# فتأ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D8%A3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فتأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: فتء

فتء
فَتِئَ - يَفْتَأُ
فَتِئَ - يَفْتَأُ + الكائن + يفعلُ: لا يزال يفعل رغم الموانع: فعل مساعد يدخل على فعل آخر فيدل على استمرار ودوام  الفعل رغم تعرضه لما يجعله يتوقف عادة
﴿قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين﴾ تالله إنك تستمر وتداوم تذكر يوسف رغم مرور الوقت ورغم تأثير هذه الذكرى الضار عليك، والتي ستجعلك حرضاً أو هالكاً، وكلا الأمرين ينبغي أن يمنعك من أن تستمر في ذكره
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدلالة على الاستمرار في الوجود والفعل مدة زمنية"، وهي:
ظَلَّ - يَظَلًّ، فَتِئَ - يَفْتَأُ، وَصَبَ - يَصِبُ، دامَ - يَدوْمُ، سَرْمَدَ - يُسَرمِدُ، أَبَدَ - يأبِدُ

فتئ
 	﴿قالوا تالله تفتأ تذكر يوسف حتى تكون حرضا أو تكون من الهالكين(85)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [فتأ] ف ت أ: ما أفْتَأَ يذكره وما فَتِئَ وما فَتَأَ أي ما زال وما برح ويختص بالجحد وقوله تعالى ﴿تالله تَفْتأُ تذكر يوسف﴾ أي ما تَفْتَأُ
معجم الفرائد القرآنية:
ف ت أ
" تَفْتَأُ " فـي قولـه تعالـى :" قَالـُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ" (85) يوسف .
تَفْتأ : مضارع فتئ الملازمة للنفي، العاملة عمل كان، وهي بمعنى لا تزال ولا تبرح .
الراغب
فتئ
- يقال: ما فتئت أفعل كذا، وما فتأت (قال أبو زيد: ما فتأت أذكره، وما فتئت أذكره. وزاد الفراء: فتؤت أفتؤ. انظر: الهمز لأبي زيد ص 23، والعباب: (فتأ) )، كقولك: مازلت. قال تعالى: }تفتؤ تذكر يوسف{ [يوسف/85].
ملخص اللسان:
1.    فتأ: ما فَتِئْتُ وما فَتَأْتُ أَذكره ، أَي ما بَرِحْتُ وما زِلْتُ،
2.    لا يُسْتَعْمَل إِلاَّ في النَّفْي، ولا يُتَكَلَّم به  إلاَّ مع الجَحْد، فإِن استُعْمل بغير ما ونحوها فهي مَنْوِيَّة على حسب ما تَجيءُ عليه أَخَواتُها
لسان العرب
● - فتأ: ما فَتِئْتُ وما فَتَأْتُ أَذكره: لُغَتان، بالكسر والنصب.  فَتَأَهُ فَتْأً وفُتُوءاً وما أَفْتَأْتُ، الأَخيرة تَمِيميَّة، أَي ما  بَرِحْتُ وما زِلْتُ، لا يُسْتَعْمَل إِلاَّ في النَّفْي، ولا يُتَكَلَّم به  إلاَّ مع الجَحْد، فإِن استُعْمل بغير ما ونحوها فهي مَنْوِيَّة على حسب ما تَجيءُ عليه أَخَواتُها. قال: وربما حذفتِ العَرَبُ  \<ص:120>  حَرْفَ الجَحْدِ من هذه الأَلفاظ، وهو مَنْوِيٌّ، وهو كقوله تعالى: قالُوا تَاللّه تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ، أَي ما تَفْتَأُ. وقولُ ساعِدةَ بن جُؤَيَّةَ:  أَنَدّ مِنْ قارِبٍ، رُوحٍ قَوائمهُ، *  صُمٍّ حَوافِرُه، ما يُفْتَأُ الدَّلَجَا  أَراد ما يَفْتَأُ مِنَ الدَّلَجِ، فَحَذف وأَوْصَلَ.  وروي عن أَبي زيد قال: تميم تقول أَفْتَأْتُ، وقيس وغيرهم يقولون فَتِئْتُ. تقول: ما أَفْتَأْتُ أَذكره إِفْتاءً، وذلك إِذا كنت لا تزالُ تَذْكره.  وما فَتِئْت أَذكره أَفْتَأُ فَتْأً. وفي نوادر الأعراب فَتِئْتُ عن  الأمر أَفْتَأُ إِذا نَسِيتَه وانْقَدَعْتَ(1)  (1 قوله «وانقدعت» كذا هو في المحكم أيضاً بالقاف والعين لا بالفاء والغين.).
مقاييس اللغة:
(فتي) الفاء والتاء والحرف المعتل أصلانِ: أحدهما يدلُّ على طَرَاوة وجِدّة، والآخرة على تبيين حكم.
الفَتيّ: الطَّرِيّ من الإبل، والفَتَى من الناس: واحد الفِتْيان. والفَتاء([17]) : الشباب، يقال فتىً بيِّن الفَتاء. قال:
إذا عاشَ الفتى مِائَتين عاماً  *** فقد ذهبَ البشاشةُ والفَتاءُ([18])
والأصل الآخر الفُتْيا. يقال: أفتى الفقيه في المسألةِ، إذا بيَّن حكمَها. واستفتَيت، إذا سألتَ عن الحكم، قال الله تعالى: ﴿يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللهُ يُفْتِيكُمْ في الكَلالَةِ﴾  [النساء 176]. ويقال منه فَتْوى وفُتْيا.
وإذا هُمِز خَرَج عن البابين جميعاً. يقال ما فَتِئْتُ وفَتَأتُ أذكرُه، أي مازِلت. قال الله تعالى: ﴿قَالُوا تَاللهِ تَفْتَؤُ تَذْكُرُ يُوسُفَ﴾  [يوسف 85]، أي لا تزالُ تَذكرُ.
القاموس المحيط:
ما فَتَأَ، مُثَلَّثَةَ التاءِ مازَالَ، كما أَفْتَأَ. وفَتِئ عنه، كَسمِعَ نَسِيَهُ وانْقَذَع عنه، أو خاصُّ بالجَحْد. و " تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ " ، أي ما تَفْتَأُ. وكمنع كَسَرَ، وأطْفَأَ عن ابنِ مالكٍ في كتابِهِ " جَمْعُ اللُّغات المُشْكِلَة " ، وعزاهُ للْفَرَّاءِ، وهو صَحيحٌ، وغَلِطَ أبو حَيَّانَ وغَيْرُهُ في تَغْلِيطِهِ.

### Türkçe

فتء
**فَتِئَ** - **يَفْتَأُ**
**فَتِئَ** - **يَفْتَأُ** + varlık + yapar: engellere rağmen yapmaya devam eder: başka bir fiilin üzerine giren yardımcı fiildir; fiilin, onu genellikle durduracak şeye maruz kalmasına rağmen, fiilin sürüp gitmesine ve devamlılığına delalet eder.
﴿Dediler: Allah’a yemin olsun, sen **تفتأ** Yusuf’u anmayı sürdürürsün; nihayet ya kederden eriyip bitkin olursun ya da helâk olanlardan olursun﴾ Allah’a yemin olsun, sen zamanın geçmesine rağmen ve bu hatıranın sana zararlı etkisine rağmen, Yusuf’u anmayı sürdürür ve devam ettirirsin; bu (hatıra) seni ya **حرضاً** (bitkin/eriyip tükenmiş) yapacak ya da helâk olmuş yapacaktır; iki durumun her biri de seni onu anmayı sürdürmekten alıkoyması gerekir.
Lafız, “bir zaman müddetince varlıkta ve fiilde sürüp gitmeye delalet” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ظَلَّ** - **يَظَلًّ**، **فَتِئَ** - **يَفْتَأُ**، **وَصَبَ** - **يَصِبُ**، **دامَ** - **يَدوْمُ**، **سَرْمَدَ** - **يُسَرمِدُ**، **أَبَدَ** - **يأبِدُ**

فتئ
 	﴿Dediler: Allah’a yemin olsun, sen **تفتأ** Yusuf’u anmayı sürdürürsün; nihayet ya kederden eriyip bitkin olursun ya da helâk olanlardan olursun(85)﴾ Yusuf
Muhtâr es-Sıhâh
● [فتأ] ف ت أ: **ما أفْتَأَ** onu anıyor ve **ما فَتِئَ** ve **ما فَتَأَ**; yani **ما زال** ve **ما برح**; ve inkâra mahsustur. Yüce Allah’ın sözü ﴿Allah’a yemin olsun, **تَفْتأُ** Yusuf’u anıyorsun﴾ yani **ما تَفْتَأُ**.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
ف ت أ
“**تَفْتَأُ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “Dediler: Allah’a yemin olsun, sen **تَفْتَأُ** Yusuf’u anıyorsun” (85) Yusuf.
**تَفْتأ**: nefy ile ملازمة (ayrılmaz biçimde birlikte bulunma) sahibi **فتئ**’nin muzâriidir; **كان**’ın amel ettiği gibi amel eder; ve “**لا تزال**” ve “**لا تبرح**” manasındadır.

Râgıb
فتئ
- Denir: **ما فتئت أفعل كذا** ve **ما فتأت** (Ebû Zeyd dedi: **ما فتأت أذكره** ve **ما فتئت أذكره**. Ferrâ da ekledi: **فتؤت أفتؤ**. Bak: Ebû Zeyd’in **الهمز**’i s. 23, ve **العباب**: (**فتأ**) ), senin “**مازلت**” demen gibi. Yüce Allah dedi: }**تفتؤ تذكر يوسف**{ [Yusuf/85].

Lisân’ın özeti:
1.    **فتأ**: **ما فَتِئْتُ** ve **ما فَتَأْتُ أَذكره**; yani **ما بَرِحْتُ** ve **ما زِلْتُ**,
2.    Yalnızca nefyde kullanılır; ve ancak **الجَحْد** ile konuşulur; eğer **ما** ve benzerleri olmaksızın kullanılırsa, o, kardeşlerinin geldiği şeye göre niyet edilmiş olur.

Lisânü’l-‘Arab
● - **فتأ**: **ما فَتِئْتُ** ve **ما فَتَأْتُ أَذكره**: iki lugattır; kesre ile ve nasb ile. **فَتَأَهُ** **فَتْأً** ve **فُتُوءاً** ve **ما أَفْتَأْتُ**; sonuncusu Temîmîdir; yani **ما بَرِحْتُ** ve **ما زِلْتُ**; yalnızca nefyde kullanılır; ve ancak **الجَحْد** ile konuşulur; eğer **ما** ve benzerleri olmaksızın kullanılırsa, o, kardeşlerinin geldiği şeye göre niyet edilmiş olur. Dedi ki: Arap, bazen bu lafızlardan **حَرْفَ الجَحْدِ**’i hazfeder; o ise niyet edilmiştir; bu, Yüce Allah’ın şu sözü gibidir: Dediler: Allah’a yemin olsun, **تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ**; yani **ما تَفْتَأُ**. Ve Sâ‘ide b. Cüeyye’nin sözü:
أَنَدّ مِنْ قارِبٍ، رُوحٍ قَوائمهُ، *  صُمٍّ حَوافِرُه، ما يُفْتَأُ الدَّلَجَا
İstedi: **ما يَفْتَأُ مِنَ الدَّلَجِ**; böylece hazfetti ve وصل yaptı. Ebû Zeyd’den rivayet edildi; dedi: Temîm **أَفْتَأْتُ** der; Kays ve başkaları **فَتِئْتُ** derler. Dersin: **ما أَفْتَأْتُ أَذكره إِفْتاءً**; bu, sen onu hâlâ anıyor olduğun zamandır. Ve **ما فَتِئْت أَذكره أَفْتَأُ فَتْأً**. Ve **نوادر الأعراب**’da: **فَتِئْتُ عن الأمر أَفْتَأُ**; onu unuttuğun ve ondan koptuğun zaman(1).  (1 “**وانقدعت**” sözü: böylece, **المحكم**’de de **القاف** ve **العين** ile, **الفاء** ve **الغين** ile değil.)

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**فتي**) **الفاء** ve **التاء** ve illetli harf iki asıldır: birisi tazelik ve yeniliğe delalet eder; diğeri hükmü açıklamaya.
**الفَتيّ**: develerden taze olan; insanlardan **الفَتَى**: **الفِتْيان**’ın biridir. Ve **الفَتاء**([17]): gençlik; denir: **فتىً** açık **الفَتاء** sahibi. Dedi:
إذا عاشَ الفتى مِائَتين عاماً  *** فقد ذهبَ البشاشةُ والفَتاءُ([18])
Diğer asıl **الفُتْيا**’dır. Denir: fakih meselede **أفتى** etti; yani hükmünü açıkladı. Ve **استفتَيت**; yani hükmü sordun. Yüce Allah dedi: ﴿Sana fetva soruyorlar; de ki: Allah size **يُفْتِيكُمْ** **في الكَلالَةِ** hakkında fetva veriyor﴾ [Nisâ 176]. Ve ondan **فَتْوى** ve **فُتْيا** denir.
Ve hemze yapılınca, iki babın ikisinden de çıkar. Denir: **ما فَتِئْتُ** ve **فَتَأتُ** onu anıyorum; yani **مازِلت**. Yüce Allah dedi: ﴿Dediler: Allah’a yemin olsun, sen **تَفْتَؤُ** Yusuf’u anıyorsun﴾ [Yusuf 85]; yani sen hâlâ onu anıyorsun.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**ما فَتَأَ**; **التاءِ**’nin üç harekeli oluşuyla: **مازَالَ**; **أَفْتَأَ** gibi. Ve ondan **فَتِئ** etti; **كَسمِعَ** gibi: onu unuttu ve ondan koptu; yahut **الجَحْد**’a mahsustur. Ve “**تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ**”; yani **ما تَفْتَأُ**. Ve **كمنع** gibi: **كَسَرَ**; ve **أطْفَأَ**; İbn Mâlik’ten, kitabı “**جَمْعُ اللُّغات المُشْكِلَة**”de; ve onu Ferrâ’ya nispet etti; o sahihtir; Ebû Hayyân ve başkaları, onun yanlışlanmasında yanılmıştır.
