# فأو (ف-أ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%A3%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - أ - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فءو

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من الفاء
ف ي أ، ف أ و، ف أ ف أ، ف ي ف، ف و ف، ف و، ف ي، و ف ي، آ ف، أ ف ف مستعملات
فيأ:
الفيءُ: الظّلُّ، والجميع: الأفياء، يقال: فاء الفيءُ، إذا تحوّل عن جهةِ الغَداة.
وتفيّأت الشَّجَرَ: دخلت في أفيائها.
وفيّأت المرأة تفيّىء شعرها، أي: تحرّك رأسَها من الخُيَلاء، قال رؤبة: كأنّما فيّأنَ أثلاً جاثلا شبّه مشيهنّ بفيء الظلال.
والفيء: الغنيمة، والفعل منه أفاء، قال جل وعزّ: "ما أفاء الله على رسوله".
والفيء: الرّجوع، تقول: إنّ فلاناً لسريعُ الفيء عن غضبه.
وإذا آلى الرُّجل من امرأته ثمّ كفّر يمينه ورجع إليها قيل: فاء يفيء فيئاً.
والمَفْيُوءةُ هي المقنوءة، من الفيء.
فأو:
الفأو: من قولك: فأوت رأسَهُ بالسّيف فأوا، وفأيته فأياً، وهو ضربُك قِحْفَهُ حتى ينفرج عن الدّماغ.. والانفياء: الانفراج.. ومنه اشتقاقُ الفِئة، وهي طائفة من النّاس والجميع: فئات وفِئونَ.
فأفأ:
الفأفأة في الكلام: إذا كان الفاء يَغْلِبُ على اللّسان.. فأفأ فلان في كلامه يُفَأْفِىء فَأْفَأَةً.
ورجلٌ فَأْفاءٌ، وأمرأة فأفاءةٌ.
فيف:
الفَيفُ: المفازةُ التّي لا ماء فيها، مع الاستواء والسَّعة، وإذا أُنِّثت فهي الفَيفاء.
والفَيفاء: الصَّحراءُ المَلساءُ، والفيافي: جَمْعُها، قال:
فصبّحهم ماءٌ بفيفـاءَ قـفـرةٍ		وقد حلّق النّجمُ اليمانيُّ فاسْتَوَى
وهي الفَعْلاء من الفيف، قال رؤبة: مَهيلُ أفيافٍ لها فُيُوفُ أي: لها من جوانبها صَحارى.. وجمع الفَيْف: أفيافٌ وفيُوفٌ.
وفَيْفُ الرِّيح: موضع بالبادية، قال عمرو بن مَعْد يكَرِب:
أخبر المُخبِرُ عنكم أنّكـم		يَوْمَ فَيفِ الرِّيح أَبْتُمْ بالفَلَجْ
أي: بالظَّفَر، وقال ذو الرّمة:
والرّكبُ يعلو بهم صُهبٌ يمانِيَةٌ		فَيفاً عليه لِذَيْل الرّيحِ نِمْـنِـيمُ
فوف:
الأفوافُ: ضربٌ من عَصْب اليَمَن.. بُرْدُ أفوافٍ، وبُرْدُ مُفَوَّفٌ.
والفَوْف: المصدر من قولك: ما فاف فلانٌ بخيرٍ ولا زَنجَر، قال:
فما جادت لنا سَلْمَى		بزِنجيرٍ ولا فُوفَهْ
وذلك أن يُسأل الرّجلُ، فيقول، وهو يَضْرِب بظُفْر إبهامه على ظُفر سبّابته: ولا مثل ذا، والاسم منه: الفوفة، والزّنجرة: ما يأخُذُ بَطْنُ الظُّفر من طَرَف الثّنية إذا أخذتها به.
فو:
الفُوَّةُ: عُروقٌ تُسْتَخْرَجُ من الأَرْض، تُصبغ بها الثّياب، ولفظها على تقدير: حُوّة وقوّة، ويقال لها بالفارسيّة: رُوينه.
ولو وصفت بها أرضاً، لا يُزْرع فيها غيره قلت: هذه مَفواة من المفاوي.
وثوبٌ مُفَوَّى، لأن الهاء فيها للتّأنيث ولَيْسَتْ بأصلية.
في:
في: حرف من حروف الصِّفات.
وفي:
تقول: وَفَى يفي وفاءً فهو واف... وفيتَ بعهدك، ولغة أهل تهامة: أوفيت.
ووَفَى ريشُ الجناح فهو وافٍ، وكلّ شيءٍ بلغ تمام الكمال، فقد وَفَى وتمَّ.. وكذلك يقال: درهم وافٍ، يعني أنّه درهم يزن مثقالاً.. وكيل واف.
ورجل وفيٌّ: ذو وفاء.
وتقول: أَوْفَى على شَرفٍ من الأرض، إذا أَشْرف فوقَها.
والمِيفاةُ: الموضعُ الذي يُوفي فوقه البازي لإيناس الطّير أو غيره.
وإنّه لَمِيفاء، ممدودة، على الأَشراف إذا لم يَزَلْ يُوفي على شَرَف بعد شَرَف، قال رؤبة: أتلعُ ميفاءُ رؤوسِ فَوْرَه والمُوافاةُ: أن تُوافِيَ إنسانا في الميعاد، تقول: وافيته.
وتقول: أَوْفَيْتُهُ حقَّهُ، ووفّيته أَجْرَهُ كلّه وحسابه ونحو ذلك.
والوفاةُ: المنيّة.. وتُوُفِّيَ فلان، وتوفّاه الله، إذا قبض نَفسَهُ.
آف:
الآفة: عَرَضٌ مُفسِدٌ لما أصاب من شيءٍ.. والجميع: الآفات.
ويُقال: آفة الظَّرْف: الصَّلَفُ.. وآفة العِلْم: النِّسيانُ.
إذا دخلتِ الآفة على قومٍ قيل: قد إفُوا، ويقال في لغة: قد إيفُوا.
أفف:

الأُفُّ والأَفَفُ: من التّأفيف.. تقول: قد أفّفتُ فلاناً، إذا قلت له: أفٍّ، وفيه ثلاثُ لغات: الكسرُ والضمُّ والفتح بلا تنوين، وأَحْسَنُهُ الكَسْر، فإِذا نوّنت فارفع، تقول: أفٌّ، لأنّه يصير اسما بمنزلة قولك: وَيلٌ له. والعرب تقول: أفَّةٌ له مؤنّثة مرفوعة، لا يقال ذلك إلا بالتّنوين، إمّا مرفوعاً وإمّا منصوبا، والنّصب على طَلَب الفعل كأنّك تقول: أفّفتُ أفّاً.
وتقول: الأفُّ والتُفُّ: الأُفُّ: وَسَخُ الأُذُن، والتُّفُ: وَسَخُ الأظفار.
ويُقال: عليهم اللّعنة والتّأفيف.

##### Türkçe

باب **اللفيف** من **الفاء**
**ف ي أ**، **ف أ و**، **ف أ ف أ**، **ف ي ف**، **ف و ف**، **ف و**، **ف ي**، **و ف ي**، **آ ف**، **أ ف ف** kullanımdadırlar.

**فيأ**:
**الفيءُ**: gölge; çoğulu: **الأفياء**. **فاء الفيءُ** denir; sabah yönünden döndüğü zaman.
Ve **تفيّأت الشَّجَرَ**: onun gölgelerine girdin.
Ve **وفيّأت المرأة تفيّىء شعرها**: yani, kibirden başını hareket ettirdi; Rü’be dedi ki:
كأنّما فيّأنَ أثلاً جاثلا
Onların yürüyüşlerini gölgelerin dönmesine benzetti.
Ve **الفيء**: ganimet; ondan fiil **أفاء**’dır; Azîz ve Celîl dedi ki: "**ما أفاء الله على رسوله**".
Ve **الفيء**: dönüş; dersin ki: Şüphesiz falan, öfkesinden çabuk **الفيء** sahibidir.
Ve eğer adam karısından îlâ ederse, sonra yeminine kefaret verip ona dönerse: **فاء يفيء فيئاً** denir.
Ve **المَفْيُوءةُ**: **المقنوءة**’dur, **الفيء**’den.

**فأو**:
**الفأو**: senin sözünden: **فأوت رأسَهُ بالسّيف فأوا** ve **فأيته فأياً**; o, onun kafatasını beyne doğru açılıncaya kadar vurmandır.. ve **الانفياء**: açılma.. Ondan **الفِئة**’nin türeyişi; o, insanlardan bir taifedir; çoğulu: **فئات** ve **فِئونَ**.

**فأفأ**:
Sözde **الفأفأة**: **الفاء** dil üzerinde baskın olduğu zaman.. Falan, sözünde **فأفأ** eder; **يُفَأْفِىء فَأْفَأَةً**.
Ve **رجلٌ فَأْفاءٌ**; ve **أمرأة فأفاءةٌ**.

**فيف**:
**الفَيفُ**: içinde su olmayan, düzlük ve genişlikle beraber olan çöl; müennes yapılırsa o **الفَيفاء**’dır.
Ve **الفَيفاء**: düz (pürüzsüz) çöl; **الفيافي**: onun çoğuludur; dedi ki:
فصبّحهم ماءٌ بفيفـاءَ قـفـرةٍ		وقد حلّق النّجمُ اليمانيُّ فاسْتَوَى
Ve o, **الفيف**’den **الفَعْلاء** veznidir; Rü’be dedi ki: **مَهيلُ أفيافٍ لها فُيُوفُ** yani: onun yanlarından çöller vardır.. **الفَيْف**’in çoğulu: **أفيافٌ** ve **فيُوفٌ**.
Ve **وفَيْفُ الرِّيح**: bedevîlikte bir yerdir; Amr b. Ma‘dîkerib dedi ki:
أخبر المُخبِرُ عنكم أنّكـم		يَوْمَ فَيفِ الرِّيح أَبْتُمْ بالفَلَجْ
Yani: zaferle; ve Zü’r-Rumme dedi ki:
والرّكبُ يعلو بهم صُهبٌ يمانِيَةٌ		فَيفاً عليه لِذَيْل الرّيحِ نِمْـنِـيمُ

**فوف**:
**الأفوافُ**: Yemen’in **عَصْب**’ından bir tür.. **بُرْدُ أفوافٍ** ve **بُرْدُ مُفَوَّفٌ**.
Ve **الفَوْف**: senin sözünden masdar: falan, bir hayırla **فاف** etmedi ve **زَنجَر** etmedi; dedi ki:
فما جادت لنا سَلْمَى		بزِنجيرٍ ولا فُوفَهْ
Bu, adamın kendisine soru sorulmasıdır; o da, başparmağının tırnağını işaret parmağının tırnağına vurarak der ki: ve bunun benzeri yok; ondan isim: **الفوفة**; ve **الزّنجرة**: tırnağın karnının, onu onunla aldığı zaman, ön dişin ucundan aldığı şeydir.

**فو**:
**الفُوَّةُ**: yerden çıkarılan damarlar/köklerdir; onunla elbiseler boyanır; lafzı, **حُوّة** ve **قوّة** takdiri üzerinedir; ve ona Farsça: **رُوينه** denir.
Ve eğer onunla bir yeri vasfedersen, içinde ondan başkası ekilmeyen: “Bu, **مَفواة**’dır, **المفاوي**’dendir” dersin.
Ve **ثوبٌ مُفَوَّى**; çünkü ondaki **الهاء** te’nîs içindir ve aslî değildir.

**في**:
**في**: sıfat harflerinden bir harftir.

**وفي**:
Dersin ki: **وَفَى يفي وفاءً فهو واف**... Ahdine **وفيتَ**; Tihâme ehlinin dili: **أوفيت**.
Ve kanadın tüyü **وَفَى** eder; o **وافٍ**’dır; ve her şey tam kemâlin tamamına ulaştıysa, **وَفَى** etti ve tamam oldu.. Yine böyle denir: **درهم وافٍ**; yani o, bir miskal tartan bir dirhemdir.. **وكيل واف**.
Ve **رجل وفيٌّ**: vefâ sahibi.
Ve dersin ki: yerden bir şeref üzerine çıktığı zaman: **أَوْفَى على شَرفٍ من الأرض**.
Ve **المِيفاةُ**: doğanın veya başkasının kuşu alıştırmak için üzerinde yükseldiği yer.
Ve şüphesiz o, **لَمِيفاء**’dır; medli; şerefler üzerinde, bir şereften sonra bir şeref üzerine yükselmeyi sürdürdüğü zaman; Rü’be dedi ki: **أتلعُ ميفاءُ رؤوسِ فَوْرَه**. Ve **المُوافاةُ**: bir insanla vaadde buluşmandır; dersin ki: **وافيته**.
Ve dersin ki: **أَوْفَيْتُهُ حقَّهُ**; ve onun ücretini, hesabını ve bunun benzerini bütünüyle **وفّيته**.
Ve **الوفاةُ**: ölüm.. Falan **تُوُفِّيَ** etti; ve Allah onu **توفّاه** etti; nefsini kabzettiği zaman.

**آف**:
**الآفة**: isabet ettiği şeyden olanı bozan bir ârıza.. çoğulu: **الآفات**.
Ve denilir: **آفة الظَّرْف**: **الصَّلَفُ**’tur.. ve **آفة العِلْم**: **النِّسيانُ**’dır.
Bir kavme âfet girdiği zaman: “**قد إفُوا**” denir; ve bir dilde: “**قد إيفُوا**” denir.

**أفف**:

**الأُفُّ** ve **الأَفَفُ**: **التّأفيف**’dendir.. dersin ki: falanı **أفّفتُ**; ona: **أفٍّ** dediğin zaman; onda üç dil vardır: kesre, damme ve fetha (tenvinsiz); en güzeli kesredir; tenvinlediğin zaman merfû kıl; dersin ki: **أفٌّ**; çünkü “ona yazıklar olsun” sözün gibi bir isim olur. Araplar der ki: **أفَّةٌ له**; müennes merfûdur; bu, ancak tenvinle söylenir; ya merfû olarak ya da mansûb olarak; mansûb, fiili talep üzerinedir; sanki sen: **أفّفتُ أفّاً** diyorsun.
Ve dersin ki: **الأفُّ** ve **التُفُّ**: **الأُفُّ**: kulağın kiri; ve **التُّفُ**: tırnakların kiri.
Ve denilir: onların üzerine lânet ve **التّأفيف**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والألف وما يثلثهما)
(فأر) الفاء والألف والراء، ويسمون الألف فيه همزة. الفأر معروف، يقال منه: مكانٌ فَئِرٌ، أي كثير الفأر. وفأرة المِسْك معروفة، وهي على معنى التشبيه. وكذلك فأرة البعير، وهي ريحٌ تجتمع في رُسْغ البعير، وإذا مشى انْفَشَّتْ.
(فأس) الفاء والألف والسين كلمة واحدة، وتستعار. الفأس معروفة، والعدد أفؤس، والجمع فؤوس. ويستعار فيقال لمُؤْخر القَمَحْدُوَةِ: فأسٌ. [وفأس] اللِّجام: الحديدة القائمة في الحَنَك.
(فأل) الفاء والألف واللام. الفأل: ما يُتفاءَل به.
(فأم) الفاء والألف والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على اتِّساع في الشَّيء، وعلى كثرة. فأمَّا الكثرة فالفئام: الجماعة من الناس. وأمَّا السَّعَة فالفِئام: وِطاءٌ يكون في الهَودج، وجمعه فُؤُمٌ على فُعُل. ويقال للبعير إذا امتلأ حارِكُه شَحْماً: قد فُئِم حاركُه، وهو مُفْأَم([1]) . والمُفْأَم من الرِّجال: الواسع الجَوْف. قال:
أخَذْنَ خُصُور الرَّمل ثم جَزَعْنَه  *** على كلِّ قَينيٍّ قَشيبٍ وَمُفَأَمِ([2])
(فأو) الفاء والألف والواو أصلٌ صحيح يدلُّ على انفراجٍ في شيء. يقال: فَأوت رأسَه بالسَّيف فأْواً، أي فلَقْته. والفَأْو: فُرجةُ ما بين الجبلَين. قال:
حتَّى انْفَأى الفَأْوُ عن أعناقها سحراً  *** وقد نَشَحن فلا ريٌّ ولا هِيمُ([3])
(فأد) الفاء والألف والدال هذا أصلٌ صحيح يدلُّ على حُمَّى وشِدّةِ حرارة. من ذلك: فأَدْتُ اللَّحمَ: شويته. وهذا فَئِيدٌ، أي مشويّ. والمِفْأد: السَّفُود. والمُفتأَد: الموضِع يُشوَى فيه. قال:
كأنَّه خارجاً من جَنْبِ صفحته  *** سَفُّود شَرْب نسُوه عند مُفتَأدِ([4])
ومما هو مِن قياس الباب عندنا: الفُؤاد، سمِّي بذلك لحرارته. والفأد: مصدر فأدتُه، إذا أصبتَ فؤاده. ويقولون: فأَدْتُ المَلَّةَ، إذا مَلَلْتَها.
--------------ـــــ
([1]) يقال في هذا وفي تاليه: "مفأم" أيضاً بتشديد الهمزة.
([2]) لزهير في معلقته. والرواية المشهورة:
* خرجن من السوبان ثم جزعنه *
([3]) هذا البيت ملفق من بيتين لذي الرمة، أحدهما في ديوانه 588 واللسان (صرر، قصع، نشح)، وهو:
وانصاعت الحقب لم يقصع صرائرها  *** وقد نشحن فلا ري ولا هيم
والآخر له أيضاً في ديوانه 189 واللسان (فأو). وهو:
راحت من الخرج تهجيرا فما وقعت  *** حتى انفأى الفأو عن أعناقها سحرا
([4]) للنابغة في ديوانه 20 واللسان (فأد).

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **الألف** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**فأر**) **الفاء** ve **الألف** ve **الراء**; ve onda **الألف**’e **همزة** adını verirler. **الفأر** mâlûmdur; ondan şöyle denir: mekânٌ **فَئِرٌ**, yani **الفأر**’ı çok. Ve **فأرة المِسْك** mâlûmdur; ve o, teşbih mânâsı üzerinedir. Kezâ **فأرة البعير**; o, devenin **رُسْغ**’unda toplanan bir rîhtir; yürüdüğü vakit dağılır.

(**فأس**) **الفاء** ve **الألف** ve **السين** bir tek kelimedir; ve istiâre olunur. **الفأس** mâlûmdur; adedi **أفؤس**, cem‘i **فؤوس**. Ve istiâre olunur da **القَمَحْدُوَة**’nin arkasına: **فأس** denir. **[وفأس] اللِّجام**: **الحَنَك**’te dik duran demir.

(**فأل**) **الفاء** ve **الألف** ve **اللام**. **الفأل**: kendisiyle tefe’ül olunan şey.

(**فأم**) **الفاء** ve **الألف** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyde genişliğe ve çokluğa delâlet eder. Çokluk ise **الفئام**: insanlardan cemaat. Genişlik ise **الفِئام**: **الهَودج**’de bulunan bir döşek; cem‘i **فُؤُمٌ** (vezni üzere) **فُعُل**. Ve deveye, **حارِك**’i yağ ile dolduğu vakit: **قد فُئِم حاركُه** denir; ve o **مُفْأَم**’dır([1]). Ve erkeklerden **المُفْأَم**: iç boşluğu geniş olan. Dedi ki:
أخَذْنَ خُصُور الرَّمل ثم جَزَعْنَه  *** على كلِّ قَينيٍّ قَشيبٍ وَمُفَأَمِ([2])

(**فأو**) **الفاء** ve **الألف** ve **الواو** sahih bir asıldır; bir şeyde yarılmaya delâlet eder. Denir: **فَأوت** başını kılıçla **فأْواً**, yani onu yardım. Ve **الفَأْو**: iki dağ arasındaki açıklık. Dedi ki:
حتَّى انْفَأى الفَأْوُ عن أعناقها سحراً  *** وقد نَشَحن فلا ريٌّ ولا هِيمُ([3])

(**فأد**) **الفاء** ve **الألف** ve **الدال**; bu, sahih bir asıldır; hummaya ve şiddetli hararete delâlet eder. Bundan: **فأَدْتُ** eti: onu kızarttım. Ve bu **فَئِيدٌ**’dir; yani kızartılmış. Ve **المِفْأد**: şiş. Ve **المُفتأَد**: içinde kızartılan yer. Dedi ki:
كأنَّه خارجاً من جَنْبِ صفحته  *** سَفُّود شَرْب نسُوه عند مُفتَأدِ([4])
Ve bizim yanımızda bâbın kıyâsından olan şeylerdendir: **الفُؤاد**; hararetinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve **الفأد**: **فأدتُه**’nun masdarıdır; **فؤاده**’ni vurduğun vakit. Ve derler: **فأَدْتُ المَلَّةَ**, onu kızdırdığın vakit.

--------------ـــــ
([1]) Bu ve ondan sonraki hakkında: “**مفأم**” dahi denir; hemzenin şeddelenmesiyle.
([2]) Muallakasında Züheyr’indir. Meşhur rivayet:
* خرجن من السوبان ثم جزعنه *
([3]) Bu beyit, Zü’r-Rumme’nin iki beytinden birleştirilmiştir; ikisinden biri dîvânında 588 ve **اللسان** (**صرر**، **قصع**، **نشح**)’dadır; o:
وانصاعت الحقب لم يقصع صرائرها  *** وقد نشحن فلا ري ولا هيم
Diğeri de onundur; dîvânında 189 ve **اللسان** (**فأو**)’dadır; o:
راحت من الخرج تهجيرا فما وقعت  *** حتى انفأى الفأو عن أعناقها سحرا
([4]) Dîvânında 20 ve **اللسان** (**فأد**)’da Nâbiga’nındır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف أ و
تقول‏:‏ رأيت منهم فئة عددهم مائة‏.‏

##### Türkçe

ف أ و
Şöyle dersin: Onlardan bir **فئة** gördüm; sayıları yüzdür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: و ( *!الفَأْوُ : الضَّرْبُ ، والشَّقُّ كالفَأْيِ ) . ) يقالُ : *!فَأَوْتُه بالعَصا :

أَي ضَرَبْته ؛ عن ابنِ الأعْرابي ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
وقالَ أَبو زَيْدٍ : *!فَأَوْتُ رأْسَه *!فأْواً وفأَيْتُه فَأْياً : إذا فَلَقْته بالسَّيْفِ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي والأزْهرِي .
وقالَ اللَّيْثُ : فأَوْتُ رأْسَه وفَأَيْتُه هو ضَرْبُكَ قِحْفَه حتى يَنْفرِجَ عن الدِّماغِ .
( و ) الفَأْوُ : ( الصَّدْعُ ) في الجَبَلِ ؛ عن اللّحْياني .
وفي الصِّحاح : الفَأْوُ : ما ( بينَ الجَبَلَيْنِ ؛ و ) أَيْضاً : ( الوَطِيءُ ) ؛ ) هكذا في النُّسخِ ؛ أَي الموضِعُ اللَّيِّنُ ( بينَ الحَرَّتَيْنِ ) .
( ونصُّ المُحْكم : الوَطْءُ بينَ الحَرَّتَيْن .
( و ) هي ( الدَّارَةُ من الرِّمالِ ) ؛ ) قالَ النَّمِرُ بنُ تَوْلَب :
لم يَرْعَها أَحَدٌ واكْتَمَّ رَوْضتَها
*!فَأْوٌ مِن الأرْضِ مَحْفُوفٌ بأَعْلام ِوكُلُّه مِنَ الانْشِقاقِ والانْفِراجِ .
( و ) قالَ الأصْمعي : الفَأْوُ ( بَطْنٌ من الأرضِ طَيِّبٌ تُطِيفُ به الجِبالُ ) يكونُ مُسْتطِيلاً وغَيْرَ مُسْتَطِيلٍ ، وإنَّما سُمِّي *!فَأْواً لانْفِراجِ الجِبالِ عنه .
( و ) *!فَأْوُ : ( ة بالصَّعِيدِ ) شَرْقي النِّيْلِ مِن أَعْمالِ إخميم ، وقد وَرَدْتها ؛ وسَيَذكرُها المصنِّفُ أَيْضاً في فوي .
( و ) الفَأَوُ : ( اللّيْلُ ) ؛ ) حَكاهُ أَبو لَيْلى ، وبه فَسَّر قَوْلَ ذي الرُّمَّة الآتي .
قالَ ابنُ سِيدَه : ولا أَدْرِي ما صحَّته .
( و ) قيلَ : ( المَغْرِبُ ) ، وبه فسِّرَ قوْلُ ذي الرُّمَّة أَيْضاً .
( و ) الفَأْوُ : ( ع بناحِيَةِ الدَّوْلَجِ ) ، هكذا في سائِرِ النُّسخِ ، وهو تَصْحيفٌ قَبيحٌ .
ونَصّ الأزْهري في التَّهذيبِ : الفَأْوُ في بيْتِ ذِي الرُّمَّة ، طَرِيقٌ بينَ قارتين بناحِيَةِ الدَّوِّ بَيْنهما فَمَجٌّ واسِعٌ يقالُ له

فَأْوُ الرَّيَّان ، وقد مَرَرْت به ، وبَيْت ذي الرُّمَّة المُشَار إليه هو قولُه :
راحَتْ من الخَرْجِ تَهْجِيراً فما وَقَعَتْ
حتى *!انْفَأَى الفَأْوُ عن أَعْناقِها سَحَراوفسَّرَه الجَوْهري بما بينَ الجَبَلَيْن .
( و ) قيلَ : الفَأْوُ في قوْلِه : هو ( المَضِيقُ في الوادِي يُفْضِي إلى سَعَةٍ ) لا مَخْرجَ لأَعْلاهُ .
( و ) قيلَ : ( المَوْضِعُ الأَمْلَسُ ) ، وكلُّ ذلكَ أَقْوالٌ مُتَقارِبَةٌ .
( *!وأَفْأَى ) الرَّجلُ : ( وَقَعَ فيه .
( أَو ) *!أَفْأَى : إذا ( شَجَّ مُوضِحَةً .
( *!والإنْفِياءُ الانْفِتاحُ ، والانْفِراجُ ، والانْصِداعُ ) ، كلُّ ذلكَ مُطاوِعُ *!فَأَوّتُه وفَأَيْتَه .
*!وانْفأَى القَدَحُ : انْشَقَّ .
( و ) مِنَ *!الانْفِياءِ بمعْنًى الانْفِراجِ اشْتُقَّ لَفْظُ ( *!الفِئَةِ ، كعِدَةٍ ) ، وهي ( الجماعَةُ ) والفرْقَةُ من النَّاسِ كانتْ في الأصْلِ فِئْوة فنَقَصَ ، ( ج *!فِئاتٌ *!وفِئُونَ ) على ما يطّرِد في هذا النّحْوِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي للكُمَيْت :
فجَعْجَعْنا بهنّ وكان ضَرْبٌ
تَرَى مِنْهُمْ جَماجِمَهم *!فِئِينا أَي فِرَقاً مُتَفرِّقَة .
( *!والفَأْوَى ، كسَكْرَى : الفَيْشَةُ ) ؛ ومنه قولُ الشاعِرِ :
( وكُنْت أَقُولُ جُمْجُمةٌ فأَضْحَوْاهُمُ *!الفَأْوى وأَسْفَلُها قَفاها ( *!والفائِيَةُ : المَكانُ المُرْتَفِعُ المُنْبَسِطُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
( *!تَفَأَّى : إذا تَصَدَّع ؛ وهو

مُطاوِعُ فَأَوْتُه ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( وانْفَأَى : انْكَشَفَ .
( *!والفَأْوَان : موْضِعٌ ؛ أَنْشَدَ الأصْمعي :
( تَرَبَّعَ القُلَّةَ فالغَبيطَيْن ْفَذَا كُرَيبٍ فجنوبُ *!الفَأوَيْنْ

##### Türkçe

: ve ( **الفَأْوُ**: vurma ve yarma; **الفَأْيِ** gibi ). Denilir: **فَأَوْتُه بالعَصا**:

Yani onu vurdum; İbnü’l-A‘râbî’den; onu İbn Sîde nakletti.
Ebû Zeyd dedi: **فَأَوْتُ رأْسَه** **فأْواً** ve **فأَيْتُه فَأْياً**: kılıçla onu yardığın zaman; onu Cevherî ve Ezherî nakletti.
Leys dedi: **فأَوْتُ رأْسَه** ve **فَأَيْتُه**: senin onun kafatasını, beyin(den) ayrılıncaya kadar vurmandır.
( ve ) **الفَأْوُ**: ( **الصَّدْعُ** ) dağdaki; Lihyânî’den.
Sıhâh’ta: **الفَأْوُ**: ( iki dağ arasındaki şey; ve ) ayrıca: ( **الوَطِيءُ** ); nüshalarda böyle; yani ( iki **الحَرَّتَيْن** arasında ) yumuşak yer.
( ve **المُحْكم**’in nassı: iki **الحَرَّتَيْن** arasındaki **الوَطْءُ**.
( ve ) o, ( kumlardan olan **الدَّارَةُ** )dır; ) Nemir b. Tevleb dedi:
لم يَرْعَها أَحَدٌ واكْتَمَّ رَوْضتَها
**فَأْوٌ** مِن الأرْضِ مَحْفُوفٌ بأَعْلام
ve hepsi yarılma ve açılmadandır.
( ve ) Asma‘î dedi: **الفَأْوُ** ( dağların çevrelediği, yerden hoş bir karın )dır; uzun olur ve uzun olmayan (da olur); ancak dağların ondan açılması sebebiyle **فَأْواً** diye adlandırıldı.
( ve ) **فَأْوُ**: ( Mısır’da bir **ة** ), Nil’in doğusunda, İhmîm amellerinden; ona vardım; musannif onu ayrıca **فوي**’de de zikredecektir.
( ve ) **الفَأَوُ**: ( **اللّيْلُ** ); ) Ebû Leylâ onu rivayet etti; ve onunla aşağıdaki Zü’r-Rumme’nin sözü tefsir edildi.
İbn Sîde dedi: ve ben onun sıhhatini bilmiyorum.
( ve ) denildi: ( **المَغْرِبُ** ); ve Zü’r-Rumme’nin sözü de bununla tefsir edildi.
( ve ) **الفَأْوُ**: ( **ع** **بناحِيَةِ الدَّوْلَجِ** ), diğer nüshalarda böyle; ve o çirkin bir tashîftir.
Ezherî’nin Tehzîb’deki nassı: Zü’r-Rumme’nin beytinde **الفَأْوُ**, **الدَّوِّ** tarafında iki **قارتين** arasında bir yoldur; ikisinin arasında, kendisine **فَمَجٌّ** denilen geniş bir (yer) vardır,

ona **فَأْوُ الرَّيَّان** denilir; ve ben onun yanından geçtim; ve işaret edilen Zü’r-Rumme beyti onun şu sözüdür:
راحَتْ من الخَرْجِ تَهْجِيراً فما وَقَعَتْ
حتى **انْفَأَى الفَأْوُ** عن أَعْناقِها سَحَرا
Cevherî onu iki dağ arasındaki şey diye tefsir etti.
( ve ) denildi: onun sözünde **الفَأْوُ**: ( vâdide, genişliğe açılan dar geçit )tir; üst tarafı için çıkış yoktur.
( ve ) denildi: ( **المَوْضِعُ الأَمْلَسُ** ); ve bunların hepsi birbirine yakın sözlerdir.
( **وأَفْأَى** ) adam: ( ona düştü.
( veya ) **أَفْأَى**: ( **مُوضِحَةً** yararsa.
( **والإنْفِياءُ** açılma, açılma, yarılmadır ), bunların hepsi **فَأَوّتُه** ve **فَأَيْتَه**’nin mutâvi‘idir.
**وانْفأَى القَدَحُ**: yarıldı.
( ve ) **الانْفِياءِ**’den, açılma manasında, ( **الفِئَةِ** , **عِدَةٍ** gibi ) lafzı türetildi; ve o ( **الجماعَةُ** )dır; ve insanların bir bölüğü; aslında **فِئْوة** idi, sonra eksiltildi; ( çoğulu **فِئاتٌ** ve **فِئُونَ** ) bu türde düzenli olan üzere; ve Cevherî Kümeyt’ten inşâd etti:
فجَعْجَعْنا بهنّ وكان ضَرْبٌ
تَرَى مِنْهُمْ جَماجِمَهم **فِئِينا**
yani dağınık bölükler.
( **والفَأْوَى** , **سَكْرَى** gibi: **الفَيْشَةُ** )dır; ondan şairin sözü:
( وكُنْت أَقُولُ جُمْجُمةٌ فأَضْحَوْاهُمُ **الفَأْوى** وأَسْفَلُها قَفاها
( **الفائِيَةُ**: düz yayvan yüksek yer )dir.
( ve ona istidrâk olunanlardan:
( **تَفَأَّى**: yarıldığı zaman; ve o

**فَأَوْتُه**’nin mutâvi‘idir; onu İbn Sîde nakletti.
( **وانْفَأَى**: açığa çıktı.
( **والفَأْوَان**: bir yer; Asma‘î inşâd etti:
( تَرَبَّعَ القُلَّةَ فالغَبيطَيْن ْفَذَا كُرَيبٍ فجنوبُ **الفَأوَيْن**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فأو and فأى

فَأَوْتُ رَأْسَهُ
1 فَأَوْتُ رَأْسَهُ ذ , inf. n. فَأْوٌ; and فَأَيْتُهُ, inf. n. فَأْىٌ; I split, or clave, his head, i. e. a man's, with the sword: (AZ, T, S, M:) or I struck, or smote, the upper part of his skull so that it opened from over his brain. (Lth, T.) ― -b2- And فَأَيْتُ القَدَحَ I split, or clave, or cracked, the bowl. (M.) And فَأَوْتُهُ بِالعَصَا I smote, or struck, him with the staff, or stick. (IAar, M.) فَأْوٌ and فَأْىٌ both signify The act of smiting, or striking: and the act of splitting, or cleaving. (K.)

افأى
4 افأى ذ He (a man, TA) lighted upon, or became in, what is termed a فَأْو: or he inflicted a wound of the head such as showed the whiteness of the bone, or such as laid bare the bone. (K, TA.)

5 تَ١َ٢َّ٣َ see the next following paragraph.

انفأى
7 انفأى ذ It became split, or cloven, (S, M, K,) or cracked; (M, K;) said of a bowl [&c.]; (S, M;) as also ↓ تفأّى: (M, TA:) it opened, or became opened: (M, K:) it opened so as to form a break, or breach: (T, M, K:) it became laid open, uncovered, or exposed to view. (T, TA.)

فَأْوٌ
فَأْوٌ ذ An interval, (S, M,) or a low, or depressed, place, (خَفْض, so in one of my copies of the S,) between two mountains: (S, M:) and, accord. to Lh, (M,) a cleft (M, K) in a mountain, (M,) or between two mountains. (K.) And A وَطْء [or depressed tract], (M, and so in copies of the K,) or وَطِىْء, (so in other copies of the K,) meaning soft, or smooth, or plain, place, (TA,) between two stony tracts of the kind whereof one is termed حَرَّة. (M, K.) And, (M, K,) as some say, (M,) A clear, open, space among sands. (M, K.) And, (M, K,) accord. to As, (M,) A low, or depressed, tract of good land surrounded by mountains, (M, K,) and such as is of an elongated form, and such as is not of that form. (M.) And (as some say, TA) A narrow place in a valley, leading to a wide space, (K, TA,) of which the upper part has no place of exit. (TA.) And (as some say, TA) A smooth place. (K, TA.) ― -b2- Also The night; (M, K;) so says Aboo-Leylà but of questionable correctness. (M.) ― -b3- And The place, or time, of sunset. (K.)

فِئَةٌ
فِئَةٌ ذ A party, portion, division, or distinct body; or a company, or congregated body; syn. فِرْقَةٌ, (T,) or طَائِفَةٌ, (S,) or جَمَاعَةٌ; (M, K;) of men: (T, M:) [see more in art. فيأ, to which it belongs accord. to some: accord. to others,] it is originally فِئوَة [app. فِئْوَةٌ] (T) [or فِئْوٌ (see art. فيأ); or فِئْىٌ or فِئْيَةٌ (see what follows)]; the ة being a substitute for the [final radical letter, which is و or] ى: (S:) the pl. is فِئُونَ (S, M, K) and فِئَاتٌ. (M, K.) El-Kumeyt says,
تَرَى مِنْهُ جَمَاجِمَهُمْ فِئِينَا
meaning [Thou wouldst see, in consequence thereof, their skulls become] scattered fragments. (S.)

فَأْوَى
فَأْوَى ذ The head, or glans, of the penis. (M, K.)

فَائِيَةٌ
فَائِيَةٌ ذ or فَائِيَّةٌ (accord. to different copies of the K) An elevated, expanded place. (K.)

##### Türkçe

فأو ve **فأى**

**فَأَوْتُ رَأْسَهُ**
1 **فَأَوْتُ رَأْسَهُ** ذ , mastar ismi **فَأْوٌ**; ve **فَأَيْتُهُ**, mastar ismi **فَأْىٌ**; onun başını, yani bir adamınkini, kılıçla yardım, yahut yarıp ayırdım: (AZ, T, S, M:) yahut kafatasının üst kısmına vurdum, yahut çarptım; öyle ki beyni üzerinden açıldı. (Lth, T.) ― -b2- Ve **فَأَيْتُ القَدَحَ**: kâseyi yardım, yahut yarıp ayırdım, yahut çatlattım. (M.) Ve **فَأَوْتُهُ بِالعَصَا**: ona değnekle, yahut sopayla vurdum, yahut çarptım. (IAar, M.) **فَأْوٌ** ve **فَأْىٌ** ikisi de “vurmanın, yahut çarpmanın fiili”ni; ve “yarmanın, yahut yarıp ayırmanın fiili”ni ifade eder. (K.)

**افأى**
4 **افأى** ذ O (bir adam, TA) **فَأْو** diye adlandırılan şeye rastladı, yahut onda bulundu: yahut kemiğin beyazlığını gösteren, yahut kemiği açığa çıkaran baş yarası verdi. (K, TA.)

5 تَ١َ٢َّ٣َ bir sonraki paragrafı gör.

**انفأى**
7 **انفأى** ذ Yarılmış, yahut yarılıp ayrılmış oldu, (S, M, K,) yahut çatladı; (M, K;) kâse [&c.] hakkında söylenir; (S, M;) ve ayrıca ↓ **تفأّى**: (M, TA:) açıldı, yahut açılmış oldu: (M, K:) bir kırık, yahut gedik oluşturacak şekilde açıldı: (T, M, K:) açığa çıkarılmış, örtüsü kaldırılmış, yahut görülmeye maruz kalmış oldu. (T, TA.)

**فَأْوٌ**
**فَأْوٌ** ذ İki dağ arasında bir aralık, (S, M,) yahut alçak, yahut çukur bir yer, (خَفْض, S’nin nüshalarımın birinde böyle,) : (S, M:) ve Lh’ye göre, (M,) bir dağda bir yarık (M, K), (M,) yahut iki dağ arasında. (K.) Ve bir **وَطْء** [yahut çukur saha], (M, ve K’nın nüshalarında böyle,) yahut **وَطِىْء**, (K’nın diğer nüshalarında böyle,) yani yumuşak, yahut düz, yahut ova yer, (TA,) ki bunlardan birine **حَرَّة** denilen türden iki taşlık saha arasında bulunur. (M, K.) Ve, (M, K,) bazılarının dediğine göre, (M,) kumlar arasında açık, açık-seçik bir boşluk. (M, K.) Ve, (M, K,) As’a göre, (M,) dağlarla çevrili iyi toprağın alçak, yahut çukur bir sahası, (M, K,) ve uzamış biçimde olanı da, o biçimde olmayanı da. (M.) Ve (bazılarının dediğine göre, TA) bir vadide dar bir yer; geniş bir boşluğa götürür, (K, TA,) ki onun üst kısmının çıkış yeri yoktur. (TA.) Ve (bazılarının dediğine göre, TA) düz bir yer. (K, TA.) ― -b2- Ayrıca gece; (M, K;) Aboo-Leylà böyle der; fakat doğruluğu şüphelidir. (M.) ― -b3- Ve güneş batımı yeri, yahut zamanı. (K.)

**فِئَةٌ**
**فِئَةٌ** ذ Bir grup, pay, bölüm, yahut ayrı bir topluluk; yahut bir cemaat, yahut toplanmış bir topluluk; eşanlamlısı **فِرْقَةٌ**, (T,) yahut **طَائِفَةٌ**, (S,) yahut **جَمَاعَةٌ**; (M, K;) insanlardan: (T, M:) [bazılarına göre ait olduğu **فيأ** maddesinde daha fazlasına bak; başkalarına göre,] aslında **فِئوَة** [görünüşe göre **فِئْوَةٌ**] (T) [yahut **فِئْوٌ** (bk. **فيأ** maddesi); yahut **فِئْىٌ** yahut **فِئْيَةٌ** (aşağıda geleni gör)]; **ة**, [son kök harfin yerine geçen bir bedeldir; o harf **و** yahut] **ى**’dır: (S:) çoğulu **فِئُونَ** (S, M, K) ve **فِئَاتٌ**dur. (M, K.) El-Kumeyt der ki,
تَرَى مِنْهُ جَمَاجِمَهُمْ فِئِينَا
yani [bunun sonucunda onların kafataslarını] dağılmış parçalar hâlinde görürdün. (S.)

**فَأْوَى**
**فَأْوَى** ذ Penisin başı, yahut glansı. (M, K.)

**فَائِيَةٌ**
**فَائِيَةٌ** ذ yahut **فَائِيَّةٌ** (K’nın farklı nüshalarına göre) Yüksek, yayvan bir yer. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: فءو

فَأَوَ
فَأَوَ فَأَى A ( n. ac. فَأْو
a.  [ IU ],  فَأْى [ فَأْو 1I ]), Split, cracked.

أَفْءَوَ
أَفْءَوَ IV ,
a.  Split the head, laid bare the bone. - V, VII, Was cloven, split; opened.

فَأْو
فَأْو [ 1U ],
a.  Cleft; hollow.

b.  Night.

فِئَة
فِئَة
a.  Party, company, band.

فَوَافِيَا
فَوَافِيَا P. ,
a.  Peony.

##### Türkçe

فَأَوَ
**فَأَوَ** **فَأَى** A (n. ac. **فَأْو** a. [IU], **فَأْى** [**فَأْو** II]), Yardı, çatlattı.

أَفْءَوَ
**أَفْءَوَ** IV,
a.  Başı yardı, kemiği açığa çıkardı. - V, VII, Yarılmış oldu, yarıldı; açıldı.

فَأْو
**فَأْو** [IU],
a.  Yarık; oyuk.

b.  Gece.

فِئَة
**فِئَة**
a.  Fırka, topluluk, grup.

فَوَافِيَا
**فَوَافِيَا** P.,
a.  Şakayık.
