامَتْ** : susadı.
( ve ) **الغَيْنُ** : ( **الغَيْمُ** ), ve o buluttur; onda bir lugattır. Ve denildi: **النّونُ** **الميمِ**’den bedeldir; Ya‘kūb, Benî Tağlib’den bir adam için, bir atı vasfederken inşad etti:

Sanki ben bir kartalın iki kanat tüyü arasında, bir güvercini isterim, **غَيْنِ** gününde, yani bulut gününde.
İbn Berrî dedi: Cevherî’nin inşad ettiği:
Bir güvercine isabet etti, **غَيْنِ** gününde; İbn Cinnî ve başkalarının rivayet ettiği ise: “Bir güvercini ister”dir; İbn Sîde ve başkalarının naklettiği gibi; dedi: ve bu, Cevherî’nin rivayetinden daha sahihtir.
( **والغَيْنَةُ** ) : ( bir yerin ) adıdır; er-Râ‘î dedi:
Ve **مُحَيَّاةَ**’dan sonra, **الأَثْلُ** göründükten sonra, komşu olan **الغَيْنةِ**’nin **أَثْلُ**’ü göründüğünde, onun **مُحَيَّاةَ**’sından saparak uzaklaştılar
Ve şöyle de rivayet olunur: kesre ile **الغِيْنَة**.
( ve ) **الغَيْنَةُ** : **الأَجَمَةُ**’dir; **المُحْكَم**’de olduğu gibi.
Ebû’l-‘Ameysel dedi: ( su olmaksızın ) dağlardan ve ovada ( birbirine girmiş ağaçlar )dır; su ile olursa o **الغَيْضَة**’dir.
( ve ) **الغَيْنَةُ** : ( Şam’da bir yer )dir; Nasr’dan.
( ve ) ayrıca: ( Yemâme’de bir yer )dir; Nasr onu kesre ile ضبط etti; er-Râ‘î’nin sözü de bununla tefsir edildi.
( ve ) **الغِيْنَةُ** , ( kesre ile: irin ).
( ve ) denildi: ( ölüden akan şey ).
Ve denildi: leşten akan şey.
( **والغَيْناءُ** : ağaçtan olan yeşil olan )dır; yaprağı çok, dalları birbirine girmiş, yumuşak olan; ve bu ot hakkında da söylenebilir; ve o **أَغْيَنُ**’dur; cem‘i **غِينٌ**’dir; Ferrâ’ inşad etti:
Arazlardan bir arazdır ki onun güvercini akşamlar ve onun **الغِينِ** dalları üzerinde kuşluklar, ötüşür

İbn Sîde, **المُحْكَم**’in hutbesinde bunu İbnü’s-Sikkît’e inkâr etti; yani **الغِين**’i **غَيْناءَ** bir ağacın cemi kılması; ona müracaat et.
( ve ) **الغَيْناءُ**; ( bir kuyu )dur; doğrusu ihmâl edilmiş **العَيْنِ** iledir; ve onun için daha önce geçti.
( ve ) **الغَيْنا** , ( kısaltma ile: yedi **الأَثْبِرَةِ**’den **ثَبيرٍ**’in bir zirvesi )dir; ve onlar **غَيْنا**’nın **ثَبيرُ**’i, ve **الأَحْدَبِ**’in **ثَبيرُ**’i, ve **الأَعْرجِ**’in **ثَبيرُ**’i, ve **الزُّنْجِ**’in **ثَبيرُ**’i, ve **الخَضْراء**’ın **ثَبيرُ**’i, ve **النّصعِ**’ın **ثَبيرُ**’i, ve **الأَثْبرَةِ**’nin **ثَبيرُ**’idir; Nasr onları zikretti. Ve ihmâl edilmiş **العَيْنِ** ile de söylenir; musannif onu, onun için daha önce geçtiği üzere, inkâr etti.
( **وغِينَ على قلْبِهِ** **غَيْناً** : şehvet onu kapladı; yahut üzerine örtüldü ve giydirildi; yahut üzerine baygınlık geldi; yahut **الرَّيْنُ** onu kuşattı ) .
Hadiste: ( Şüphesiz benim kalbimin üzerine **ليُغانُ** gelir; ta ki ben, günde yetmiş kere yüce Allah’tan istiğfar ederim ); insanın ondan hâlî olmadığı sehivden kalbine gelen şeyi murad etti; çünkü onun kalbi daima Allah Teâlâ ile meşguldü; eğer ona bir vakit, ümmetin ve milletin işleri ve maslahatlarından onu meşgul eden beşerî bir arız gelirse, bunu günah ve kusur sayardı; bu da onu istiğfara korkutup sevk ederdi.
Ebû ‘Ubeyde dedi: Kalbi, onu giydiren şey kaplar; ve aynı şekilde bir şey, bir şeyi kaplayıp ona giydirince, ona **غِينَ** olunmuştur; ( **كأُغِيَنَ** فيهما ).
( **وأَغانَ الغَينُ السَّماءَ** ) : yani ( onu giydirdi ); Ru’be dedi:
Bilâl, karartılmış bahar gibi akşamladı; **مغْين** bir **غَيْنٍ**’in kenarlarında yağmur yağdırdı
Onu asla göre çıkardı.
( **والغانَةُ** : telin baş halkasıdır.

( ve ) **غانَةُ** , ( lamsız: Mağrib’de bir yer )dir; Sûs el-Aksâ’nın arkasındandır; ve Tekrûr şehirlerinden biridir; ve ondan: izz Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. ‘Uthmân **الغَانِيُّ**; onu el-Bikâ‘î tercüme etti.
( ve **فَرغانَةُ** : Acem beldelerindendir ); zikri fâ’da gelecektir; onu burada getirmenin bir vechi yoktur; çünkü harflerinin hepsi aslidir.
( **والغِينُ** , kesre ile: humması çok olan bir yer; ve ondan: **آنَسُ مِن حُمَّى الغِينِ** ); Ferrâ onu nakletti.
( **والأغْيَنُ** : uzun olan )dır; ağaçlardan; yahut teşbih üzere erkeklerden.
( ve **ذُو غانٍ** : Yemen’de bir vadidir ); Nasr’dan; Allah Teâlâ ona rahmet etsin.
( **وغانَتْ نَفْسِي تَغِينُ** ) **غَيْناً** : ( ağırlaştı.
( ve ) **غانَتِ** ( develer ) : susadı; ( **غامَتُ** ) gibi.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**غانَتِ السَّماءُ** **غَيْناً** ve **غِينَتْ** **غَيْناً** : bulut onu kapladı.
**والأغْيَنُ** : yeşil olan.
**والغِينُ** , kesre ile, **الأرَاكِ** ve **السِّدْرِ**’den: onun çokluğu, toplanması ve güzelliğidir; Kurâ‘dan; ve ma‘rûf olan, onun **غَيْناء** bir ağacın cemi olduğudur; ve كذلك kesre ile **الغِينَةُ** hikâye olundu: **غَيْناء** bir ağacın cemi.
İbn Sîde dedi: Bu, lugatta da Arapçanın kıyasında da ma‘rûf değildir; ancak **الغِينَةُ** **الأَجَمَةُ**’dir.
**والغَيْنَةُ الشَّجْراءُ** : yeşil **الغَيْضَة** gibidir.
**والغَيْنُ** : birbirine girmiş ağaçtır; ve **وغيَّنَ** **غَيْناً** güzel ve güzelce: onu yazdı; cem‘i **غيونٌ** **وأَغْيانُ** **وغَيْنات**
2 ( **فصل الفاء** ) **مع النون** ) 2
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَانَ عَلَيْهِ كَذَا
1 غَانَ عَلَيْهِ كَذَا ذ , [aor. يَغِينُ, inf. n. غَيْنٌ,] Such a thing covered, veiled, or concealed, him, or it: (Ham p. 574:) [and so ↓ أَغَانَهُ; whence] one says, الغَيْنُ السَّمَآءَ ↓ اغان The clouds covered, or overspread, or wholly covered, the sky. (S, K.) And غِينَ عَلَى كَذَا Such a thing was covered over. (S.) [Hence,] غِينَ عَلَى قَلْبِهِ, inf. n. غَيْنٌ; as also ↓ أُغِينَ [in the CK (erroneously) اَغْيَنَ]; (assumed tropical:) His heart was invaded by desire, or appetite, as by a thing that covered it: or was covered [so as to be rendered unsusceptible]: or was enveloped by the like of rust [or clouded or rendered dull]. (K, TA. [For الرَّيْن, meaning “ the like of rust ” covering the heart, the CK has الدَّيْن.]) The saying, in a trad., اـِنَّهُ لَيُغَانُ عَلَى قَلْبِى (S, Msb, TA) حَتَّى أَسْتَغْفِرَ اللّٰهَ فِى اليَوْمِ سَبْعِينَ مَرَّةً (TA) is from the phrase غِينَ عَلَى كَذَا signifying as expl. above, (S,) and means (assumed tropical:) Verily my heart is invaded as though it were covered, by unmindfulness from which mankind will not be free so that I beg forgiveness of God in the day seventy times: (TA:) or it means, being used metonymically, verily I become diverted from المُرَاقَبَة [meaning the fear of God, or, as a conventional term, the constant knowledge of God's cognition of me in all my states or circumstances,] by the affairs that are for good relating to the present world; for these, though matters of importance, are, in comparison with the affairs relating to the other world, as idle sport, in the estimation of the people who follow the rule of المُرَاقَبَة. (Msb.) ― -b2- One says also, غِينَتِ السَّمَآءُ, (Msb, TA,) inf. n. غَيْنٌ; as also غَانَت, inf. n. غَيْنٌ; [like غَامَت;] (TA;) The sky became covered (Msb, TA) with غَيْن (Msb) or غَيْم (TA) [i. e. clouds, or an expanse of clouds]. -A2- غِنْتُ, aor. أَغِينُ, [inf. n. غَيْنٌ,] I was, or became, thirsty. (S, K.) And غَانَتِ الاـِبِلُ i. q. غَامَت (S, K, TA) i. e. The camels were, or became, thirsty. (TA.) ― -b2- And غَانَتْ نَفْسُهُ, (S,) or نَفْسِى, (K,) aor. تَغِينُ, (S, K,) inf. n. غَيْنٌ, (TA,) His, or my, soul [or stomach] heaved, or became agitated by a tendency to vomit; syn. غَثَتْ. (S, K.)

حَسَنَةً
2 حَسَنَةً ذ ↓ غَيَّنَ غَيْنًا and حَسَنًا He wrote a beautiful غ. (TA.)

4 أَغْيَنَ see the first paragraph, in three places.

غَانٌ
غَانٌ ذ : see غَيْنَةٌ.

غَيْنٌ
غَيْنٌ ذ [mentioned above as an inf. n. is also a subst., as such] i. q. غَيْمٌ, (K, TA,) a dial. var. of the latter word, (S, Msb, TA,) signifying clouds; (TA;) [or an expanse of clouds;] as in the phrase فِى يَوْمِ غَيْنٍ in a day of clouds: (S, * TA:) or, meaning “ clouds, ” it is from غَانَ عَلَيْهِ كَذَا signifying as expl. in the beginning of this art. (Ham p. 574.) ― -b2- And شَجَرٌ غَيْنٌ Dense, or tangled, trees: (TA:) like غَيْمٌ. (TA in art. غيم.) -A2- Also [like غَيْمٌ signifying] Thirst. (S, K. [See also 1.]) -A3- And [The letter غ;] one of the letters of the alphabet: (S, K:) pl. [of mult.] غُيُونٌ and [of pauc.] أَغْيَانٌ and غَيْنَاتٌ. (TA.) See 2, and art. غ.

غَانَةٌ
غَانَةٌ ذ The ring at the head of the bow-string. (K.) [See عُنْتُوتٌ.]

غَيْنَةٌ
غَيْنَةٌ ذ i. q. أَجَمَةٌ; [like غَيْضَةٌ, q. v.;] so in the M; (TA;) [and it is said that] الغَيْنَةُ الشَّجْرَآءُ is like الغَيْضَةُ الخَضْرَآءُ: or, accord. to Abu-l- 'Ameythel [or 'Omeythil], (S, TA,) غَيْنَةٌ signifies [A collection of] tangled, or confused, or dense, trees, (S, K, TA,) in the mountains, and in the plain, or soft, land, (TA,) without water; (S, K, TA;) if with water, called غَيْضَةٌ: (S, TA:) [and Golius states, as on the authority of Yلkoot, that ↓ غَانٌ signifies the same as غَيْنَةٌ.]

غِينَةٌ
غِينَةٌ ذ The fluid that runs from a carcass, or corpse, (S,) or from the dead: and [the humour, or matter, termed] صَدِيد, q. v. (K.) -A2- See also the next paragraph.

أَغْيَنُ
أَغْيَنُ ذ Green: (S, TA:) or green inclining to blackness: (so in one of my copies of the S:) and [its fem.] غَيْنَآءُ is applied to a tree (شَجَرَةٌ) as meaning green, (AO, S, K, TA,) abounding with leaves, having tangled, or dense, branches, (AO, S, TA,) and soft, or tender: and sometimes it is thus applied to herbs: (TA:) or [applied to a tree] it signifies great, having wide shade: from the phrase غَانَ عَلَيْهِ كَذَا, expl. in the beginning of this art.: (Ham p. 574:) and أَغْيَنُ signifies [also] such as is tall, (K, TA,) of trees, or, by way of comparison [thereto], of men: (TA:) the pl. is غِينٌ: (S, TA:) which is expl. by Kr as meaning the abundance, and collected state, and beauty, of [the trees called] أَرَاك and سِدْر; but what is well known is that it is pl. of غَيْنَآء applied to a tree; of which ↓ غِينَةٌ, with kesr, has also been mentioned as a pl., though, as ISd says, this is not known in the [genuine] language, nor is it agreeable with the analogy of Arabic. (TA.)

مُغْيِن
مُغْيِن ذ , in the original form, [for مُغِين, act. part. n. of أَغَانَ,] is used by Ru-beh in the following verse:
أَمْسَى بِلَالٌ كَالرَّبِيعِ المُدْجِنِ
أَمْطَرَ فِى أَكْنَافِ غَيْنٍ مُغْيِنِ
[There was, or came, in the evening, a moisture like the continual rain of winter that has rained in the tracts of overspreading clouds]. (S.)

##### Türkçe

غَانَ عَلَيْهِ كَذَا
1 **غَانَ عَلَيْهِ كَذَا** ذ , [muzâri‘ı **يَغِينُ**, mastarı **غَيْنٌ**,] Böyle bir şey onu, yahut onu (şeyi), örttü, perdeledi veya gizledi: (Ham s. 574:) [ve böylesi ↓ **أَغَانَهُ**; buradan] denir ki, **الغَيْنُ السَّمَآءَ** ↓ اغان Bulutlar göğü örttü, yahut kapladı, yahut bütünüyle örttü. (S, K.) Ve **غِينَ عَلَى كَذَا** Böyle bir şey örtüldü. (S.) [Bundan dolayı,] **غِينَ عَلَى قَلْبِهِ**, mastarı **غَيْنٌ**; bunun gibi ↓ **أُغِينَ** [CK’de (yanlış olarak) **اَغْيَنَ**]; (mecazî farz edilerek:) Onun kalbi, onu örten bir şey gibi, arzu yahut iştah tarafından istila edildi: yahut [duyarsız kılınacak şekilde] örtüldü: yahut pas benzeri bir şeyle kuşatıldı [yahut bulutlandı yahut köreltildi]. (K, TA. [Kalbi örten “pas benzeri” mânasındaki **الرَّيْن** için CK’de **الدَّيْن** vardır.]) Bir hadisteki söz, **اـِنَّهُ لَيُغَانُ عَلَى قَلْبِى** (S, Msb, TA) **حَتَّى أَسْتَغْفِرَ اللّٰهَ فِى اليَوْمِ سَبْعِينَ مَرَّةً** (TA) yukarıda açıklanan mânaya delâlet eden **غِينَ عَلَى كَذَا** ibaresindendir, (S,) ve (mecazî farz edilerek) şu demektir: Şüphesiz benim kalbim, sanki örtülmüş gibi, insanların ondan kurtulamayacağı bir gafletle istila edilir; ta ki ben günde yetmiş defa Allah’tan mağfiret dileyeyim: (TA:) yahut, kinayeli olarak kullanılarak, şu demektir: Ben, dünya ile ilgili hayır işlerinden olan meşguliyetler sebebiyle **المُرَاقَبَة**’den [Allah korkusu mânasında; yahut ıstılah olarak, bütün hâl ve durumlarımda Allah’ın beni bilmesini sürekli bilme mânasında] uzaklaştırılırım; zira bunlar, her ne kadar önemli işler ise de, âhiretle ilgili işlerle kıyaslandığında, **المُرَاقَبَة** kaidesine uyan kimselerin nazarında bir oyun ve eğlence gibidir. (Msb.) ― -b2- Yine denir ki, **غِينَتِ السَّمَآءُ**, (Msb, TA,) mastarı **غَيْنٌ**; bunun gibi **غَانَت**, mastarı **غَيْنٌ**; [**غَامَت** gibi;] (TA;) Gök, (Msb, TA) **غَيْن** (Msb) yahut **غَيْم** (TA) ile [yani bulutlarla yahut bulut yayılımıyla] örtülü hâle geldi. -A2- **غِنْتُ**, muzâri‘ı **أَغِينُ**, [mastarı **غَيْنٌ**,] Ben susadım, yahut susuz oldum. (S, K.) Ve **غَانَتِ الاـِبِلُ** **غَامَت** ile aynı mânadadır (S, K, TA) yani Develer susadı, yahut susuz oldu. (TA.) ― -b2- Ve **غَانَتْ نَفْسُهُ**, (S,) yahut **نَفْسِى**, (K,) muzâri‘ı **تَغِينُ**, (S, K,) mastarı **غَيْنٌ**, (TA,) Onun, yahut benim, nefsi [yahut midesi] kusmaya meyil sebebiyle kabardı, yahut çalkalandı; eş anlamlısı **غَثَتْ**. (S, K.)

حَسَنَةً
2 **حَسَنَةً** ذ ↓ **غَيَّنَ** **غَيْنًا** ve **حَسَنًا** O, güzel bir **غ** yazdı. (TA.)

4 **أَغْيَنَ**: birinci paragrafın üç yerinde bak.

غَانٌ
**غَانٌ** ذ : **غَيْنَةٌ**’ye bak.

غَيْنٌ
**غَيْنٌ** ذ [yukarıda mastar olarak zikredilmiştir; aynı zamanda bir isimdir; bu hâliyle] **غَيْمٌ** ile aynı mânadadır, (K, TA,) o kelimenin bir lehçe varyantıdır, (S, Msb, TA,) bulutlar mânasına gelir; (TA;) [yahut bulut yayılımı;] **فِى يَوْمِ غَيْنٍ** ibaresinde olduğu gibi: bulutlu bir günde: (S, * TA:) yahut “bulutlar” mânasında, bu, bu babın başında açıklandığı üzere **غَانَ عَلَيْهِ كَذَا**’dan gelir. (Ham s. 574.) ― -b2- Ve **شَجَرٌ غَيْنٌ** Sık, yahut dolaşık, ağaçlar: (TA:) **غَيْمٌ** gibi. (TA, غيم maddesinde.) -A2- Yine [**غَيْمٌ**’ün mânası gibi] Susuzluk. (S, K. [1’e de bak.]) -A3- Ve [**غ** harfi;] alfabenin harflerinden biri: (S, K:) çoğulu [çokluk] **غُيُونٌ** ve [azlık] **أَغْيَانٌ** ve **غَيْنَاتٌ**. (TA.) 2’ye ve **غ** maddesine bak.

غَانَةٌ
**غَانَةٌ** ذ Yay kirişinin başındaki halka. (K.) [**عُنْتُوتٌ**’a bak.]

غَيْنَةٌ
**غَيْنَةٌ** ذ **أَجَمَةٌ** ile aynı mânadadır; [**غَيْضَةٌ** gibi, bkz.;] M’de böyledir; (TA;) [ve denilmiştir ki] **الغَيْنَةُ الشَّجْرَآءُ** , **الغَيْضَةُ الخَضْرَآءُ** gibidir: yahut Ebu’l-‘Ameythel’e [yahut ‘Omeythil’e] göre, (S, TA,) **غَيْنَةٌ** dağlarda ve düz, yahut yumuşak, arazide, (TA,) susuz olarak, (S, K, TA,) dolaşık, yahut karışık, yahut sık ağaçlar [topluluğu] mânasına gelir; (S, K, TA;) su ile olursa **غَيْضَةٌ** denir: (S, TA:) [ve Golius, Yâkût’un rivayetine dayanarak, ↓ **غَانٌ**’un **غَيْنَةٌ** ile aynı mânaya geldiğini zikreder.]

غِينَةٌ
**غِينَةٌ** ذ Leşten, yahut cesetten, (S,) yahut ölüden akan sıvı: ve [**صَدِيد** diye adlandırılan] irin; bkz. (K.) -A2- Bir sonraki paragrafa da bak.

أَغْيَنُ
**أَغْيَنُ** ذ Yeşil: (S, TA:) yahut siyahlığa meyleden yeşil: (S’nin nüshalarımın birinde böyledir:) ve [müennesi] **غَيْنَآءُ** bir ağaca (**شَجَرَةٌ**) yaprakça bol, dalları dolaşık yahut sık, (AO, S, TA,) ve yumuşak yahut körpe mânasında uygulanır: ve bazen bu şekilde otlara da uygulanır: (TA:) yahut [ağaca uygulanınca] büyük, geniş gölgeli mânasına gelir: bu babın başında açıklanan **غَانَ عَلَيْهِ كَذَا** ibaresinden: (Ham s. 574:) ve **أَغْيَنُ** [ayrıca] uzun boylu olan mânasına gelir, (K, TA,) ağaçlardan; yahut kıyas yoluyla, (TA,) insanlardan: (TA:) çoğulu **غِينٌ**’dir: (S, TA:) ki Kr bunu, **أَرَاك** ve **سِدْر** denilen [ağaçların] bolluğu, toplanmış hâli ve güzelliği mânasıyla açıklar; fakat bilinen, bunun, ağaca uygulanan **غَيْنَآءُ**’un çoğulu olduğudur; bunun çoğulu olarak kesre ile ↓ **غِينَةٌ** da zikredilmiştir; ancak ISd’nin dediği gibi, bu [sahih] dilde bilinmez ve Arapçanın kıyasına da uygun değildir. (TA.)

مُغْيِن
**مُغْيِن** ذ , aslî şekliyle, [**أَغَانَ**’ın ism-i fâili **مُغِين** yerine,] Ru-beh tarafından şu beyitte kullanılmıştır:
أَمْسَى بِلَالٌ كَالرَّبِيعِ المُدْجِنِ
أَمْطَرَ فِى أَكْنَافِ غَيْنٍ مُغْيِنِ
[Akşam vakti, kışın sürekli yağmuru gibi bir nem oldu yahut geldi; yayılıp örten bulutların bölgelerinde yağmur yağdı]. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَان
غَان ( y )  I ( n. ac. غَيْن 1 ),
a.  Was thirsty.

b.  Was troubled, vexed, depressed.

c.  [ 'Ala ], Covered, veiled, concealed.

أَغْيَنَ
أَغْيَنَ IV ,
a.  Covered, veiled, concealed.

غَيْن
غَيْن 1 ,
a.  Ghain: the nineteenth letter of the alphabet.

غَيْنَة
غَيْنَة 1t ,
a.  Thicket of trees without water.

غِيْنَة
غِيْنَة 2t ,
a.  Humour, matter, pus.

أَغْيَنُ
أَغْيَنُ 14 , ( pl. غِيْن 2 ),
a.  Green.

b.  Long.

c.  Dense.

غَيْنَآء
غَيْنَآء [ 42 ],
a.  Bushy, luxuriant, leafy, green ( tree ).

غَيْهَب
غَيْهَب
a.  see under غَهَبَ

غَيْهَق
غَيْهَق
a.  Briskness, energy.

b.  Long, tall.

##### Türkçe

غَان
**غَان** ( y ) I ( n. ac. **غَيْن** 1 ),
a. Susadı.

b. Sıkıntıya düştü, bunaldı, kederlendi.

c. [ 'Ala ], Örttü, perdeledi, gizledi.

أَغْيَنَ
**أَغْيَنَ** IV ,
a. Örttü, perdeledi, gizledi.

غَيْن
**غَيْن** 1 ,
a. **غَيْن**: alfabenin on dokuzuncu harfi.

غَيْنَة
**غَيْنَة** 1t ,
a. Susuz ağaçlık sık çalılık.

غِيْنَة
**غِيْنَة** 2t ,
a. Hılt, madde, irin.

أَغْيَنُ
**أَغْيَنُ** 14 , ( pl. **غِيْن** 2 ),
a. Yeşil.

b. Uzun.

c. Sık.

غَيْنَآء
**غَيْنَآء** [ 42 ],
a. Gür, bol, yapraklı, yeşil (ağaç).

غَيْهَب
**غَيْهَب**
a. **غَهَبَ** maddesi altında bak.

غَيْهَق
**غَيْهَق**
a. Çeviklik, enerji.

b. Uzun, boylu.
