# فأر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%A3%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فأر

الفأر، م ، معروف، وهو مهموز ج فئران، بالكسر، وفئرة كعنبة. والفؤر كصرد، للذكر، عن ابن الأعرابي، قال عكاشة بن أبي مسعدة السعدي:
  كأن حجم حجر إلى حجر                      نيط بمتنيه من الفأر الفؤر

  وقيل: هو كقولهم: ليل لائل، ويوم أيوم، والفأرة له وللأنثى، كما قالوا للذكر والأنثى من الحمام: حمامة. والفأرة مهموزة، وقد يترك همزها تخفيفا. وعقيل تهمز الفأرة والجؤنة والمؤسى والحؤت. والفأرة، بهمز وبغير همز: ريح يكون في رسغ البعير، وفي المحكم: في رسغ الدابة تنفش، بتشديد الشين، إذا مسحت، وتجتمع إذا تركت، كالفؤرة، بالضم، يهمز ولا يهمز. والفأرة: شجرة، يهمز ولا يهمز. والفأرة: نافجة المسك، وبلا هاء: المسك، ربما سمي به لأنه من الفأر يكون، في قول بعضهم. أو الصواب إيراد فأرة المسك في ف و ر لفوران رائحتها وانتشارها، أو يجوز همزها لأنها على هيئة الفأرة، قال الجاحظ: سألت رجلا عطارا من المعتزلة عن فأرة المسك، فقال: ليس بالفأرة، وهو بالخشف أشبه. ثم قال: فأرة المسك تكون بناحية تبت، يصيدها الصياد، فيعصب سرتها بعصاب شديد، وسرتها مدلاة فيجتمع فيها دمها، ثم تذبح. فإذا سكنت قور السرة المعصبة، ثم دفنها في الشعير حتى يستحيل الدم الجامد مسكا ذكيا بعد ما كان دما لا يرام نتنا. قال: ولولا أن النبي صلى الله تعالى عليه وسلم قد تطيب بالمسك ما تطيبت به. ومن اللطائف: قيل لأعرابي: أتهمز الفأرة? فقال: الهرة تهمزها. وإنما عنى بالهمز العض. ولبن فئر، ككتف: وقعت فيه الفأرة، وقد فئر، كفرح، وكذا طعام فئر وأرض فئرة، ومفأرة: كثيرتها، كما يقال: أرض جردة إذا كثر جرادها. وفأر الرجل، كمنع: حفر حفر الفأر، وقيل: فأر: دفن وخبأ، أنشد ثعلب:
  إن صبيح ابن الزنا قـد فـأرا                      في الرضم لا يترك منه حجرا قال الصاغاني البيت لخندق الدبيري في عبد لهم يقال له صبيح، سرق حنطة له، فدفنها في هضاب ورضم عندهم. والفئرة، بالكسر، عن الأزهري، والفؤارة، كثمامة، والفئيرة، ككريمة، عن ابن دريد، والفئرة، كعنبة، وتترك همزتها تخقيفا: حلبة وتمر يطبخ، شبيه بالدواء، يعطي للنفساء، وفي التهذيب: هي حلبة تطبخ حتى إذا قارب فورانها ألقيت في معصر فصفيت، ثم يلقى عليها تمر، ثم تتحساها المرأة النفساء. وسعيد بن فأر: شيخ ليزيد بن هارون. وفأر: د، بأرمينية، نقله الصاغاني، وهو في معجم ياقوت، قال ونسب إليه بعض المتأخرين. ومما يستدرك عليه: الفأر: العضل من اللحم. والفأر: مقدار معلوم من الطعام، وهو دخيل. وقال يعقوب: فأرة الإبل: أن تفوح منها رائحة طيبة، وذلك إذا رعت العشب وزهره، ثم شربت وصدرت عن الماء نديت جلودها، ففاحت منها رائحة طيبة. قال الراعي يصف إبلا:
  لها فأرة ذفراء كـل عـشـية                      كما فتق الكافور بالمسك فاتقه وفأرة الجبل الغسانية: أم عتوارة ابن عامر بن ليث بن بكر بن عبد مناة بن كنانة. وأحمد بن عبد الكريم بن علية المصري، عرف بابن فأرة، دخل الأندلس وحدث؛ ذكره ابن بشكوال.

### Türkçe

**الفأر**: (m) bilinen (şey); o, hemzelidir; çoğulu **فئران** (kesre ile) ve **فئرة** ( **عنبة** gibi). Ve **الفؤر** ( **صرد** gibi), erkek için; İbnü’l-A‘râbî’den: Ukâşe b. Ebî Mes‘ade es-Sa‘dî dedi ki:
  “Sanki bir taşın hacmi taşa (doğru)
                      **الفأر الفؤر**’dan iki böğrüne asılmıştır.”

Ve denildi ki: O, onların şu sözleri gibidir: **ليل لائل** ve **يوم أيوم**; ve **الفأرة** onun için de dişi için de (kullanılır); nitekim erkek ve dişi güvercin için **حمامة** dediler. Ve **الفأرة** hemzelidir; hafifletme için hemzesi terk edilebilir. Ve Ukayl: **الفأرة**’yi ve **الجؤنة**’yi ve **المؤسى**’yı ve **الحؤت**’u hemzeler. Ve **الفأرة**—hemze ile ve hemzesiz—devenin bileğinde olan bir rüzgârdır; ve **المحكم**’de: binek hayvanının bileğinde şişer; şîn’in şeddelenmesiyle **تنفش**; ovulduğu zaman; ve bırakıldığı zaman toplanır; **الفؤرة** gibi (damme ile); hemzelenir ve hemzelenmez. Ve **الفأرة**: bir ağaçtır; hemzelenir ve hemzelenmez. Ve **الفأرة**: miskin kesesidir; ve hâ’sız olarak: misk; belki onunla adlandırıldı; çünkü bazılarına göre o **الفأر**’dan olur. Yahut doğru olan, kokusunun kaynaması ve yayılması sebebiyle **فأرة المسك**’i **ف و ر**’da zikretmektir; yahut hemzelenmesi caizdir; çünkü o **الفأرة**’nin şekli üzerinedir. Câhiz dedi ki: Mu‘tezile’den bir attardan bir adama **فأرة المسك** hakkında sordum; dedi ki: **بالفأرة** değildir; o, **بالخشف**’e daha benzer. Sonra dedi ki: **فأرة المسك** Tibet tarafında olur; avcı onu avlar; sonra göbeğini şiddetli bir bağ ile bağlar; göbeği sarkıtılmıştır; böylece kanı onda toplanır; sonra kesilir. Bağlanmış göbeğin **قور**’u sakinleşince, sonra onu arpanın içine gömer; ta ki donmuş kan, daha önce giderilmez bir pis koku olan kan iken, hoş kokulu bir misk hâline dönüşsün. Dedi ki: Nebî (Allah Teâlâ ona salât etsin) misk ile kokulanmış olmasaydı, onunla kokulanmazdım. Latifelerden: Bir bedevîye denildi: “**الفأرة**’yi hemzeler misin?” Dedi ki: “**الهرة**’yi hemzeler misin.” Hemz ile ancak ısırmayı kastetti. Ve **لبن فئر** ( **كتف** gibi): içine **الفأرة** düşmüş (süt); ve **فئر** oldu ( **فرح** gibi); ve aynı şekilde **طعام فئر** ve **أرض فئرة** ve **مفأرة**: onun çok olanı; nitekim çekirgesi çok olunca “**أرض جردة**” denir. Ve adam **فأر** etti ( **منع** gibi): **الفأر**’ın kazdığı gibi çukurlar kazdı. Ve denildi ki: **فأر**: gömdü ve sakladı. Sa‘leb inşâd etti:
  “Şüphesiz zina oğlu Subayh gerçekten **فأر** etti,
                      yığın taşın içinde; ondan bir taş bırakmaz.”
Sâgânî dedi ki: Beyit, Dübeyrî Hendek’indir; kendilerine Subayh denilen bir köle hakkında; onun buğdayını çaldı; sonra onu yanlarındaki tepelerde ve taş yığınlarında gömdü.

Ve **الفئرة** (kesre ile), Ezherî’den; ve **الفؤارة** ( **ثمامة** gibi); ve **الفئيرة** ( **كريمة** gibi), İbn Düreyd’den; ve **الفئرة** ( **عنبة** gibi)—hemzesi hafifletme için terk edilir—: pişirilen çemen ve hurmadır; ilaca benzer; lohusaya verilir. Ve **التهذيب**’de: O, çemen pişirilir; kaynamasına yaklaşınca bir sıkaca atılır da süzülür; sonra üzerine hurma atılır; sonra lohusa kadın onu içer. Ve **سعيد بن فأر**: Yezîd b. Hârûn’un bir şeyhidir. Ve **فأر**: (d) Ermeniye’de (bir yer); Sâgânî nakletti; ve o, Yâkût’un Mu‘cem’inde (de)dir; dedi ki: ve bazı müteahhirler ona nisbet edildi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الفأر**: etten olan kas. Ve **الفأر**: yiyecekten bilinen bir miktar; o, dâhildir. Ve Ya‘kûb dedi ki: **فأرة الإبل**: onlardan hoş bir kokunun yayılmasıdır; bu, otunu ve çiçeğini otladıkları zaman; sonra içip sudan döndüklerinde derileri nemlenir; böylece onlardan hoş bir koku yayılır. Râ‘î, develeri vasfederek dedi ki:
  “Onun her akşam **فأرة**’si vardır; keskin kokulu;
                      tıpkı miskle onu yaranın kâfuru yarması gibi.”

Ve **فأرة الجبل الغسانية**: Gassâniyye dağının (kadını); Âmır b. Leys b. Bekr b. Abd Menât b. Kinâne’nin oğlu Atuvâre’nin annesi. Ve Mısırlı Ahmed b. Abdülkerîm b. Uleyye; **ابن فأرة** diye tanındı; Endülüs’e girdi ve hadis rivayet etti; onu İbn Beşkûvâl zikretti.
