# فأل (ف-أ-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%A3%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - أ - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فءل

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللام والفاء و و أ ي ء معهما
ف ل و، ف و ل، و ل ف، ل ي ف، ف ل ي، ف ي ل، ل ف أ، أ ل ف، ف أ ل، أ ف ل مستعملات
فلو:
الفلاة: المفازة، والجميع: الفَلَوات، والفَلا.
والفِلْوُ: الجَحش والمُهْر والجميعُ: الأَفْلاء. وقد فَلَوْناه عن أُمِّه، أي: فَطَمناه.. وافتليناه لأنفسنا، أي: اتّخذناه، وقال:
نقودُ جِيادَهُنَّ ونَفْتَـلـيهـا		ولا نَغذو التُّيوسَ ولا القِهادا
وقال:
مُلْمِعٍ لاعةِ الفُؤاد إلى جَح		شٍ فَلاهُ عنها فبئسَ الفالي
فول:
الفُولُ: حبٌّ يقال له: الباقِلَّى. الواحدةُ: فُولة.
ولف:
الوَلفُ والوِلاف والوَليفُ: ضَرْبٌ من العَدْو، والفِعْلُ: وَلَفَ يَلِفُ وَلْفاً ووِلافاً ووليفا، قال رؤبة: ويومَ رَكضِ الغارةِ الوِلافِ.
ليف:
اللِّيفُ: معروفٌ، والقِطْعةٌ: لفة.
فلي:
الفِلايةُ من فَلْي الرَّأْس، والتَّفلِّي: التَّكَلُّف، وإذا رأيت الحُمُرَ كأنّها تَتَحاكُّ دَفَقاً فإِنّها تتفالَى قال:
ظلّتْ تَفالَى وظَلَّ الجَأْبُ مُكْتئبـاً		كأنّهُ عن سَرارِ الأَرْضِ مَحْجومُ
ويجمع الفِلو: أَفْلاء.
والفالية: خُنْفَساء رَقطاءُ ضَخْمة في الصَّحارَى.. أبو الدُّقَيْش: إنّها سيّدةُ الخَنافِس.
فيل:
الفيلُ: معروفٌ. والتَّفيُّلُ: معالجته، وحافظه: فيّال، وحِرْفتُه: الفِيالة.
والتَّفيُّل أيضاً: زيادة الشّباب، قال: حتّى إذا ما حان من تَفَيُّلهِ وتفيّل رأيُ فلانٍ، أي: أخطأ في فَراسَته.. وفيَّلْتُ رأيه.
والمفايَلَةُ: لُعْبةٌ يلعب بها فتيانُ الأَعراب وصبيانُهم تُسَمَّى الفِيَال، ومَنْ نصبَ الفاءَ جَعَله أسماً، ومن كَسَر الفاء جعله مصدراً، قال:
يَشُقُّ حَبابَ الماءِ حَيْزومُها بها		كما قَسَمَ التُّرْبَ المُفايلُ باليد
لفأ:
اللَّفاءُ، ممدود: التُّرابُ والقُماش على وجه الأرض، قال:
فما أنا بالضَّعيفِ فتَزْدَرِينـى		ولا حظّي اللَّفاءُ ولا الخَسيسُ
ولَفَأَتِ الرِّيحُ السَّحابَ عن وجه السّماء، أي: فرّفته، وكذلك لَفَأتِ التُّرابَ عن وجه الأرض.
ولَفَأتِ اللَّحمَ عن العَظْم بالسِّكِّين، والتْفأْتُه، والقطعةُ منه: لَفأَة، قال في وصف السّحاب: ظلّت رُكاماً والرِّيحُ تَلْفَؤُها
ألف:
أَلْف في العَدَد: عَشْرُ مِئةٍ، والجميعُ: آلاف.. وقد آلَفَتٍ الإبلُ، ممدودة: صارتْ أَلفاً.
والأَلَفانُ: مَصْدرُ أَلِفْتُ الشَّيء فأنا آلَفُهُ من الأُلفة.
والأُلْفَةُ: مَصْدرَ الائْتِلاف.
وإلْفُكَ وأَلِيفُك: الذّي يَأْلَفُك.
وأَوالِفُ الطَّير: التّي قد ألِفَتْ مَكَّة، قال: أوالِفاً مكّةَ من وُرْقِ الحمي وتقول: قد آلَفَتْ هذه الطَّير مَوْضِعَ كذا، وهُنَّ مُؤْلِفاتٌ، أي: لا تَبْرح.
والأَلِفُ والأليف.. كلاهما حَرْفٌ.
وقول الله عزّ وجلّ "لإيلاف قريشٍ"، إنّما جاءت هذه اللاّم، والله أعلم، في لإيلاف قريش على معنى سورة الفيل، إنّما أهلك اللهُ الفيل كي تسلمَ قُريش من شرِّهِم، فيَسْلَمُوا في بلدهم ليؤلِّفهم الله، فهذه اللاّم تلك.
وكلّ شيءٍ ضُمَمْت بَعضَه إلى بعضٍ فقد ألَّفْته تأليفاً.
فال:
الفّأْل: معروفٌ، وقد تفاءلت بكذا، وذلك ضدّ الطِّيرَة.
أفل:
أَفَلَتِ الشَّمْسُ تأفُل أفولاً. وكلّ شيء غاب فقد أَفَلَ، وهو آفل.
وإذا استقرّ اللّقاح في قرار الرَّحِمِ قيل: قد أفل، والآفِل في هذا المعنى: هي التي حَمَلَتْ. ويقولون: لبوءة آفل وآفلة إذا حَمَلَتْ.
والأفيل: الفصيل، والجميع: الإِفالُ، قال: وجاء قريع الشّول قبل إفالها

##### Türkçe

باب **اللام** و**الفاء** و **و** و **أ** ي ء معهما
**ف ل و**، **ف و ل**، **و ل ف**، **ل ي ف**، **ف ل ي**، **ف ي ل**، **ل ف أ**، **أ ل ف**، **ف أ ل**، **أ ف ل** مستعملات

**فلو**:
**الفلاة**: ıssız çöl; hepsi: **الفَلَوات** ve **الفَلا**.
**الفِلْوُ**: sıpa ve tay; hepsi: **الأَفْلاء**. Ve onu annesinden **فَلَوْناه**; yani: onu sütten kestik.. Ve onu kendimiz için **افتليناه**; yani: onu edindik; ve dedi ki:
نقودُ جِيادَهُنَّ ونَفْتَـلـيهـا		ولا نَغذو التُّيوسَ ولا القِهادا
Ve dedi ki:
مُلْمِعٍ لاعةِ الفُؤاد إلى جَح		شٍ فَلاهُ عنها فبئسَ الفالي

**فول**:
**الفُولُ**: bir tane; ona **الباقِلَّى** denir. Tekili: **فُولة**.

**ولف**:
**الوَلفُ** ve**الوِلاف** ve **الوَليفُ**: koşmanın bir türü; fiil: **وَلَفَ يَلِفُ** **وَلْفاً** ve **وِلافاً** ve **ووليفا**; Rü’be dedi ki: ويومَ رَكضِ الغارةِ الوِلافِ.

**ليف**:
**اللِّيفُ**: bilinen (şey); parçası: **لفة**.

**فلي**:
**الفِلايةُ**: başın **فَلْي**’inden; ve **التَّفلِّي**: zorlama; ve eşekleri sanki sürtüşerek akıtıyorlar gibi gördüğünde, şüphesiz onlar **تتفالَى** ederler; dedi ki:
ظلّتْ تَفالَى وظَلَّ الجَأْبُ مُكْتئبـاً		كأنّهُ عن سَرارِ الأَرْضِ مَحْجومُ
Ve **الفِلو**’nun çoğulu yapılır: **أَفْلاء**.
**والفالية**: çöllerde (bulunan) benekli, iri bir bokböceği.. Ebû’d-Dukayş: Şüphesiz o, bokböceklerinin hanımefendisidir.

**فيل**:
**الفيلُ**: bilinen (hayvan). **التَّفيُّلُ**: onunla uğraşmak; onun bakıcısı: **فيّال**; mesleği: **الفِيالة**.
Ve **التَّفيُّل** ayrıca: gençliğin artması; dedi ki: حتّى إذا ما حان من تَفَيُّلهِ ve “Falancanın görüşü **تفيّل** etti”; yani: firasetinde hata etti.. Ve ben onun görüşünü **وفيَّلْتُ**.
Ve **المفايَلَةُ**: bedevî delikanlılarının ve çocuklarının oynadığı bir oyun; **الفِيَال** diye adlandırılır; **الفاء**’yı nasbeden onu isim yapar, **الفاء**’yı kesreleyen onu mastar yapar; dedi ki:
يَشُقُّ حَبابَ الماءِ حَيْزومُها بها		كما قَسَمَ التُّرْبَ المُفايلُ باليد

**لفأ**:
**اللَّفاءُ** (uzatılmış): yer yüzünün üzerindeki toprak ve kumaş; dedi ki:
فما أنا بالضَّعيفِ فتَزْدَرِينـى		ولا حظّي اللَّفاءُ ولا الخَسيسُ
Ve rüzgâr, göğün yüzünden bulutu **لَفَأَتِ**; yani: onu dağıttı; ve yine yerin yüzünden toprağı **لَفَأتِ**.
Ve bıçakla eti kemikten **لَفَأتِ**; ve ben onu **التْفأْتُه**; ondan parça: **لَفأَة**; bulutun vasfında dedi ki: ظلّت رُكاماً والرِّيحُ تَلْفَؤُها

**ألف**:
Sayıda **أَلْف**: on yüz; hepsi: **آلاف**.. Ve develer **آلَفَتٍ** (uzatılmış): bin oldu.
**الأَلَفانُ**: “şeyi **أَلِفْتُ**”un mastarıdır; ben onu ülfetten **آلَفُهُ**.
**الأُلْفَةُ**: **الائْتِلاف**’ın mastarı.
Senin **إلْفُكَ**’ın ve senin **أَلِيفُك**’in: seni ülfet eden (kimse).
Kuşların **أَوالِفُ**’i: Mekke’ye ülfet etmiş olanlar; dedi ki: أوالِفاً مكّةَ من وُرْقِ الحمي ve dersin ki: Bu kuş, şu yer’e **آلَفَتْ**; ve onlar **مُؤْلِفاتٌ**tır; yani: ayrılmaz.
**الأَلِفُ** ve **الأليف**.. ikisi de bir harftir.
Aziz ve celil Allah’ın sözü: “لإيلاف قريشٍ”; bu **اللام** ancak gelmiştir, Allah daha iyi bilir, “لإيلاف قريش”te, Fil sûresinin manası üzere: Allah fili ancak helâk etti ki Kureyş onların şerrinden selâmette olsun, böylece beldelerinde selâmette olsunlar da Allah onları ülfet ettirsin; işte bu **اللام** odur.
Ve her şey ki onun bir kısmını bir kısmına kattın, onu **ألَّفْته** birleştirme olarak **تأليفاً**.

**فال**:
**الفّأْل**: bilinen (şey); ve ben bununla **تفاءلت**; ve bu, **الطِّيرَة**’nin zıddıdır.

**أفل**:
Güneş **أَفَلَتِ**; **تأفُل** **أفولاً**. Ve her şey ki kayboldu, muhakkak **أَفَلَ**; ve o, **آفل**’dir.
Ve aşı (döl) rahmin kararında yerleştiğinde: **قد أفل** denir; ve bu manada **الآفِل**: hamile kalan (dişi)dir. Ve derler ki: **لبوءة آفل وآفلة** hamile kaldığında.
**الأفيل**: sütten kesilmiş yavru; hepsi: **الإِفالُ**; dedi ki: وجاء قريع الشّول قبل إفالها

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال ابن السكيت: الفَألُ أن يكون الرجل مريضاً فيسمعُ آخر يقول يا سالمُ، أو يكون طالباً فيسمع آخر يقول يا واجدُ، يقال تفاءلت بكذا. والافْتِئالُ: افتعالٌ منه. قال الكميت يصف خيلاً:
إذا ما بَدَتْ تحت الخَوافِقِ صُدِّقَتْبأيمَنِ فَألِ الزاجرينَ افتِئالَـهـا
والجمع أفْؤُلٌ. قال الكميت:
ولا أسألُ الطيرَ عما تقولُولا تَتَخالجُنـي الأفْـؤُلُ
والفِئالُ: لُعبةٌ للصبيان، يخبئون الشيء في التراب ثم يَقْسمونه ويقولون: في أيّهما هو.

##### Türkçe

İbnü’s-Sikkît dedi: **الفَألُ**, adamın hasta olup da bir başkasını “ey سالمُ” derken işitmesidir; yahut talep eden olup da bir başkasını “ey واجدُ” derken işitmesidir; “şöyle şöyle ile **تفاءلت** ettim” denir. **والافْتِئالُ**: ondan bir ifti‘âldir. el-Kümeyt, atları vasfederek dedi:
إذا ما بَدَتْ تحت الخَوافِقِ صُدِّقَتْبأيمَنِ **فَألِ** الزاجرينَ **افتِئالَـهـا**

Çoğulu **أفْؤُلٌ**’dür. el-Kümeyt dedi:
ولا أسألُ الطيرَ عما تقولُولا تَتَخالجُنـي **الأفْـؤُلُ**

**والفِئالُ**: çocuklar için bir oyundur; şeyi toprağın içinde gizlerler, sonra onu taksim ederler ve “hangisinde o vardır?” derler.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والألف وما يثلثهما)
(فأر) الفاء والألف والراء، ويسمون الألف فيه همزة. الفأر معروف، يقال منه: مكانٌ فَئِرٌ، أي كثير الفأر. وفأرة المِسْك معروفة، وهي على معنى التشبيه. وكذلك فأرة البعير، وهي ريحٌ تجتمع في رُسْغ البعير، وإذا مشى انْفَشَّتْ.
(فأس) الفاء والألف والسين كلمة واحدة، وتستعار. الفأس معروفة، والعدد أفؤس، والجمع فؤوس. ويستعار فيقال لمُؤْخر القَمَحْدُوَةِ: فأسٌ. [وفأس] اللِّجام: الحديدة القائمة في الحَنَك.
(فأل) الفاء والألف واللام. الفأل: ما يُتفاءَل به.
(فأم) الفاء والألف والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على اتِّساع في الشَّيء، وعلى كثرة. فأمَّا الكثرة فالفئام: الجماعة من الناس. وأمَّا السَّعَة فالفِئام: وِطاءٌ يكون في الهَودج، وجمعه فُؤُمٌ على فُعُل. ويقال للبعير إذا امتلأ حارِكُه شَحْماً: قد فُئِم حاركُه، وهو مُفْأَم([1]) . والمُفْأَم من الرِّجال: الواسع الجَوْف. قال:
أخَذْنَ خُصُور الرَّمل ثم جَزَعْنَه  *** على كلِّ قَينيٍّ قَشيبٍ وَمُفَأَمِ([2])
(فأو) الفاء والألف والواو أصلٌ صحيح يدلُّ على انفراجٍ في شيء. يقال: فَأوت رأسَه بالسَّيف فأْواً، أي فلَقْته. والفَأْو: فُرجةُ ما بين الجبلَين. قال:
حتَّى انْفَأى الفَأْوُ عن أعناقها سحراً  *** وقد نَشَحن فلا ريٌّ ولا هِيمُ([3])
(فأد) الفاء والألف والدال هذا أصلٌ صحيح يدلُّ على حُمَّى وشِدّةِ حرارة. من ذلك: فأَدْتُ اللَّحمَ: شويته. وهذا فَئِيدٌ، أي مشويّ. والمِفْأد: السَّفُود. والمُفتأَد: الموضِع يُشوَى فيه. قال:
كأنَّه خارجاً من جَنْبِ صفحته  *** سَفُّود شَرْب نسُوه عند مُفتَأدِ([4])
ومما هو مِن قياس الباب عندنا: الفُؤاد، سمِّي بذلك لحرارته. والفأد: مصدر فأدتُه، إذا أصبتَ فؤاده. ويقولون: فأَدْتُ المَلَّةَ، إذا مَلَلْتَها.
--------------ـــــ
([1]) يقال في هذا وفي تاليه: "مفأم" أيضاً بتشديد الهمزة.
([2]) لزهير في معلقته. والرواية المشهورة:
* خرجن من السوبان ثم جزعنه *
([3]) هذا البيت ملفق من بيتين لذي الرمة، أحدهما في ديوانه 588 واللسان (صرر، قصع، نشح)، وهو:
وانصاعت الحقب لم يقصع صرائرها  *** وقد نشحن فلا ري ولا هيم
والآخر له أيضاً في ديوانه 189 واللسان (فأو). وهو:
راحت من الخرج تهجيرا فما وقعت  *** حتى انفأى الفأو عن أعناقها سحرا
([4]) للنابغة في ديوانه 20 واللسان (فأد).

ـ

##### Türkçe

(فاء, ألف ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**فأر**) **الفاء** ve **الألف** ve **الراء**; ve onun içindeki **الألف**’e **همزة** derler. **الفأر** mâlûmdur; ondan şöyle denir: “mekânun **فَئِرٌ**”, yani farece çok. Ve **فأرة المِسْك** mâlûmdur; o, teşbih mânâsı üzerinedir. Yine bunun gibi **فأرة البعير**; o, devenin **رُسْغ**’unda toplanan bir rüzgârdır; yürüdüğü vakit dağılır.

(**فأس**) **الفاء** ve **الألف** ve **السين** tek bir kelimedir; ve ödünç alınır. **الفأس** mâlûmdur; sayısı **أفؤس**’tur; cem‘i **فؤوس**’tur. Ve ödünç alınır; şöyle denir: **القَمَحْدُوَةِ**’nin arkasına: **فأس**. Ve **فأس**’ı **اللِّجام**’ın: **الحَنَك**’te dik duran demirdir.

(**فأل**) **الفاء** ve **الألف** ve **اللام**. **الفأل**: kendisiyle tefe’ül edilendir.

(**فأم**) **الفاء** ve **الألف** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyde genişliğe ve çokluğa delâlet eder. Çokluk ise **الفئام**: insanlardan cemaat. Genişlik ise **الفِئام**: **الهَودج**’de olan bir döşektir; cem‘i **فُؤُمٌ**’dur, **فُعُل** vezni üzere. Ve deveye, **حارِكُه** yağ ile dolduğu vakit: “**فُئِم** حاركُه” denir; o, **مُفْأَم**’dır. Ve erkeklerden **المُفْأَم**: içi geniş olandır. Dedi:
أخَذْنَ خُصُور الرَّمل ثم جَزَعْنَه  *** على كلِّ قَينيٍّ قَشيبٍ وَمُفَأَمِ

(**فأو**) **الفاء** ve **الألف** ve **الواو** sahih bir asıldır; bir şeyde yarılmaya delâlet eder. Denir: “kılıçla başını **فَأوت**; **فأْواً**”, yani onu yardım. Ve **الفَأْو**: iki dağ arasının aralığıdır. Dedi:
حتَّى انْفَأى الفَأْوُ عن أعناقها سحراً  *** وقد نَشَحن فلا ريٌّ ولا هِيمُ

(**فأد**) **الفاء** ve **الألف** ve **الدال**; bu sahih bir asıldır; hummaya ve hararetin şiddetine delâlet eder. Bundan: “eti **فأَدْتُ**”: onu kızarttım. Ve bu **فَئِيدٌ**’dir, yani kızartılmış. Ve **المِفْأد**: şiştir. Ve **المُفتأَد**: içinde kızartılan yerdir. Dedi:
كأنَّه خارجاً من جَنْبِ صفحته  *** سَفُّود شَرْب نسُوه عند مُفتَأدِ
Ve bizim yanımızda bâbın kıyasından olan şeylerdendir: **الفُؤاد**; hararetinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve **الفأد**: “onu **فأدتُ**”nun masdarıdır; **فؤاده**’ni vurduğun vakit. Ve derler: “**فأَدْتُ المَلَّةَ**”, onu kızdırdığın vakit.

--------------ـــــ
([1]) Bu ve ondan sonrakinde: “**مفأم**” da denir; hemzenin şeddelenmesiyle.
([2]) Muallakasında Züheyr’indir. Meşhur rivayet:
* خرجن من السوبان ثم جزعنه *
([3]) Bu beyit, Zü’r-Rumme’nin iki beytinden birleştirilmiştir; ikisinden biri divanında 588 ve **اللسان**’da (**صرر**، **قصع**، **نشح**)dır; o:
وانصاعت الحقب لم يقصع صرائرها  *** وقد نشحن فلا ري ولا هيم
Diğeri de onundur; divanında 189 ve **اللسان**’da (**فأو**)dur; o:
راحت من الخرج تهجيرا فما وقعت  *** حتى انفأى الفأو عن أعناقها سحرا
([4]) Divanında 20 ve **اللسان**’da (**فأد**) Nâbiga’nındır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف أ ل
تفّأل به وتفاءل‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ أحسن الطّيرة الفأل ‏"‏ وهو أن يسمع الكلمة الطيّبة فيتيّمن بها وتقول العرب‏:‏ لا فأل عليك‏.‏
وتقول‏:‏ دون الغيب أقفال لا يفتحها الزجر والفال‏.‏

##### Türkçe

ف أ ل
Onunla **تفّأل** etti ve **تفاءل** etti.
Hadiste: “**أحسن الطّيرة الفأل**” (vardır); o, güzel kelimeyi işitip onunla uğur saymasıdır; Araplar der ki: “Senin üzerinde **فأل** yoktur.”
Ve derler: “Gaybın altında kilitler vardır; onları **الزجر** ve **الفال** açmaz.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفأْل: ضد الطِّيَرَة، والجمع فُؤول، وقال الجوهري: الجمع أَفْؤُل، وأَنشد للكميت:
ولا أَسْأَلُ الطَّيرَ عما تقول،
ولا تَتَخالَجُني الأَفْؤُل
وتَفاءلْت به وتفأْل به؛ قال ابن الأَثير: يقال تَفاءلْت بكذا وتفأْلت، على التخفيف والقلْب، قال: وقد أُولع الناس بترك همزه تخفيفاً. والفَأْل: أَن يكون الرجل مريضاً فيسمع آخر يقول يا سالِمُ، أَو يكون طالِبَ ضالَّة فيسمع آخر يقول يا واجِد، فيقول: تَفاءلْت بكذا، ويتوجه له في ظنِّه كما سمع أَنه يبرأُ من مرضه أَو يجد ضالَّته. وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، كان يحبُّ الفَأْل ويكره الطِّيَرَة؛ والطِّيَرَة: ضد الفَأْل، وهي فيما يكره كالفَأْل فيما يستحَب، والطِّيرَة لا تكون إِلا فيما يسوء، والفَأْل يكون فيما يحسُن وفيما يسوء. قال أَبو منصور: من العرب من يجعل الفَأْل فيما يكرَه أَيضاً، قال أَبو زيد: تَفاءَلْت تَفاؤُلاً، وذلك أَن تسمع الإِنسان وأَنت تريد الحاجة يدعو يا سعيد يا أَفْلَح أَو يدعو باسم قبيح، والاسم الفَأْل، مهموز، وفي نوادر الأَعراب: يقال لا فَأْل عليك بمعنى لا ضَيْر عليك ولا طَيْر عليك ولا شر عليك، وفي الحديث عن أَنس عن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: لا عَدْوى ولا طِيَرَة ويعجبُني الفَأْل الصالِح، والفأْل الصالح: الكلمة الحسنة؛ قال: وهذا يدل على أَن من الفَأْل ما يكون صالحاً ومنه ما يكون غير صالح، وإِنما أَحبَّ النبي، صلى الله عليه وسلم، الفَأْل لأَن الناس إِذا أَمَّلوا فائدةَ الله ورجَوْا عائدَته عند كل سبب ضعيف أَو قويٍّ فهم على خير، ولو غلِطوا في جهة الرجاء فإِن الرجاء لهم خير، أَلا ترى أَنهم إِذا قطعوا أَملَهم ورجاءهم من الله كان ذلك من الشرّ؟ وإِنما خَبَّر النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الفِطْرة كيف هي وإِلى أَيِّ شيء تنقلب، فأَما الطِّيرَة فإِن فيها سوء الظنِّ بالله وتوقُّع البلاء، ويُحَب للإِنسان أَن يكون لله تعالى راجياً، وأَن يكون حسن الظن بربِّه، قال: والكَوادِس ما يُتطيَّر منه مثل الفَأْل والعُطاس ونحوه. وفي الحديث أَيضاً: أَنه كان يتَفاءل ولا يتطيَّر. وفي الحديث: قيل يا رسول الله ما الفَأْل؟ قال: الكلمة الصالحة، قال: وقد جاءت الطِّيرَة بمعنى الجِنْس، والفَأْل بمعنى النوع؛ قال: ومنه الحديث أَصدَقُ الطِّيرَة الفَأْل.
والافْتِئال: افْتِعال من الفَأْل؛ قال الكميت يصف خيلاً: إِذا ما بَدَتْ تحت الخَوافِقِ، صَدَّقَتْ
بأَيمَنِ فَأْل الزاجِرين افْتِئالَها
التهذيب: تَفَيَّل إِذا سمِن كأَنه فِيل. ورجل فَيِّل اللحم: كثيره؛ قال: وبعضهم يهمزه فيقول: فَيْئِل على فَيْعِل. والفِئال، بالهمزة: لعبة للأَعراب، وسيذكر في فيل.

##### Türkçe

**الفأْل**: **الطِّيَرَة**’nin zıddıdır; çoğulu **فُؤول**’dür. Cevherî dedi ki: çoğul **أَفْؤُل**’dür. Kümeyt’ten şu beyit okunmuştur:

Ve ben kuşa, ne dediği hakkında sormam,
ve **الأَفْؤُل** beni çalkalayıp durmaz.

Ve onunla **تَفاءلْت** ettim ve onunla **تفأْل** etti; İbnü’l-Esîr dedi ki: **تَفاءلْت** şöyle-şöyle ile ve **تفأْلت** denir; hafifletme ve kalb üzere. Dedi ki: İnsanlar, hafifletme için onun hemzesini terk etmeye tutulmuşlardır. Ve **الفَأْل**: kişinin hasta olması, sonra bir başkasının “ey **سالِمُ**” dediğini işitmesidir; yahut kayıp bir şey arayan olması, sonra bir başkasının “ey **واجِد**” dediğini işitmesidir; sonra “şöyle-şöyle ile **تَفاءلْت** ettim” der; ve zannında ona yönelir; işittiği gibi hastalığından iyileşeceğini yahut kaybını bulacağını (zanneder). Hadiste: onun, sallallahu aleyhi ve sellem, **الفَأْل**’i sevdiği ve **الطِّيَرَة**’yi kerih gördüğü (gelmiştir). Ve **الطِّيَرَة**: **الفَأْل**’in zıddıdır; o, kerih görülen şeylerde, **الفَأْل**’in müstehab olan şeylerde olduğu gibidir. Ve **الطِّيرَة** ancak kötü olan şeylerde olur; **الفَأْل** ise güzel olanda da kötü olanda da olur. Ebû Mansûr dedi ki: Araplardan kimi, **الفَأْل**’i kerih olanda da kılar. Ebû Zeyd dedi ki: **تَفاءَلْت تَفاؤُلاً**; bu da şudur: sen bir ihtiyacı murad ederken bir insanı işitirsin; “ey **سعيد** ey **أَفْلَح**” diye dua eder; yahut çirkin bir isimle çağırır; isim **الفَأْل**’dir; hemzelidir. Ve **نوادر الأَعراب**’da: “**لا فَأْل عليك**” denir; “üzerine zarar yok, üzerine **طَيْر** yok, üzerine şer yok” mânâsında. Ve Enes’ten, Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, hadiste dedi ki: “**لا عَدْوى ولا طِيَرَة**; ve bana **الفَأْل الصالِح** hoş gelir.” Ve **الفَأْل الصالِح**: güzel sözdür. Dedi ki: Bu, **الفَأْل**’den salih olanın da bulunduğuna, salih olmayanın da bulunduğuna delâlet eder. Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, **الفَأْل**’i ancak şu sebeple sevmiştir: insanlar, her zayıf yahut güçlü sebep yanında Allah’ın faydasını ümit edip O’nun dönüşünü umduklarında, onlar hayır üzeredirler; ümit cihetinde yanılmış olsalar bile, ümit onlar için hayırdır. Görmez misin ki, Allah’tan ümitlerini ve recâlarını kestiklerinde bu şerden olur? Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, ancak fıtratın nasıl olduğunu ve neye döndüğünü haber vermiştir. **الطِّيرَة**’ye gelince: onda Allah hakkında kötü zan ve belâyı bekleme vardır. İnsana, Allah Teâlâ’dan ümitli olması ve Rabbine حسن الظن sahibi olması sevilir. Dedi ki: **الكَوادِس**; kendisinden **يُتطيَّر** olunan şeylerdir; **الفَأْل** ve **العُطاس** ve benzeri gibi. Hadiste ayrıca: onun **يتَفاءل** ettiği ve **لا يتطيَّر** olduğu (gelmiştir). Hadiste: “Ey Allah’ın Resûlü, **الفَأْل** nedir?” denildi; dedi ki: “**الكلمة الصالحة**.” Dedi ki: **الطِّيرَة** cins mânâsıyla, **الفَأْل** tür mânâsıyla gelmiştir. Dedi ki: Bundan hadistir: “**أَصدَقُ الطِّيرَة الفَأْل**.”

Ve **الافْتِئال**: **الفَأْل**’den **افْتِعال**’dır. Kümeyt, atları vasfederek dedi ki:

Ne vakit kanatların altında belirdi mi, doğrular
uğursuzluk çıkaranların en uğurlu **فَأْل**’iyle, onun **افْتِئال**’ini.

**التهذيب**: **تَفَيَّل** eder; semirdiği vakit; sanki **فِيل** gibidir. Ve **فَيِّل اللحم** adam: eti çok olan (adam). Dedi ki: Bazıları onu hemzeler de “**فَيْئِل**” der; **فَيْعِل** vezni üzere. Ve **الفِئال** hemze ile: bedevîler için bir oyundur; **فيل** maddesinde zikredilecektir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف أ ل * * الفَأْلُ * أن يكون الرجل مرريضا فيسمع آخر يقول يا سالم أو يكون طالبا فيسمع آخر يقول يا واجد يقال * تَفَأَّلَ * بكذا بالتشديد وفي الحديث ﴿أنه كان يُحب الفَأْلَ ويكره الطيرة﴾

##### Türkçe

* ف أ ل * * **الفَأْلُ** * erkeğin hasta olması da sonra bir başkasının “ya سالم” dediğini işitmesidir; yahut talep edici olması da sonra bir başkasının “ya واجد” dediğini işitmesidir. Denilir: **تَفَأَّلَ** (teşdîd ile) bununla. Hadiste: “Şüphesiz o **الفَأْلَ**i severdi ve **الطيرة**yi kerih görürdü.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفأل: ضد الطيرة، وهو فيما يستحب، والطيرة لا تكون إلا فيما يسوء، قال ابن السكيت: كأن يسمع مريض آخر يقول: يا سالم، أو يكون طالب ضالة فيسمع آخر يقول: يا واجد فيقول: تفاءلت بكذا، ويتوجه له في ظنه - لما سمعه - أنه يبرأ من مرضه أو يجد ضالته، وفي الحديث: كان يحب الفأل ويكره الطيرة. أو يستعمل الفال في الخير والشر، وفيما يحسن وفيما يسوء، قال الأزهري: من العرب من يجعل الفأل فيما يكره أيضا، قال أبو زيد: تفاءلت تفاؤلا، وذلك أن تسمع الإنسان وأنت تريد الحاجة يدعو يا سعيد، يا أفلح، أو يدعو باسم قبيح. وفي الحديث:  لا عدوى ولا طيرة، ويعجبني الفأل الصالح  ، والفأل الصالح: الكلمة الحسنة، فهذا يدل على أن من الفال ما يكون صالحا، ومنه ما يكون غير صالح، وقد جاءت الطيرة بمعنى الجنس، والفأل بمعنى النوع، ومنه: أصدق الطيرة الفأل. ج: فؤول، عن ابن سيده، وقال الجوهري: جمعه أفؤل، وأنشد للكميت:
  ولا أسأل الطير عما تقول                      ولا تتخالجنـي الأفـؤل وقد تفاءل به، بالهمز ممدودا على التخفيف والقلب، وتفأل به، بالهمز مشدودا، قال ابن الأثير: وقد أولع الناس بترك همزه تخفيفا. والافتئال: افتعال منه، قال الكميت يصف خيلا:
  إذا ما بدت تحت الخوافق صدقت                      بأيمن فأل الزاجرين افتئالـهـا وقال الفراء: افتألت الرأي بالهمز، وأصله غير الهمز. والتفئيل: تفعيل منه، قال رؤبة:
  لا يأخذ التفئيل والتحزي

  فينا ولا قذف العدا ذو الأز وروى أبو عمرو: لا يأخذ التأفيل، وفسره بالسحر، لأنه قلب الشيء عن وجهه. في نوادر الأعراب: يقال: لا فأل عليك: أي لا ضير عليك، ولا طير عليك، ولا شر عليك. ورجل فئل اللحم، ككتف، أي كثيره. الفئال، ككتاب: لعبة للصبيان، أي صبيان الأعراب، وذلك أنهم يخبئون الشيء في التراب ثم يقتسمونه ويقولون في أيهما هو، وسيذكر في ف-ي-ل أيضا. ومما يستدرك عليه: رجل فيأل اللحم، كحيدر: أي كثيره. والمفائل: الذي يلعب بالفئال، ومنه قول طرفة:
  يشق حباب الماء حيزومها بها                      كما قسم الترب المفائل باليد وشمس الدين بن الفالاني من المحدثين. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**الفأل**: **الطيرة**’nin zıddıdır; o, sevilen şeylerdedir; **الطيرة** ise ancak kötü olan şeylerde olur. İbnü’s-Sikkît dedi: Sanki bir hasta bir başkasını “ey **سالم**” derken işitir; yahut bir kayıp arayan bir başkasını “ey **واجد**” derken işitir de “şu ile **تفاءلت** ettim” der; ve işittiği şey sebebiyle zannında ona yönelir ki hastalığından iyileşecektir yahut kaybını bulacaktır. Hadiste: **الفأل**’i severdi ve **الطيرة**’yi kerih görürdü. Yahut **الفال** hayırda ve şerde, iyi olanda ve kötü olanda kullanılır. el-Ezherî dedi: Araplardan kimi **الفأل**’i kerih gördüğü şeyde de kılar. Ebû Zeyd dedi: **تفاءلت** **تفاؤلا**; bu, sen bir ihtiyacı isterken bir insanı işitip “ey **سعيد**”, “ey **أفلح**” diye dua etmesi, yahut çirkin bir adla çağırmasıdır. Hadiste: “Bulaşıcılık yoktur ve **طيرة** yoktur; bana **الفأل الصالح** hoş gelir.” **الفأل الصالح**: güzel sözdür. Bu, **الفال**’den salih olanın bulunduğuna ve ondan salih olmayanın bulunduğuna delâlet eder. **الطيرة** cins mânâsıyla, **الفأل** ise nev‘ mânâsıyla gelmiştir. Ondandır: “**أصدق الطيرة الفأل**.” Çoğulu: **فؤول**, İbn Sîde’den. el-Cevherî dedi: onun cem‘i **أفؤل**’dür. el-Kumeyt’ten şu beyit okunmuştur:
  ولا أسأل الطير عما تقول                      ولا تتخالجنـي الأفـؤل وقد **تفاءل** به; hemze ile, hafifletme ve kalb üzere medli. Ve **تفأل** به; hemze ile şeddeli. İbnü’l-Esîr dedi: İnsanlar onu hemzelemekten, hafifletme için, ülfet ettiler (vazgeçtiler). **والافتئال**: ondan **افتعال**’dır. el-Kumeyt atları vasfederek dedi:
  إذا ما بدت تحت الخوافق صدقت                      بأيمن فأل الزاجرين افتئالـهـا el-Ferrâ dedi: **افتألت** الرأي; hemze ile; aslı hemzesizdir. **والتفئيل**: ondan **تفعيل**’dir. Ru’be dedi:
  لا يأخذ التفئيل والتحزي

  فينا ولا قذف العدا ذو الأز Ebû Amr rivayet etti: “**التأفيل** almaz”; onu sihir ile tefsir etti; çünkü o, şeyi vechinden çevirip döndürmektir. **في نوادر الأعراب**: denir ki: “**لا فأل عليك**”: yani sana zarar yoktur; ve “**ولا طير عليك**”; ve “**ولا شر عليك**”. Ve “رجل **فئل اللحم**”, **كتف** gibi: yani eti çok olan. **الفئال**, **كتاب** gibi: çocuklar için bir oyundur; yani bedevî çocukları için; bu, onların bir şeyi toprağa gizlemeleri, sonra onu aralarında taksim etmeleri ve “hangisinde o var” demeleridir; **ف-ي-ل**’de de zikredilecektir. Ve üzerine istidrâk olunanlardandır: “رجل **فيأل اللحم**”, **حيدر** gibi: yani eti çok olan. **والمفائل**: **الفئال** ile oynayan kimsedir. Ondandır, Tarafe’nin sözü:
  يشق حباب الماء حيزومها بها                      كما قسم الترب المفائل باليد Ve Şemsüddîn b. **الفالاني** muhaddislerdendir. Ve üzerine istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَفْئِيلٌ
2 تَفْئِيلٌ ذ is of the measure تَفْعِيلٌ from الفَأْلُ: (O, K, * TA: *) [and is app. syn. with تَفَأُّلٌ, signifying The auguring, &c.; or it may signify the auguring, &c., much: accord. to the TK, فَأَّلَهُ بِهِ means جَعَلَهُ يَتَفَأَّلُ بِهِ he made him to augur, &c., by it; but this, as is very often the case in the TK, is app. said only on the ground of conjecture: the only ex. that I have found, to show its true meaning, is that which here follows:] Ru-beh says,
لَا يَأْخُذُ التَّفْئِيلُ وَالتَّحَزِّى
فِينَا وَلَا قَذْفُ العِدَى ذُو الأَزِّ
[which seems evidently to mean, The auguring, &c., or auguring, &c., much, and the divining, will not have any effect upon us; nor the enemies' noisy reviling or reproaching]: but AA has related it otherwise, substituting التَّأْفِيكُ [lit. the lying] for التفئيل; and has explained it as meaning the enchanting; because it is a turning of a thing from its proper way, or mode. (O, TA.)

تفأّل بِهِ
5 تفأّل بِهِ ذ , (ISk, S, M, MA,) or ↓ تفآءل, (AZ, T, Msb,) or both, (K, TA, [accord. to the latter of which, it seems that the latter v. is formed from the former v., for the purpose of alleviating the pronunciation, and has become the popular form,]) He augured, or augurated, good, by it, or from it; or regarded it as a good omen; i. e., something uttered in his hearing: (AZ, ISk, T, S, M, * MA, Msb, K:) or so, and likewise evil; (AZ, T, Msb, K;) accord. to the usage of some of the Arabs: (T:) [but in the latter case they generally said, تَطِيَّرَ مِنْهُ (q. v.): and in like manner they used these verbs in relation to the cries and flights of birds, and the motions of gazelles, &c.; as is stated in several of the lexicons, voce بَارِحٌ, &c. See also 2 and 8: and see فَأْلٌ.]

6 تَفَاََّ see the next preceding paragraph.

اِفْتِئَالٌ
8 اِفْتِئَالٌ ذ [in my copies of the S written اِفْتِيَال] is of the measure اِفْتِعَالٌ from الفَأْلُ: (S, K, * TA: *) [in the PS and TK, it is said to be syn. with تَفَأُّلٌ: it seems, however, that in the ex. here following, its exact signification, and whether it be used in an act. or a pass. sense, is doubtful; and that it is trans. without a prep.:] El-Kumeyt says, describing horses,
اـِذَا مَا بدَتْ تَحْتَ الخَوَافِقِ صَدَّقَتْ
بِأَيْمَنِ فَأْلِ الزَّاجِرِينَ افْتِئَالُهْا
[app. meaning, When they appear beneath the standards, (perhaps standards set up as winningposts,) the regarding them as of good omen, or their being regarded as of good omen, (by reason of their excellent performance,) verifies the happiest augury of the diviners: with respect to its being made fem. in this ex., though not regularly fem. in form, see صَرْفٌ, third sentence]. (S, TA.) ― -b2- [It has also another signification:] Fr says, اِفْتَأَلْتُ الرَّأْىَ is with hemz which is originally [a letter] other than hemz [app. meaning that the v. is originally اِفْتَيَلْتُ, which becomes changed by rule to اِفْتَلْتُ; and that the signification is the same as that of فَيَّلْتُ الرَّأْىَ, I declared, or esteemed, the judgment, or opinion, weak; or pronounced it to be bad, and wrong, or erroneous: perhaps the substitution of hemz for the medial radical letter is for the purpose of giving to the phrase a double meaning: or the hemz may be the original letter, and the phrase may be used ironically]. (O, TA.)

فَأْلٌ
فَأْلٌ ذ , (T, S, M, O, Msb, K,) and فَالٌ without ء is allowable, (Msb,) A good omen; (PS;) contr. of طِيَرَةٌ: (T, M, Msb, K:) it is when a man is sick, and he hears another say يَا سَالِمُ [O safe]; or seeking, and hears another say يَا وَاجِدُ [O finder]: (ISk, T, S, O, K: *) or it is when one hears a good saying, and augurs good by it: (Msb:) [therefore] it is said in a trad., كَانَ يُحِبُّ الفَأْلَ وَيَكْرَهُ الطِّيَرَةَ [He (the Prophet) used to like the فأل, and dislike the طِيَرَة]: (T, S, O:) [or it signifies so, and likewise an evil omen: i. e.] it is used in relation to a good saying and to an evil saying, (AZ, T, Msb, K,) by some of the Arabs: (T:) it is said in a trad. [of the Prophet], يُعْجِبُنِى الفَأْلُ الصَّالِحُ [The good فأل pleases me]; which shows that there is a sort of فأل that is good and a sort that is not good: (TA:) and [in like manner] طَائِرٌ is applied to that which is good and that which is evil: (K in art. طير:) the pl. is أَفْؤُلٌ [properly a pl. of pauc.], (S, O,) or فُؤُولٌ [a pl. of mult.], (M,) or both: (K:) El-Kumeyt says,
وَلَا أَسْأَلُ الطَّيْرَ عَمَّا تَقُولُ
وَلَا تَتَخَالَجُنِى الأَفْؤُلُ
[And I will not ask the birds respecting what they say, nor shall omens, or good omens, contend with me as though pulling me in different directions]. (S, O.) ― -b2- لَا فَأْلَ عَلَيْكَ means No harm shall befall thee; (T, O, K;) and no evil fortune; and no mischief. (T.)

فَئِلُ اللَّحْمِ
فَئِلُ اللَّحْمِ ذ , (O, K,) or اللَّحْمِ ↓ فَيْأَلُ, (T,) or both, (TA,) A man having much flesh. (T, O, K, TA.) [See also فَيِّلٌ, in art. فيل.]

الفِئَالُ
الفِئَالُ ذ A certain game of the boys (T, S, O, K, TA) of the desert-Arabs, (TA,) with earth, or dust: (T:) they hide a thing in earth, or dust, and then divide it, and say, In which of them (S, O, K, TA) twain (S, O, TA) is it? (S, O, K, TA.) [See also الفَيَالُ, in art. فيل.]

فَيْأَلُ اللَّحْمِ
فَيْأَلُ اللَّحْمِ ذ : see فَئِلُ اللَّحْمِ, above.

مُفَائِلٌ
مُفَائِلٌ ذ [or مُفَايِلٌ (M and TA in art. فيل)] A boy playing at the game called الفِئَال. (S, O. *)

##### Türkçe

تَفْئِيلٌ
2 **تَفْئِيلٌ** ذ, **تَفْعِيلٌ** veznindedir, **الفَأْلُ**’den: (O, K, TA:) [ve görünüşe göre **تَفَأُّلٌ** ile eşanlamlıdır; “uğur sayma, vb.” mânâsını ifade eder; yahut “uğur sayma, vb.”yı çokça ifade edebilir: TK’ye göre, **فَأَّلَهُ بِهِ** demek **جَعَلَهُ يَتَفَأَّلُ بِهِ** “onu onunla uğur sayar kıldı” demektir; fakat bu, TK’de pek çok defa olduğu gibi, görünüşe göre ancak zanna dayanarak söylenmiştir: onun gerçek mânâsını göstermek için bulduğum tek örnek, burada ardından gelen şeydir:] Ru-beh der ki,
لَا يَأْخُذُ التَّفْئِيلُ وَالتَّحَزِّى
فِينَا وَلَا قَذْفُ العِدَى ذُو الأَزِّ
[açıkça şu mânâya geliyor görünür: “uğur sayma, vb.” yahut “uğur sayma, vb.”yı çokça ve fal bakma, bizde hiçbir tesir icra etmeyecektir; ne de düşmanların gürültülü sövmesi yahut ayıplaması]: fakat AA onu başka türlü rivayet etmiştir; **التَّأْفِيكُ**’i (lafzen: yalan söyleme) **التفئيل** yerine koyarak; ve onu “büyüleme” mânâsında açıklamıştır; çünkü o, bir şeyi kendi uygun yolundan yahut tarzından çevirmedir. (O, TA.)

تفأّل بِهِ
5 **تفأّل بِهِ** ذ, (ISk, S, M, MA,) yahut ↓ **تفآءل**, (AZ, T, Msb,) yahut ikisi de, (K, TA, [ikincisine göre, görünüşe göre ikinci fiil, telaffuzu hafifletmek maksadıyla birinciden yapılmıştır ve halkın kullandığı şekil olmuştur,]) O, onunla yahut ondan hayır uğuru çıkardı; yahut onu iyi alâmet saydı; yani, işitmesinde söylenen bir şey: (AZ, ISk, T, S, M, MA, Msb, K:) yahut böyle, ve ayrıca şer; (AZ, T, Msb, K;) Araplardan bazılarının kullanımına göre: (T:) [fakat ikinci durumda genellikle **تَطِيَّرَ مِنْهُ** (bkz.) derlerdi: ve aynı şekilde bu fiilleri kuşların ötüşleri ve uçuşları, ve ceylanların hareketleri, vb. hakkında kullanırlardı; birkaç sözlükte, **بَارِحٌ** maddesinde, vb. zikredildiği üzere. 2 ve 8’e de bak: ve **فَأْلٌ**’e bak.]

6 **تَفَاََّ**: bir önceki paragrafa bak.

اِفْتِئَالٌ
8 **اِفْتِئَالٌ** ذ [S nüshalarımda **اِفْتِيَال** yazılmıştır] **اِفْتِعَالٌ** veznindedir, **الفَأْلُ**’den: (S, K, TA:) [PS ve TK’de, **تَفَأُّلٌ** ile eşanlamlı olduğu söylenir: ancak görünüşe göre, burada ardından gelen örnekte, onun tam delâleti ve fiilî mi yoksa mef‘ûlî mânâda mı kullanıldığı şüphelidir; ve bir edat olmaksızın müteaddîdir:] El-Kumeyt, atları vasfederek der ki,
اـِذَا مَا بدَتْ تَحْتَ الخَوَافِقِ صَدَّقَتْ
بِأَيْمَنِ فَأْلِ الزَّاجِرِينَ افْتِئَالُهْا
[görünüşe göre mânâsı: “Sancakların altında göründükleri vakit, (belki de kazanma hedefleri olarak dikilmiş sancaklar,) onları hayır uğuru sayma yahut onların hayır uğuru sayılması, (mükemmel icraları sebebiyle,) falcıların en uğurlu uğurunu doğrular”: bu örnekte müennes yapılmasına gelince, şekilce düzenli olarak müennes olmadığı hâlde, **صَرْفٌ**’a, üçüncü cümleye bak]. (S, TA.) ― -b2- [Onun başka bir mânâsı da vardır:] Fr der ki, **اِفْتَأَلْتُ الرَّأْىَ** hemze iledir; hemze aslında hemze olmayan [bir harf]tir [görünüşe göre mânâ: fiil aslında **اِفْتَيَلْتُ**’dur; kaide gereği **اِفْتَلْتُ**’a dönüşür; ve mânâ, **فَيَّلْتُ الرَّأْىَ**’nin mânâsı gibidir: “hükmü yahut görüşü zayıf saydım”; yahut “onu kötü ve yanlış, yahut hatalı diye niteledim”: belki orta kök harfi yerine hemzenin ikamesi, ibareye çift mânâ vermek içindir: yahut hemze aslî harf olabilir ve ibare istihza yoluyla kullanılmış olabilir]. (O, TA.)

فَأْلٌ
**فَأْلٌ** ذ, (T, S, M, O, Msb, K,) ve ء’siz **فَالٌ** câizdir, (Msb,) İyi uğur; (PS;) **طِيَرَةٌ**’nın zıddı: (T, M, Msb, K:) o, bir adam hasta iken, bir başkasının **يَا سَالِمُ** [ey selâmette olan] dediğini işitmesidir; yahut arayan iken, bir başkasının **يَا وَاجِدُ** [ey bulan] dediğini işitmesidir: (ISk, T, S, O, K:) yahut o, bir kimsenin iyi bir söz işitmesi ve onunla hayır uğuru çıkarmasıdır: (Msb:) [binaen aleyh] bir hadiste şöyle denmiştir: **كَانَ يُحِبُّ الفَأْلَ وَيَكْرَهُ الطِّيَرَةَ** [O (Peygamber) **الفَأْلَ**’i sever, **الطِّيَرَةَ**’den hoşlanmazdı]: (T, S, O:) [yahut o, böyle mânâya gelir, ve ayrıca kötü uğur: yani] Araplardan bazısına göre, iyi söz ve kötü söz hakkında kullanılır: (AZ, T, Msb, K,) (T:) Peygamber’den bir hadiste şöyle denmiştir: **يُعْجِبُنِى الفَأْلُ الصَّالِحُ** [Beni iyi **الفَأْلُ** hoşnut eder]; bu, iyi olan bir çeşit **فَأْلٌ** bulunduğunu ve iyi olmayan bir çeşit bulunduğunu gösterir: (TA:) ve [aynı şekilde] **طَائِرٌ** iyi olana da kötü olana da uygulanır: (K, طير maddesinde:) çoğulu **أَفْؤُلٌ** [aslında azlık çoğulu], (S, O,) yahut **فُؤُولٌ** [çokluk çoğulu], (M,) yahut ikisi de: (K:) El-Kumeyt der ki,
وَلَا أَسْأَلُ الطَّيْرَ عَمَّا تَقُولُ
وَلَا تَتَخَالَجُنِى الأَفْؤُلُ
[“Kuşlara ne dedikleri hakkında sormam; ve uğurlar, yahut iyi uğurlar, beni sanki farklı yönlere çekiştirir gibi çekiştirmeyecektir”]. (S, O.) ― -b2- **لَا فَأْلَ عَلَيْكَ** demek: Sana hiçbir zarar isabet etmeyecektir; (T, O, K;) ve hiçbir kötü talih; ve hiçbir fesat. (T.)

فَئِلُ اللَّحْمِ
**فَئِلُ اللَّحْمِ** ذ, (O, K,) yahut **اللَّحْمِ** ↓ **فَيْأَلُ**, (T,) yahut ikisi de, (TA,) Eti çok olan bir adam. (T, O, K, TA.) [Ayrıca **فَيِّلٌ**’e bak, فيل maddesinde.]

الفِئَالُ
**الفِئَالُ** ذ, çöl Araplarının (TA,) toprak yahut toz ile (T:) çocuklarının (T, S, O, K, TA) belli bir oyunu: (T:) bir şeyi toprağa yahut toza gizlerler, sonra onu bölerler ve derler ki: “İkisinden (S, O, K, TA) hangisindedir?” (S, O, TA.) [Ayrıca **الفَيَالُ**’a bak, فيل maddesinde.]

فَيْأَلُ اللَّحْمِ
**فَيْأَلُ اللَّحْمِ** ذ: yukarıda **فَئِلُ اللَّحْمِ**’e bak.

مُفَائِلٌ
**مُفَائِلٌ** ذ [yahut **مُفَايِلٌ** (M ve TA, فيل maddesinde)] **الفِئَال** denilen oyunu oynayan bir çocuk. (S, O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: فءل

فَأَلَ
فَأَلَ فَأَّلَ II
a.  [ Bi ], Augured from.

b.  [ acc. &  Bi ], Made to augur from.

تَفَأَّلَ
تَفَأَّلَ V
a.  [ Bi ], Augured, presaged from; regarded as a good omen.

b.  [ coll. ], Was superstitious.

تَفَاْءَلَ
تَفَاْءَلَ VI ,  اِفْتَأَلَ VIII ,
a.  see V .

اِسْتَفْءَلَ
اِسْتَفْءَلَ X
a.  [ coll. ],  see V .

فَأْل
فَأْل 1 , ( pl. فُؤُل [ 10 ] ,  أَفْؤُل [ 16 ] ,

فُؤُوْل
فُؤُوْل [ 27 ] ),
a.  Augury; omen, token.

b.  Bad omen; evil.

c.  [ coll. ], Superstition.

لَا فَأَل عَلَيْك
لَا فَأَل عَلَيْك
a.  May no evil befall thee!

##### Türkçe

فَأَلَ
فَأَلَ فَأَّلَ II
a. [ Bi ], -den uğur çıkardı.

b. [ acc. & Bi ], -den uğur çıkarmaya sebep oldu.

تَفَأَّلَ
تَفَأَّلَ V
a. [ Bi ], -den uğur çıkardı, -den hayra yordu; iyi alâmet saydı.

b. [ coll. ], batıl inançlı oldu.

تَفَاْءَلَ
تَفَاْءَلَ VI , **اِفْتَأَلَ** VIII ,
a. V’ye bak.

اِسْتَفْءَلَ
اِسْتَفْءَلَ X
a. [ coll. ], V’ye bak.

فَأْل
فَأْل 1 , ( pl. **فُؤُل** [ 10 ] , **أَفْؤُل** [ 16 ] ,

فُؤُوْل
فُؤُوْل [ 27 ] ),
a. Uğur; alâmet, işaret.

b. Kötü uğur; şer.

c. [ coll. ], batıl inanç.

لَا فَأَل عَلَيْك
لَا فَأَل عَلَيْك
a. Sana hiçbir şer isabet etmesin!
