# فتأ (ف-ت-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: -e devam ediyorsun

- Harfler: ف - ت - أ
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فتء · فتئ

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَفْتَأُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%A3%D9%8F.md) | تَفْعَلُ | -e devam ediyorsun | 1 | 1 | [12:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/ayet/12:85.md) |

## Mücavir kökler — 7 mücavir (10 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Hurd kireç taşı demektir
2. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
3. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
4. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
5. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
6. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
7. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فتأ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Hemzeli (mehmûzü'l-lâm) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [برح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AD.md), [زال](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A7%D9%84.md), دام |
| Zıt Kök | [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kesmek, dindirmek, yatıştırmak veya unutarak terk etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Olumsuzluk veya yemin bağlamında bir fiilin veya hâlin kesintisiz sürmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kopmayan duygusal ve zihinsel meşguliyetin süreklilik bildiren nakıs fiil kipinde somutlaşması |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki olumsuzluk edatının hazfini gözden kaçırarak fiili olumlu anlamak ve anlamı tersine çevirmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فت | Açılma, çözülme, gevşeme, ayrılma ve zayıflama hareketini gösterir; [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md), [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md), [فتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%82.md), [فتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%84.md) ve [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) köklerinde de bu açılma ve çözülme ortak esastır. | أ | Hemzenin ani kesilme ve durdurma etkisiyle çözülme hareketini bir ateşi söndürmek, bir işi unutarak terk etmek veya bir hâli dindirip sona erdirmek yönünde daraltmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Duygunun, sözün ve hâlin dışa vurulduğu açıklık ve sınır noktasını imler. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hareketin dayandığı sınırı, nihai işareti ve durma eşiğini gösterir. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan veya aniden kesintiye uğratan iradi itkiyi temsil eder. |
| فتأ | Açıklık sınırının ani bir vuruşla kesilmesi | İfade veya hâl akışının bir sınırda durdurulmasını, dindirilmesini veya olumsuzluk halinde bu durdurmanın hiç gerçekleşmeyip kesintisiz akmasını temsil eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir ateşi veya harareti söndürmek, dindirmek; bir şeyi unutup terk etmek suretiyle o meşguliyeti kesmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer beytinde atların savaşa ve koşuya ara vermeden aralıksız akınını anlatırken bu kökü kullanır: وما فتئت خيل تثوب وتدّعي / ويلحق منها لاحق وتقطّع |
| Erken Arapça kullanım | Hüzeyl kabilesinden Sâide b. Cüeyye'nin şiirinde gece yolculuğunu hiç kesintisiz sürdürme anlamında kullanılmıştır: أَنَدّ مِنْ قارِبٍ، رُوحٍ قَوائمهُ، / صُمٍّ حَوافِرُه، ما يُفْتَأُ الدَّلَجَا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü'l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça فتأ kökü, Sami dillerinde zayıflama, gevşeme, kesintiye uğrama ve unutulma semantik alanı içinde yer alan فت ikili çekirdeğinin hemze ile genişlemiş bir biçimidir. İbranice ve Süryanicede zayıflamak, yavaşlamak ve gevşemek anlamlarına gelen köklerle fonetik ve anlamsal olarak akrabadır. Arapçada kök müstakil bir nesne fiili olarak ateşi söndürmek veya bir şeyi unutup bırakmak anlamında kullanılırken, dilin erken evresinde olumsuzluk bağlamına çekilerek bir nakıs fiil (kâne ve kardeşleri) çatısına kavuşmuştur. Bu dönüşümde bir şeyi kesip dindirmeme fiili, aralıksız sürdürme ve bir hâlden ayrılmama anlamına evrilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir meşguliyeti dindirmek ve unutmaktan süreklilik bildiren yardımcı fiile geçiş | Fiil tek başına kullanıldığında dindirmek ve unutmak iken, olumsuzlukla birleştiğinde kesintisiz süreklilik kazanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Zayıflama, durma ve yatışma bildiren Sami kökleri | İkili çekirdek düzeyinde durulma, yavaşlama ve gevşeme semantiği ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan bir morfolojik denk tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs ve Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فتأ | Anlamlı | Kesmek, dindirmek, aralıksız sürdürmek | Bir hâli bırakmamak ve zihinsel meşguliyeti kesintisiz devam ettirmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [فأت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AA.md) | Anlamlı | Ansızın gelmek, bir işe vaktinden önce girişmek | Bir şeyin öne geçmesi ve planlanmadan aniden vuku bulması | Kur'an'da geçmez. |
| [تفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D8%A3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| [تأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D9%81.md) | Anlamlı | Sıkıntıdan ötürü ses çıkarmak, usanmak | Can sıkıntısını dışa vuran ünlem ve hâl türetimi | Kur'an'da geçmez; Arapçada أف ile ses akrabasıdır. |
| [أفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D8%AA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılır. |
| أتف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik dizinlerde kullanımı tespit edilmemiştir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فتأ | Merkez | Süreklilik ve zihinsel bağlılık | Bir hâli dindirmemek, unutmamak ve aralıksız anmayı sürdürmek | Olumsuzluk veya yemin kurgusuyla kurulan derin içsel süreklilik. |
| [برح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AD.md) | Komşu | Bir yerden veya hâlden ayrılmak | Mekânsal veya durumsal ayrılığı terk etmemeyi ifade eder | Fiziksel olarak bir noktadan kopmama vurgusu öne çıkar. |
| [زال](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A7%D9%84.md) | Komşu | Yok olmak, yerinden kaymak | Bir vasfın ortadan kalkmamasını ve tükenmemesini bildirir | Varlığın veya niteliğin sürekliliğinde kullanılır. |
| دام | Komşu | Sebat etmek, devam etmek | Hâlin kendi doğasında kesintiye uğramadan akıp gitmesidir | Olumsuzluk edatına ihtiyaç duymadan da doğrudan devamlılık belirtir. |
| [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) | Zıt | El çekmek, vazgeçmek, durmak | Bir eylemi veya duygusal meşguliyeti tamamen sonlandırıp geri durmaktır | فتأ kökünün olumsuzlanarak ifade ettiği kesintisizliğin tam aksine eylemi durdurur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فتأ | Kesilmemek, sürekli anmak | Olumsuzluk yapısıyla birleşerek bir eylemi aralıksız sürdürme anlamı kurar. | Kesin |
| Latince | non desinere, perseverare | Durmamak, sebatla sürdürmek | Bir edimden vazgeçmeme yönünü karşılar; kökün içsel hüzün ve unutamama yükünü kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to not cease, to persist in | Kesintisiz devam etmek, bırakmamak | Eylemin aralıksızlığını tam verir; ancak yemine bağlı örtük olumsuzluk kipini tek kelimede taşıyamaz. | Kesin |
| Almanca | nicht ablassen, fortfahren | Vazgeçmemek, aralıksız sürdürmek | Bir düşünceyi veya anmayı bırakmama durumunu karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | ne pas cesser de, persister | Durmaksızın devam etmek | Kesilmeyen eylemi tam aktarır; Arapçadaki nakıs fiil sentaksını analitik olarak karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon ve Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَفْتَؤُا | Yemin bağlamında örtük olumsuzlukla aralıksız sürdürmek, anmaktan vazgeçmemek | Hz. Yakub'un oğullarının, babalarının bitmeyen hüznünü ve Hz. Yusuf'u anmayı bir türlü bırakmayışını kınadıkları bağlam; Yûsuf [12:85](https://lisan.digital/tr/ayet/12:85.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök kelamî bir terim veya tartışma konusu olarak yer almaz. |
| Fıkıh | Yemin ve şart lafızları | Yemin cümlelerinde olumsuzluk edatının hazfedilip anlama dahil edilmesi meselesi | Yemin bağlamında lafzen zikredilmeyen olumsuzluğun hüküm doğurucu iradeyi nasıl bağladığı yönünde incelenir. |
| Tefsir | Nahiv ve îcâz tahlili | تَاللَّهِ تَفْتَأُ ifadesindeki olumsuzluk harfi olan لا edatının hazfi | Yemin cevabında muzari fiilin başına gelen olumsuzluk edatının hazfinin Arap belâgatindeki yeri ve süreklilik anlamı üzerinde yoğunlaşır. |
| Hadis | Dilsel rivayetler | Arap kabilelerinin farklı söyleyiş biçimleri | Bazı rivayetlerde kabilelerin bu fiili hemzeli veya hemzesiz telaffuz farkları nahiv şahidi olarak ele alınır. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun deruni bağlılığı ve duadaki ısrarı | Sabır ve kesintisiz yöneliş | İbadet ve yakarışta kesintiye uğramayan içsel süreklilik | Dert ve kederin başka kapıya değil, sadece Allah'a aralıksız arz edilmesi hâlini temsil eder. | Güçlü |
| İlmi | Bir konuya zihinsel odaklanma | Sürekli tefekkür ve meşguliyet | Zihnin hakikat arayışında dikkatini dağıtmadan bir noktada sabit kalması | Zihinsel akışın kesintiye uğramadan tek bir gaye üzerinde odaklanmasıdır. | Muhtemel |
| Siyasi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan siyasi bir kurum veya işlev karşılığı bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün iktisadi bir yapı veya süreci niteleyen kullanımı yoktur. | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürekli fonksiyon ve sönümlenmeyen salınım | Zaman parametresine bağlı bir sistemin hiçbir sıfır noktasına uğramadan veya sönümlenme katsayısı sıfır olarak sonsuza doğru salınımını sürdürmesi modelidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmatik fiksasyon ve kronik keder | Psikolojide bireyin yaşadığı derin kaybı veya nesneyi zihninden uzaklaştıramayıp duygusal enerjisini sürekli o nesneye bağlaması durumudur. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayetteki تَفْتَأُ fiilini salt Türkçedeki «durmadan yapıyorsun» şeklinde sıradan bir alışkanlığa indirgeyerek fiilin taşıdığı tükenişe götüren derin içsel tutkuyu ve hüzün boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fiil, insanın benliğini bütünüyle kuşatan, bedeni erime noktasına (haraz) getiren ve dış uyarıcılara karşı bilinci kapatan kesintisiz ve sarsılmaz bir hatıra sadakatini ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahiv kuralı gereği yemin yapısındaki hazfedilmiş لا (olumsuzluk) edatını fark edememek, cümleyi olumlu zannederek «artık anmayı bırakacaksın» şeklinde tam zıddı bir anlama sürüklenme riskini doğurur. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa geçen bu kök, Arap dilinin yüksek îcâz sanatını gösterir; açık bir olumsuzluk edatı kullanılmaksızın yeminin tabiatından doğan bir sürekliliği ve insanın iç dünyasındaki tükenmeyen bağlılığı tek bir kelimeyle ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Yakub'un evlat acısı, hüznünü yalnızca Allah'a arz edişi ve ümidini hiçbir zaman kesmeyişini ele alan Yusuf kıssası ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yemin yapılarında lafzen bulunmayan edatların anlam dünyasını nasıl inşa ettiğini gösterir ve kederin uzun sürmesinin her zaman isyan değil, peygamberî bir vefa ve tevekkül olabileceğini açıklar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ateşi söndürmek, harareti dindirmek veya bir meşguliyeti unutup kesintiye uğratmak.
- Soyut anlam: Bir duygunun, anmanın veya hâlin kesintiye uğramaksızın, bir sınır tanımadan ve sönümlenmeden süreklilik arz etmesi.
- Sistematik karşılık: Yemin ve olumsuzluk bağlamında fiilin durdurucu eşiğini sıfırlayarak bilincin tek bir nesneye kilitlenmesi durumu.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \lim_{\Delta t \to 0} \int_{t_0}^{t} \Psi(\tau) \, d\tau \quad \text{ve} \quad \frac{d\Psi}{dt} \neq 0, \quad \forall t \ge t_0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$ toplam zihinsel ve duygusal bağlılık durumunu, $\Psi(\tau)$ zaman boyunca anma ve hatırlama fonksiyonunun yoğunluğunu gösterir; türevin sıfıra eşitlenememesi ise anma sürecinde hiçbir sönümlenmenin ve kesintinin meydana gelmediğini, sürecin sürekli bir akış halinde korunduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Yusuf 12:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/ayet/12:85.md) — تَفْتَأُ

قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Vallahi sen, hala Yusuf’u anıp duruyorsun, sonunda ya kederinden bitkin düşeceksin veya helake uğrayanlardan olacaksın.

## Sözlükler (9)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو زيد: ما أفْتَأتُ أذكرُه، وما فَتِئْتُ أذكُره، وما فَتَأتُ أذكره، بالكسر والنصب، أي ما زلت أذكره وما برحت أذكره، لا يُتَكلَّم به إلا مع الجَحَدِ. وقوله تعالى: "تالله تَفْتَؤُ تَذْكُرُ يوسفَ" أي ما تفتأ.

##### Türkçe

Ebû Zeyd: Onu anmayı **ما أفْتَأتُ**; ve onu anmayı **ما فَتِئْتُ**; ve onu anmayı **ما فَتَأتُ** (kesre ve nasb ile); yani: Onu anmayı sürdürdüm ve onu anmaktan geri durmadım; ancak inkâr ile birlikte konuşulur. Yüce Allah’ın sözü: “**تالله تَفْتَؤُ تَذْكُرُ يوسفَ**” yani: **ما تفتأ**.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: فتئ

- يقال: ما فتئت أفعل كذا، وما فتأت (قال أبو زيد: ما فتأت أذكره، وما فتئت أذكره. وزاد الفراء: فتؤت أفتؤ. انظر: الهمز لأبي زيد ص 23، والعباب: (فتأ) )، كقولك: مازلت. قال تعالى: ﴿تفتؤ تذكر يوسف﴾ [يوسف/85].

##### Türkçe

- Denilir: **ما فتئت أفعل كذا** ve **ما فتأت** (Ebû Zeyd dedi: **ما فتأت أذكره** ve **ما فتئت أذكره**. Ferrâ da ekledi: **فتؤت أفتؤ**. Bak: Ebû Zeyd’in **الهمز**’i s. 23, ve **العباب**: (**فتأ**) ), senin “**مازلت**” demen gibi. Yüce Allah dedi: ﴿**تفتؤ تذكر يوسف**﴾ [Yûsuf/85].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ت أ
‏"‏ تفتأ تذكر يوسف ‏"‏‏.‏
قال أوس ابن حجر‏:‏ وما فتئت خيل تثوب وتدّعي ويلحق منها لاحق وتقطّع وروي بالثاء.

##### Türkçe

ف ت أ
“**تفتأ تذكر يوسف**”.
Evs b. Hucr dedi ki:
Ve **فتئت** (durmaksızın) atlar dönüp gelir ve iddia eder; onlardan bir tâkipçi yetişir ve parçalanır. **بالثاء** ile de rivayet edilmiştir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ما فَتِئْتُ وما فَتَأْتُ أَذكره: لُغَتان، بالكسر والنصب. فَتَأَهُ فَتْأً وفُتُوءاً وما أَفْتَأْتُ، الأَخيرة تَمِيميَّة، أَي ما بَرِحْتُ وما زِلْتُ، لا يُسْتَعْمَل إِلاَّ في النَّفْي، ولا يُتَكَلَّم به إلاَّ مع الجَحْد، فإِن استُعْمل بغير ما ونحوها فهي مَنْوِيَّة على حسب ما تَجيءُ عليه أَخَواتُها. قال: وربما حذفتِ العَرَبُ \<ص:120>
حَرْفَ الجَحْدِ من هذه الأَلفاظ، وهو مَنْوِيٌّ، وهو كقوله تعالى: قالُوا تَاللّه تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ، أَي ما تَفْتَأُ. وقولُ ساعِدةَ بن جُؤَيَّةَ: أَنَدّ مِنْ قارِبٍ، رُوحٍ قَوائمهُ، *  صُمٍّ حَوافِرُه، ما يُفْتَأُ الدَّلَجَا أَراد ما يَفْتَأُ مِنَ الدَّلَجِ، فَحَذف وأَوْصَلَ.
وروي عن أَبي زيد قال: تميم تقول أَفْتَأْتُ، وقيس وغيرهم يقولون فَتِئْتُ. تقول: ما أَفْتَأْتُ أَذكره إِفْتاءً، وذلك إِذا كنت لا تزالُ تَذْكره. وما فَتِئْت أَذكره أَفْتَأُ فَتْأً. وفي نوادر الأعراب فَتِئْتُ عن الأمر أَفْتَأُ إِذا نَسِيتَه وانْقَدَعْتَ(1)
(1 قوله «وانقدعت» كذا هو في المحكم أيضاً بالقاف والعين لا بالفاء والغين.).

##### Türkçe

**ما فَتِئْتُ** ve **ما فَتَأْتُ أَذكره**: iki lugat(tır); kesre ile ve nasb ile.

**فَتَأَهُ فَتْأً** ve **فُتُوءاً** ve **ما أَفْتَأْتُ**; sonuncusu Temîmîdir; yani **ما بَرِحْتُ** ve **ما زِلْتُ**; ancak nefyde kullanılır, ancak cehd ile konuşulur; eğer **ما** ve benzerleri olmaksızın kullanılırsa, o, kardeşlerinin üzerine geldiği şeye göre niyet edilmiş olur. Dedi: Arap, bazen bu lafızlardan cehd harfini hazfeder; hâlbuki o niyet edilmiştir; ve o, Yüce Allah’ın sözü gibidir: **قالُوا تَاللّه تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ**; yani **ما تَفْتَأُ**. Ve Sâ‘ide b. Cü’eyye’nin sözü:
أَنَدّ مِنْ قارِبٍ، رُوحٍ قَوائمهُ، *  صُمٍّ حَوافِرُه، ما يُفْتَأُ الدَّلَجَا
**ما يَفْتَأُ مِنَ الدَّلَجِ** murad etti; böylece hazfetti ve vasletti.

Ebû Zeyd’den rivayet olundu; dedi: Temîm **أَفْتَأْتُ** der; Kays ve başkaları **فَتِئْتُ** derler. Dersin ki: **ما أَفْتَأْتُ أَذكره إِفْتاءً**; bu, onu hâlâ zikrediyor olduğun zamandır.

Ve **ما فَتِئْت أَذكره**; **أَفْتَأُ فَتْأً**. Ve A‘râbın nevâdirinde: **فَتِئْتُ عن الأمر أَفْتَأُ**; onu unuttuğun ve kesildiğin zaman.

(1 “**وانْقَدَعْتَ**” sözü: böylece o, **المحكم**’de de **القاف** ve **العين** ile, **الفاء** ve **الغين** ile değil(dir).)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ت أ * ما * أفْتَأَ * يذكره وما * فَتِئَ * وما * فَتَأَ * أي ما زال وما برح ويختص بالجحد وقوله تعالى ﴿تالله تَفْتأُ تذكر يوسف﴾ أي ما تَفْتَأُ

##### Türkçe

* ف ت أ * **ما أَفْتَأَ**: onu zikreder; ve **ما فَتِئَ** ve **ما فَتَأَ**: yani “hâlâ (devam eder)” ve “ayrılmadı (devam etti)”; ve nefy (olumsuzluk) ile tahsis olunur. Yüce Allah’ın sözü: { تالله **تَفْتأُ** تذكر يوسف } yani: “**ما تَفْتَأُ**”.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ما فتأ، مثلثة التاء أي عين الفعل، أما الكسر والنصب فلغتان مشهورتان، الأول أشهر من الثاني، وأما الضم فلم يثبت عند أئمة اللغة والنحو، وكأنه نقله من بعض الدواوين اللغوية، وهو مستبعد، قاله شيخنا. قلت: والضم نقله الصاغاني عن الفراء، والعجب من شيخنا كيف استبعده وهو في العباب، تقول: ما فتئ وما فتأ يفتأ فتأ وفتوءا: ما زال وما برح كما أفتأ لغة بني تميم، رواه عنهم أبو زيد، يقال: ما أفتأت أذكره إفتاء، وذلك إذا كنت لا تزال تذكره، لغة في ذلك. وفي نوادر الأعراب: فتئ عنه أي الأمر كسمع إذا نسيه وانقذع عنه أي تأثر منه، وفي بعض النسخ بالفاء والمهملة والمعجمة، أي لان بعد يبس، وما فتئ لا يستعمل إلا في النفي أو ما في معناه أو خاص بالجحد، أي لا يتكلم به إلا مع الجحد، فإن استعمل بغير ما ونحوها فهي منوية، على حسب ما يجيء عليه أخواتها وربما حذفت العرب حرف الجحد من هذه الألفاظ وهو منوي، وهو كقوله تعالى  قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين  أي ما تفتا كذا في سائر النسخ، والصواب: لا تفتأ، كما قدره جميع النحاة والمفسرين، ولا اعتبار بما قدره المصنف وإن تبع فيه كثيرا من اللغويين، لأنه غفلة، قاله شيخنا. وقال ساعدة بن جؤية:
  أند من قارب درج قوائمه                      صم حوافره ما تفتأ الدلجا أراد: ما تفتأ من الدلج. وفتأ كمنع تكون تامة بمعنى سكن، وقيل كسر وأطفأ وهذه عن إمام النحو أبي عبد الله محمد بن مالك ذكره في كتابه جمع اللغات المشكلة، وعزاه أي نسبه للفراء، وهو صحيح أورده ابن القوطية وابن القطاع، قال الفراء: فتأته عن الأمر: سكنته، وفتأت النار أطفأتها وغلط الإمام أثير الدين أبو حيان الأندلسي وغيره في تغليطه إياه حيث قال: إنه وهم وتصحيف عن فثأ، بالثاء المثلثة، قالوا: وهذا من جملة تحاملات أبي حيان المنبئة على قصوره، قاله شيخنا.

##### Türkçe

**ما فتأ**: **التاء**’sı üçlü (yani fiilin **عين**’i)dir; ama kesre ve nasb iki meşhur lugattır; birincisi ikinciden daha meşhurdur. Amma damme ise lugat ve nahiv imamları katında sabit olmamıştır; sanki onu bazı lugavî divanlardan nakletmiştir; bu uzak görülür; bunu şeyhimiz söyledi. Ben dedim: Damme’yi **الصاغاني**, **الفراء**’dan nakletti; şeyhimiz ondan nasıl uzak gördü, hâlbuki o **العباب**’dadır; dersin: **ما فتئ** ve **ما فتأ** **يفتأ** **فتأ** ve **فتوءا**: **ما زال** ve **ما برح** (demektir); tıpkı **أفتأ**’nın **بني تميم** lugatı olması gibi; onu onlardan **أبو زيد** rivayet etti. Denir: **ما أفتأت أذكره إفتاء**; bu, sen onu anmayı sürdürdüğün zaman (söylenir); bunda bir lugattır.

**وفي نوادر الأعراب**: **فتئ عنه** yani işten, **كسمع** (vezninde), onu unuttuğu ve ondan uzaklaşıp dağıldığı zaman; yani ondan etkilendi. Bazı nüshalarda **بالفاء والمهملة والمعجمة** (ile): yani kuruduktan sonra yumuşadı.

Ve **ما فتئ** ancak nefiyde yahut onun manasında olan şeyde kullanılır; yahut inkâra mahsustur; yani inkâr ile beraber olmaksızın onunla konuşulmaz. Şayet **ما** ve benzerleri olmaksızın kullanılırsa, o takdirde (nefiy) niyet edilmiştir; kızkardeşlerinin üzerinde geldiği şeye göre. Arap bazen bu lafızlardan inkâr harfini hazfeder, hâlbuki o niyet edilmiştir; bu, Yüce Allah’ın sözü gibidir: **قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين**; yani **ما تفتأ**; diğer nüshalarda böyledir. Doğrusu: **لا تفتأ**’dır; bütün nahivciler ve müfessirler onu böyle takdir etmiştir. Musannifin takdir ettiğine itibar yoktur, her ne kadar onda birçok lugavîyi takip etmişse de; çünkü o bir gaflettir; bunu şeyhimiz söyledi.

**وقال ساعدة بن جؤية:**
أند من قارب درج قوائمه                      صم حوافره ما تفتأ الدلجا

Murad etti: **ما تفتأ من الدلج**.

Ve **فتأ** **كمنع** (vezninde) “tam” olur; “sükûn buldu” manasınadır. Ve denildi: “kırdı ve söndürdü”; bu, nahiv imamı **أبو عبد الله محمد بن مالك**’tandır; onu kitabı **جمع اللغات المشكلة**’de zikretti ve onu **الفراء**’ya isnad etti; ve o sahihtir; onu **ابن القوطية** ve **ابن القطاع** irad etti. **الفراء** dedi: **فتأته عن الأمر**: onu sakinleştirdim; ve **فتأت النار**: onu söndürdüm. İmam **أثير الدين أبو حيان الأندلسي** ve başkaları, onu yanlışlamasında hata etti; zira dedi ki: “O, vehimdir ve **فثأ**’dan, **بالثاء المثلثة** ile, tashiftir.” Dediler: Bu, **أبو حيان**’ın kusuruna delalet eden yüklenmelerinin cümlesindendir; bunu şeyhimiz söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَا فَتِئَ
1 مَا فَتِئَ ذ , (Fr, * T, Msb, K,) aor. فَتَاَ , (Fr, T, Msb;) and ما فَتَأَ, [aor. فَتَاَ ;] (K;) and ما فَتُؤَ, (Fr, * T, K,) aor. فَتُاَ ; (Fr, T;) He did not cease [doing a thing; being incomplete, or non-attributive, verbs]; (T, Msb, K;) as also ↓ مَا أَفْتَأَ; (AZ, T, K;) this last of the dial. of Temeem; (AZ, T, M;) the first of the dial. of Keys and others: (AZ, T:) you say مَا فَتِئْتُ أَذْكُرُهُ, (AZ, T, S, O, Msb, *) or مَا فَتِئْتُ أَفْعَلُ, (M,) and ما فَتَأْتُ, (AZ, T, S, O, M,) aor. فَتَاَ , inf. n. فَتْءٌ (AZ, T, M) and فُتُوْءٌ; (M;) and ما فَتُؤْتُ, aor. فَتُاَ ; (Fr, O;) and ↓ ما أَفْتَأْتُ; (AZ, T, S, M, O;) I did not cease [remembering him, or doing such a thing]: (AZ, T, S, M, O, Msb: *) these verbs are used only in negative phrases, in this sense; but sometimes the particle of negation is suppressed, it being, however, meant to be understood; (T, S, M;) as in تَاللّٰهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ, (T, S, O, K,) in the Kur [xii. 85], (T, S, O,) meaning مَا تَفْتَأُ, (S, O, K,) thus in all the copies of the K [and in the S and O], but correctly لَا تَفْتَأُ, [i. e. By God, thou wilt not cease remembering Joseph,] accord. to all the grammarians and the expositors of the Kur-án: (TA:) for the oath that is not accompanied by the sign of affirmation denotes negation. (Bd in xii. 85.) ― -b2- And فَتِئَ عَنْهُ, (O, K,) inf. n. فَتْءٌ, (O,) He forgot it, and abstained, or desisted, from it; (نَسِيَهُ وَانْقَدَعَ عَنْهُ, O, and so in some copies of the K; in other copies of the K انقذع or انفذغ; [both of which are evidently mistranscriptions;]) namely, an affair, or event: (O, TA:) or this is used only in negative phrases. (K.) -A2- فَتَأَ, as a complete [i. e. an attributive] verb, signifies He stilled, quieted, or made to cease, syn. سَكَّنَ, or, as some say, (TA,) he abated, or allayed, syn. كَسَرَ, and extinguished: thus says Ibn-Málik, as on the authority of Fr; and it is correct: AHei has erred in charging him with having committed a mistake: (K, TA:) for he says that it is a mistranscription for فَثَأَ, with the three-pointed ث: it is mentioned also by IKoot and IKtt: and Fr states that one says, فَتَأْتُهُ عَنِ الأَمْرِ meaning I made him to cease (سَكَّنْتُهُ) from the affair: and فَتَأْتُ النَّارَ meaning I extinguished the fire. (TA.)

4 أَفْتَاَ see the preceding paragraph, in two places.

##### Türkçe

مَا فَتِئَ
1 **مَا فَتِئَ**: muzâri‘i **فَتَاَ**; ve **ما فَتَأَ** [muzâri‘i **فَتَاَ**]; ve **ما فَتُؤَ**: muzâri‘i **فَتُاَ**; “bir şeyi yapmayı bırakmadı;” [nâkıs (eksik) fiillerden, yahut isnâdî olmayan fiillerden]; ve bunun gibi ↓ **مَا أَفْتَأَ**; bu sonuncusu Temîm lehçesindendir; birincisi ise Kays ve başkalarının lehçesindendir: dersin ki **مَا فَتِئْتُ أَذْكُرُهُ**, yahut **مَا فَتِئْتُ أَفْعَلُ**; ve **ما فَتَأْتُ**, muzâri‘i **فَتَاَ**, mastarı **فَتْءٌ** ve **فُتُوْءٌ**; ve **ما فَتُؤْتُ**, muzâri‘i **فَتُاَ**; ve ↓ **ما أَفْتَأْتُ**; “onu anmayı, yahut şöyle bir şeyi yapmayı bırakmadım”: bu fiiller bu mânada ancak olumsuz ibarelerde kullanılır; fakat bazen olumsuzluk edatı hazfedilir, bununla beraber anlaşılması murad olunur; nitekim Kur’ân’da [xii. 85] **تَاللّٰهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ** (mânası **مَا تَفْتَأُ**): K’nın bütün nüshalarında [ve S ile O’da] böyledir; fakat doğru olan, bütün nahivciler ve Kur’ân müfessirlerine göre, **لَا تَفْتَأُ**’dur: çünkü isbât alâmetiyle birlikte olmayan yemin, nefyi gösterir.

― -b2- Ve **فَتِئَ عَنْهُ**, mastarı **فَتْءٌ**: “onu unuttu ve ondan kaçındı yahut vazgeçti;” (**نَسِيَهُ وَانْقَدَعَ عَنْهُ**); yani bir iş yahut hâdise hakkında: yahut bu ancak olumsuz ibarelerde kullanılır.

-A2- **فَتَأَ**, tam [yani isnâdî] bir fiil olarak, “sakinleştirdi, yatıştırdı, yahut durdurdu,” eş anlamlısı **سَكَّنَ**; yahut bazılarının dediğine göre “azalttı yahut hafifletti,” eş anlamlısı **كَسَرَ**, ve “söndürdü”: İbn-Mâlik bunu, Fr’den rivayetle, böyle söylemiştir; ve bu doğrudur: AHei, onun hata yaptığını ileri sürmekte hata etmiştir: çünkü o, bunun üç noktalı **ث** ile **فَثَأَ** için bir tashîf olduğunu söyler: bu, IKoot ve IKtt tarafından da zikredilmiştir: ve Fr, “**فَتَأْتُهُ عَنِ الأَمْرِ**” denildiğini nakleder; mânası “onu işten durdurdum (**سَكَّنْتُهُ**)”dur: ve “**فَتَأْتُ النَّارَ**” denildiğinde mânası “ateşi söndürdüm”dür.

4 **أَفْتَاَ**: önceki paragrafa, iki yerde, bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: فتء

فَتَأَ
فَتَأَ A ( n. ac. فَتْء [ 1 ] ),
a.  Broke, smashed.

b.  see infra (a) .

فَتِىَ
fatiY^a A ( n. ac. فَتْء 1 ),
a.  Ceased.

b.  [ 'An ], Forgot, neglected.

c.  Quieted, abated, allayed.

أَفْتَأَ
أَفْتَأَ IV ,
a.  see ( فَتَئَ ) ( a ).

##### Türkçe

فَتَأَ
فَتَأَ A (mastarı: **فَتْء** [1]),
a. Kırdı, parçaladı.

b. Aşağıya bakınız (a).

فَتِىَ
fatiY^a A (mastarı: **فَتْء** 1),
a. Kesildi.

b. [‘An], Unuttu, ihmal etti.

c. Sakinleşti, hafifledi, dindirildi.

أَفْتَأَ
**أَفْتَأَ** IV,
a. (**فَتَئَ**) (a)’ya bakınız.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: فتء

فتء
فَتِئَ - يَفْتَأُ
فَتِئَ - يَفْتَأُ + الكائن + يفعلُ: لا يزال يفعل رغم الموانع: فعل مساعد يدخل على فعل آخر فيدل على استمرار ودوام  الفعل رغم تعرضه لما يجعله يتوقف عادة
﴿قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين﴾ تالله إنك تستمر وتداوم تذكر يوسف رغم مرور الوقت ورغم تأثير هذه الذكرى الضار عليك، والتي ستجعلك حرضاً أو هالكاً، وكلا الأمرين ينبغي أن يمنعك من أن تستمر في ذكره
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدلالة على الاستمرار في الوجود والفعل مدة زمنية"، وهي:
ظَلَّ - يَظَلًّ، فَتِئَ - يَفْتَأُ، وَصَبَ - يَصِبُ، دامَ - يَدوْمُ، سَرْمَدَ - يُسَرمِدُ، أَبَدَ - يأبِدُ

فتئ
 	﴿قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين(85)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [فتأ] ف ت أ: ما أفْتَأَ يذكره وما فَتِئَ وما فَتَأَ أي ما زال وما برح ويختص بالجحد وقوله تعالى ﴿تالله تَفْتأُ تذكر يوسف﴾ أي ما تَفْتَأُ
معجم الفرائد القرآنية:
ف ت أ
" تَفْتَأُ " فـي قولـه تعالـى :" قَالـُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ" (85) يوسف .
تَفْتأ : مضارع فتئ الملازمة للنفي، العاملة عمل كان، وهي بمعنى لا تزال ولا تبرح .
الراغب
فتئ
- يقال: ما فتئت أفعل كذا، وما فتأت (قال أبو زيد: ما فتأت أذكره، وما فتئت أذكره. وزاد الفراء: فتؤت أفتؤ. انظر: الهمز لأبي زيد ص 23، والعباب: (فتأ) )، كقولك: مازلت. قال تعالى: }تفتؤ تذكر يوسف{ [يوسف/85].
ملخص اللسان:
1.    فتأ: ما فَتِئْتُ وما فَتَأْتُ أَذكره ، أَي ما بَرِحْتُ وما زِلْتُ،
2.    لا يُسْتَعْمَل إِلاَّ في النَّفْي، ولا يُتَكَلَّم به  إلاَّ مع الجَحْد، فإِن استُعْمل بغير ما ونحوها فهي مَنْوِيَّة على حسب ما تَجيءُ عليه أَخَواتُها
لسان العرب
● - فتأ: ما فَتِئْتُ وما فَتَأْتُ أَذكره: لُغَتان، بالكسر والنصب.  فَتَأَهُ فَتْأً وفُتُوءاً وما أَفْتَأْتُ، الأَخيرة تَمِيميَّة، أَي ما  بَرِحْتُ وما زِلْتُ، لا يُسْتَعْمَل إِلاَّ في النَّفْي، ولا يُتَكَلَّم به  إلاَّ مع الجَحْد، فإِن استُعْمل بغير ما ونحوها فهي مَنْوِيَّة على حسب ما تَجيءُ عليه أَخَواتُها. قال: وربما حذفتِ العَرَبُ  \<ص:120>  حَرْفَ الجَحْدِ من هذه الأَلفاظ، وهو مَنْوِيٌّ، وهو كقوله تعالى: قالُوا تَاللّه تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ، أَي ما تَفْتَأُ. وقولُ ساعِدةَ بن جُؤَيَّةَ:  أَنَدّ مِنْ قارِبٍ، رُوحٍ قَوائمهُ، *  صُمٍّ حَوافِرُه، ما يُفْتَأُ الدَّلَجَا  أَراد ما يَفْتَأُ مِنَ الدَّلَجِ، فَحَذف وأَوْصَلَ.  وروي عن أَبي زيد قال: تميم تقول أَفْتَأْتُ، وقيس وغيرهم يقولون فَتِئْتُ. تقول: ما أَفْتَأْتُ أَذكره إِفْتاءً، وذلك إِذا كنت لا تزالُ تَذْكره.  وما فَتِئْت أَذكره أَفْتَأُ فَتْأً. وفي نوادر الأعراب فَتِئْتُ عن  الأمر أَفْتَأُ إِذا نَسِيتَه وانْقَدَعْتَ(1)  (1 قوله «وانقدعت» كذا هو في المحكم أيضاً بالقاف والعين لا بالفاء والغين.).
مقاييس اللغة:
(فتي) الفاء والتاء والحرف المعتل أصلانِ: أحدهما يدلُّ على طَرَاوة وجِدّة، والآخرة على تبيين حكم.
الفَتيّ: الطَّرِيّ من الإبل، والفَتَى من الناس: واحد الفِتْيان. والفَتاء([17]) : الشباب، يقال فتىً بيِّن الفَتاء. قال:
إذا عاشَ الفتى مِائَتين عاماً  *** فقد ذهبَ البشاشةُ والفَتاءُ([18])
والأصل الآخر الفُتْيا. يقال: أفتى الفقيه في المسألةِ، إذا بيَّن حكمَها. واستفتَيت، إذا سألتَ عن الحكم، قال الله تعالى: ﴿يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللهُ يُفْتِيكُمْ في الكَلالَةِ﴾  [النساء 176]. ويقال منه فَتْوى وفُتْيا.
وإذا هُمِز خَرَج عن البابين جميعاً. يقال ما فَتِئْتُ وفَتَأتُ أذكرُه، أي مازِلت. قال الله تعالى: ﴿قَالُوا تَاللهِ تَفْتَؤُ تَذْكُرُ يُوسُفَ﴾  [يوسف 85]، أي لا تزالُ تَذكرُ.
القاموس المحيط:
ما فَتَأَ، مُثَلَّثَةَ التاءِ مازَالَ، كما أَفْتَأَ. وفَتِئ عنه، كَسمِعَ نَسِيَهُ وانْقَذَع عنه، أو خاصُّ بالجَحْد. و " تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ " ، أي ما تَفْتَأُ. وكمنع كَسَرَ، وأطْفَأَ عن ابنِ مالكٍ في كتابِهِ " جَمْعُ اللُّغات المُشْكِلَة " ، وعزاهُ للْفَرَّاءِ، وهو صَحيحٌ، وغَلِطَ أبو حَيَّانَ وغَيْرُهُ في تَغْلِيطِهِ.

##### Türkçe

فتء
**فَتِئَ** - **يَفْتَأُ**
**فَتِئَ** - **يَفْتَأُ** + varlık + yapar: engellere rağmen yapmaya devam eder: başka bir fiilin üzerine giren yardımcı fiildir; fiilin, onu genellikle durduracak şeye maruz kalmasına rağmen, fiilin sürüp gitmesine ve devamlılığına delalet eder.
﴿Dediler: Allah’a yemin olsun, sen **تفتأ** Yusuf’u anmayı sürdürürsün; nihayet ya kederden eriyip bitkin olursun ya da helâk olanlardan olursun﴾ Allah’a yemin olsun, sen zamanın geçmesine rağmen ve bu hatıranın sana zararlı etkisine rağmen, Yusuf’u anmayı sürdürür ve devam ettirirsin; bu (hatıra) seni ya **حرضاً** (bitkin/eriyip tükenmiş) yapacak ya da helâk olmuş yapacaktır; iki durumun her biri de seni onu anmayı sürdürmekten alıkoyması gerekir.
Lafız, “bir zaman müddetince varlıkta ve fiilde sürüp gitmeye delalet” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ظَلَّ** - **يَظَلًّ**، **فَتِئَ** - **يَفْتَأُ**، **وَصَبَ** - **يَصِبُ**، **دامَ** - **يَدوْمُ**، **سَرْمَدَ** - **يُسَرمِدُ**، **أَبَدَ** - **يأبِدُ**

فتئ
 	﴿Dediler: Allah’a yemin olsun, sen **تفتأ** Yusuf’u anmayı sürdürürsün; nihayet ya kederden eriyip bitkin olursun ya da helâk olanlardan olursun(85)﴾ Yusuf
Muhtâr es-Sıhâh
● [فتأ] ف ت أ: **ما أفْتَأَ** onu anıyor ve **ما فَتِئَ** ve **ما فَتَأَ**; yani **ما زال** ve **ما برح**; ve inkâra mahsustur. Yüce Allah’ın sözü ﴿Allah’a yemin olsun, **تَفْتأُ** Yusuf’u anıyorsun﴾ yani **ما تَفْتَأُ**.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
ف ت أ
“**تَفْتَأُ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “Dediler: Allah’a yemin olsun, sen **تَفْتَأُ** Yusuf’u anıyorsun” (85) Yusuf.
**تَفْتأ**: nefy ile ملازمة (ayrılmaz biçimde birlikte bulunma) sahibi **فتئ**’nin muzâriidir; **كان**’ın amel ettiği gibi amel eder; ve “**لا تزال**” ve “**لا تبرح**” manasındadır.

Râgıb
فتئ
- Denir: **ما فتئت أفعل كذا** ve **ما فتأت** (Ebû Zeyd dedi: **ما فتأت أذكره** ve **ما فتئت أذكره**. Ferrâ da ekledi: **فتؤت أفتؤ**. Bak: Ebû Zeyd’in **الهمز**’i s. 23, ve **العباب**: (**فتأ**) ), senin “**مازلت**” demen gibi. Yüce Allah dedi: }**تفتؤ تذكر يوسف**{ [Yusuf/85].

Lisân’ın özeti:
1.    **فتأ**: **ما فَتِئْتُ** ve **ما فَتَأْتُ أَذكره**; yani **ما بَرِحْتُ** ve **ما زِلْتُ**,
2.    Yalnızca nefyde kullanılır; ve ancak **الجَحْد** ile konuşulur; eğer **ما** ve benzerleri olmaksızın kullanılırsa, o, kardeşlerinin geldiği şeye göre niyet edilmiş olur.

Lisânü’l-‘Arab
● - **فتأ**: **ما فَتِئْتُ** ve **ما فَتَأْتُ أَذكره**: iki lugattır; kesre ile ve nasb ile. **فَتَأَهُ** **فَتْأً** ve **فُتُوءاً** ve **ما أَفْتَأْتُ**; sonuncusu Temîmîdir; yani **ما بَرِحْتُ** ve **ما زِلْتُ**; yalnızca nefyde kullanılır; ve ancak **الجَحْد** ile konuşulur; eğer **ما** ve benzerleri olmaksızın kullanılırsa, o, kardeşlerinin geldiği şeye göre niyet edilmiş olur. Dedi ki: Arap, bazen bu lafızlardan **حَرْفَ الجَحْدِ**’i hazfeder; o ise niyet edilmiştir; bu, Yüce Allah’ın şu sözü gibidir: Dediler: Allah’a yemin olsun, **تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ**; yani **ما تَفْتَأُ**. Ve Sâ‘ide b. Cüeyye’nin sözü:
أَنَدّ مِنْ قارِبٍ، رُوحٍ قَوائمهُ، *  صُمٍّ حَوافِرُه، ما يُفْتَأُ الدَّلَجَا
İstedi: **ما يَفْتَأُ مِنَ الدَّلَجِ**; böylece hazfetti ve وصل yaptı. Ebû Zeyd’den rivayet edildi; dedi: Temîm **أَفْتَأْتُ** der; Kays ve başkaları **فَتِئْتُ** derler. Dersin: **ما أَفْتَأْتُ أَذكره إِفْتاءً**; bu, sen onu hâlâ anıyor olduğun zamandır. Ve **ما فَتِئْت أَذكره أَفْتَأُ فَتْأً**. Ve **نوادر الأعراب**’da: **فَتِئْتُ عن الأمر أَفْتَأُ**; onu unuttuğun ve ondan koptuğun zaman(1).  (1 “**وانقدعت**” sözü: böylece, **المحكم**’de de **القاف** ve **العين** ile, **الفاء** ve **الغين** ile değil.)

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**فتي**) **الفاء** ve **التاء** ve illetli harf iki asıldır: birisi tazelik ve yeniliğe delalet eder; diğeri hükmü açıklamaya.
**الفَتيّ**: develerden taze olan; insanlardan **الفَتَى**: **الفِتْيان**’ın biridir. Ve **الفَتاء**([17]): gençlik; denir: **فتىً** açık **الفَتاء** sahibi. Dedi:
إذا عاشَ الفتى مِائَتين عاماً  *** فقد ذهبَ البشاشةُ والفَتاءُ([18])
Diğer asıl **الفُتْيا**’dır. Denir: fakih meselede **أفتى** etti; yani hükmünü açıkladı. Ve **استفتَيت**; yani hükmü sordun. Yüce Allah dedi: ﴿Sana fetva soruyorlar; de ki: Allah size **يُفْتِيكُمْ** **في الكَلالَةِ** hakkında fetva veriyor﴾ [Nisâ 176]. Ve ondan **فَتْوى** ve **فُتْيا** denir.
Ve hemze yapılınca, iki babın ikisinden de çıkar. Denir: **ما فَتِئْتُ** ve **فَتَأتُ** onu anıyorum; yani **مازِلت**. Yüce Allah dedi: ﴿Dediler: Allah’a yemin olsun, sen **تَفْتَؤُ** Yusuf’u anıyorsun﴾ [Yusuf 85]; yani sen hâlâ onu anıyorsun.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**ما فَتَأَ**; **التاءِ**’nin üç harekeli oluşuyla: **مازَالَ**; **أَفْتَأَ** gibi. Ve ondan **فَتِئ** etti; **كَسمِعَ** gibi: onu unuttu ve ondan koptu; yahut **الجَحْد**’a mahsustur. Ve “**تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ**”; yani **ما تَفْتَأُ**. Ve **كمنع** gibi: **كَسَرَ**; ve **أطْفَأَ**; İbn Mâlik’ten, kitabı “**جَمْعُ اللُّغات المُشْكِلَة**”de; ve onu Ferrâ’ya nispet etti; o sahihtir; Ebû Hayyân ve başkaları, onun yanlışlanmasında yanılmıştır.
