# فأر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%A3%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فأر

الفَأْرُ، مهموز: جمع فَأْرَةٍ. ابن سيده: الفَأْر معروف، وجمعه فِئْرانٌ وفِئَرَةٌ، والأُنثى فَأْرَةٌ، وقيل: الفَأْرُ للذكر والأُنثى كما قالوا للذكر والأُنثى من الحمام: حَمامة. ابن الأَعرابي: يقال لذكر الفَأْرِ الفُؤْرور
(* قوله « الفؤرور» كذا هو بالأصل والذي نقله شارح
القاموس عن ابن الأعرابي الفؤر كصرد واستشهد عليه بالبيت الآتي) . والعَضَل، ويقال للحمِ المَتْنِ فَأْرُ المَتْنِ ويَرابيعُ المَتْنِ؛ وقال الراجز يصف رجلاً:
كأَنَّ جَحْمَ حَجَرٍ إِلى حَجَرْ
نِيطَ بمَتْنَيْه من الفَأْرِ الفُؤَرْ
وفي الحديث: خَمْس فَواسِق يُقْتَلْنَ في الحلّ والحَرَم، منها الفَأْرة، هي مهموزة وقد يترك همزها تخفيفاً. وأرضٌ فَئِرَةٌ، على فَعِلة، ومَفْأَرة: من الفِئْران، وجَرِذةٌ: من الجُرَذ. ولبن فَئِر: وقعت فيه الفَأْرةُ. وفَأَرَ الرجلُ: حفر حفرَ الفَأْرِ، وقيل: فَأَرَ حفر ودفن؛ أَنشد ثعلب:
إِنّ صُبَيْحَ ابنَ الزِّنا قد فَأَرَا
في الرَّضم، لا يَتْرُكُ منهُ حَجَرَا
وربما سُمِّي المسك فَأْراً لأَنه من الفَأْرِ، يكونُ في. قول بعضهم. وفَأْرَةُ المِسْكِ: نافِجَتُهُ. قال عمرو ابن بحر: سأَلت رجلاً عَطّاراً من المعتزلة عن فَأْرَةِ المسكِ، فقال: ليس بالفَأْرة وهو بالخِشْفِ أَشبه، ثم قال: فأْرة المسك تكون بناحية تُبَّت يصيدها الصياد فيعصب سُرَّتها بعصاب شديد وسرتها مُدَلاّة فيجتمع فيها دمها ثم تذبح، فإِذا سكنت قَوَّر السرة المُعَصَّرة ثم دفنها في الشعير حتى يستحيل الدم الجامد مسكاً ذكيّاً بعدما كان دماً لا يُرام نَتْناً، قال: ولولا أَن النبي،صلى الله عليه وسلم، قد تطيَّب بالمسك ما تطيبت به. قال: ويقع اسم الفَأْر على فَأْرَة التَّيْس وفَأْرَة البيت وفَأْرَة المِسْك وفَأْرَة الإِبل أن؛ قال: وفَأْرَةُ الإِبل تفوح منها رائحة طيبة، وذلك إِذا رعت العشب وزهره ثم شربت وصدرت عن الماء نَدِيَتْ جلودها ففاحت منها رائحة طيبة، فيقال لتلك فأْرة الإِبل؛ عن يعقوب؛ قال الراعي يصف إِبلاً:
لها فَأْرَة ذَفْراء كلَّ عشيةٍ،
كما فَتَقَ الكافورَ بالمسك فاتِقُهْ
وعقيل تهمز الفأْرة والجُؤْنة والمُؤْسى والحُؤْت. ومكان فَئِرٌ: كثير الفَأْر. وأَرضٌ مَفْأَرَةٌ: ذات فَأْرٍ. والفَأْرة والفُؤْرة، تهمز ولا تهمز: ريح تكون في رُسْغ البعير، وفي المحكم: في رسغ الدابة تَنْفَشُّ إِذا مُسِحت، وتَجْتمع إِذا تُرِكت.
والفِئْرةُ والفُؤَارةُ، كلاهما: حُلْبة وتمر يطبخ وتسقاه النُّفَساء؛ التهذيب: والفِئْرةُ حلبة تطبخ حتى إِذا قارب فَوَرانها أُلقيت في مِعْصَر فصُفِّيت ثم يُلْقى عليها تمر ثم تَتَحَسَّاها المرأَة النفساء؛ قال أَبو منصور: هي الفِئْرَةُ والفَئِيرةُ والفَرِيقةُ. والفَأْرُ: ضرب من الشجر، يهمز ولا يهمز. ابن الأَثير في هذه الترجمة: وفي الحديث ذكر فاران، هو اسم عبراني لجبال مكة، شرفها الله، له ذكر في أَعلام النبوة، قال: وأَلفه الأُولى ليست همزة.

### Türkçe

**الفَأْرُ**, hemzeli: **فَأْرَةٍ**’nin çoğuludur. İbn Sîde: **الفَأْر** bilinen (bir şey)dir; çoğulu **فِئْرانٌ** ve **فِئَرَةٌ**’dir; dişisi **فَأْرَةٌ**’dir. Ve denildi ki: **الفَأْرُ** erkek ve dişi içindir; nitekim güvercinin erkeği ve dişisi için **حَمامة** dediler. İbnü’l-A‘râbî: **الفَأْرِ**’in erkeğine **الفُؤْرور** denir.
(* “**الفؤرور**” sözü: asılda böyledir; Kāmûs şârihinin İbnü’l-A‘râbî’den naklettiği ise **الفؤر** (صرد vezninde)dir ve buna aşağıdaki beyitle şahit getirmiştir). Ve **العَضَل**; ve **المَتْنِ**’in etine **فَأْرُ المَتْنِ** ve **يَرابيعُ المَتْنِ** denir; râciz bir adamı vasfederek dedi ki:
كأَنَّ جَحْمَ حَجَرٍ إِلى حَجَرْ
نِيطَ بمَتْنَيْه من **الفَأْرِ** **الفُؤَرْ**

Ve hadiste: “Beş **فَواسِق** vardır; helâlde ve haremd(e) öldürülürler; onlardan biri **الفَأْرة**’dir.” O hemzelidir; hafifletme için hemzesi terk edilebilir. Ve **أرضٌ فَئِرَةٌ**, **فَعِلة** üzere; ve **مَفْأَرة**: **الفِئْران**’dan (olan); ve **جَرِذةٌ**: **الجُرَذ**’dan (olan). Ve **لبن فَئِر**: içine **الفَأْرةُ** düşmüştür. Ve **فَأَرَ الرجلُ**: **الفَأْرِ**’in kazması gibi kazdı; ve denildi ki: **فَأَرَ** kazdı ve gömdü; Sa‘leb inşâd etti:
إِنّ صُبَيْحَ ابنَ الزِّنا قد **فَأَرَا**
في الرَّضم، لا يَتْرُكُ منهُ حَجَرَا

Ve bazen misk, **فَأْراً** diye adlandırıldı; çünkü o **الفَأْرِ**’dandır; bazılarınca söylenişinde (böyle) olur. Ve **فَأْرَةُ المِسْكِ**: onun **نافِجَتُهُ**’dur. Amr b. Bahr dedi: Mu‘tezileden bir attâra **فَأْرَةِ المسكِ** hakkında bir adam sordum; dedi ki: **الفَأْرة** değildir; **الخِشْفِ**’e daha benzer. Sonra dedi ki: **فأْرة المسك** **تُبَّت** tarafında olur; avcı onu avlar da göbeğini şiddetli bir bağ ile bağlar; göbeği sarkık olur; böylece kanı onda toplanır; sonra boğazlanır; sakinleşince sıkılmış göbeği oyar; sonra onu arpa içine gömer; ta ki donmuş kan, daha önce istenmeyen bir pis koku iken, hoş kokulu bir misk hâline dönüşünceye kadar. Dedi ki: Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, misk ile kokulanmış olmasaydı, onunla kokulanmazdım. Dedi ki: **الفَأْر** ismi **فَأْرَة التَّيْس**’e, **فَأْرَة البيت**’e, **فَأْرَة المِسْك**’e ve **فَأْرَة الإِبل**’e vâki olur ki; dedi: **وفَأْرَةُ الإِبل**’den hoş bir koku yayılır; bu, otunu ve çiçeğini otlayıp sonra içtiğinde ve sudan dönüp çıktığında derileri nemlendiğinde olur; ondan hoş bir koku yayılır; işte buna **فأْرة الإِبل** denir; Ya‘kūb’dan; râ‘î develeri vasfederek dedi ki:
لها **فَأْرَة** ذَفْراء كلَّ عشيةٍ،
كما فَتَقَ الكافورَ بالمسك فاتِقُهْ

Ve ‘Ukayl **الفأْرة**’yi, **الجُؤْنة**’yi, **المُؤْسى**’yı ve **الحُؤْت**’u hemzeler. Ve **مكان فَئِرٌ**: **الفَأْر**’ı çok (olan). Ve **أَرضٌ مَفْأَرَةٌ**: **فَأْرٍ** sahibi (olan). Ve **الفَأْرة** ve **الفُؤْرة**, hemzelenir ve hemzelenmez: devenin bileğinde olan bir rüzgâr (koku); ve **المحكم**’de: binek hayvanının bileğinde; ovulunca yayılır, bırakılınca toplanır.

Ve **الفِئْرةُ** ve **الفُؤَارةُ**, ikisi de: lohusa kadına pişirilip içirilen **حُلْبة** ve hurmadır; **التهذيب**: **الفِئْرةُ** kaynatılan bir **حلبة**’dir; kaynamasına yaklaşınca bir **مِعْصَر** içine atılır da süzülür; sonra üzerine hurma atılır; sonra lohusa kadın onu yudumlar; Ebû Mansûr dedi: o, **الفِئْرَةُ** ve **الفَئِيرةُ** ve **الفَرِيقةُ**’dır. Ve **الفَأْرُ**: ağaçtan bir türdür; hemzelenir ve hemzelenmez. İbnü’l-Esîr bu tercemede: Hadiste **فاران** zikredildi; o, Mekke dağlarının İbrânîce bir ismidir—Allah onu şereflendirsin—; onun, nübüvvet alâmetlerinde zikri vardır. Dedi ki: ve onun ilk elif’i hemze değildir.
