# غين — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غين

: ( *!الغَيْنُ : حَرْفُ هِجاءٍ مَجْهورٌ مُسْتَعلٍ ) مَخْرجُه أَعْلى الحَلْقِ جوار مَخْرجِ الحاءِ ؛ ( ويَنْبَغِي أن لا يُغَرْ غَرَبها فَيُفْرِطَ ولا يُهْمَلَ تَحْقيقُ مَخْرَجِها فَتَخْفَى بل يُنْعَمَ بيانُها ويُخَلَّصَ ، ولا تُزادُ ولا تُبْدَلُ ) ، بل تكونُ أَصْلاً وقد تكونُ بَدَلاً مِن العَيْنِ ، كما في يسوع ويسوغ وارْمَعَلّ وارْمَغَلّ على ما سَبَقَ بيانُه ، كما في معْنَى العطشِ والغيمِ .
( و ) الغَيْنُ : ( العَطَشُ ، ( وقد *!غِنْتُ *!أَغِينُ ) .
*!وغانَتِ الإِبلُ مثْلُ غامَتْ : عَطشَتْ .
( و ) الغَيْنُ : ( الغَيْمُ ) ، وهو السَّحابُ ، لُغَةٌ فيه . وقيلَ : النّونُ بَدَلٌ مِن الميمِ ؛ أَنْشَدَ يَعْقوب لرِجُلٍ مِن بَني تَغْلب يَصِفُ فرساً :

كأَنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ يُرِيدُ حمامةً في يَوْم *!غَيْنِ أَي في يوم غَيْم .
قالَ ابنُ بَرِّي : الذي أَنْشَدَه الجوْهرِيُّ :
أَصابَ حَمامةً في يوم غَيْنِ والذي رَواهُ ابنُ جني وغيرُهُ : يُريدُ حَمامةً ، كما أَوْرَدَه ابنُ سِيْدَه وغيرُهُ ؛ قالَ : وهو أَصَحّ مِن رِوايَةِ الجَوْهرِيّ .
( *!والغَيْنَةُ ) : اسمُ ( أَرْضٍ ) ؛ قالَ الرَّاعِي :
ونَكَّبْنَ زُوراً عن مُحَيَّاةَ بعدمابَدَا الأَثْلُ أَثْلُ *!الغَيْنةِ المُتَجاوِرُويُرْوَى : الغِيْنَة بالكسْرِ .
( و ) الغَيْنَةُ : الأَجَمَةُ ؛ كما في المُحْكَم .
وقالَ أَبو العَمَيْثل : ( الأَشْجارُ المُلْتَفَّةُ ) مِن الجِبالِ وفي السَّهْلِ ( بِلا ماءٍ ) ، فإذا كانتْ بماءٍ فهي الغَيْضَة .
( و ) الغَيْنَةُ : ( ع بالشَّامِ ) ، عن نَصْر .
( و ) أَيْضاً : ( ع باليَمامَةِ ) ، وضَبَطَه نَصْر بالكسْرِ ، وبه فُسِّر قوْلُ الرَّاعِي أَيْضاً .
( و ) الغِيْنَةُ ، ( بالكسْرِ : الصَّديدُ .
( و ) قيلَ : ( ما سالَ مِن المَيِّتِ ) .
وقيلَ : ما سالَ مِن الجيفَةِ .
( *!والغَيْناءُ : الخَضْراءُ من الشَّجَرِ ) ، الكثيرَةُ الوَرَقِ ، المُلْتَفَّةُ الأَغْصانِ ، الناعِمَةُ ؛ وقد يقالُ ذلك في العُشْبِ ، وهو *!أَغْيَنُ ، والجَمْعُ *!غِينٌ ؛ وأَنْشَدَ الفَرَّاءُ :
لَعِرْضٌ من الأعْراضِ يُمْسِي حَمامُه ويُضْحِي على أَفْنانِه *!الغِينِ يَهْتِفُ

وأَنْكَر ابنُ سِيْدَه في خطْبَةِ المُحْكَم هذا على ابنِ السِّكّيت أَي جعْلَ *!الغِين جَمْع شَجَرةٍ *!غَيْناءَ فراجِعْه .
( و ) *!الغَيْناءُ ؛ ( بِئْرٌ ) ، صوابُه بالعَيْنِ المُهْملةِ وقد تقدَّمَ له .
( و ) *!الغَيْنا ، ( بالقَصْرِ : قُنَّةٌ ثَبيرٍ من الأَثْبِرَةِ السَّبْعَةِ ) ، وهنَّ ثَبيرُ *!غَيْنا ، وثَبيرُ الأَحْدَبِ ، وثَبيرُ الأَعْرجِ ، وثَبيرُ الزُّنْجِ ، وثَبيرُ الخَضْراء ، وثَبيرُ النّصعِ ، وثَبيرُ الأَثْبرَةِ ، ذَكَرَهُنَّ نَصْر . ويقالُ بالعَيْنِ المُهْملةِ ، وأَنْكَرَه المصنِّفُ كما تقدِّمَ له .
( *!وغِينَ على قلْبِهِ *!غَيْناً تَغَشَّتْهُ الشَّهْوَةُ أَو غُطِّيَ عليه وأُلْبِسَ ، أَو غُشِيَ عليه ، أَو أَحاطَ به الرَّيْنُ ) .
وفي الحدِيثِ : ( إنَّه *!ليُغانُ على قلْبي حتى أَسْتغفرُ اللهاَ العظيمَ في اليومِ سَبْعِينَ مَرَّة ) ؛ أَرادَ ما يَغْشاهُ من السَّهْو الذي لا يخلو عنه البَشَرُ ، لأنَّ قلْبَهُ أَبداً كان مَشْغولاً باللهاِ تعالى ، فإن عَرَضَ له وَقْتاً مّا عارَضَ بَشَريّ يَشْغَلُه عن أُمورِ الأُمَّةِ والملَّةِ ومَصالِحِها عَدَّ ذلكَ ذَنْباً وتَقْصِيراً ، فيُفْزِعُه ذلك إلى الاسْتِغْفارِ .
وقالَ أبو عُبَيْدَةَ : إنَّه يتَغَشَّى القلْبَ ما يُلْبِسُه ، وكذلِكَ كلُّ شيءٍ يَغْشَى شيئاً حتى يُلْبِسَه فقد غِينَ عليه ؛ ( *!كأُغِيَنَ فيهما .
( *!وأَغانَ الغَينُ السَّماءَ ) : أَي ( أَلْبَسَها ) ؛ قالَ رُؤْبَة :
أَمْسَى بِلالٌ كالربيعِ المُدْجِنِأَمْطَرَ في أَكْنافِ غَيْنٍ *!مغْين ِأَخْرَجَه على الأَصْل .
( *!والغانَةُ : حَلْقَةُ رأْسِ الوَتَرِ .

( و ) *!غانَةُ ، ( بِلا لامٍ : د بالمَغْرِبِ ) مِن وَرَاء السُّوس الأَقْصَى ، وهي إحْدى مَدَائِن التّكْرُور ، ومنها : العزُّ أَحمدُ بنُ محمدِ بنِ أَحْمدَ بنِ عُثْمانَ *!الغَانِيُّ ترْجَمَه البقاعيّ .
( وفَرغانَةُ : من بِلادِ العَجَمِ ) ، يأْتي ذِكْرُها في الفاءِ ، ولا وَجْه لإيرادِها هنا ، فإنَّ حُروفَها كلَّها أَصْليَّةٌ .
( *!والغِينُ ، بالكسْرِ : ع كَثيرُ الحُمَّى ؛ ومنه آنَسُ مِن حُمَّى *!الغِينِ ) ؛ نَقَلَهُ الفرَّاءُ .
( *!والأغْيَنُ : الطَّويلُ ) مِن الأَشْجارِ ، أَو من الرِّجالِ على التَّشْبيهِ .
( وذُو *!غانٍ : وادٍ باليَمَنِ ) ؛ عن نَصْر ، رحِمَه اللهاُ تعالى .
( *!وغانَتْ نَفْسِي *!تَغِينُ ) *!غَيْناً : ( غَثَتْ .
( و ) *!غانَتِ ( الإِبِلُ ) : عَطِشَتْ ، مثْلُ ( غامَتُ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
غانَتِ السَّماءُ غَيْناً *!وغِينَتْ غَيْناً : طَبَّقَها الغَيْمُ .
والأغْيَنُ : الأخْضَرُ .
*!والغِينُ ، بالكسْرِ ، مِن الأرَاكِ والسِّدْرِ : كثْرَتُه واجْتِماعُه وحُسْنُه ؛ عن كُراعٍ ، والمَعْروفُ أنَّه جَمْعُ شَجَرة *!غَيْناء ، وكذلِكَ حُكِي الغِينَةُ ، بالكسْرِ ، جَمْع شَجَرةٍ *!غَيْناء .
قالَ ابنُ سِيْدَه : وهذا غيرُ مَعْروفٍ في اللُّغَةِ ولا في قياسِ العَربيَّةِ ، إنَّما الغِينَةُ الأَجَمَةُ .
*!والغَيْنَةُ الشَّجْراءُ : مثْلُ الغَيْضَة الخَضْراء .
والغَيْنُ : شَجَرٌ ملْتفٌ *!وغيَّنَ *!غَيْناً حَسَنَةً وحَسَناً : كَتَبَها ؛ والجَمْعُ *!غيونٌ *!وأَغْيانُ *!وغَيْنات
2 ( فصل الفاء ) مع النون ) 2
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

### Türkçe

: ( **الغَيْنُ** : hece harfi olan, cehrî, isti‘lâlı bir harftir ) mahreci boğazın en üstüdür, **الحاءِ** mahrecinin yanı başındadır; ( ve gerekir ki onun garbı ile **غَرّ** edilmesin de aşırıya gitsin; mahrecinin tahkiki de ihmal edilmesin de gizlensin; bilakis onun beyanı güzelleştirilsin ve arıtılsın; artırılmaz ve değiştirilmez ), bilakis asl olur; ve **العَيْنِ**’den bedel de olabilir; daha önce beyan edildiği üzere **يسوع** ve **يسوغ** ve **ارْمَعَلّ** ve **ارْمَغَلّ**’da olduğu gibi; susuzluk ve bulut manasında olduğu gibi.
( ve ) **الغَيْنُ** : ( susuzluk ), ( ve gerçekten **غِنْتُ** **أَغِينُ** ).
**وغانَتِ الإِبلُ** **مثْلُ غامَتْ** : susadı.
( ve ) **الغَيْنُ** : ( **الغَيْمُ** ), ve o buluttur; onda bir lugattır. Ve denildi: **النّونُ** **الميمِ**’den bedeldir; Ya‘kūb, Benî Tağlib’den bir adam için, bir atı vasfederken inşad etti:

Sanki ben bir kartalın iki kanat tüyü arasında, bir güvercini isterim, **غَيْنِ** gününde, yani bulut gününde.
İbn Berrî dedi: Cevherî’nin inşad ettiği:
Bir güvercine isabet etti, **غَيْنِ** gününde; İbn Cinnî ve başkalarının rivayet ettiği ise: “Bir güvercini ister”dir; İbn Sîde ve başkalarının naklettiği gibi; dedi: ve bu, Cevherî’nin rivayetinden daha sahihtir.
( **والغَيْنَةُ** ) : ( bir yerin ) adıdır; er-Râ‘î dedi:
Ve **مُحَيَّاةَ**’dan sonra, **الأَثْلُ** göründükten sonra, komşu olan **الغَيْنةِ**’nin **أَثْلُ**’ü göründüğünde, onun **مُحَيَّاةَ**’sından saparak uzaklaştılar
Ve şöyle de rivayet olunur: kesre ile **الغِيْنَة**.
( ve ) **الغَيْنَةُ** : **الأَجَمَةُ**’dir; **المُحْكَم**’de olduğu gibi.
Ebû’l-‘Ameysel dedi: ( su olmaksızın ) dağlardan ve ovada ( birbirine girmiş ağaçlar )dır; su ile olursa o **الغَيْضَة**’dir.
( ve ) **الغَيْنَةُ** : ( Şam’da bir yer )dir; Nasr’dan.
( ve ) ayrıca: ( Yemâme’de bir yer )dir; Nasr onu kesre ile ضبط etti; er-Râ‘î’nin sözü de bununla tefsir edildi.
( ve ) **الغِيْنَةُ** , ( kesre ile: irin ).
( ve ) denildi: ( ölüden akan şey ).
Ve denildi: leşten akan şey.
( **والغَيْناءُ** : ağaçtan olan yeşil olan )dır; yaprağı çok, dalları birbirine girmiş, yumuşak olan; ve bu ot hakkında da söylenebilir; ve o **أَغْيَنُ**’dur; cem‘i **غِينٌ**’dir; Ferrâ’ inşad etti:
Arazlardan bir arazdır ki onun güvercini akşamlar ve onun **الغِينِ** dalları üzerinde kuşluklar, ötüşür

İbn Sîde, **المُحْكَم**’in hutbesinde bunu İbnü’s-Sikkît’e inkâr etti; yani **الغِين**’i **غَيْناءَ** bir ağacın cemi kılması; ona müracaat et.
( ve ) **الغَيْناءُ**; ( bir kuyu )dur; doğrusu ihmâl edilmiş **العَيْنِ** iledir; ve onun için daha önce geçti.
( ve ) **الغَيْنا** , ( kısaltma ile: yedi **الأَثْبِرَةِ**’den **ثَبيرٍ**’in bir zirvesi )dir; ve onlar **غَيْنا**’nın **ثَبيرُ**’i, ve **الأَحْدَبِ**’in **ثَبيرُ**’i, ve **الأَعْرجِ**’in **ثَبيرُ**’i, ve **الزُّنْجِ**’in **ثَبيرُ**’i, ve **الخَضْراء**’ın **ثَبيرُ**’i, ve **النّصعِ**’ın **ثَبيرُ**’i, ve **الأَثْبرَةِ**’nin **ثَبيرُ**’idir; Nasr onları zikretti. Ve ihmâl edilmiş **العَيْنِ** ile de söylenir; musannif onu, onun için daha önce geçtiği üzere, inkâr etti.
( **وغِينَ على قلْبِهِ** **غَيْناً** : şehvet onu kapladı; yahut üzerine örtüldü ve giydirildi; yahut üzerine baygınlık geldi; yahut **الرَّيْنُ** onu kuşattı ) .
Hadiste: ( Şüphesiz benim kalbimin üzerine **ليُغانُ** gelir; ta ki ben, günde yetmiş kere yüce Allah’tan istiğfar ederim ); insanın ondan hâlî olmadığı sehivden kalbine gelen şeyi murad etti; çünkü onun kalbi daima Allah Teâlâ ile meşguldü; eğer ona bir vakit, ümmetin ve milletin işleri ve maslahatlarından onu meşgul eden beşerî bir arız gelirse, bunu günah ve kusur sayardı; bu da onu istiğfara korkutup sevk ederdi.
Ebû ‘Ubeyde dedi: Kalbi, onu giydiren şey kaplar; ve aynı şekilde bir şey, bir şeyi kaplayıp ona giydirince, ona **غِينَ** olunmuştur; ( **كأُغِيَنَ** فيهما ).
( **وأَغانَ الغَينُ السَّماءَ** ) : yani ( onu giydirdi ); Ru’be dedi:
Bilâl, karartılmış bahar gibi akşamladı; **مغْين** bir **غَيْنٍ**’in kenarlarında yağmur yağdırdı
Onu asla göre çıkardı.
( **والغانَةُ** : telin baş halkasıdır.

( ve ) **غانَةُ** , ( lamsız: Mağrib’de bir yer )dir; Sûs el-Aksâ’nın arkasındandır; ve Tekrûr şehirlerinden biridir; ve ondan: izz Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. ‘Uthmân **الغَانِيُّ**; onu el-Bikâ‘î tercüme etti.
( ve **فَرغانَةُ** : Acem beldelerindendir ); zikri fâ’da gelecektir; onu burada getirmenin bir vechi yoktur; çünkü harflerinin hepsi aslidir.
( **والغِينُ** , kesre ile: humması çok olan bir yer; ve ondan: **آنَسُ مِن حُمَّى الغِينِ** ); Ferrâ onu nakletti.
( **والأغْيَنُ** : uzun olan )dır; ağaçlardan; yahut teşbih üzere erkeklerden.
( ve **ذُو غانٍ** : Yemen’de bir vadidir ); Nasr’dan; Allah Teâlâ ona rahmet etsin.
( **وغانَتْ نَفْسِي تَغِينُ** ) **غَيْناً** : ( ağırlaştı.
( ve ) **غانَتِ** ( develer ) : susadı; ( **غامَتُ** ) gibi.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**غانَتِ السَّماءُ** **غَيْناً** ve **غِينَتْ** **غَيْناً** : bulut onu kapladı.
**والأغْيَنُ** : yeşil olan.
**والغِينُ** , kesre ile, **الأرَاكِ** ve **السِّدْرِ**’den: onun çokluğu, toplanması ve güzelliğidir; Kurâ‘dan; ve ma‘rûf olan, onun **غَيْناء** bir ağacın cemi olduğudur; ve كذلك kesre ile **الغِينَةُ** hikâye olundu: **غَيْناء** bir ağacın cemi.
İbn Sîde dedi: Bu, lugatta da Arapçanın kıyasında da ma‘rûf değildir; ancak **الغِينَةُ** **الأَجَمَةُ**’dir.
**والغَيْنَةُ الشَّجْراءُ** : yeşil **الغَيْضَة** gibidir.
**والغَيْنُ** : birbirine girmiş ağaçtır; ve **وغيَّنَ** **غَيْناً** güzel ve güzelce: onu yazdı; cem‘i **غيونٌ** **وأَغْيانُ** **وغَيْنات**
2 ( **فصل الفاء** ) **مع النون** ) 2
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
