# فأم (ف-أ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%A3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - أ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فءم

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الفاء والميم و و ا ي ء معهما
ف أ م، ف و م مستعملان
فأم:
الفِئام: الجماعة من النّاس وغيرهم، قال:
كأنّ مجامعَ الرّبلات منها		فِئامٌ يَنهَضُون إلى فِـئامِ
والفِئامُ: وطاءُ الهَوْدَج، والجميعُ: فُؤُمٌ. ورَحْلٌ مُفْأَمٌ: مَوَسَّع. والمُفْأَم من الإبل: الواسعُ الجوف، ويقال: أَفْئِمْ دَلْوَكَ، أي: زِدْ فيها.
فوم:
الفُوم: يُقال: الحِنطة.
والفاميّ: السُّكري.
والفم: أصل بنائه: الفوه، حذفت الهاء من آخرها، وحملت الواو على الرفع والنصب والجر فاجترت الواو صروف النحو إلى نفسها فصارت كأنّها مدّة تتبع الفاء.
وإنما يستحسنون هذا اللَّفظَ في الإضافة.. أما إذا لم تُضَفْ فإِنّ الميم تُجْعَلُ عماداً للفاء، لأن الياءَ والواوَ والأَلِفَ يَسقُطنَ مع التَّنوين، فكرهوا أن يكون اسمٌ بحرف مُغْلَق فعمّدت الفاء بالميم، إلاّ أنّ الشّاعر قد يُضْطَرُّ إلى إفراد ذلك بلا ميم، فيجوز في القافية، كقوله: خالَطَ من سَلْمَى خياشِيمَ وقا يعني: وفماً.

##### Türkçe

باب **الفاء** ve **الميم** ve onlarla birlikte **و** **ا** **ي** **ء**

**ف أ م** ve **ف و م** kullanımdadır.

**فأم**:

**الفِئام**: insanlardan ve başkalarından topluluk; dedi ki:

Sanki ondan **الرّبلات**ın eklemleri		**فِئام**dır; **فِـئام**a doğru kalkarlar

Ve **الفِئامُ**: **الهَوْدَج**ın döşeği; çoğulu: **فُؤُمٌ**. Ve **رَحْلٌ مُفْأَمٌ**: genişletilmiş. Ve develerden **المُفْأَم**: iç boşluğu geniş olan. Ve denilir: **أَفْئِمْ دَلْوَكَ**, yani: onda artır.

**فوم**:

**الفُوم**: buğday denilir.

Ve **الفاميّ**: şekerli.

Ve **الفم**: yapısının aslı **الفوه**dur; sonundan **الهاء** düşürüldü; ve **الواو** ref‘, nasb ve cerr üzerine taşındı; böylece **الواو** nahiv tasriflerini kendine çekti de **الفاء**ya tâbi bir uzatma gibi oldu.

Ve ancak bu lafzı izâfette güzel görürler.. Ama izâfe edilmediği zaman, **الميم** **الفاء** için dayanak yapılır; çünkü **الياء** ve **الواو** ve **الأَلِف** tenvin ile birlikte düşerler; kapalı bir harfle bir isim olmasını çirkin gördüler de **الفاء**yı **الميم** ile dayanaklandırdılar; ancak şair, onu **ميم**siz tek başına getirmeye mecbur kalabilir; kâfiyede câiz olur; onun sözü gibi: خالَطَ من سَلْمَى خياشِيمَ وقا yani: **وفماً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أفَأمْتُ الرَحْلَ والقَتَبَ، إذا وَسَّعتهُ وزدتَ فيه؛ وفَأّمْتُهُ تَفْئيماً مثله. ورَحلٌ مُفْأمٌ ومُفأّمٌ. ويقال للبعير، إذا امتلأ شحماً. قد فُئِمَ حارِكُه، وهو مُفْأمٌ. وفَأمَ البعيرُ، إذا ملأ فاه من العشب. والفئامُ: الجماعة من الناس، لا واحد له من لفظه. والفئامُ أيضاً: وِطاءٌ يكون للمَشاجِرِ والهوادج، وجمعه فُؤُمٌ. قال لبيد:
وأرْبَدُ فارسُ الهَيْجا إذا ماتَقَعَّرَتِ المشاجِرُ بالفِئامِ

##### Türkçe

**أفَأمْتُ** **الرَحْلَ** ve **القَتَبَ**, onu genişlettiğin ve onda artırdığın zaman (böyledir); ve **فَأّمْتُهُ** onu **تَفْئيماً** olarak, onun benzeri (şekilde). Ve **رَحلٌ مُفْأمٌ** ve **مُفأّمٌ**.

Ve deve için denilir; şayet yağ ile dolmuşsa: “Onun **حارِكُه**’u **فُئِمَ** olmuştur”; ve o, **مُفْأمٌ**’dur.

Ve **فَأمَ** deve, ağzını ottan doldurduğu zaman (böyledir).

Ve **الفئامُ**: insanlardan bir topluluk; onun lafzından bir tekili yoktur.

Ve **الفئامُ** ayrıca: **المَشاجِرِ** ve **الهوادج** için olan bir döşek; onun çoğulu **فُؤُمٌ**’dur.

Lebîd dedi ki:
وأرْبَدُ فارسُ الهَيْجا إذا ماتَقَعَّرَتِ المشاجِرُ بالفِئامِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والألف وما يثلثهما)
(فأر) الفاء والألف والراء، ويسمون الألف فيه همزة. الفأر معروف، يقال منه: مكانٌ فَئِرٌ، أي كثير الفأر. وفأرة المِسْك معروفة، وهي على معنى التشبيه. وكذلك فأرة البعير، وهي ريحٌ تجتمع في رُسْغ البعير، وإذا مشى انْفَشَّتْ.
(فأس) الفاء والألف والسين كلمة واحدة، وتستعار. الفأس معروفة، والعدد أفؤس، والجمع فؤوس. ويستعار فيقال لمُؤْخر القَمَحْدُوَةِ: فأسٌ. [وفأس] اللِّجام: الحديدة القائمة في الحَنَك.
(فأل) الفاء والألف واللام. الفأل: ما يُتفاءَل به.
(فأم) الفاء والألف والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على اتِّساع في الشَّيء، وعلى كثرة. فأمَّا الكثرة فالفئام: الجماعة من الناس. وأمَّا السَّعَة فالفِئام: وِطاءٌ يكون في الهَودج، وجمعه فُؤُمٌ على فُعُل. ويقال للبعير إذا امتلأ حارِكُه شَحْماً: قد فُئِم حاركُه، وهو مُفْأَم([1]) . والمُفْأَم من الرِّجال: الواسع الجَوْف. قال:
أخَذْنَ خُصُور الرَّمل ثم جَزَعْنَه  *** على كلِّ قَينيٍّ قَشيبٍ وَمُفَأَمِ([2])
(فأو) الفاء والألف والواو أصلٌ صحيح يدلُّ على انفراجٍ في شيء. يقال: فَأوت رأسَه بالسَّيف فأْواً، أي فلَقْته. والفَأْو: فُرجةُ ما بين الجبلَين. قال:
حتَّى انْفَأى الفَأْوُ عن أعناقها سحراً  *** وقد نَشَحن فلا ريٌّ ولا هِيمُ([3])
(فأد) الفاء والألف والدال هذا أصلٌ صحيح يدلُّ على حُمَّى وشِدّةِ حرارة. من ذلك: فأَدْتُ اللَّحمَ: شويته. وهذا فَئِيدٌ، أي مشويّ. والمِفْأد: السَّفُود. والمُفتأَد: الموضِع يُشوَى فيه. قال:
كأنَّه خارجاً من جَنْبِ صفحته  *** سَفُّود شَرْب نسُوه عند مُفتَأدِ([4])
ومما هو مِن قياس الباب عندنا: الفُؤاد، سمِّي بذلك لحرارته. والفأد: مصدر فأدتُه، إذا أصبتَ فؤاده. ويقولون: فأَدْتُ المَلَّةَ، إذا مَلَلْتَها.
--------------ـــــ
([1]) يقال في هذا وفي تاليه: "مفأم" أيضاً بتشديد الهمزة.
([2]) لزهير في معلقته. والرواية المشهورة:
* خرجن من السوبان ثم جزعنه *
([3]) هذا البيت ملفق من بيتين لذي الرمة، أحدهما في ديوانه 588 واللسان (صرر، قصع، نشح)، وهو:
وانصاعت الحقب لم يقصع صرائرها  *** وقد نشحن فلا ري ولا هيم
والآخر له أيضاً في ديوانه 189 واللسان (فأو). وهو:
راحت من الخرج تهجيرا فما وقعت  *** حتى انفأى الفأو عن أعناقها سحرا
([4]) للنابغة في ديوانه 20 واللسان (فأد).

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** و**الألف** وما يثلثهما)
(**فأر**) **الفاء** ve**الألف** ve**الراء**; ve onda **الألف**’e **همزة** adını verirler. **الفأر** bilinir; ondan şöyle denir: bir yer **فَئِرٌ**, yani **الفأر**’ı çok. Ve **فأرة المِسْك** bilinir; ve o, benzetme anlamı üzerinedir. Yine **فأرة البعير**; ve o, devenin **رُسْغ**’unda toplanan bir rüzgârdır; yürüdüğü zaman dağılır.

(**فأس**) **الفاء** ve**الألف** ve**السين** tek bir kelimedir; ve ödünç alınır. **الفأس** bilinir; sayısı **أفؤس**, çoğulu **فؤوس**. Ve ödünç alınır da **القَمَحْدُوَة**’nin arkasına: **فأس** denir. Ve **فأس** **اللِّجام**: **الحَنَك**’te dik duran demir.

(**فأل**) **الفاء** ve**الألف** ve**اللام**. **الفأل**: kendisiyle uğur umulan şey.

(**فأم**) **الفاء** ve**الألف** ve**الميم** sahih bir asıldır; bir şeyde genişliğe ve çokluğa delâlet eder. Çokluk ise **الفئام**: insanlardan topluluk. Genişlik ise **الفِئام**: **الهَودج**’de bulunan bir döşek; çoğulu **فُؤُمٌ**, **فُعُل** vezni üzerinedir. Ve deveye, **حارِك**’i yağ ile dolduğu zaman: **قد فُئِم حاركُه** denir; ve o **مُفْأَم**’dır([1]). Ve erkeklerden **المُفْأَم**: içi geniş olan. Dedi ki:
أخَذْنَ خُصُور الرَّمل ثم جَزَعْنَه  *** على كلِّ قَينيٍّ قَشيبٍ وَمُفَأَمِ([2])

(**فأو**) **الفاء** ve**الألف** ve**الواو** sahih bir asıldır; bir şeyde yarılmaya delâlet eder. Denir: **فَأوت رأسَه بالسَّيف فأْواً**, yani onu yardım. Ve **الفَأْو**: iki dağ arasındaki açıklık. Dedi ki:
حتَّى انْفَأى الفَأْوُ عن أعناقها سحراً  *** وقد نَشَحن فلا ريٌّ ولا هِيمُ([3])

(**فأد**) **الفاء** ve**الألف** ve**الدال**; bu, hummaya ve şiddetli hararete delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **فأَدْتُ اللَّحمَ**: onu kızarttım. Ve bu **فَئِيدٌ**, yani kızartılmış. Ve **المِفْأد**: şiş. Ve **المُفتأَد**: içinde kızartma yapılan yer. Dedi ki:
كأنَّه خارجاً من جَنْبِ صفحته  *** سَفُّود شَرْب نسُوه عند مُفتَأدِ([4])
Ve bizim yanımızda babın kıyasından olan şeylerdendir: **الفُؤاد**; hararetinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve **الفأد**: **فأدتُه**’nun mastarıdır; onun **فؤاد**’ını vurduğun zaman. Ve derler: **فأَدْتُ المَلَّةَ**, onu kızdırdığın zaman.

--------------ـــــ
([1]) Bu ve onu takip edende: “**مفأم**” da denir; hemzenin şeddelenmesiyle.
([2]) Muallakasında Züheyr’indir. Meşhur rivayet:
* خرجن من السوبان ثم جزعنه *
([3]) Bu beyit, Zü’r-Rumme’nin iki beytinden birleştirilmiştir; bunlardan biri divanında 588 ve **اللسان** (**صرر**، **قصع**، **نشح**)’dadır; o:
وانصاعت الحقب لم يقصع صرائرها  *** وقد نشحن فلا ري ولا هيم
Diğeri de onundur; divanında 189 ve **اللسان** (**فأو**)’dadır. O:
راحت من الخرج تهجيرا فما وقعت  *** حتى انفأى الفأو عن أعناقها سحرا
([4]) Divanında 20 ve **اللسان** (**فأد**)’da Nâbiga’nındır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف أ م
رأيت معه فئاما من الناس وهي الجماعة الكثيرة وتقول‏:‏ بنو فلان فئام إلا أنهم لئام‏.‏
ودخلت عليه وعنده فئام قيام‏.‏

##### Türkçe

ف أ م
Onunla birlikte insanlardan **فِئَامًا** gördüm; o, çok kalabalık topluluktur. Ve dersin ki: **بنو فلان فِئَامٌ**; ancak onlar alçak kimselerdir.
Onun yanına girdim; yanında ayakta duran bir **فِئَامٌ** vardı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفِئامُ: وِطاء يكون للمَشاجر، وقيل: هو الهَوْدَج الذي قد وُسِّع أسفله بشيء زيد فيه؛ وقيل: هو عِكْم مثل الجُوالِق صغير الفم يُغَطَّى به مَرْكب المرأَة، يجعل واحد من هذا الجانب وآخر من هذا الجانب؛ قال لبيد:
وأَرْيَدُ فارِسُ الهَيْجا، إذا ما
تَقَعَّرتِ المَشاجِرُ بالفِئام
(* قوله «وأربد إلخ» تقدم في مادة شجر محرفاً وما هنا هو الصواب».) والجمع فُؤُوم. وفي التهذيب: الجمع فُؤُمٌ على وزن فُعُم مثل خِمار وخُمُر. وفَأّمَ الهَوْدجَ وأَفْأَمَه: وسَّعَ أسفَلَه؛ قال زهير: على كُلِّ قَيْنيٍّ قَشِيبٍ مُفَأّم
ويروى: ومُفْأَم. وهودج مُفَأّم، على مُفَعَّل: وُطِّئ بالفئِام. والتفئيم: توسيع الدًلو. يقال: أَفْأَمْتُ الدلو وأَفْعَمْتُه إذا ملأْته. ومزادةٌ مُفَأّمة إذا وُسّعت بجلد ثالث بين الجلدين كالراوية والشَّعِيب، وكذلك الدلو المُفَأّمَةُ. الجوهري: أفْأمت الرحلَ والقتب إذا وسَّعته وزدت فيه، وفأّمه تفئيماً مثله، ورَحْل مُفْأم ومُفَأّم؛ وأنشد بيت زهير أيضاً:
ظَهَرْنَ من السُّوبانِ، ثم جَزَعْنَه
على كل قَينيٍّ قشيب ومُفْأَم
وقال رؤبة:
عَبْلا تَرى في خَلْقه تفئيما
ضِخَماً وسَعة. أبو عمرو: فَأَمْتُ وصَأَمْتُ إذا رَوِيتَ من الماء. وقال أَبو عمرو: التَّفاؤمُ أن تملأ الماشية أفواهها من العُشب. ابن الأعرابي: فَأَم البعيرُ إذا ملأ فاه من العشب؛ وأنشد:
ظَلَّتْ برَمْلِ عالجٍ تَسَنَّمُهْ،
في صِلِّيانٍ ونَصِيٍّ تَفْأَمُهْ
وقال أبو تراب: سمعت أبا السَّمَيْدع يقول فَأَمت في الشراب وصَأَمت إذا كرعت فيه نَفَساً؛ قال أبو منصور: كأَنه من أَفْأَمْت الإناء إذا أَفْعَمْته وملأته. والأفْآم: فُروغُ الدلو الأربعة التي بين أطراف العَراقي؛ حكاها ثعلب؛ وأنشد في صفه دلو:
كأنَّ، تَحتَ الكَيْلِ مِنْ أَفآمها،
شَقْراءَ خَيْلٍ شُدَّ مِن حِزامها
وبعير مُفأَم ومُفَأّم: سمين واسع الجوف. ويقال للبعير إذا امتلأ شحماً: قد فُئِم حاركه، وهو مُفْأَم. والفِئام: الجماعة من الناس؛ قال: كأنَّ مَجامِعَ الرَّبَلاتِ منها
فِئامٌ يَنْهَضُون إلى فِئام
وفي التهذيب:
فئام مجلبون إلى فئام
قال الجوهري: لا واحد له من لفظه. يقال: عند فلان فِئام من الناس، والعامة تقول فِيام، بلا همز، وهي الجماعة. وفي الحديث: يكون الرجل على الفِئام من الناس؛ هو مهموز الجماعة الكثيرة. وفي ترجمة فعم: سقاء مُفْعَم ومُفْأَم أي مملوء.

##### Türkçe

**الفِئامُ**: **المَشاجر** için olan bir **وِطاء**; ve denildi ki: o, altı, içine artırılmış bir şey ile genişletilmiş olan **الهَوْدَج**’dir; ve denildi ki: o, ağzı küçük, **الجُوالِق** gibi bir **عِكْم**’dir; onunla kadının biniti örtülür; bunun bir tanesi bu taraftan, bir diğeri bu taraftan yapılır; Lebîd dedi ki:
لبيد:
وأَرْيَدُ فارِسُ الهَيْجا، إذا ما
تَقَعَّرتِ المَشاجِرُ بالفِئام

(* «وأربد إلخ» sözü **شجر** maddesinde tahrif edilmiş olarak geçti; burada olan ise doğrudur*.)
Çoğulu **فُؤُوم**’dur. Ve **التهذيب**’de: çoğul **فُؤُمٌ**’dur; **خِمار** ve **خُمُر** gibi **فُعُم** vezni üzeredir. Ve **فَأّمَ الهَوْدجَ** ve **أَفْأَمَه**: altını genişletti; Züheyr dedi ki:
على كُلِّ قَيْنيٍّ قَشِيبٍ مُفَأّم

Ve rivayet olunur: **ومُفْأَم**. Ve **هودج مُفَأّم**; **مُفَعَّل** üzere: **الفئِام** ile döşendi. Ve **التفئيم**: **الدًلو**’nun genişletilmesidir. Denilir: **أَفْأَمْتُ الدلو** ve **أَفْعَمْتُه**; onu doldurduğum zaman. Ve **مزادةٌ مُفَأّمة**: iki deri arasına, **الراوية** ve **الشَّعِيب** gibi, üçüncü bir deri ile genişletildiği zaman; ve bunun gibi **الدلو المُفَأّمَةُ**. Cevherî: **أفْأمت الرحلَ والقتب**; onu genişlettiğin ve onda artırdığın zaman; ve **فأّمه تفئيماً** da onun gibidir; ve **رَحْل مُفْأم** ve **مُفَأّم**; ve Züheyr’in beytini de inşad etti:
ظَهَرْنَ من السُّوبانِ، ثم جَزَعْنَه
على كل قَينيٍّ قشيب ومُفْأَم

Ve Ru’be dedi ki:
عَبْلا تَرى في خَلْقه تفئيما
ضِخَماً وسَعة.

Ebû Amr: **فَأَمْتُ** ve **صَأَمْتُ**; sudan kandığın zaman. Ve Ebû Amr dedi ki: **التَّفاؤمُ**; davarın ağızlarını ottan doldurmasıdır. İbnü’l-A‘râbî: **فَأَم البعيرُ**; ağzını ottan doldurduğu zaman; ve inşad etti:
ظَلَّتْ برَمْلِ عالجٍ تَسَنَّمُهْ،
في صِلِّيانٍ ونَصِيٍّ تَفْأَمُهْ

Ve Ebû Turâb dedi ki: Ebû’s-Semeyda‘’ı, “**فَأَمت** içkide ve **صَأَمت**; onda bir nefesle höpürdettiğin zaman” derken işittim. Ebû Mansûr dedi ki: sanki o, “**أَفْأَمْت الإناء**; onu **أَفْعَمْته** ve doldurdun”dan(dır). Ve **الأفْآم**: **العَراقي** uçları arasındaki **الدلو**’nun dört **فُروغ**’udur; onu Sa‘leb nakletti; ve **دلو**’yu vasfında inşad etti:
كأنَّ، تَحتَ الكَيْلِ مِنْ أَفآمها،
شَقْراءَ خَيْلٍ شُدَّ مِن حِزامها

Ve **بعير مُفأَم** ve **مُفَأّم**: semiz, içi geniş. Ve deveye, yağ ile dolduğu zaman denilir: “**قد فُئِم حاركه**”; ve o, **مُفْأَم**’dır. Ve **الفِئام**: insanlardan topluluk; dedi ki:
كأنَّ مَجامِعَ الرَّبَلاتِ منها
فِئامٌ يَنْهَضُون إلى فِئام

Ve **التهذيب**’de:
فئام مجلبون إلى فئام

Cevherî dedi ki: lafzından tekili yoktur. Denilir: falanın yanında insanlardan **فِئام** vardır; ve avam, hemzesiz **فِيام** der; o, topluluktur. Ve hadiste: adam, insanlardan **الفِئام** üzerinde olur; o, çok topluluk için hemzeli olandır. Ve **فعم** tercümesinde: **سقاء مُفْعَم** ve **مُفْأَم**; yani doldurulmuş.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( *!فَأَمَ مِنَ الماءِ ، كَمَنَعَ : رَوِيَ ) منه ، | وكَذَلِك صَأَبَ عن أَبِي ] عَمْرٍ و . | | ( و ) قال ابنُ الأَعْرابِيّ : فَأَمَ ( البَعيرُ ) إذَا | ( مَلأَ فَاهُ من العُشْبِ ) ، وأَنْشَدَ لِلرَّاجِزِ : | % ( * ظَلَّتْ بِرَمْلِ عَالِجٍ تَسَنَّمُهْ * % ) % | % ( * في صِلِّيانٍ ونَصِيٍّ *!تَفْأَمُهْ * % ) % | ( *!كَفِئمَ ) ، كَفَرِحَ ( *!وتَفَأَّمَ ) ، وهَذِه عن أَبِي | عَمْرٍ و قال : *!التَّفَؤُّمُ : أن تَمْلأَ الماشِيَةُ أَفْواهَهَا | من العُشْبِ . | | ( *!وأَفْأَمَ القَتَبَ ) والرَّحْلَ : ( وَسَّعَهُ ) من | أَسْفَلِه ( وزَادَ فيهِ : *!كَفَأَّمَهُ *!تَفْئِيمًا . وقَتَبٌ | *!مُفْأَمٌ ، كَمُكْرَمٍ ، ومُعَظَّمٌ ) قال زُهَيْر : | % ( ظَهَرْنَ مِنَ السُّوبَانِ ثم جَزَعْنَهُ % | عَلَى كُلِّ قَيْنِيٍّ قَشِيبٍ *!مُفَأَّمِ ) % | | ورَوَاهُ الجَوْهَرِيُّ : قَشِيبٍ *!ومُفْأَمِ . | | ( وقَطَعُوهُ *!فُؤَمًا ، كَصُرَدٍ ) أَيْ : ( قِطَعًا | قِطَعًا ) . | | ( *!والفِئَامُ ، كَكِتَابٍ : الجَمَاعَةُ من | النَّاسِ ، لا واحِدَ له من لَفْظِه ) ، والعَامَّةُ | تَقُولُ : فِيَامٌ بِلا هَمْزٍ ، كما في الصِّحاحِ ، | وفي الحَدِيثِ :   يكون الرَّجُلُ على *!الفِئامِ | من النَّاسِ   ، وقال الشِّاعِرُ : | % ( كأَنَّ مَجامِعَ الرَّبَلاتِ مِنْها % | *!فِئامٌ يَنْهَضُونَ إلى فِئامِ ) % | | ( و ) *!الفِئامُ : ( وِطاءٌ ) يَكُونُ ( لِلهَوَادِجِ ) | والمَشَاجِرِ ، كَمَا في الصِّحاحِ . وقِيلَ : هو | الهَوْدَجُ الذي وُسِّعَ اسْفَلُه بِشَيءٍ زِيدَ فيه ، | وقِيلَ : هو عِكْمٌ مِثْلُ الجُوَالِقِ صَغِيرُ الفَمِ | يُغَطَّى به مَرْكَبُ المرْأَةِ ، يُجْعَلُ واحِدُ من هَذَا | الجَانِبِ وآخَرُ من هَذَا الجَانِب ، قال لَبِيدٌ : | % ( وأَرْبَدُ فارِسُ الهَيْجَا إِذَا مَا % | تَقَعَّرَتِ المَشَاجِرُ *!بالفِئَامِ ) % |

| | ( ج : *!فُؤُمٌ ، كَكُتُبٍ ) قال الجَوْهَريُّ : | كَحِمارٍ ، وخُمُرٍ . | | ( *!وفَئِمَ حَارِكُ البَعِِيرِ ، كَفَرِحَ : امتَلاَ | شَحْمًا ) هَكَذَا في النُّسَخِ ، والصَّوابُ ، | كَعُنِيَ ، ( فهو *!مِفْأَمٌ *!ومِفْآمٌ ، كَمِنْبَرٍ ، | ومِحْرابٍ ) ، الصَّوابُ كَمُكْرَمٍ ومُعَظَّمٍ ؛ | أيْ : سَمينٌ واسِعُ الجَوْفِ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدرَك عليه : | | هَوْدَجٌ *!مُفَأَّم ، كَمُعَظَّمٍ : وُطِّئَ *!بِالفِئَامِ . | | *!والتَّفْئِيمُ : تَوْسِيعُ الدَّلْوِ ، يُقالُ : *!أَفْأمْتُ | الدَّلْوَ وأَفْعَمْتُه ، إذا مَلأْتَه . | | ومَزَادَة *!مُفْأَمَةٌ ، كَمُكْرَمَةٍ ، إذا وُسِّعَتْ | بِجِلْدٍ ثَالِثٍ بَيْن الجِلْدَيْن كالرَّاوِية ، | وكَذَلِك الدَّلْوُ *!المُفَأَّمَةُ . | | وسِقَاءٌ مُفْعَمٌ *!ومُفْأَمٌ : مَمْلوءٌ . | | *!والتَّفْئِيمُ : الضِّخَمُ والسَّعَة ، قال رُؤْبَةُ : | % ( * عَبْلاً تَرَى في خَلْقِهِ *!تَفْئِيمَا * % ) % | وقال أبو تُرابٍ : سَمِعْتُ أَبَا السَّمَيْدَعِ | يَقولُ : *!فَأَمْتُ في الشَّرابِ وصَأَمْتُ ؛ إِذَا | كَرَعْتَ فِيه نَفَسًا ، قَالَ الأَزْهَرِيُّ : كَأَنَّه | من *!أَفْأَمْتُ الإِناءَ ، إذا أَفْعَمْتَه ومَلأتَه . | | *!والأَفْآمُ : فُروُغُ الدَّلْوِ الأرْبَعَةُ التي بَيْنَ أَطْرافِ | العَراقِي ، حَكَاهَا ثَعْلَبٌ ، وأَنشَدَ في صِفَة دَلْوٍ : | % ( * كَأَنَّ تَحْتَ الكَيْلِ مِن *!أَفْآمِهَا * % ) % | % ( * شَقْراءَ خَيْلٍ شُدَّ مِنْ حِزَامِهَا * % ) % |

##### Türkçe

| | ( **فَأَمَ مِنَ الماءِ** ، كَ**مَنَعَ** : رَوِيَ ) ondan, | ve yine Ebû ] Amr’dan **صَأَبَ** hakkında da (böyledir) ve . | | ( و ) İbnü’l-A‘râbî dedi: **فَأَمَ** ( **البَعيرُ** ) olduğu zaman | ( **مَلأَ فَاهُ من العُشْبِ** ) , ve râciz için inşâd etti: | % ( * ظَلَّتْ بِرَمْلِ عَالِجٍ تَسَنَّمُهْ * % ) % | % ( * في صِلِّيانٍ ونَصِيٍّ **تَفْأَمُهْ** * % ) % | ( **كَفِئمَ** ) , **كَفَرِحَ** ( **وتَفَأَّمَ** ) , ve bu Ebû | Amr’dandır ve dedi: **التَّفَؤُّمُ** : davarın ağızlarını | ottan doldurmasıdır. | | ( **وأَفْأَمَ القَتَبَ** ) ve **الرَّحْلَ** : ( onu genişletti ) | alt tarafından (ve onda artırdı): **كَفَأَّمَهُ** **تَفْئِيمًا** . Ve **قَتَبٌ** | **مُفْأَمٌ** , **كَمُكْرَمٍ** , ve **مُعَظَّمٌ** ) Züheyr dedi: | % ( ظَهَرْنَ مِنَ السُّوبَانِ ثم جَزَعْنَهُ % | عَلَى كُلِّ قَيْنِيٍّ قَشِيبٍ **مُفَأَّمِ** ) % | | Cevherî onu şöyle rivayet etti: **قَشِيبٍ** **ومُفْأَمِ** . | | ( Ve onu **فُؤَمًا** kestiler, **كَصُرَدٍ** ) yani: ( parça | parça ) . | | ( **والفِئَامُ** , **كَكِتَابٍ** : insanlardan cemaat, | lafzından bir tekili yoktur ) , ve avam | der ki: hemzesiz **فِيَامٌ** , Sıhâh’ta olduğu gibi, | ve hadiste: kişi insanların **الفِئامِ**’ı üzerinde olur , | ve şair dedi: | % ( كأَنَّ مَجامِعَ الرَّبَلاتِ مِنْها % | **فِئامٌ** يَنْهَضُونَ إلى فِئامِ ) % | | ( و ) **الفِئامُ** : ( bir döşek ) olur ( **لِلهَوَادِجِ** ) | ve **المَشَاجِرِ** için, Sıhâh’ta olduğu gibi. Denildi: o, | altı bir şeyle genişletilmiş, onda artırılmış olan hevdectir; | ve denildi: o, **الجُوَالِقِ** gibi, ağzı küçük bir **عِكْمٌ**’dur; | kadın binitinin üzerine örtülür; bundan bir tane | bu taraftan, bir diğeri bu taraftan yapılır. Lebîd dedi: | % ( وأَرْبَدُ فارِسُ الهَيْجَا إِذَا مَا % | تَقَعَّرَتِ المَشَاجِرُ **بالفِئَامِ** ) % |

| | ( ج : **فُؤُمٌ** , **كَكُتُبٍ** ) Cevherî dedi: | **كَحِمارٍ** , ve **خُمُرٍ** gibi. | | ( **وفَئِمَ حَارِكُ البَعِِيرِ** , **كَفَرِحَ** : şişmanla | doldu ) nüshalarda böyledir; doğrusu ise, | **كَعُنِيَ** , ( o hâlde o **مِفْأَمٌ** **ومِفْآمٌ** , **كَمِنْبَرٍ** , | ve **ومِحْرابٍ** ) doğrusu **كَمُكْرَمٍ** ve **مُعَظَّمٍ** gibidir; | yani: semiz, içi geniş. | [ ] Ve ondan üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **هَوْدَجٌ** **مُفَأَّم** , **كَمُعَظَّمٍ** : **بِالفِئَامِ** ile döşendi. | | **والتَّفْئِيمُ** : kovayı genişletmektir; denilir: **أَفْأمْتُ** | kovayı ve **أَفْعَمْتُه** , onu doldurduğun zaman. | | **ومَزَادَة** **مُفْأَمَةٌ** , **كَمُكْرَمَةٍ** , iki deri arasına | üçüncü bir deriyle, **الرَّاوِية** gibi, genişletildiği zaman; | ve yine **الدَّلْوُ** **المُفَأَّمَةُ** (böyledir). | | **وسِقَاءٌ** **مُفْعَمٌ** **ومُفْأَمٌ** : dolu. | | **والتَّفْئِيمُ** : irilik ve genişliktir. Rü’be dedi: | % ( * عَبْلاً تَرَى في خَلْقِهِ **تَفْئِيمَا** * % ) % | Ebû Türâb dedi: Ebü’s-Semeyda‘ı işittim, diyordu: | **فَأَمْتُ في الشَّرابِ وصَأَمْتُ** ; olduğu zaman | onda bir nefesle kera‘t ettin. Ezherî dedi: sanki o, | **أَفْأَمْتُ الإِناءَ**’dandır; onu **أَفْعَمْتَه** ve doldurduğun zaman. | | **والأَفْآمُ** : kovanın dört boşluğu; **العَراقِي** uçları arasındaki, | Sa‘leb onu nakletti; ve bir kovanın sıfatında inşâd etti: | % ( * كَأَنَّ تَحْتَ الكَيْلِ مِن **أَفْآمِهَا** * % ) % | % ( * شَقْراءَ خَيْلٍ شُدَّ مِنْ حِزَامِهَا * % ) % |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَأَمَ
1 فَأَمَ ذ , [or فَأَمَ العُشْبَ, as is shown by an ex. in the S and TA,] aor. فَاََ , [inf. n. فَأْمٌ, TK,] He (a camel) filled his mouth with herbage; (IAar, S, K;) as also فَئِمَ, (K, TA,) like فَرِحَ; (TA; [in the CK فَأَّمَ;]) and ↓ تَفَآءَمَ. (AA, T, K, TA.) ― -b2- And فَأَمَ, (T,) or فَأَمَ مِنَ المَآءِ, aor. as above, (K,) He satisfied his thirst with drinking of water. (T, K.) ― -b3- And فَأَمَ فِى الشَّرَابِ He drank with his mouth, not with his hand nor with any other thing, a gulp, or a draught, (نَفَسًا,) of the wine, or beverage; (T, TA;) said of a man: (TA:) app. from أَفْأَمَ signifying “ he filled ” a vessel: and صَأَمَ signifies the same. (T, TA.) -A2- See also 4.

2 فَاََّ see 4. ― -b2- تَفْئِيمٌ signifies also The making wide a leathern bucket. (T, TA.) ― -b3- And [app. as inf. n. of فُئِّمَ, first signifying The being made wide, and then, as a subst.,] largeness, bulkiness, or corpulence, and wideness. (TA.) ― -b4- See, again, 4.

افأم
4 افأم ذ He widened, (S, M, K,) and added to, a [camel's saddle such as is called] قَتَب, (S, K,) and [such as is called] a رَحْل, (S,) or a [woman's camel-vehicle such as is called] هَوْدَج, in its lower part; (M;) and ↓ فأّم, (S, M, K,) inf. n. تَفْئِيمٌ, (S, K,) signifies the same: and the epithets ↓ مُفْأَمٌ and ↓ مُفَأَّمٌ are then applied thereto. (S, M, K.) ― -b2- [And He widened a leathern water-bag by inserting a third skin between the two other skins: see the pass. part. n. below, and see also شَعِيبٌ.] ― -b3- And He filled a vessel (T, TA) or a leathern bucket: (TA:) and so أَفْعَمَ. (T, TA.) ― -b4- أُفْئِمَ حَارِكُهُ His (a camel's) withers became full of fat: (S:) [or] so حَارِكُهُ ↓ فَئِمَ, like فَرِحَ [in measure], accord. to the K, but correctly فُئِمَ, like عُنِىَ: (TA:) [or the latter verb is app. ↓ فُئِّمَ: for] the epithets applied thereto [whether to the camel or to the withers is not clearly shown] are ↓ مُفْأَمٌ (S, TA) and ↓ مُفَأَّمٌ, meaning fat, and wide within: in the K, erroneously, مِفْأَمٌ and مِفْآمٌ, like مِنْبَرٌ and مِحْرَابٌ. (TA.)

6 تَفَاََّ see 1, first sentence.

قَطَعُوهُ فُؤَمًا
قَطَعُوهُ فُؤَمًا ذ , [the latter word] like صُرَد, (K,) or قَطَعُوا الشَّاةَ فُؤْمًا فُؤْمًا, (so in the T accord. to the TT,) i. e. [They cut it, or the sheep, or goat,] into a number of pieces. (T, K.)

فِئَامٌ
فِئَامٌ ذ A thing that is spread to sit upon or to lie upon, (S, M, K,) pertaining to the [women's camel-vehicles called] مَشَاجِر [pl. of مِشْجَرٌ], (M,) or to [those called] هَوَادِج, (K,) or to both of these: (S:) or, as some say, a هَوْدَج that is widened in its lower part by something added thereto: or a burden equiponderant to another burden, like a sack with a small mouth, with which the vehicle of a woman is covered; one being placed on one side, and another [app. close to the former] on the other side: (M:) pl. فُؤُمٌ [with two dammehs]. (S, M, K.) ― -b2- [And A piece that is added to a leathern water-bag. (See شَعِيبٌ; under which it is loosely explained: and see 4 in this art.)] -A2- Also A company of men: (T, S, M, K:) a pl. having no proper sing.: (S, K:) the vulgar say فِيَامٌ, without ء: (S:) [or] they say فَيَام: (thus in the T accord. to the TT:) [but ISd says,] فَيَامٌ and فِيَامٌ have this meaning; otherwise I should say that فِيَام is a modified form, for alleviation, from فِئَام. (M in art. فيم.)

أَفْآمٌ
أَفْآمٌ ذ [a pl. of which the sing. is not mentioned] The four parts whence the water pours forth, between the extremities of the cross-pieces of wood (العَرَاقِى), of the leathern bucket. (Th, M.)

مُفْأَمٌ
مُفْأَمٌ ذ : see 4, first sentence. ― -b2- مَزَادَةٌ مُفْأَمَةٌ [A leathern water-bag] widened with a third skin (T, M) between the two [other] skins: [see شَعِيبٌ:] and in like manner دَلْوٌ مُفْأَمَةٌ [app. meaning a widened leathern bucket]. (M.) ― -b3- And سِقَآءٌ مُفْأَمٌ [A skin for water or milk] filled. (TA.) ― -b4- See also 4, last sentence.

مُفَأَّمٌ
مُفَأَّمٌ ذ : see 4, first and last sentences.

##### Türkçe

فَأَمَ
1 **فَأَمَ** ذ, [veya **فَأَمَ العُشْبَ**, S ve TA’da bir örnekle gösterildiği üzere,] muzari‘i **فَاََ**, [mastarı **فَأْمٌ**, TK,] O (bir deve) ağzını otla doldurdu; (IAar, S, K;) bunun gibi **فَئِمَ** da, (K, TA,) **فَرِحَ** gibi; (TA; [CK’de **فَأَّمَ**;]) ve ↓ **تَفَآءَمَ**. (AA, T, K, TA.) ― -b2- Ve **فَأَمَ**, (T,) veya **فَأَمَ مِنَ المَآءِ**, muzari‘i yukarıdaki gibi, (K,) O, su içmekle susuzluğunu giderdi. (T, K.) ― -b3- Ve **فَأَمَ فِى الشَّرَابِ** O, adam hakkında söylenir: (TA:) ağzıyla, eliyle değil ve başka bir şeyle de değil, şaraptan veya içkiden bir yudum, yahut bir içiş, (**نَفَسًا,**) içti; (T, TA;) görünüşe göre, bir kabı “doldurdu” mânasına gelen **أَفْأَمَ**’dan: ve **صَأَمَ** da aynı mânaya gelir. (T, TA.) -A2- 4’e de bak.

2 **فَاََّ** 4’e bak. ― -b2- **تَفْئِيمٌ** ayrıca, deriden bir kovayı genişletmek mânasına gelir. (T, TA.) ― -b3- Ve [görünüşe göre **فُئِّمَ**’nın mastarı olarak; ilkin “genişletilmiş olmak” mânasına, sonra da bir isim olarak,] irilik, kabalık, yahut şişmanlık ve genişlik. (TA.) ― -b4- Yine 4’e bak.

افأم
4 **افأم** ذ O, (S, M, K,) bir **قَتَب** denilen [deve semerine], (S, K,) ve bir **رَحْل** denilen [semer türüne], (S,) veya bir **هَوْدَج** denilen [kadın deve mahmiline], alt kısmında; (M;) genişletti ve ilâve etti; ve ↓ **فأّم**, (S, M, K,) mastarı **تَفْئِيمٌ**, (S, K,) aynı mânaya gelir: ve o zaman buna ↓ **مُفْأَمٌ** ve ↓ **مُفَأَّمٌ** sıfatları uygulanır. (S, M, K.) ― -b2- [Ve O, iki diğer derinin arasına üçüncü bir deri yerleştirerek deriden bir su tulumunu genişletti: aşağıdaki ism-i mef‘ûle bak; ve ayrıca **شَعِيبٌ**’e de bak.] ― -b3- Ve O, bir kabı (T, TA) veya deriden bir kovayı doldurdu: (TA:) ve böylece **أَفْعَمَ**. (T, TA.) ― -b4- **أُفْئِمَ حَارِكُهُ** Onun (bir devenin) hörgüç önü (cidâğı) yağla dolu oldu: (S:) [veya] K’ya göre, ölçüce **فَرِحَ** gibi, **حَارِكُهُ** ↓ **فَئِمَ**; fakat doğru olan, **عُنِىَ** gibi **فُئِمَ**’dir: (TA:) [yahut son fiil görünüşe göre ↓ **فُئِّمَ**’dir: zira] buna uygulanan sıfatlar [deveye mi yoksa hörgüç önüne mi olduğu açıkça gösterilmemiştir] ↓ **مُفْأَمٌ** (S, TA) ve ↓ **مُفَأَّمٌ**’dur; mânası: yağlı ve içten geniş: K’da yanlış olarak, **مِفْأَمٌ** ve **مِفْآمٌ**, **مِنْبَرٌ** ve **مِحْرَابٌ** gibi. (TA.)

6 **تَفَاََّ** 1’in ilk cümlesine bak.

قَطَعُوهُ فُؤَمًا
**قَطَعُوهُ فُؤَمًا** ذ, [son kelime] **صُرَد** gibi, (K,) veya **قَطَعُوا الشَّاةَ فُؤْمًا فُؤْمًا**, (TT’ye göre T’de böyle,) yani [onu, yahut koyunu veya keçiyi,] birçok parçaya kestiler. (T, K.)

فِئَامٌ
**فِئَامٌ** ذ Üzerine oturmak veya üzerine yatmak için serilen bir şey, (S, M, K,) **مَشَاجِر** [**مِشْجَرٌ**’ın çoğulu] denilen [kadın mahmilleri]ne ait, (M,) veya **هَوَادِج** denilenlere ait, (K,) yahut bu ikisine birden: (S:) veya bazılarına göre, alt kısmı kendisine bir şey eklenerek genişletilmiş bir **هَوْدَج**: veya bir yükle denk bir yük; ağzı küçük bir çuval gibi; bununla kadının mahmili örtülür; biri bir tarafa, diğeri de [görünüşe göre birincinin bitişiğine] öbür tarafa konur: (M:) çoğulu **فُؤُمٌ** [iki damme ile]. (S, M, K.) ― -b2- [Ve deriden bir su tulumuna eklenen bir parça. (**شَعِيبٌ**’e bak; onun altında gevşekçe açıklanmıştır: ve bu maddede 4’e de bak.)] -A2- Ayrıca, erkeklerden bir topluluk: (T, S, M, K:) kendine mahsus tekili olmayan bir çoğul: (S, K:) avam **فِيَامٌ** der, ء’siz: (S:) [veya] **فَيَام** derler: (TT’ye göre T’de böyle:) [fakat ISd der ki,] **فَيَامٌ** ve **فِيَامٌ** bu mânaya gelir; aksi halde ben derdim ki **فِيَام** hafifletme için **فِئَام**’dan değiştirilmiş bir şekildir. (M, فيم maddesinde.)

أَفْآمٌ
**أَفْآمٌ** ذ [tekili zikredilmeyen bir çoğul] Deriden kovada, ahşap çapraz parçaların (**العَرَاقِى**) uçları arasında, suyun döküldüğü dört kısım. (Th, M.)

مُفْأَمٌ
**مُفْأَمٌ** ذ: 4’ün ilk cümlesine bak. ― -b2- **مَزَادَةٌ مُفْأَمَةٌ** [Deriden bir su tulumu], iki [diğer] derinin arasında üçüncü bir deriyle genişletilmiş: (T, M) [**شَعِيبٌ**’e bak:] ve aynı şekilde **دَلْوٌ مُفْأَمَةٌ** [görünüşe göre genişletilmiş deriden bir kova mânasında]. (M.) ― -b3- Ve **سِقَآءٌ مُفْأَمٌ** [su veya süt için bir deri] doldurulmuş. (TA.) ― -b4- 4’ün son cümlesine de bak.

مُفَأَّمٌ
**مُفَأَّمٌ** ذ: 4’ün ilk ve son cümlelerine bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: فءم

فَأَمَ
فَأَمَ A ( n. ac. فَأْم 1
a.  [ Min ], Filled the mouth with ( herbage: camel ).

b.  [ Min ], Quenched his thirst with.

c.  see II .

فَئِم
فَئِم A ( n. ac. فَأَم 4 ),
a.  see supra (a)

فَأَّمَ
فَأَّمَ II ,  أَفْءَمَ IV ,
a.  Increased, added to ( burden, weight ).

تَفَاْءَمَ
تَفَاْءَمَ VI ,
a.  see I (a) .

فِئَام
فِئَام [ 23 ] , ( pl. فُؤُم [ 10 ] ),
a.  A saddlebag ( for women ).

b.  Troop, company.

فُؤَمًا
فُؤَمًا
a.  In bits, morsels.

##### Türkçe

فَأَمَ
**فَأَمَ** A (mastar adı: **فَأْم** 1)
a. [Min], (deve: otla) ağzı doldurdu.

b. [Min], susuzluğunu onunla giderdi.

c. II’ye bak.

فَئِم
**فَئِم** A (mastar adı: **فَأَم** 4),
a. yukarıdaki (a)’ya bak.

فَأَّمَ
**فَأَّمَ** II, **أَفْءَمَ** IV,
a. (yük, ağırlık) artırdı, ekledi.

تَفَاْءَمَ
**تَفَاْءَمَ** VI,
a. I (a)’ya bak.

فِئَام
**فِئَام** [23], (çoğulu: **فُؤُم** [10]),
a. (kadınlar için) bir heybe.

b. Bölük, cemaat.

فُؤَمًا
**فُؤَمًا**
a. Parça parça, lokmalar halinde.
