# غي (غ-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: غى

## Sözlükler (2)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(باب **الغين** ve onunla birlikte olanlar, مضاعف ve مطابِق içinde([1]))
(**غف**) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden **غُفَّة** denir. Dedi ki:
* Ve geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Ve atlar, bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan bir doyum elde ettiklerinde ve çoğaltmadıklarında. Dedi ki:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّرات**’ın taliplileri soyunur, arayan aranır([3])

(**غق**) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla, kaynayan bir ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(**غل**) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabit olmasına delâlet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ** şeyi şeyin içine; onu onda sabitlediğim zaman; sanki onu saplamışım gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir **حَدْرة** bir **بَدْرة** vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpikler **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla iç boşlukta nüfuz eden bir şey gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]) vardır; o da, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve bu bâbdan **الغِلُّ** vardır; o, göğüste nüfuz eden kindir.
Nebi عليه السلام’in “**لا إغْلالَ ولا إسلال**” sözüne gelince: **الإغلال** hıyanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, bize **جمرة** bint **نوفل**’den  *** emanete hıyanet eden yalancının cezasını versin([7])
Ve hadise gelince: “Üç şey vardır ki müminin kalbi onlar üzerine **يُغِلُّ** etmez”; “**لا يُغِلّ**” diyen, onu **الإغلال**’dan kılmıştır; o da hıyanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise onu **الغِلّ** ve kinden kılmıştır.
Ve bu bâbdan **الغُلاَّنُ**: kapalı vadilerdir; tekili **غَالّ**’dır; bu da, onun yolcusunun onda **يَنْغَلُّ** olmasındandır. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir içlik; ve zırhın altında giyilen bir astardır.
Ve bu bâbdan **الغُلّة** vardır; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**’dır; çoğulu **غُلَل**. **لَبيد** dedi ki:
Onun için **رازِقيّ** ve pamuktan **غُلَل** vardır  *** **عُجْم**’un sağ elleriyle; sözleri yarım ederler([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış olandır. Ve bu kıyastır; çünkü o, beldelerin içine girer ve onların içinde **تنغلُّ** olur. Dedi ki:
Benden **أبا مالك**’e bir **مُغَلْغَلَة** ulaştır  *** ve kınamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve bu bâbdan **الغَليل**: **النَّوَى**’dır; **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilir, onunla karıştırılır; develere yem yapılır. Dedi ki:
**سُلاّءةٌ**; **النَّهدِيّ**’nin asası gibi; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [**ذو فيئةٍ**] **قُرَّانَ** çekirdeklerinden; ezilmiş([10])

(**غم**) **الغين** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delâlet eder. Dersin: **غَمَمتُ** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَمُ**: saçın, yapısında enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi ki:
Öyleyse, zaman bizi ayırırsa evlenme  *** ensesi **أغمّ** ve yüzü; **أنزع** olmayan([11])
Ve bu bâbdan: **الغمام**; **غَمامة**’nin çoğuludur. Ve kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامةُ** vardır; o, devenin burnuna rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bezdir. Bir kavim dedi ki: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve hilâl **غُمَّ** oldu; görülmediği zaman. Hadiste: “Eğer size **غُمَّ** olursa, onun için **فاقْدُرُوا**.” Yani hilâl örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; karanlık olduklarında. Ve iş onu **غمَّهُ**; onu **غمّاً** **يغَمُّه**; o, kalbi kaplayan bir şeydir; bilinir. **الغَمغمة** ise, korku anında öküzlerin sesleridir; ve savaş anında yiğitlerin *sesleridir. Biz, bu taklitlerin neredeyse bir kıyası olmayacağını söylemiştik.
(**غن**) **الغين** ve **النون** sahih bir asıldır; karışıklığından yahut ona eşlik eden bir illet sebebiyle, sanki anlaşılmayan bir sese delâlet eder. Bundan onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi dolaşık olandır; böylece rüzgârın onda aktığını görürsün ve onun için bir **غُنَّة** vardır; ve bu, sineğinin çokluğundan olur. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**’de **الغُنَّة** vardır; o da, sözünün çıkışının sanki burnundan olmasıdır.
(**غي**) şeddeli yahut مضاعف **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin, başkası için gölge yapmasına delâlet eder([12]). Hadiste: “Kıyamet günü **البقرة** ve **آلُ عمران** gelir; sanki ikisi iki **غمامتانِ** -yahut iki **غيايَتان** gibidir.” Çoğulu **غَيايات**. **لبيد** dedi ki:
Dönerek ona sarktım  *** ve yer üzerinde çocukluğun **غياياتُ**’ı([13])
(**غب**) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; içinde zaman ve bir fasıla bulunmasına delâlet eder. Bundan **الغِبُّ**: develerin bir gün suya gelip bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: bir gün sağılıp bir gün bırakılan koyundur. Ve ziyareti de **الغِبِّ**’den **أغبَبْتُ**. Ve ondan da onların sözü: İşte **غبَّبَ** etti; onda aşırıya gitmediği zaman; sanki ona bir fasıla([14]) artırılmıştır; onu onun içine düşürmüştür.
Ve bu bâbdan onların sözü: “Şiiri ağırdan al; **يَغُبّ** eder”; bu, onun inşadının, üzerinden bir vakit gelinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler: İş **غَبَّ** etti; sonuna ulaştığı zaman([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**: vaktinde yenmeyen; bilakis bir vakit ve bir fasıla bırakılan.
(**غت**) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**’dan **تاء**’nın بدل edilmesidir. Dersin: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit yolunda yürüyen bir şey vardır. Gizlice güldüğü zaman, gülmede **غَتَّ** denir. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe ekledi.
(**غث**) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyde bozulmaya delâlet eder. Bundan onların sözü: Falanı, onda bir **غَثيثة** üzere giydim; yani akıl ve görüş bozukluğu üzere. Ve **الغَثيثة**: yarada irin. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: semiz olmayan. Ve derler: **أغَثَّ الحَدِيثُ**; yani bozuk, **غثّ** oldu. Dedi ki:
Bir genç kız; sustuğu müddetçe söz **يُغِثُّ** eder  *** oysa ağzında, lezzetli ve taze bir şey vardır([16])
Ve denir: Falanın üzerine hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden çekinmez; hatta **الغثُّ** onun yanında semizdir.
**الغَثغَثَة** ise taklit yolunda yürür; elbiseyi **غَثْغَثْتُ**; onu yıkadığın ve ellerinde tekrar tekrar çevirdiğin zaman. Ve denir: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; elbise yıkanırkenki **غَثْغثة**’ye benzetilmiştir.
(**غد**) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**’dir; bilinir.
**الرّاجز** dedi ki:
* Öyleyse ona, sürekli öfkeli bir eş bağışla: **مِغدَادَا**([17]) *
Dediler: O, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** vardır.
(**غذ**) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**’ıdır. Bu da, onda ne bir gevşeklik ne bir fasıla bulunmamasıdır. Ve ondan: Yara **غَذَّ** etti ve **أغذَّ**; iyileştiği ve akıntısı durmadığı zaman; o, daima ıslanır.
(**غر**) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi örnek, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik ve beyazlık ve kerem.
Birincisi: **الغِرار**; okların üzerine basıldığı örnektir. Ve denir: Falan kadın çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları bir örnek üzere birbiri ardınca getirdi. Ve bunun aslı **الغُرُّ**’dur; o, elbisedeki kırışıktır. Elbiseyi **غَرِّهِ** üzerine katla denir; yani onun kırığı ve ilk örneği üzerine. Ve **الغُرَّة**: insanın **سُنَّة**’sidir; o da yüzüdür; sonra onunla bütün beden kastedilir. Bundan: “Ceninde bir **غُرَّة** vardır: bir köle yahut bir cariye”; yani onun diyeti içinde bir **نَسَمَة** vardır: bir köle yahut bir cariye. Dedi ki:
**كُليب**’de her öldürülenin **غرّه**’si  *** ta ki öldürme, **آلُ مُرَّه**’ye erişsin([18])

Ve bu bâbdan: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**’dir; denir: Ben, falandan sana **غريرُك**’um; yani kefilinim. Ancak ona **غرير** adı verildi; çünkü o, kendisi adına garanti verilenin örneğidir; onun adına garanti verilenden nasıl mal alınırsa, ondan da öyle alınır. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; yani onun keskin yanı, bundan olsun. Ve her şeyin bir sınırı varsa, onun sınırı **غِرَار**’dır; çünkü o, kılıcın tabiatının ve örneğinin vardığı bir şeydir.
Eksilmeye gelince: **غارّت** deve **تُغارُّ** **غِراراً**; sütü eksildiği zaman. Hadiste: “Namazda da selâmda da **غِرار** yoktur.” Namazdaki **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamasıdır. Selâmdaki **الغِرار**: “Selâm sana” demesi; yahut karşılık verip “Ve sana” demesidir. Ve ondan **الغِرار**: az uykudur. Şair([19]) dedi ki:
**ثقيف**’ten olan musibet, helâk edicidir  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**’dur([20])
Ve **جرير** dedi ki:
Yatağındaki uykun neden **غِرارا**  *** eğer kalbin yapabilseydi, uçardı([21])
Ve bu bâbdan: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu, eksiktir; onda satış asla tamam olmaz. Ve kuş, yavrusunu **غَرَّ** etti; onu gagasıyla beslediği zaman; bu da, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliği sebebiyledir.
Üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غُرَّة**’si: onun en kerim olanıdır. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Ve her beyaz, **أغرُّ**’dur. Ve ayın başından üç geceye **غُرّة** denir.
Ve bu bâbdan: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlı için derler: Onun **غَريرهُ** geri döndü ve onun **هريرُه** öne geldi.
Ve buna yakın olanlardan: **الغَرارة**; o, gaflet gibidir; bu da, huy keremindendir; her kerimde bulunabilir. Ama bunun yerilen olanı, bundan önceki asıldandır; çünkü o, anlayışın eksilmesindendir.
Bu asıllardan şâz olanlardan, eğer sahihse: **الشَّيبانيُّ**’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر**; Habeş tavuğudur; tekili **غِرْغرة**. Ve şu beyti okudu:
Onları kılıçla her yandan sararım  *** tıpkı kartalların **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**’yı sarması gibi([22])
(**غز**) **الغين** ve **الزاء**’da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(**غس**) **الغين** ve **السين**’de, onların “**رجل غُسٌّ**” sözünden başka bir şey yoktur; zayıf olduğu zaman. Ve ondan **أوس**’un sözü:
Geri bırakılmışlardır; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسُّو**’ları; **صُنْبُورٌ** da **صنبورُ**([23])
(**غش**) **الغين** ve **الشين**; şeyde zayıflığa ve onda aceleciliğe([24]) delâlet eden asıllardır. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler: **الغِشُّ**: nasihatin saf olmamasıdır([25]). Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktindedir.
(**غص**) **الغين** ve **الصاد**’da, yemekte **الغَصَص**’tan başka bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi ki:
Su dışında boğazım **شَرِقٌ** olsaydı  *** suyla sıkışmada **الغَصَّان** gibi olurdum([26])
(**غض**) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; birisi engellemeye ve eksiltmeye, diğeri tazeliğe delâlet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Engellediğin her şeyi **غَضَضْته** etmiş olursun. Ve ondan onların sözü: Onda ona bir **غَضَاضةٌ** yetişir; yani onun için bakışını kısan bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “Dünyadan karnıyla geçti; **لم يُغَضْغَض**([27]).” Ve derler: O, **بحرٌ لا يُغَضْغَض**’dur. Ve kırbayı **غَضْغَضْت**; onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin tazesi. Ve **الطَّلْع** çıktığı zaman ona **غَضيض** denir.
(**غط**) **الغين** ve **الطاء** sahih bir asıldır; onda iki mâna vardır: birisi ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**. Ve ondan **الغَطاط**; o, **القَطا**’dır; sesinden dolayı ona **غَطاطاً** adı verilmiştir. Dedi ki:
Onların öncüsü, çökmüş bir **غَطَاطاً** kaldırdı  *** sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**’tır; bir kavim dedi ki: o, sabah vaktidir. Ve şu beyti okudular:
* **حمراءَ**’ya **الغطَاطِ**’ta kalktı([29]) *
Ve başkaları dedi ki: o, karanlığın **سَدَف**’idir. Ve **ابن أحمر**’in([30]) beytinde dediler:
* İlk **الوَعَاوِعِ**; gelen **الغُطاط** gibi([31]) *
Fetha ile okuyan, onları **القَطَا**’ya benzetmiştir; damme ile okuyan ise onları **السّدَف**’in siyahlığına, çokluk sebebiyle benzetmiştir. “Onu suda **غَطَطْتُه**”ya gelince: bu, onun yanında sudan meydana gelen o ses olabilir; ve karanlığın **سَدَف**’inden de olabilir; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: غى

1 غَىڤ٣َ see what next follows.

غَيَّيْتُ غَايَةً
2 غَيَّيْتُ غَايَةً ذ , (S, K, TA,) inf. n. تَغْيِيَةٌ; (TA;) [in the CK ↓ غَيَيْتُهَا, which is wrong, unless they said thus as well as غَيَّيْتُهَا, like as they say رَيَيْتُ رَايَةً as well as رَيَّيْتُهَا;] and ↓ أَغْيَيْتُهَا; (S, K, TA; but in the last as not found in the K;) I set up the banner, or standard; (S, K, TA;) from A'Obeyd. (S.) ― -b2- And غَيَّى لِلْقَوْمِ He set up a banner, or standard, for the people, or party: or he made it for them. (TA.) ― -b3- And غَيَّتِ الطَّيْرُ The birds flapped their wings, or fluttered, in the air, without moving from their place; or did thus around a thing, desiring to alight upon it; syn. رَفْرَفَتْ. (TA.) [See also 6.] -A2- غَيَّيْتُ غَايَةً signifies [also] بَيَّنْتُهَا [i. e. I made apparent, or manifest, or known, an utmost, or extreme, extent, term, limit, or the like; or I set it]. (Msb.)

غَايَا القَوْمُ فَوْقَ رَأْسِ فُلَانٍ بِالسَّيْفِ
3 غَايَا القَوْمُ فَوْقَ رَأْسِ فُلَانٍ بِالسَّيْفِ ذ [The people, or party, acted with the sword above the head of such a one] as though they shadowed him with it; [i. e., flourished it above his head;] from As; (S, K; *) inf. n. مُغَايَاةٌ. (TA.)

4 أَغْىَ٣َ see 2. ― -b2- أَغْيَا السَحَابُ The clouds were, or became, stationary, (K, TA,) عَلَيْهِ upon, or over, him, or it; shadowing him, or it. (TA.) ― -b3- اغيا الرَّجُلُ The man attained the utmost limit, or reach, in eminence, or nobility, and in command: and in like manner, الفَرَسُ فِى سِبَاقِهِ [the horse in his contending in a race]. (IKtt, TA.)

تَغَايَتِ الطَّيْرُ عَلَى الشَّىْءِ
6 تَغَايَتِ الطَّيْرُ عَلَى الشَّىْءِ ذ The birds hovered, or circled, round about the thing. (TA.) [See also 2.] -A2- تَغَايَوْا عَلَيْهِ حَتَّى قَتَلُوهُ signifies the same as تَغَاوَوْا. (TA.) [See the latter, in art. غو or غوى.]

غَىٌّ
غَىٌّ ذ : see art. غو or غوى.

غَيَّةٌ
غَيَّةٌ ذ and غِيَّةٌ: see art. غو or غوى.

غَيَّانُ
غَيَّانُ ذ : see art. غو or غوى.

غَاىٌ
غَاىٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

غَايَةٌ
غَايَةٌ ذ , originally غيية [i. e. غَيَيَةٌ], (TA,) The utmost, or extreme, extent, term, limit, point, or reach; or the extremity; of a thing; (MA, KL, PS;) in respect of time and of place; (MA, PS;) syn. مَدًى, (S, Msb, K, TA,) and مُنْتَهًى: (M, TA:) pl. ↓ غَاىٌ, (S, Msb, K, *) [or rather this is a coll. gen. n.,] and [the pl. properly so termed is] غَايَاتٌ. (Msb.) [Hence, A goal to which racers run; as is indicated in the TA. And A scope; an object to be reached or accomplished, or that one has in view. And The ultimate object or intent of an action or a saying. And The ultimate import of a word: thus in the phrase, يُطْلَقُ بِاعْتِبَارِ غَايَتِهِ It is used with regard, or respect, to its ultimate import: opposed in this sense to مَبْدَأٌ. And The utmost degree, maximum, climax, or acme, that is, or may be, attained.] And The utmost of one's power or ability, i. e., of one's deed: thus in the saying, غَايَتُكَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا [The utmost of thy power or ability, or of thy deed, is, or will be, thy doing such a thing]. (Msb.) [And A person or thing, and persons or things, superlative, or consummate, in eminence or baseness, in goodness or evilness; that has, or have, attained the utmost degree therein. And, applied to a medicine, &c., Possessing the utmost efficacy, or efficiency, لِكَذَا for such a thing.] ― -b2- [Also, like مَدًى, A space that is, or that is to be, traversed; or an extent, or the space between two points or limits: whence اِبْتِدَآءُ غَايَةٍ, and اِنْتِهَآءُ غَايَةٍ, The beginning, and the end, of a space between two points or limits.] ― -b3- And i. q. غَلْوَةٌ, meaning [A bow-shot; or] a shot of an arrow to the utmost possible distance. (Msb in art. غلو.) -A2- Also A banner, or standard: (S, Msb, K:) pl. غَايَاتٌ (Msb, TA) and [coll. gen. n.] ↓ غَاىٌ. (K, TA.) ― -b2- And A banner (رَايَة) which the vintner used to raise [or set up] in order that he might be known to be a seller of wine. (TA.) [See an ex. voce عُقَابٌ.] ― -b3- And A cloud that is alone; apart from others: or that is falling, or alighting. (TA.) ― -b4- And Birds flapping their wings, or fluttering, in the air, without moving from their place; or doing thus around a thing, desiring to alight upon it. (TA. [See 2.]) ― -b5- And The قصبة [app. قَصَبَة, generally meaning reed, or cane, but what is meant by it here I know not,] with which small birds (عَصَافِيز) are taken, or caught, or sought to be taken or caught. (TA.)

غَائِىٌّ
غَائِىٌّ ذ [the rel. n. غَايَةٌ]. العِلَّةُ الغَائِيَّةُ, with the scholastic theologians, means The final cause. (TA.)

غَيَايَةٌ
غَيَايَةٌ ذ The light of the rays of the sun; (S, K;) not the rays themselves: (S:) or, as some say, the shade of the sun [i. e. the shade that is cast by the sun] in the morning and in the evening: (TA:) pl. غَيَايَاتٌ. (S, TA.) ― -b2- And Anything that shades a man, over his head, such as a cloud, (AA, S, K,) and dust, and darkness, and the like. (AA, S.) ― -b3- And The bottom of a well; (S, K;) like غَيَابَةٌ. (S.)

غَيَايَآءُ
غَيَايَآءُ ذ A man heavy in spirit; as though he were a dark, dense shadow, in which is no brightness. (TA.)

المُغَيَّا
المُغَيَّا ذ That to which a limit is set, or put: so in the saying, الغَايَةُ لَا تَدْخُلُ فِى المُغَيَّا [The limit shall not enter into, or be included in, that to which the limit is set]. (Mgh.) [And,] as used by the lawyers and the scholastic theologians, The end of the غَايَة [or space between two points or limits]: a post-classical term. (TA.)

##### Türkçe

1 غَىڤ٣َ bundan sonra gelen şeye bak.

**غَيَّيْتُ غَايَةً**
2 **غَيَّيْتُ غَايَةً** ذ, (S, K, TA,) mastar ismi **تَغْيِيَةٌ**; (TA;) [CK’de ↓ **غَيَيْتُهَا** vardır; bu yanlıştır; meğer ki **غَيَّيْتُهَا** ile birlikte böyle de söylemiş olsunlar; nitekim **رَيَيْتُ رَايَةً** ile birlikte **رَيَّيْتُهَا** da dedikleri gibi;] ve ↓ **أَغْيَيْتُهَا**; (S, K, TA; fakat sonuncusu K’da bulunmuş değildir;) sancağı yahut bayrağı diktim; (S, K, TA;) A‘Obeyd’den. (S.) ― -b2- Ve **غَيَّى لِلْقَوْمِ**: kavim yahut topluluk için bir sancak yahut bayrak dikti: yahut onu onlar için yaptı. (TA.) ― -b3- Ve **غَيَّتِ الطَّيْرُ**: kuşlar, yerlerinden hareket etmeksizin havada kanat çırptılar yahut çırpındılar; yahut bir şeyin etrafında, ona konmak isteyerek, böyle yaptılar; eş anlamlısı **رَفْرَفَتْ**. (TA.) [6’ya da bak.] -A2- **غَيَّيْتُ غَايَةً** [ayrıca] **بَيَّنْتُهَا** anlamına gelir [yani: bir nihayeti yahut en uç bir sınırı/terimi/haddi ve benzerini belirgin kıldım; yahut onu koydum]. (Msb.)

**غَايَا القَوْمُ فَوْقَ رَأْسِ فُلَانٍ بِالسَّيْفِ**
3 **غَايَا القَوْمُ فَوْقَ رَأْسِ فُلَانٍ بِالسَّيْفِ** ذ [kavim yahut topluluk, falanın başı üzerinde kılıçla iş gördü]; sanki onu onunla gölgeliyorlarmış gibi; [yani başı üzerinde onu salladılar;] As’tan; (S, K; *) mastar ismi **مُغَايَاةٌ**. (TA.)

4 **أَغْىَ٣َ**: 2’ye bak. ― -b2- **أَغْيَا السَحَابُ**: bulutlar, (K, TA,) onun yahut onun üzerinde, **عَلَيْهِ**, durgun oldu yahut durgunlaştı; onu gölgeliyor olarak. (TA.) ― -b3- **اغيا الرَّجُلُ**: adam, yücelikte yahut soylulukta ve emirde en uç sınıra yahut erişe ulaştı: ve aynı şekilde, **الفَرَسُ فِى سِبَاقِهِ** [at, yarışındaki çekişmesinde]. (IKtt, TA.)

**تَغَايَتِ الطَّيْرُ عَلَى الشَّىْءِ**
6 **تَغَايَتِ الطَّيْرُ عَلَى الشَّىْءِ** ذ: kuşlar, şeyin etrafında havada asılı kaldılar yahut daire çizdiler. (TA.) [2’ye de bak.] -A2- **تَغَايَوْا عَلَيْهِ حَتَّى قَتَلُوهُ**: **تَغَاوَوْا** ile aynı anlama gelir. (TA.) [Sonrakine, غو yahut غوى maddesinde, bak.]

**غَىٌّ**
**غَىٌّ** ذ: غو yahut غوى maddesine bak.

**غَيَّةٌ**
**غَيَّةٌ** ذ ve **غِيَّةٌ**: غو yahut غوى maddesine bak.

**غَيَّانُ**
**غَيَّانُ** ذ: غو yahut غوى maddesine bak.

**غَاىٌ**
**غَاىٌ** ذ: iki yerde, bir sonraki paragrafa bak.

**غَايَةٌ**
**غَايَةٌ** ذ, aslında غيية [yani **غَيَيَةٌ**], (TA,) bir şeyin en uç yahut en aşırı uzanımı, terimi, sınırı, noktası yahut erişi; yahut uç kısmı; (MA, KL, PS;) zaman ve mekân bakımından; (MA, PS;) eş anlamlısı **مَدًى**, (S, Msb, K, TA,) ve **مُنْتَهًى**: (M, TA:) çoğulu ↓ **غَاىٌ**, (S, Msb, K, *) [yahut daha doğrusu bu, cins topluluk ismidir,] ve [asıl çoğul diye adlandırılan] **غَايَاتٌ**dur. (Msb.) [Bundan: koşucuların koştukları hedef; TA’da işaret edildiği üzere. Ve: bir kapsam; erişilecek yahut gerçekleştirilecek bir nesne, yahut kişinin göz önünde tuttuğu şey. Ve: bir fiilin yahut bir sözün nihai maksadı yahut kastı. Ve: bir kelimenin nihai delâleti: şu ibarede olduğu gibi, **يُطْلَقُ بِاعْتِبَارِ غَايَتِهِ**: nihai delâleti itibarıyla kullanılır: bu anlamda **مَبْدَأٌ**’a karşıttır. Ve: erişilen yahut erişilebilecek en uç derece, azamî, doruk yahut zirve.] Ve kişinin gücünün yahut kudretinin en ucu, yani fiilinin: şu sözde olduğu gibi, **غَايَتُكَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا** [senin gücünün yahut kudretinin, yahut fiilinin, en ucu, böyle bir şeyi yapmandır yahut olacaktır]. (Msb.) [Ve: yücelikte yahut alçaklıkta, iyilikte yahut kötülükte, üstün yahut mükemmel bir kişi yahut şey; ve kişiler yahut şeyler; onda en uç dereceye ulaşmış olan(lar). Ve: bir ilaca vb. uygulanınca, böyle bir şey için **لِكَذَا**, en uç etkililiğe yahut verimliliğe sahip.] ― -b2- [Ayrıca, **مَدًى** gibi, kat edilecek yahut kat edilmesi gereken bir mesafe; yahut bir uzanım, yahut iki nokta yahut iki sınır arasındaki mesafe: buradan **اِبْتِدَآءُ غَايَةٍ**, ve **اِنْتِهَآءُ غَايَةٍ**, iki nokta yahut iki sınır arasındaki bir mesafenin başlangıcı ve sonu.] ― -b3- Ve **غَلْوَةٌ** ile aynı anlamdadır; [bir yay atımı; yahut] okun mümkün olan en uzak mesafeye atımı demektir. (Msb, غلو maddesinde.) -A2- Ayrıca bir sancak yahut bayrak: (S, Msb, K:) çoğulu **غَايَاتٌ** (Msb, TA) ve [cins topluluk ismi] ↓ **غَاىٌ**. (K, TA.) ― -b2- Ve şarapçının, şarap satıcısı olduğu bilinsin diye kaldırdığı [yahut diktiği] bir bayrak (**رَايَة**). (TA.) [**عُقَابٌ** lafzında bir örneğe bak.] ― -b3- Ve tek başına olan; başkalarından ayrı olan bir bulut: yahut inen yahut konan. (TA.) ― -b4- Ve kuşların, yerlerinden hareket etmeksizin havada kanat çırpmaları yahut çırpınmaları; yahut bir şeyin etrafında, ona konmak isteyerek, böyle yapmaları. (TA. [2’ye bak.]) ― -b5- Ve küçük kuşların (**عَصَافِيز**) alındığı yahut yakalandığı, yahut alınmaya yahut yakalanmaya çalışıldığı **قصبة** [görünüşe göre **قَصَبَة**, genellikle kamış anlamına gelir; fakat burada bununla ne kastedildiğini bilmiyorum]. (TA.)

**غَائِىٌّ**
**غَائِىٌّ** ذ [nisbet ismi: **غَايَةٌ**]. **العِلَّةُ الغَائِيَّةُ**, kelâmcılar nezdinde, nihai illet demektir. (TA.)

**غَيَايَةٌ**
**غَيَايَةٌ** ذ: güneşin ışınlarının ışığı; (S, K;) ışınların kendisi değil: (S:) yahut bazılarının dediğine göre, sabah ve akşam güneşin gölgesi [yani güneşin düşürdüğü gölge]: (TA:) çoğulu **غَيَايَاتٌ**. (S, TA.) ― -b2- Ve bir adamı başının üzerinde gölgeleyen her şey; bulut gibi, (AA, S, K,) ve toz, ve karanlık, ve benzerleri. (AA, S.) ― -b3- Ve bir kuyunun dibi; (S, K;) **غَيَابَةٌ** gibi. (S.)

**غَيَايَآءُ**
**غَيَايَآءُ** ذ: ruhça ağır bir adam; sanki içinde parlaklık bulunmayan koyu, yoğun bir gölgeymiş gibi. (TA.)

**المُغَيَّا**
**المُغَيَّا** ذ: kendisine bir sınır konulan yahut yerleştirilen şey: şu sözde olduğu gibi, **الغَايَةُ لَا تَدْخُلُ فِى المُغَيَّا** [sınır, sınır konulan şeyin içine girmez yahut ona dâhil edilmez]. (Mgh.) [Ve,] fakihler ve kelâmcılar tarafından kullanıldığı üzere, **غَايَة**’nin [yahut iki nokta yahut iki sınır arasındaki mesafenin] sonu: klasik sonrası bir terim. (TA.)
