# فتر (ف-ت-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Fetr (te) Baş parmak ile işaret parmağı arasındaki mesafe demektir

- Harfler: ف - ت - ر
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَتْرَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَعْلَةٍ | Aralık | 1 | 1 | [5:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/ayet/5:19.md) |
| [يَفْتُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Ara verirler | 1 | 1 | [21:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/ayet/21:20.md) |
| [يُفَتَّرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F.md) | يُفَعَّلُ | Ara verilir | 1 | 1 | [43:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/ayet/43:75.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (26 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Belas kıl keçesi demektir
2. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
3. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
4. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
5. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
6. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
7. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hilal yeni ay demektir
8. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kıdr kazandır
9. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
10. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
11. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Saçak demektir
12. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
13. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
14. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فتر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md), [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md), [سأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [دأب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıcaklığın ılıması, şiddetin yatışması, gücün gevşemesi ve aralanma |
| Çekirdek Özet 2 | Eylemin kesintisiz sürmesine karşıt olarak ivmenin düşmesi ve aralık oluşması |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçlerin sönümlenmesi, dinamizmin duraklaması veya iki devir arasındaki fasıla |
| Kritik Hata Riski | Kökü mutlak yok oluş veya ebedi bitiş sanarak geçici durulma ve ivme kaybı nüansını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فت | Parçalama, açma, çözme, ayrıştırma ve dağıtma. Bu kök kümesinde [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) kapalı olanı açmayı, [فتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%82.md) bitişik olanı yarmayı, [فتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%84.md) bükülü lifleri birbirinden ayırmayı, [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) madeni ateşte eritip ayrıştırmayı ve [فتأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%A3.md) vazgeçerek bağını koparmayı ifade eder. | ر | Süreklilik, akış ve titreşim bildiren harfin katılmasıyla çözülme ve açılma eylemi sert bir kırılma olmaktan çıkmış; şiddetin yatışması, sıcaklığın ılıması, mafsalların gevşemesi ve iki durum arasında bir aralık, durulma ve sönümlenme fasılası oluşması anlamına özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, nefes, kenar | Açılmanın, dışa vurumun ve hareket enerjisinin çıkış noktasıdır. |
| ت | İşaret, çarpı; sınır, son, mühür | Sürecin bir sınıra dayanması, ivmenin kesilmesi ve durma noktasıdır. |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst, süreklilik | Eylemin yöneldiği tepe nokta, sürecin devam eden hareket çizgisi ve bilincidir. |
| فتر | Ağızdan çıkan hareket veya enerjinin bir sınır çizgisine ulaşarak baş kısmından itibaren gücünü yitirmesi, şiddetin kırılarak durulması ve iki sınır arasında boşluk oluşması hareketidir. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kaynar suyun soğumaya yüz tutarak ılıması, şiddetli sıcağın veya öfkenin yatışması, yorgunluktan bedenin ve mafsalların gevşemesi. Ayrıca başparmak ucu ile işaret parmağı ucu arasındaki açık mesafe ölçüsü (bir karıştan küçük aralık). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil yağmur yüklü bulutun ve şimşeğin yatışmasını şöyle tasvir eder: تَأَمَّلْ خَليلي، هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارِقٍ / يَمَانٍ، مَرَتْهُ رِيحُ نَجْدٍ فَفَتَّرَا |
| Erken Arapça kullanım | Sâide b. Cüeyye el-Hüzelî şimşeğin aralıklı parlayışını tasvir eder: أُخِيلُ بَرْقاً متى حابٍ لَهُ زَجَلٌ / إِذا يُفَتِّرُ من تَوْماضِه حَلَجَا. Ayrıca erken şiirde gözün keskinliğini yitirip süzülmesi ve baygın bakması (طَرْفٌ فَاتِرٌ) zarif bir güzellik unsuru olarak kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesi içinde فتر kökü, Proto-Sami dilindeki açılma, çözülme, gevşeme ve ayrılma anlamlarını taşıyan kök katmanıyla doğrudan bağlantılıdır. Kökün temel konsonant dizilimi Akadcada bir bağı çözmek, kilidi açmak, esiri serbest bırakmak veya gevşetmek manasına gelen patāru(m) eylemiyle örtüşür. İbranicede p-t-r (פטר) biçimi serbest bırakmak, muaf tutmak, kabuğu çatlatıp açmak ve aradan çekilip gitmek anlamlarında kullanılır. Süryanice p-t-r (ܦܛܪ) ise ayrılmak, uzaklaşmak ve gevşemek alanını karşılar. Arapçada kök bu fiziksel açılma ve bağın çözülmesi tabanını korumuş; ancak semantik gelişimini özellikle hararetin ılıması, gücün ve hızın eksilmesi, şiddetin kırılması ve iki aktif evre arasına giren sönümlenme dönemi (fasıla) yönünde derinleştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Chicago Oriental Institute.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فتر fiili ve türevleri (fetret, fütûr) | Şiddetin yatışması, sıcağın ılıması, kuvvetin gevşemesi ve iki peygamber veya iki süreç arasındaki aralık dönemi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca patāru, İbranice p-t-r, Süryanice p-t-r | Bağın çözülmesi, serbest kalma, ayrılma ve engelin kalkması ortak semantik çekirdeğidir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış geniş bir kök denkliği tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, HALOT, CAD.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فتر | Anlamlı | Gevşemek, yatışmak, aralanmak | Şiddet ve hareketin gücünü yitirmesi, aralık oluşması. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [فرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA.md) | Anlamlı | Tatlı, kandırıcı su | Şiddetli tuzluluğu kırılmış, içimi yumuşak ve tatlı su. | Kur'an'da geçer; sertliğin kırılması yönüyle anlamdaştır. |
| [تفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D8%B1.md) | Anlamlı | Küçük sıçrama, hafif hareket | Zayıf ve kısa adımlarla ilerleme, gücün sınırlılığı. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [ترف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81.md) | Anlamlı | Nimet içinde genişlemek | Zorluk ve meşakkatin gevşemesi, konforla yumuşama. | Kur'an'da geçer; zahmetin hafiflemesiyle irtibatlıdır. |
| [رفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA.md) | Anlamlı | Ufalamak, kırmak | Bütünlüğü olan sert yapının ezilip parçalanması, ufalanmış kemik. | Kur'an'da geçer; yapının gevşeyip dağılmasıyla ilişkilidir. |
| رتف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فتر | Merkez | Gevşeme, yatışma, aralık | Şiddet ve hararetin kırılarak eylemin yavaşlaması veya duraklamasıdır. | Hareketin tamamen yok olmasından ziyade ivmenin düşmesi ve araya fasıla girmesidir. |
| [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) | Komşu | Güçsüzlük, yetersizlik | Genel kuvvet ve takat eksikliğidir; aralanma veya yatışma şartı taşımaz. | Gücün yapısına dair niteliksel bir eksikliktir. |
| [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) | Komşu | Zayıflık, gevşeklik | Organik veya ahlaki direncin zayıflamasıdır; hararetin ılımasıyla ilgili değildir. | Dokuda veya kararda içsel çözülmedir. |
| [سأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85.md) | Komşu | Usanç, bıkkınlık | Psikolojik doyum ve sıkıntı sebebiyle devam edememektir. | Zihinsel yorgunluk ve bıkkınlık sonucu eylemi bırakmaktır. |
| [دأب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D8%A8.md) | Zıt | Kesintisiz devamlılık | Hiç ara vermeksizin, gevşemeden ve yorulmadan sürekli çaba göstermektir. | İvmenin hiç düşmediği, aralıksız ve kararlı çalışma halidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فتر | Gevşemek, ılımak, aralanmak | Şiddetin kırılması, ivme kaybı ve iki durum arasındaki zaman veya mekan boşluğu. | Kesin |
| Latince | intermittere, languescere | Ara vermek, gevşemek | Sürecin kesintiye uğramasını ve gücün durulmasını verir; başparmak-işaret parmağı ölçü nüansı yoktur. | Güçlü |
| İngilizce | to abate, to slacken, intermission | Yatışmak, gevşemek, ara | Temponun düşmesini ve zaman aralığını tam karşılar; kökün duyusal ılıma boyutunu tek kelimede vermez. | Güçlü |
| Almanca | nachlassen, pausieren, Intervall | Gevşemek, durulmak, mola | Enerji kaybı ve zaman boşluğunu eksiksiz karşılar; gözün süzülmesi gibi estetik yan anlamları taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | s'attiédir, relâcher, intervalle | Ilımak, gevşemek, fasıla | Suyun ılıması ve direncin gevşemesi bağlamını çok iyi yansıtır; kökün tüm türevlerini kuşatmaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden Deutsches Universalwörterbuch, Oxford English Dictionary, Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَتْرَةٍ | Vahiy ve elçilik aralığı | İki peygamber arasında vahyin kesildiği, dini gayretin gevşediği tarihsel fasıla bağlamı; Mâide [5:19](https://lisan.digital/tr/ayet/5:19.md). |
| يُفَتَّرُ | Azabın hafifletilmesi, ara verilmesi | Cehennem azabının suçlulardan bir an bile eksiltilmemesi ve aralanmaması bağlamı; Zuhruf [43:75](https://lisan.digital/tr/ayet/43:75.md). |
| يَفْتُرُونَ | İbadette gevşeme, usanma, kesinti | Meleklerin gece gündüz ara vermeden, yorulup gevşemeden tesbih etmeleri bağlamı; Enbiyâ [21:20](https://lisan.digital/tr/ayet/21:20.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ehl-i fetret nazariyesi | Peygamber tebliğinin ulaşmadığı aralık döneminde yaşayanların aklen tevhidden sorumlu olup olmadıkları tartışması. | İlahî bildirimin ulaşmadığı tarihsel boşluk ve fetret hali. |
| Fıkıh | İbadetlerde süreklilik ve niyet | İbadetler arasına fasıla girmesi durumunda amelin bütünlüğünün bozulup bozulmayacağı meselesi. | Eylemler arasına giren kesinti ve gevşeme süresi. |
| Tefsir | Vahyin fetreti (fetretü'l-vahy) | Hz. Peygamber'e ilk vahiyden sonra gelen aralık evresinin hikmeti ve azabın kesintisizliği tefsiri. | İletişimin geçici olarak durması ve ivmenin sıfırlanmaması. |
| Hadis | Amellerde itidal ve nefsin hali | Her cehdin bir coşkusu ve ardından gelen bir gevşeme dönemi olduğunu bildiren rivayetler. | Aşırı gayretin ardından gelen kaçınılmaz durulma ve ritim kaybı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy akışı ve kulluk | Fasıla ve zindelik dengesi | Sürekliliği sınamak | İbadette meleklerin ulaştığı kesintisizlik ideali ile insanın dönemsel gevşeme gerçekliği arasındaki ayrımı kurar. | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi | Araştırma duraklaması | Paradigma kuluçkası | Yoğun keşif dönemlerinin ardından gelen ve yeni bilgi hamlesine zemin hazırlayan durgunluk evresidir. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet nizamı | Otorite boşluğu (fetret) | İktidar dönüşümü | Hükümdarın veya meşru otoritenin bulunmadığı, yasaların gevşediği geçiş dönemini ifade eder. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa hareketliliği | Durgunluk (resesyon) | Piyasa dengelenmesi | Aşırı hararetli ticaret hacminin yavaşlaması, talebin ve üretimin hız keserek aralanması halidir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sönümlenme ve kesikli aralık (damping, latency interval) | Bir osilatörün sürtünmeyle genliğinin azalması veya sürekli bir sinyalin aralıklı hale gelerek şiddetini yitirmesi sürecidir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik atalet ve psikolojik gevşeme (inertia, burnout, plateau) | Toplumsal hareketlerin veya bireysel motivasyonun tepe noktasından sonra girdiği dinlenme, soğuma ve duraklama dönemidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca siyasal kargaşa ve tahtsızlık dönemi (Osmanlı fetret devri) veya salt tembellik olarak anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca insanî bir zaafı değil; fiziksel şiddetin düşmesini, ilahi azabın kesintisizliğini ve elçiler arası evrensel vahiy aralıklarını kapsayan kuşatıcı bir dinamik yasayı anlatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meleklerin tesbihindeki kesintisizliğin değerini kavrayamamak; azabın hafifletilmemesindeki adaleti göz ardı etmek veya fetret ehlini büsbütün kuralsız ve sorumsuz saymak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, ibadet ve ceza tasavvurundaki süreklilik ve kesinti dinamiklerini kurar; yaratılmışların fıtri ritmi ile ilahi iradenin mutlak kararlılığı arasındaki farkı gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Meleklerin ontolojik konumunu ve tesbihini bildiren ayetlerde (Enbiyâ [21:20](https://lisan.digital/tr/ayet/21:20.md)), ahiret azabının tavizsizliğini açıklayan uyarılarda (Zuhruf [43:75](https://lisan.digital/tr/ayet/43:75.md)) ve peygamberlik tarihinin akışını bildiren hitaplarda (Mâide [5:19](https://lisan.digital/tr/ayet/5:19.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini hayatın her an aynı heyecanla süreceği yanılgısını düzelterek ameldeki tabii durulmaları açıklar; ayrıca fetret dönemlerinin ilahi terk edilmişlik değil, yeni bir tebliğe hazırlık aralığı olduğunu kavratır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Isının ılıması, şiddetin yatışması, gerginliğin gevşemesi ve başparmak ile işaret parmağı arasındaki açık mesafe ölçüsü.
- Soyut anlam: Bir sürecin ivmesini yitirmesi, dinamizmin sönümlenmesi ve birbirini takip eden iki aktif durum arasına kesinti girmesi.
- Sistematik karşılık: İbadette, siyasette ve tarihte sürekliliğin zıddı olarak ortaya çıkan tempo kaybı, gevşeme hali ve tarihsel vahiy boşluğu.
- LaTeX modeli: $$I = [t_1, t_2], \quad \frac{dE}{dt} < 0, \quad E(t_2) < E(t_1)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $E$ harfi sistemdeki şiddet, enerji veya eylem yoğunluğunu; $t$ harfi zamanı; $\frac{dE}{dt}$ türevi enerjinin zaman içindeki azalış ve sönümlenme eğilimini; $I$ kümesi ise $t_1$ ile $t_2$ sınırları arasında oluşan fetret (durgunluk ve gevşeme) zaman aralığını temsil eder. İvmenin düşmesiyle sistemin son enerjisi ilk enerjisinden daha düşük bir seviyeye geriler.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Maide 5:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/ayet/5:19.md) — فَتْرَةٍ

يَاأَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلَى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مَا جَاءَنَا مِنْ بَشِيرٍ وَلَا نَذِيرٍ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَشِيرٌ وَنَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Ey Ehl-i Kitab, Peygamberlerin arası kesildiği bir dönemde, gerçekten size peygamberimiz gelmiştir. Gerçekleri açıklıyor ki; bize müjdeci ve uyarıcı gelmedi, demeyesiniz ve o, size gerçekten müjdeci ve uyarıcı olarak gelmiştir. Ve Allah; her şeye Kadir’dir.

### [Enbiya 21:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/ayet/21:20.md) — يَفْتُرُونَ

يُسَبِّحُونَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لَا يَفْتُرُونَ

Meal (IK): Gece gündüz hiç durmaksızın O’nu tesbih ederler.

### [Zuhruf 43:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/ayet/43:75.md) — يُفَتَّرُ

لَا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَهُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ

Meal (IK): Azablarına ara verilmeyecek ve orada tamamen ümitsiz kalacaklardır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Fetr (te) Baş parmak ile işaret parmağı arasındaki mesafe demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والراء والفاء معهما
ت ر ف، ف ت ر، ف ر ت، ر ف ت مستعملات
ترف:
التَّرَف: تَنعيم الغذاء، وصَبِيٌّ مُتْرَفٌ، والمُتْرَفُ: المُوسَّعُ عليه عَيشُه، القليل فيه هِمّة، وأتْرَفَه اللهُ.
والتُّرْفةُ والطِرُّمْة في وَسَط الشَّفَةِ السُّفلَى، وهي هَنَةٌ ناتِئةٌ خِلْقةً، والنَّعْتُ أتْرَفُ.
والتُّرْفةُ كلُّ ما تَرَّفْتَ به نفسَكَ تَتريفاً إذا خَفَّفْتَ عنها.
فتر
فَتَرَ فُتُوراً: سَكَنَ عن حِدَّتِه، ولانَ بعدَ شِدَّتِه.
وطَرْفٌ فاتِرٌ: فيه فُتُورٌ وسُجُوٌّ، وليس بِحادِّ النظر.
ويجدُ في جَسده فَتْرةً، أي ضَعفاً، كما تقول: كبِرَ فلانٌ كِبَراً، وعليه كَبْرَةٌ.
والفِترُ: مقدار ما بين طَرَف الإِبْهام وطَرَف المُشيرة، وفَتَرتُ الشَّيءَ فَتْراً بفِتري، وشَبَرْته شَبْراً بشِبري.
والفَترةُ: ما بين كلِّ رسولٍ إلى رسولٍ.
رفت:
رَفَتُّ الشيءَ بيَدي رَفْتاً فارفَتَّ كما يَرْفَتُّ العَظْمُ البالي والمَدَرُ ونحوُه حتى يَصيرَ رُفاتاً فيَتَرَقَّتُ أي يتكَسَّرُ.
فرت:
ماءٌ فُراتٌ أي عَذْبٌ، والفُروتةُ مصدرٌ، ولو قيل: ماءٌ فَرْتٌ، لكانَ صَواباً.

##### Türkçe

باب **التاء** و**الراء** و**الفاء** معهما
**ت ر ف**، **ف ت ر**، **ف ر ت**، **ر ف ت** مستعملات

**ترف**:
**التَّرَف**: yiyeceğin nimetlendirilmesi; ve **صَبِيٌّ مُتْرَفٌ**; ve **المُتْرَفُ**: yaşayışı kendisine genişletilmiş olan, onda himmet az olan; ve “Allah onu nimetlendirdi”: **وأتْرَفَه اللهُ**.
Ve **التُّرْفةُ** ve **الطِرُّمْة** alt dudağın ortasındadır; o, yaratılıştan çıkıntılı bir bendir; ve niteleme **أتْرَفُ**’tur.
Ve **التُّرْفةُ**: kendini onunla **تَتريفاً** rahatlatıp hafiflettiğin her şeydir; onu (nefsi) ondan hafiflettiğin zaman.

**فتر**
**فَتَرَ** **فُتُوراً**: keskinliğinden duruldu; şiddetinden sonra yumuşadı.
Ve **طَرْفٌ فاتِرٌ**: onda **فُتُورٌ** ve **سُجُوٌّ** vardır; ve bakışı keskin değildir.
Ve bedeninde **فَتْرةً** bulur; yani zayıflık; senin “falanca büyüdü, büyümece büyüdü; ve onda bir büyüklük vardır” demen gibi.
Ve **الفِترُ**: başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki miktardır; ve “şeyi, **فَتْراً** **بِفِتري** ile ölçtüm”; ve “onu, **شَبْراً** **بِشِبري** ile karışladım.”
Ve **الفَترةُ**: her bir resul ile bir resul arasındaki (zaman).

**رفت**:
“Şeyi elimle **رَفْتاً** ufaladım; derken o, eskimiş kemik ve kerpiç ve benzeri şeylerin ufalanması gibi **ارفَتَّ** etti; ta ki **رُفاتاً** oluncaya kadar; sonra **يَتَرَقَّتُ** eder”; yani parçalanır.

**فرت**:
**ماءٌ فُراتٌ**: yani tatlı (su); ve **الفُروتةُ** bir mastardır; ve eğer “**ماءٌ فَرْتٌ**” denilseydi, elbette doğru olurdu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَتْرَة: الانكسارُ والضعفُ. وقد فَتَرَ الحَرُّ وغيره يَفْتروا فُتُوراً، وفَتَّره الله تَفْتيراً. والفَتْرَةُ: ما بين الرسولين من رسل الله عز وجل. وطرْفٌ فاتِرٌ، إذا لم يكن حَديداً. والفِتْرُ: ما بين طرف السبَّابة والإبهام إذا فتحتهما.

##### Türkçe

**الفَتْرَة**: kırılma ve zayıflık. Ve sıcak ve başkası **فَتَرَ** eder; **يَفْتروا** (diye) **فُتُوراً**; ve Allah onu **فَتَّره** etti, **تَفْتيراً**. Ve **الفَتْرَةُ**: Allah عز وجل’nin elçilerinden iki elçi arasındaki şey. Ve **طرْفٌ فاتِرٌ**, eğer keskin değilse. Ve **الفِتْرُ**: ikisini açtığında işaret parmağının ucu ile başparmak ucu arasındaki şey.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ر ف
ترف ، تفر ، رفت ، فتر ، فرت : ( مستعملة ) .
( ترف ) : قال الليث : التُّرْفَةُ والطُّرْمَةُ من وَسط الشفة خِلْقَةً وصاحبها أَتْرَفُ .
وقال غيره : التُّرفةُ النَّعْمَةُ ، وصبيٌّ مَتَرَّف إذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً ، والمُتْرَفُ الذي أَبْطَرَتْهُ النِّعْمة ، وسَعَةُ العَيْشِ .
وقال ابن عرفة : المترف المتروك يصنع ما يشاء لا يمنع منه ، وقيل للمتنعِّم : مُترف لأنه مُطلق له لا يمنع من تنعم ، أَمَرْنَا مُتْرفيها ، قال قتادة جبابرتها .
تفر : أبو عُبيد عن الأصمعي : التِّفْرَةُ من الإنسان الدائرة التي عند الأنف وسط الشفة العليا .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال لهذه الدائرة : تَفِرَة وتُفْرَة وتُفَرَة وتِفْرَة .
وقال الطِّرمّاح :
لها تَفِرَاتٌ تحتَها وقُصَارها
إلى مَشْرَةٍ لم تَعْتَلِقْ بالمحاجِنِ
وقال أبو عمرو : التَّفِرَاتُ من النبات ما لا تَسْتَمْكِنُ منه الرَّاعِيةُ لِصِغَرِها وأرض مُتْفِرَةٌ فيها تَفِرَاتٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التَّافِرُ الوَسِخُ من الناس ، ورجل تَفِرٌ وتَفْرَانُ .
قال : وأَتْفَرَ الرَّجُلُ إذا خَرَج شَعْر أَنْفِه إلى تِفْرَتِه وهو عيب .
رفت : يقال : رَفَتُّ الشيءَ وحطَمتُه وكَسْرتُه ، والرُّفاتُ الحطامُ من كل شيء تَكسَّر ، يقال : رَفَتَ عِظامَ الجَزُور رَفْتاً إذا كَسَرَها ليَطبُخها ويستخرجَ إهالَتها .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الرُّفَتُ التِّبْنُ .
ويقال في مَثَلٍ : أَنا أَغْنَى عنك من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ ، والتُّفَهُ عَنَاقُ الأرض وهو ذو نابٍ لا يَرْزأُ التِّبْنَ والكَلأَ والتُّفَهُ تكتب بالهاء والرُّفَتُ بالتاء .
فرت : الفُرَاتُ : أعذَبُ المِياه قال الله جلّ وعزّ : ( هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ) ( الفرقان : 53 ) وقد فَرُتَ الماءُ يَفْرُتُ فُروتَةً إذا عَذُبَ فهو فُرَاتٌ .
وقال ابن الأعرابي : فَرِتَ الرجلُ بكسر الراء إذا ضَعُفَ عقله بعد مُسْكَةٍ .
فتر : قال الليث : فَتَرَ فلان يَفْتُرُ فُتوراً إذا سكن عن حِدَّتِه ولانَ بَعْدَ شِدَّتِه ، وطَرْفٌ فاتِرٌ فيه فُتورٌ وسُجُوٌّ ليس بِحادِّ النظر .
ويقال : أَجِدُ في نفسي فَتْرَةً وهي كالضَّعْفَةِ ، ويقال للشيخ قد عَلَتْهُ كَبْرَةٌ
وعَرَتْهُ فَتْرَةٌ ، والفِترُ قَدْرُ ما بين طَرَفِ الإبهام وطَرَفِ الْمُسَبِّحَة ، وقد فَتَرْتُ الشيءَ إذا قَدَّرْتَهُ بِفِتْرِك ، كما تقول : شَبَرْتُهُ بِشِبْرِي .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْتَرَ الرجُلُ إذا ضَعُفَتْ جُفُونه فانكسر طَرْفُه .
وفي الحديث أنه عليه السلام : نهَى عن كل مُسْكِرٍ ومُفَتِّر ؛ فالمسْكر الذي يُزيل العقل إذا شُرِبَ والْمُفَتِّر الذي يُفَتِّرُ الجسدَ إذا شُرِبَ ، وماءٌ فاتِرٌ بيْن الحارّ والبارد .
وقال ابن مُقبل يصف غَيْثاً :
تَأَمَّلْ خَلِيليِ هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارقٍ
يَمانٍ مَرَتْه رِيحُ نَجْدٍ فَفَتّرَا
قال حمّاد الراوية : فتَّرَ أي أقامَ وسَكَن .
وقال الأصمعيّ : فتَّرَ مَطَرَ فَرَّغَ ماءَه وكَفَّ وتَحيَّر .
أبو زيد : الفُتْرُ النَّبِيةُ وهو الذي يُعْمَلُ من خُوصٍ يُنْخَل عليه الدقيقُ كالسُّفْرة .

##### Türkçe

ت ر ف
**ترف** ، **تفر** ، **رفت** ، **فتر** ، **فرت** : (kullanılanlar).

(**ترف**) : Leys dedi: **التُّرْفَةُ** ve **الطُّرْمَةُ** yaratılışça dudağın ortasındandır; sahibi **أَتْرَفُ**dur.
Başkası dedi: **التُّرفةُ** nimet(tir); ve bir çocuk, bedeni nimetlendirilmiş, şımartılmış ise **مَتَرَّف**(tir); ve **المُتْرَفُ** nimetin ve geçim genişliğinin onu azdırdığı kimsedir.
İbn ʿArafa dedi: **المترف** engellenmeyen, dilediğini yapan, ondan men edilmeyen (kimsedir). Nimetlenen kimseye **مُترف** denildi; çünkü ona serbest bırakılmıştır, nimetlenmeden men edilmez. **أَمَرْنَا مُتْرفيها**; Katâde dedi: onların zorba(ları)dır.

**تفر** : Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: **التِّفْرَةُ** insandan, burun yanında, üst dudağın ortasındaki daire(dir).
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: Bu daire için şöyle denir: **تَفِرَة** ve **تُفْرَة** ve **تُفَرَة** ve **تِفْرَة**.
Et-Tırimmâh dedi:
لها **تَفِرَاتٌ** تحتَها وقُصَارها
إلى مَشْرَةٍ لم تَعْتَلِقْ بالمحاجِنِ
Ebû ʿAmr dedi: **التَّفِرَاتُ** bitkiden, küçüklüğünden dolayı otlayan hayvanın ondan sağlamca tutunamadığı şeylerdir; ve içinde **تَفِرَاتٌ** bulunan bir yer **مُتْفِرَةٌ**(dir).
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **التَّافِرُ** insanlardan pis olan(dur); ve bir adam **تَفِرٌ** ve **تَفْرَانُ**(dır).
Dedi: Adam **أَتْفَرَ** olur; burnunun kılı **تِفْرَتِه**’ne çıktığında; bu bir ayıp(tır).

**رفت** : Denir: Bir şeyi **رَفَتُّ**; onu parçaladım ve kırdım. **الرُّفاتُ** her şeyden kırılıp dökülen kırıntı/enkazdır. Denir: Deve(=kesilmiş deve) kemiklerini **رَفَتَ**; onları pişirsin ve yağını çıkarsın diye kırdığında.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الرُّفَتُ** saman(dır).
Ve bir meselde denir: “Ben, senden, **التُّفَهِ**’in **الرُّفَتِ**’ten müstağni oluşundan daha müstağniyim.” **التُّفَهُ** yerin oğlağıdır; o, diş sahibi olandır; samanı ve otu eksiltmez. **التُّفَهُ** **الهاء** ile yazılır; **الرُّفَتُ** ise **التاء** ile.

**فرت** : **الفُرَاتُ**: suların en tatlısı(dır). Allah, aziz ve celil, dedi: ( **هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ** ) (el-Furkân: 53). Su **فَرُتَ** olur; **يَفْرُتُ** **فُروتَةً**; tatlılaştığında; o hâlde o **فُرَاتٌ**(tır).
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: Adam **فَرِتَ** (râ’yı kesre ile) olur; bir tutunmadan sonra aklı zayıfladığında.

**فتر** : Leys dedi: Falan kimse **فَتَرَ**; **يَفْتُرُ** **فُتوراً**; keskinliğinden durulduğunda ve şiddetinden sonra yumuşadığında. Ve **طَرْفٌ فاتِرٌ**: onda **فُتورٌ** ve sükûnet vardır; bakışı keskin değildir.
Ve denir: Nefsimde **فَتْرَةً** buluyorum; o, zayıflık gibidir. Ve ihtiyara denir: Üzerine bir yaşlılık gelmiştir; ve ona bir **فَتْرَةٌ** arız olmuştur. **الفِترُ** başparmağın ucu ile **الْمُسَبِّحَة**’nin ucu arasının miktarıdır. Ve bir şeyi **فَتَرْتُ**; onu **بِفِتْرِك** ile ölçtüğünde; tıpkı “Onu **بِشِبْرِي** ile **شَبَرْتُهُ**” demen gibi.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: Adam **أَفْتَرَ** olur; göz kapakları zayıfladığında, bakışı kırılıp düştüğünde.
Hadiste: O (aleyhisselâm) her **مُسْكِرٍ** ve **مُفَتِّر**’den nehyetti; **المسْكر** içildiğinde aklı gideren şeydir; **الْمُفَتِّر** ise içildiğinde bedeni gevşeten şeydir. Ve **ماءٌ فاتِرٌ**: sıcak ile soğuk arasında(dır).
İbn Mukbil, bir yağmuru tasvir ederek dedi:
تَأَمَّلْ خَلِيليِ هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارقٍ
يَمانٍ مَرَتْه رِيحُ نَجْدٍ فَفَتّرَا
Hammâd er-Râviye dedi: **فتَّرَ** yani ikamet etti ve duruldu.
El-Asmaʿî dedi: **فتَّرَ**: yağmur suyunu boşalttı, kesti ve duraksadı.
Ebû Zeyd: **الفُتْرُ** **النَّبِيةُ**’dir; o, hurma yaprağı lifinden yapılan, üzerinde unun elendiği, sofra gibi olan şeydir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والتاء وما يثلثهما)
(فـتح) الفاء والتاء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ الإغلاق.
يقال: فتحت البابَ* وغيرَه فتحاً. ثمَّ يحمل على هذا سائرُ ما في هذا البناء. فالفَتْح والفُِتاحة: الحُكْم. والله تعالى الفاتح، أي الحاكم. قال الشَّاعر([1]) في الفُِتاحة:
ألاَ أَبْلِغْ بني عوفٍ رسولاً  *** بأنِّي عن فتاحتكم غنيُّ([2])
والفَتح: الماء يَخرُج من عينٍ أو غيرها. والفَتْح. النَّصر والإظفار. واستفتحت: استَنْصَرت. وفي الحديث أنَّه صلى الله عليه وسلم كان يَستفتحُ بصَعاليك المهاجرين والأنصار. وفَواتحُ القُرآنِ: أوائل السُّوَر. وبابٌ فُتُحٌ، أي واسع مفتوح.
(فتخ) الفاء والتاء والخاء أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينٍ في الشَّيء.
فالفَتَخ: لِينٌ في جناح الطَّائر. وعُقابٌ فَتخاءُ، إذا انكسر جَناحُها في طَيَرانها. وفَتَخَ أصابِعَ رِجلِهِ في جلوسه، إذا ليّنها. وفي الحديث "أنَّه كان عليه السلام إذا سَجَد جافَى عَضُدَيه عن جنبيه، وفَتَخَ أصابِعَ رِجلَيه". ويقال إنَّ الفَتَخَ: عِرَضُ الكتف والقَدَم.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الفَتَخ، جمع فَتَخة، وهي كالحلْقة تُلبَس لُبْس الخاتم. قال:
* تسقطُ منه فَتَخِي في كُمِّي([3]) *
(فتر) الفاء والتاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَعفٍ في الشَّيء. من ذلك: فَتَر الشّيءُ يَفْتُر فُتُوراً. والطّرْف الفاتر: الذي ليس بحديدٍ شَزْر. وفَتَّرت الشَّيءَ وأفْتَرته. قال الله تعالى:﴿لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ﴾ [الزخرف 75]، أي لا يُضْعَف.
ومما شذَّ عن هذا الباب: الفِتْر: ما بين طَرَف الإبهام وطرَف السبّابة إذا فتحتَهما. وفَِتْر([4]) : اسم امرأة، في قوله:
* أصَرَمْتَ حَبْلَ الوُدِّ من فَِتْر([5]) *
(فتش) الفاء والتاء والشين كلمةٌ واحدة تدلُّ على بحثٍ عن شيء. تقول: فتَشْت فَتْشاً، وفتّشت تفتيشا.
(فتق) الفاء والتاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على فتحٍ في شيء. من ذلك: فتَقت الشّيء فتْقاً. والفَتْق: شقُّ عصا الجماعة. والفَتْق: الصُّبح. وأعوام الفَتَق: أعوام الخِصْب. قال:
*لم تَرْجُ رِسْلاً بعد أعوامِ الفَتَق([6]) *
ويقال: أفتَقَ القمر، إذا صادَفَ فَتقاً من سَحابٍ وطَلَع منه. وأفْتَقَ القومُ، إذا انفتَقَ عنهم الغَيم.
قال الأصمعيّ: جملٌ فتيق، إذا تفتَّقَ سِمَنا. ويقال: فَتِقَ يَفْتَق فَتَقاً. والفَيْتق: النَّجَّار، في قول الأعشى:
* في الباب فَيْتَقُ([7]) *
(فتك) الفاء والتاء والكاف كلمةٌ تدلُّ على خلاف النُّسك والصَّلاح. من ذلك الفَتْك، وهو الغَدْر، وهو الفِتْك أيضاً([8]) . يقال: فتَكَ به: اغتالَه. وفي الحديث: "الإيمان قَيْد الفَتْك". وقال الشَّاعر([9]) :
لا مَهْرَ أغلَى من عليٍّ وإنْ غَلاَ *** ولا فَتْكَ إلاّ دُونَ فتكِ ابن مُلْجِم([10])
(فتل) الفاء والتاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ليِّ شيء. من ذلك: فتَلت الحبلَ وغيرَه. والفَتيل: ما يكون في شِقِّ النَّواة كأنّه قد فتِل. قال:
يَجمع الجَيش ذا الألوفِ ويَغزُو  *** ثمَّ لا يرزَأ العدوَّ فَتِيلا([11])
ويقال: بل الفَتيل ما يُفتَل بين الإصبَعَين. والفَتَل: تباعُد الذِّراعين عن جنْبَيِ البعير، كأنَّهما لُوِيا لَيّا وفُتِلا حتى لُوِيا. قال طَرَفة:
لها عضُدانِ أفْتَلاَنِ كأنَّها  *** تمرُّ بسَلْمَىْ دالجٍ متشدِّدِ([12])
ومن أمثالهم: "فلان يَفْتِل في ذِرْوةِ فُلانٍ"، أي يدور من وراء خَديعته.
(فتن) الفاء والتاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على ابتلاء واختبار. من ذلك الفِتْنة. يقال: فتَنْتُ أفتِنُ فَتْناً. وفَتَنْتُ الذّهبَ بالنّار، إذا امتحنتَه. وهو مفتونٌ وفَتِين. والفَتَّان: الشَّيطان. ويقال: فتنه وأفْتَنَه. وأنكر الأصمعيُّ أفتنَ. وأنشُدوا في أفتِن:
لَئِنْ أفتنَتْني لَهْيَ بالأمسِ أفْتَنَت *** سعيداً فأضْحَى قد قَلى كلَّ مسلمِ([13])
ويقال: قلبٌ فاتن، أي مفتون. قال:
رخِيمُ الكلامِ قَطِيع القيامِ  *** أضْحَى فؤادِي به فاتِنا([14])
قال الخليل: الفَتْن: الإحراق. وشيءٌ فتين: أي مُحْرَق. ويقال للحَرَّة: فَتين، كأنَّ حجارتَها مُحرَقة.
ومما شذَّ عن هذا الأصل: الفِتَان: جِلدة الرَّحْل. وقولهم* العيش فَِتْنان([15]) ، أي لونان. وهذه يجوز أن تُحمل على القياس، لأنّه يقول:
* والعيش فَِتْنان فحلوٌ ومُرّْ([16]) *
ويمكن أن يُختَبَر ابنُ آدمَ بكلِّ واحدٍ منهما.
(فتي) الفاء والتاء والحرف المعتل أصلانِ: أحدهما يدلُّ على طَرَاوة وجِدّة، والآخرة على تبيين حكم.
الفَتيّ: الطَّرِيّ من الإبل، والفَتَى من الناس: واحد الفِتْيان. والفَتاء([17]) : الشباب، يقال فتىً بيِّن الفَتاء. قال:
إذا عاشَ الفتى مِائَتين عاماً  *** فقد ذهبَ البشاشةُ والفَتاءُ([18])
والأصل الآخر الفُتْيا. يقال: أفتى الفقيه في المسألةِ، إذا بيَّن حكمَها. واستفتَيت، إذا سألتَ عن الحكم، قال الله تعالى: ﴿يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللهُ يُفْتِيكُمْ في الكَلالَةِ﴾  [النساء 176]. ويقال منه فَتْوى وفُتْيا.
وإذا هُمِز خَرَج عن البابين جميعاً. يقال ما فَتِئْتُ وفَتَأتُ أذكرُه، أي مازِلت. قال الله تعالى: ﴿قَالُوا تَاللهِ تَفْتَؤُ تَذْكُرُ يُوسُفَ﴾  [يوسف 85]، أي لا تزالُ تَذكرُ.
---------------------
([1]) هو الأسحر الجعفي كما في اللسان (فتح).
([2]) رواية اللسان: "ألا من مبلغ عمرا رسولا".
([3]) الرجز للدهناء بنت مسحل زوج العجاج، كما في اللسان (فتخ، زعزع) .
([4]) يقال بفتح الراء وكسرها، والأشهر فيها الفتح.
([5]) للمسيب بن علس، ويروى للأعشى، انظر اللسان (فتر). وعجزه:
* وهجرتها ولججت في الهجر *
([6]) لرؤبة في ديوانه 107 واللسان (فتق). وقبله:
* يأوي إلى سفعاء كالثوب الخلق *
([7]) البيت بتمامه كما في ديوانه 149 واللسان (فتق، سكك):
ولا بد من جار يجير سبيلها  *** كما سلك السّكّيّ في الباب فيتق
          لكن في الديوان: "يجيز سبيلها كما جوز".
([8]) الحق أنه مثلث الفاء، كما في اللسان والقاموس.
([9]) هو ابن أبي مياس المرادي، كما في تاريخ الطبري (6: 87) في حوادث سنة 40.
([10]) رواية الطبري: "ولا قتل إلا دون قتل". وقبله:
ولم أر مهراً ساقه ذو سماحة *** كمهر قطام من فصيح وأعجم
ثلاثة آلاف وعبد وقينة  *** وضرب على بالحسام المصمم
([11]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي، يهجو النعمان بن المنذر، كما في الحيوان (4: 379) والأغاني  (9: 158). ونسب في الشعر والشعراء 112، 117 إلى النابغة في هجاء النعمان.
([12]) من معلقة طرفة.
([13]) البيت لأعشى همدان، وقيل لابن قيس الرقيات، كما في اللسان (فتن). وذكر أنه قيل في سعيد بن جبير، وبعده:
وألقى مصابيح القراءة واشترى  *** وصال الغواني بالكتاب المنمنم
([14]) وفي المجمل، "أمسى فؤادي به"، وذلك بعود الضمير في "به" إلى الكلام. ورواية اللسان: "أمسى فؤادي بها".
([15]) يقال بفتح الفاء وكسرها.
([16]) لعمرو بن أحمر الباهلي، في اللسان (فتن). وصدره:
* إما على نفسي وإما لها *
([17]) في الأصل: "والفتيان"، صوابه في المجمل.
([18]) للربيع بن ضبع الفزاري، كما في المعمرين للسجستاني 7 وأمالي القالي (3: 215) والخزانة (3: 306). وسيبويه (1: 106، 293) واللسان (فتا) وكذا جاءت روايته في المجمل. ويروى: "فقد ذهب اللذاذة"، و "فقد أودى المسرة".

ـ

##### Türkçe

(**باب الفاء والتاء وما يثلثهما**)

(**فـتح**) **الفاء** ve **التاء** ve **الحاء**; sahih bir asıldır; kapatmanın zıddına delâlet eder.
Denir: kapıyı ve başkasını **فتحاً** ile açtım. Sonra bu bina içindeki geri kalanların hepsi bunun üzerine taşınır. Şu hâlde **الفَتْح** ve **الفُِتاحة**: hüküm(dür). Ve Allah Teâlâ **الفاتح**’tır; yani hüküm veren. Şair([1]) **الفُِتاحة** hakkında dedi ki:
ألاَ أَبْلِغْ بني عوفٍ رسولاً  *** بأنِّي عن فتاحتكم غنيُّ([2])
Ve **الفَتح**: bir pınardan yahut başkasından çıkan sudur. Ve **الفَتْح**: zafer ve galebe. Ve **استفتحت**: yardım istedim (zafer istedim). Hadiste: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) muhacirlerin ve ensarın yoksullarıyla **يَستفتحُ** olduğu (onlarla zafer dilediği) vardır. Ve **فَواتحُ القُرآنِ**: sûrelerin evvelleridir. Ve **بابٌ فُتُحٌ**: yani geniş, açılmış.

(**فتخ**) **الفاء** ve **التاء** ve **الخاء**; sahih bir asıldır; şeyde bir yumuşaklığa delâlet eder.
Şu hâlde **الفَتَخ**: kuşun kanadında yumuşaklıktır. Ve **عُقابٌ فَتخاءُ**: uçuşunda kanadı kırıldığı zaman. Ve oturuşunda ayağının parmaklarını **فَتَخَ** etti; onları yumuşattığı zaman. Hadiste: “O (aleyhisselâm) secde ettiği zaman iki pazusunu iki yanından uzaklaştırırdı ve ayağının parmaklarını **فَتَخَ** ederdi.” Denir ki **الفَتَخ**: omuzun ve ayağın enidir.
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الفَتَخ**; **فَتَخة**’nin cem‘i; o, yüzük gibi takılan halka gibidir. Dedi ki:
* تسقطُ منه فَتَخِي في كُمِّي([3]) *

(**فتر**) **الفاء** ve **التاء** ve **الراء**; sahih bir asıldır; şeyde bir zayıflığa delâlet eder. Bundan: şey **فَتَر** eder, **يَفْتُر**; **فُتُوراً**. Ve **الطّرْف الفاتر**: keskin olmayan, yan bakışlı (şَزْر) olmayan. Ve şeyi **فَتَّرت** ettim ve onu **أفْتَرته** ettim. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ**﴾ [الزخرف 75] yani zayıflatılmaz.
Ve bu babdan şâz olanlardandır: **الفِتْر**; iki başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki (mesafe), ikisini açtığın zaman. Ve **فَِتْر**([4]): bir kadının adıdır; şu sözde:
* أصَرَمْتَ حَبْلَ الوُدِّ من فَِتْر([5]) *

(**فتش**) **الفاء** ve **التاء** ve **الشين**; bir tek kelimedir; bir şey hakkında araştırmaya delâlet eder. Dersin: **فتَشْت** **فَتْشاً**, ve **فتّشت** **تفتيشا**.

(**فتق**) **الفاء** ve **التاء** ve **القاف**; sahih bir asıldır; bir şeyde açılmaya delâlet eder. Bundan: şeyi **فتَقت**; **فتْقاً**. Ve **الفَتْق**: cemaat asâsını yarmak (birliği bozmak). Ve **الفَتْق**: sabah. Ve **أعوام الفَتَق**: bolluk yılları. Dedi ki:
*لم تَرْجُ رِسْلاً بعد أعوامِ الفَتَق([6]) *
Ve denir: ay **أفتَقَ** etti; buluttan bir **فَتق**’a rastladığı ve oradan doğduğu zaman. Ve kavim **أفْتَقَ** etti; bulut onlardan yarıldığı zaman.
**الأصمعيّ** dedi: **جملٌ فتيق**; semizliği yarılıp açıldığı (artıp kabardığı) zaman. Ve denir: **فَتِقَ** **يَفْتَق**; **فَتَقاً**. Ve **الفَيْتق**: marangoz; **الأعشى**’nın sözünde:
* في الباب فَيْتَقُ([7]) *

(**فتك**) **الفاء** ve **التاء** ve **الكاف**; bir kelimedir; zühd ve salâhın zıddına delâlet eder. Bundan **الفَتْك**; o, hıyanettir; o, **الفِتْك** de(dir)([8]). Denir: onunla **فتَكَ** etti: onu gizlice öldürdü. Hadiste: “İman, **الفَتْك**’in bağıdır.” Şair([9]) dedi ki:
لا مَهْرَ أغلَى من عليٍّ وإنْ غَلاَ *** ولا فَتْكَ إلاّ دُونَ فتكِ ابن مُلْجِم([10])

(**فتل**) **الفاء** ve **التاء** ve **اللام**; sahih bir asıldır; bir şeyi bükmeye delâlet eder. Bundan: ipi ve başkasını **فتَلت** ettim. Ve **الفَتيل**: çekirdeğin yarığında bulunan; sanki bükülmüş gibidir. Dedi ki:
يَجمع الجَيش ذا الألوفِ ويَغزُو  *** ثمَّ لا يرزَأ العدوَّ فَتِيلا([11])
Ve denir: bilakis **الفَتيل**, iki parmak arasında bükülen şeydir. Ve **الفَتَل**: devenin iki yanından iki kolun uzaklaşmasıdır; sanki ikisi bükülmüş, bükülmüş ve **فُتِلا** edilince bükülmüşlerdir. **طَرَفة** dedi ki:
لها عضُدانِ أفْتَلاَنِ كأنَّها  *** تمرُّ بسَلْمَىْ دالجٍ متشدِّدِ([12])
Ve onların mesellerindendir: “Falanca, falancanın hörgücünün tepesinde **يَفْتِل** eder”; yani onun aldatmasının arkasından dolaşır.

(**فتن**) **الفاء** ve **التاء** ve **النون**; sahih bir asıldır; belâya uğratma ve imtihana delâlet eder. Bundan **الفِتْنة**. Denir: **فتَنْتُ**; **أفتِنُ**; **فَتْناً**. Ve altını ateşle **فَتَنْتُ** ettim; onu imtihan ettiğim zaman. Ve o **مفتونٌ** ve **فَتِين**’dir. Ve **الفَتَّان**: şeytandır. Ve denir: onu **فتنه** etti ve onu **أفْتَنَه** etti. **الأصمعيُّ** **أفتنَ**’i inkâr etti. Ve **أفتِن** hakkında şu beyit okundu:
لَئِنْ أفتنَتْني لَهْيَ بالأمسِ أفْتَنَت *** سعيداً فأضْحَى قد قَلى كلَّ مسلمِ([13])
Ve denir: **قلبٌ فاتن**; yani **مفتون**. Dedi ki:
رخِيمُ الكلامِ قَطِيع القيامِ  *** أضْحَى فؤادِي به فاتِنا([14])
**الخليل** dedi: **الفَتْن**: yakmadır. Ve **شيءٌ فتين**: yani yakılmış. Ve **الحَرَّة**’ye **فَتين** denir; sanki taşları yakılmıştır.
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الفِتَان**: semer derisi. Ve onların sözü: * **العيش فَِتْنان**([15]) ; yani iki renk. Bu, kıyasa hamledilebilir; çünkü o şöyle der:
* والعيش فَِتْنان فحلوٌ ومُرّْ([16]) *
Ve Âdemoğlu bunların her biriyle imtihan edilebilir.

(**فتي**) **الفاء** ve **التاء** ve illetli harf; iki asıldır: birisi tazelik ve yeniliğe delâlet eder; diğeri hükmü açıklamaya.
**الفَتيّ**: develerden taze olan. Ve insanlardan **الفَتَى**: **الفِتْيان**’ın biridir. Ve **الفَتاء**([17]): gençlik; denir: gençliği açık olan delikanlı. Dedi ki:
إذا عاشَ الفتى مِائَتين عاماً  *** فقد ذهبَ البشاشةُ والفَتاءُ([18])
Ve diğer asıl **الفُتْيا**’dır. Denir: fakih meselede **أفتى** etti; onun hükmünü açıkladığı zaman. Ve **استفتَيت**; hükmü sorduğum zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللهُ يُفْتِيكُمْ في الكَلالَةِ**﴾ [النساء 176]. Ve ondan **فَتْوى** ve **فُتْيا** denir.
Ve hemzelendiği zaman iki babın hepsinden çıkar. Denir: **ما فَتِئْتُ** ve **فَتَأتُ** onu anarım; yani devam ettim. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**قَالُوا تَاللهِ تَفْتَؤُ تَذْكُرُ يُوسُفَ**﴾ [يوسف 85]; yani onu anmayı sürdürürsün.

---------------------
([1]) O, **الأسحر الجعفي**’dir; **اللسان**’da (**فتح**)’ta olduğu gibi.
([2]) **اللسان** rivayeti: “ألا من مبلغ عمرا رسولا”.
([3]) Recez, **الدهناء بنت مسحل**’indir; **العجاج**’ın eşi; **اللسان**’da (**فتخ**، **زعزع**)’da olduğu gibi.
([4]) **الراء**’ın fethi ve kesriyle söylenir; onda en meşhur olan fetihtir.
([5]) **المسيب بن علس**’indir; **الأعشى**’ya da rivayet edilir; **اللسان** (**فتر**)’e bak. Ve onun ikinci mısraı:
* وهجرتها ولججت في الهجر *
([6]) **رؤبة**’nindir; divanında 107 ve **اللسان** (**فتق**)’ta. Ondan önce:
* يأوي إلى سفعاء كالثوب الخلق *
([7]) Beyit tamamıyla divanında 149 ve **اللسان** (**فتق**، **سكك**)’ta olduğu gibidir:
ولا بد من جار يجير سبيلها  *** كما سلك السّكّيّ في الباب فيتق
Lâkin divanda: “يجيز سبيلها كما جوز”.
([8]) Hakikat şu ki o, **الفاء**’ın teslîsidir; **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu gibi.
([9]) O, **ابن أبي مياس المرادي**’dir; **تاريخ الطبري** (6: 87)’de 40 yılı olaylarında olduğu gibi.
([10]) **الطبري** rivayeti: “ولا قتل إلا دون قتل”. Ondan önce:
ولم أر مهراً ساقه ذو سماحة *** كمهر قطام من فصيح وأعجم
ثلاثة آلاف وعبد وقينة  *** وضرب على بالحسام المصمم
([11]) **عبد القيس بن خفاف البرجمي**’nindir; **النعمان بن المنذر**’i hicveder; **الحيوان** (4: 379) ve **الأغاني** (9: 158)’de olduğu gibi. **الشعر والشعراء** 112, 117’de **النابغة**’ya, **النعمان**’ı hicvinde nisbet edilmiştir.
([12]) **طرفة**’nin muallakasındandır.
([13]) Beyit **أعشى همدان**’ındır; **ابن قيس الرقيات**’ın olduğu da söylenmiştir; **اللسان** (**فتن**)’de olduğu gibi. Ve onun **سعيد بن جبير** hakkında söylendiği zikredildi; ondan sonra:
وألقى مصابيح القراءة واشترى  *** وصال الغواني بالكتاب المنمنم
([14]) Ve **المجمل**’de: “أمسى فؤادي به”; bu, “به”deki zamirin “الكلام”a dönmesi iledir. **اللسان** rivayeti: “أمسى فؤادي بها”.
([15]) **الفاء**’ın fethi ve kesriyle söylenir.
([16]) **عمرو بن أحمر الباهلي**’nindir; **اللسان** (**فتن**)’de. Ve onun ilk mısraı:
* إما على نفسي وإما لها *
([17]) Asılda: “والفتيان”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([18]) **الربيع بن ضبع الفزاري**’nindir; **المعمرين** (السجستاني) 7 ve **أمالي القالي** (3: 215) ve **الخزانة** (3: 306)’da olduğu gibi. Ve **سيبويه** (1: 106، 293) ve **اللسان** (**فتا**)’da; rivayeti **المجمل**’de de böyle gelmiştir. Ve şöyle rivayet edilir: “فقد ذهب اللذاذة”, ve “فقد أودى المسرة”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ت ر
أجد في نفسي فترة وفتوراً إذا سكن عن حدّته ولان بعد شدّته‏.‏
وتقول‏:‏ فلان علته كبره وعرته فتره‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فتر البرد والماء الحار وكان الماء حاراً ففترته‏.‏
وفتر العامل عن عمله‏:‏ قصر فيه‏.‏
وفتّره غيره‏.‏
وفتر السحاب إذا تحيّر لا يسير وتهيّأ للمطر‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ تأمّل خليلي هل ترى ضوء بارق يمانٍ مرته ريح نجد ففتّرا وامرأة فاترة الطرف وفتّرت من بصرها‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ تبسّمن عن غرّ الأقاحيّ في الثّرى وفتّرن من أبصار مضروجةٍ نجل واستفتر الفرس‏:‏ استجمّ‏.‏
ويقال‏:‏ فترت الشيء بفتري كما يقال‏:‏ شبرته بشبري‏.‏
وتقول‏:‏ الشمس لا تستر بأستار والأرض لا تفتر بأفتار‏.‏

##### Türkçe

ف ت ر
Kendi nefsimde, keskinliğinden durup sükûn bulduğu ve şiddetinden sonra yumuşadığı zaman bir **فترة** ve **فتوراً** bulurum.
Ve dersin ki: Falanı, yaşlılığı illetlendirdi ve ona bir **فتره** arız oldu.
Mecazdan: Soğuk ve sıcak su **فتر** etti; su sıcak idi de onu ben **ففترته** ettim.
Ve işçi, işinden **فتر** etti: onda kısalttı.
Ve onu başkası **فتّره** etti.
Ve bulut, yürümeyip şaşırdığı ve yağmura hazırlandığı zaman **فتر** eder.
İbn Mukbil dedi: İki dostum, düşünün; Yemenî bir şimşeğin ışığını görüyor musunuz? Necd rüzgârı onu geçirdi de onu **ففتّرا** etti. Ve bakışı **فاترة** olan bir kadın; ve gözünden **فتّرت**.
Zü’r-Rumme dedi: Toprakta ak pak papatyaların dişlerinden tebessüm ettiler; ve sürmeli, iri gözlerin bakışlarından **فتّرن** ettiler. Ve at **استفتر** etti: dinlendi.
Ve denilir: Şeyi, benim **فتري**m ile **فترت** ettim; denildiği gibi: onu benim **شبري**m ile **شبرته** ettim.
Ve dersin: Güneş örtülerle örtülmez; yer de **بأفتار** ile **تفتر** edilmez.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَتْرَةُ: الانكسار والضعف. وفَتَر الشيءُ والحرّ وفلان يَفْتُر ويَفْتِر فُتُوراً وفُتاراً: سكن بعد حدّة ولانَ بعد شدة؛ وفَتَّره الله تَفْتِيراً وفَتَّر هو؛ قال ساعدة بن جؤية الهذلي:
أُخِيلُ بَرْقاً متى حابٍ ه زَجَلٌ،
إِذا يُفَتِّرُ من تَوْماضِه حَلَجَا
يريد من سحاب
(* قوله« يريد من سحاب» أي فمتى بمعنى من، ويحتمل أن تكون بمعنى وسط، أو بمعنى في كما ذكره في مادة ح ل ج وقال هناك ويروى خلجا حاب. والزجل: صوت الرعد؛ وقول ابن مقبل يصف غيثاً) :
تَأَمَّلْ خَليلي، هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارِقٍ
يَمانٍ، مَرَتْه ريحُ نَجْدٍ فَفَتَّرا؟
قال حماد الرواية: فتَّر أَي أَقام وسكن. وقال الأَصمعي: فَتَّر مَطَر وفَرغ ماؤُه وكَفَّ وتحيّر. والفَتَر: الضعف. وفَتَر جسمُه يَفْتِرُ فُتوراً: لانَتْ مفاصله وضعف. ويقال: أَجد في نفسي فَتْرةً، وهي كالضَّعفة. ويقال للشيخ: قد عَلَتْه كَبْرة وعَرَتْه فَتْرَة. وأفْتَرَه الداء: أَضعفه، وكذلك أَفْتَره السكر.
والفُتار: ابتداء النَّشْوة؛ عن أَبي حنيفة، وأَنشد للأَخطل: وتَجَرَّدَتْ بعد الهَدير، وصَرَّحَتْ
صَهْباء، ترمي شَرْبَها بفُتارِ
وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، نهى عن كل مُسْكر ومُفَتِّرٍ؛ فالمسكر الذي يزيل العقل إِذا شُرب، والمُفَتِّر الذي يُفَتِّر الجسد إِذا شُرب أَي يحمي الجسد ويصيِّر فيه فُتُوراً؛ فإِما أَن يكون أَفْتَره بمعنى فَتَّره أَي جعله فاتراً، وإِما أَن يكون أَفْتَرَ الشرابُ إِذا فَتَرَ شاربُه كأَقْطَفَ إِذا قَطَفَتْ دابتُه.
وماءٌ فاترٌ: بين الحار والبارد. وفَتَرَ الماءُ: سكن حرّه. وماء فاتورٌ: فاتر. وطَرْف فاتِرٌ: فيه فُتور وسُجُوّ ليس بحادّ النظر. ابن الأَعرابي: أَفْتَر الرجلُ، فهو مُفْتِرٌ إِذا ضعفت جفونه فانكسر طَرْفه. الجوهري: طَرْف فاتر إِذا لم يكن حديداً. والفِتْر: ما بين طرف الإِبهام وطرف المُشيرة. وقيل: ما بين الإِبهام والسبابة. الجوهري: الفِتْرُ ما بين طرف السَّبَّابة والإِبهام إِذا فتحتهما. وفَتَر الشيءَ: قدّره وكاله بِفتْرِه، كشَبَره: كاله بِشبْره. والفَتْرَةُ: ما بين كل نَبِيَّيْنِ، وفي الصحاح: ما بين كل رسولين من رسل الله، عز وجل، من الزمان الذي انقطعت فيه الرسالة. وفي الحديث: فَتْرَةَ ما بين عيسى ومحمد، عليهما الصلاة والسلام. وفي حديث ابن مسعود،رضي الله عنه: أَنه مرض فبكى فقال: إِنما أَبكي لأَنه أَصابني على حال فَتْرة ولم يصبني على
حال اجتهاد أَي في حال سكون وتقليل من العبادات والمجاهدات. وفَتْرٌ وفِتْرٌ: اسم امرأَة؛ قال المسيب بن علس ويروى للأَعشى: أَصَرَمْتَ حبل الوَصْلِ من فَتْرِ،
وهَجَرْتَها ولَجَحْتَ في الهجرِ
وسَمِعْتَ حَلْفتها التي حَلَفَتْ،
إِن كان سَمْعُك غير ذي وَقْر
قال ابن بري: المشهور عند الرواة من فتر، بفتح الفاء، وذكر بعضهم أَنها قد تكسر ولكن الأَشهر فيها الفتح. وصرمتَ: قطعتَ. والحبل: الوصل. والوَقْر: الثقل في الأُذن. يقال منه: وَقِرَتْ أُذنُه تَوْقَرُ وَقْراً ووَقَرَتْ تَوْقِرُ أَيضاً، وجواب إِن الشرطية أَغنى عنه ما تقدم تقديره: إِن لم يكن بك صمم فقد سمعت حلفتها.
أَبو زيد: الفُتْر النَّبِيَّة، وهو الذي يُعْمل من خُوص يُنخل عليه الدقيق كالسُّفْرة.

##### Türkçe

**الفَتْرَةُ**: kırılma ve zayıflık. Ve şey, sıcak ve falan **فَتَر** eder; **يَفْتُر** ve **يَفْتِر** (diye gelir) **فُتُوراً** ve **فُتاراً**: keskinlikten sonra sakinleşti ve şiddetten sonra yumuşadı; ve Allah onu **فَتَّره** (yani) **تَفْتِيراً**; ve o da **فَتَّر** etti; Saʿide b. Cüʾye el-Hüzelî dedi:
أُخِيلُ بَرْقاً متى حابٍ ه زَجَلٌ،
إِذا يُفَتِّرُ من تَوْماضِه حَلَجَا
“Buluttan” demek ister.

(* “**يريد من سحاب**” sözü: yani **متى** “**من**” mânâsınadır; ve “orta” mânâsına olması da muhtemeldir, yahut **ح ل ج** maddesinde zikrettiği gibi “**في**” mânâsına; ve orada “**ويروى خلجا حاب**” dedi. Ve **الزجل**: gök gürültüsünün sesi; ve İbn Mukbil’in bir yağmuru vasfederek sözü):
تَأَمَّلْ خَليلي، هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارِقٍ
يَمانٍ، مَرَتْه ريحُ نَجْدٍ فَفَتَّرا؟
Hammâd rivayeti dedi: **فتَّر** yani ikamet etti ve sakinleşti. Ve el-Asmaʿî dedi: **فَتَّر** yağmur (yani) suyu boşaldı, kesildi ve şaşırdı. Ve **الفَتَر**: zayıflık. Ve bedeni **فَتَر** eder, **يَفْتِرُ فُتوراً**: eklemleri yumuşadı ve zayıfladı. Ve denir: nefsimde bir **فَتْرةً** buluyorum; o da zayıflık gibidir. Ve ihtiyara denir: üzerine bir **كَبْرة** yükseldi ve ona bir **فَتْرَة** arız oldu. Hastalık onu **أفْتَرَه**: onu zayıflattı; sarhoşluk da onu **أَفْتَره** böyledir.

Ve **الفُتار**: neşvenin başlangıcı; Ebû Hanîfe’den. Ve el-Ahtal için inşad etti:
وتَجَرَّدَتْ بعد الهَدير، وصَرَّحَتْ
صَهْباء، ترمي شَرْبَها بفُتارِ
Ve hadiste: onun, صلى الله عليه وسلم, her **مُسْكر** ve **مُفَتِّرٍ**den nehyettiği (gelmiştir); artık **المسكر**: içildiğinde aklı gideren şeydir; ve **المُفَتِّر**: içildiğinde bedeni **يُفَتِّر** eden şeydir; yani bedeni ısıtır ve onda bir **فُتُوراً** meydana getirir; artık ya **أَفْتَره** “**فَتَّره**” mânâsınadır, yani onu **فاتراً** kıldı; yahut içki **أَفْتَرَ** eder, yani içeni **فَتَرَ** ederse; tıpkı **أَقْطَفَ** (denmesi) gibi, biniti **قَطَفَتْ** ederse.

Ve **ماءٌ فاترٌ**: sıcak ile soğuk arasındadır. Ve su **فَتَرَ** etti: sıcağı sakinleşti. Ve **ماء فاتورٌ**: **فاتر**dir. Ve **طَرْف فاتِرٌ**: onda **فُتور** ve **سُجُوّ** vardır; bakışı keskin değildir. İbnü’l-Aʿrâbî: adam **أَفْتَر** etti; artık o **مُفْتِرٌ**dir; göz kapakları zayıfladığında ve bakışı kırıldığında. el-Cevherî: **طَرْف فاتر**: keskin olmadığında. Ve **الفِتْر**: başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki şeydir. Ve denildi: başparmak ile şehadet parmağı arasındaki şeydir. el-Cevherî: **الفِتْرُ**: ikisini açtığında şehadet parmağının ucu ile başparmak arasındaki şeydir. Ve şeyi **فَتَر** etti: onu takdir etti ve **بِفتْرِه** ile ölçtü; tıpkı onu **شَبَره** etmesi gibi: onu **بِشبْره** ile ölçtü. Ve **الفَتْرَةُ**: her iki peygamber arasındaki şeydir; ve **الصحاح**’ta: Allah’ın, عز وجل, elçilerinden her iki resul arasındaki, risaletin kesildiği zamandan olan şey. Ve hadiste: Îsâ ile Muhammed, عليهما الصلاة والسلام, arasındaki **فَتْرَةَ**. Ve İbn Mesʿûd’un, رضي الله عنه, hadisinde: hastalandığı ve ağladığı; sonra dedi: ancak ağlıyorum; çünkü bana bir **فَتْرة** hâlinde isabet etti, bir **اجتهاد** hâlinde isabet etmedi; yani sükûn hâlinde ve ibadetler ile mücâhedelerden azaltma hâlinde.

Ve **فَتْرٌ** ve **فِتْرٌ**: bir kadının adıdır; el-Müseyyeb b. ʿAls dedi; ve el-Aʿşâ’ya da rivayet olunur:
أَصَرَمْتَ حبل الوَصْلِ من فَتْرِ،
وهَجَرْتَها ولَجَحْتَ في الهجرِ
وسَمِعْتَ حَلْفتها التي حَلَفَتْ،
إِن كان سَمْعُك غير ذي وَقْر
İbn Berrî dedi: râviler yanında meşhur olan, **فتر**’dendir; fânın fethasıyladır; ve bazısı onun kesredilebileceğini zikretti, fakat onda en meşhur olan fetha’dır. Ve **صرمتَ**: kestin. Ve **الحبل**: vuslattır. Ve **الوَقْر**: kulakta ağırlıktır. Ondan denir: kulağı **وَقِرَتْ**; **تَوْقَرُ وَقْراً**; ve **وَقَرَتْ تَوْقِرُ** da (denir). Yani; ve şart edatı olan **إِن**’in cevabını, daha önce geçen şey onun takdirinden müstağni kıldı: “Eğer sende sağırlık yoksa, onun yeminini işittin.”

Ebû Zeyd: **الفُتْر**: **النَّبِيَّة**dir; o, hurma yaprağı lifinden yapılan; üzerine unun elendiği; sofra gibi olan şeydir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ت ر * * الفَتْرَةُ * الانكسار والضعف وقد * فَتَر * الحَرُّ وغيره من باب دخل و * فَتَّرَهُ * الله * تَفْتِيرا * و * الفَتْرَةُ * ما بين الرسولين من رُسل الله عز وجل وطرف * فَاتِرٌ * إذا لم يكُن حديدا و * الفِتْرُ * بوزن الفِطر ما بين الإبهام والسُّبابة إذا فتحتهما

##### Türkçe

* ف ت ر * * **الفَتْرَةُ** * kırılma ve zayıflıktır; ve sıcak ve başkası **فَتَر** (geldi) “**دخل**” bâbından. Ve Allah onu **فَتَّرَهُ** **تَفْتِيرا** (olarak gevşetti). Ve **الفَتْرَةُ**, Allah عز وجل’nin elçilerinden iki elçi arasındaki şeydir. Ve **فَاتِرٌ**: eğer keskin değilse. Ve **الفِتْرُ**, **الفِطر** vezninde, ikisini açtığında başparmak ile işaret parmağı arasındaki şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فتر الشيء، والحر، وفلان يفتر ويفتر، من حد نصر وضرب فتورا كقعود، وفتارا كغراب: سكن بعد حدة ولان بعد شدة. وقوله تعالى في وصف الملائكة: لا يفترون. أي لا يسكنون عن نشاطهم في العبادة. وفتره الله تعالى تفتيرا، وفتر هو. وفتر الماء: سكن حره، فهو فاتر بين الحار والبارد، وفاتور، كذلك. وفتر الشيء: كاله وقدره بفتره كما يقال: شبره، إذا كاله وقدرة بشبره. وفتر جسمه يفتر: فتورا: لانت مفاصله وضعف. والفتر، محركة: الضعف. ويقال: أجد في نفسي فترة، وهي كالضعفة. ويقال للشيخ: قد علته كبرة. وعرته فترة. والفتر العضل من اللحم. والفتر: مقدار معلوم من الطعام، هكذا في سائر النسخ، وهو مأخوذ من عبارة الصاغاني في التكملة وقد أخطأ المصنف في النقل، فإن العضل من اللحم هو الفأر بالهمز، كذا هو في نسخة التكملة مجودا بخط المصنف في مادة ف أ ر. ويدل له أيضا ما في اللسان: ويقال للحم المتن: فأر المتن، ويرابيع المتن، وكذا قوله: مقدار معلوم من الطعام هو الفأر، بالهمز، هكذا في التكملة مجودا بخط المصنف. وزاد بعده: وهو دخيل. ثم ذكر بعده فأر بلد بنواحي أرمينية. فإيراد المصنف إياهما في ف ت ر وهم لا يكاد ينتبه له كل أحد، فاعلم ذلك، ولا تغتر بآراء المقلدين. وأفتره الداء: أضعفه، وكذلك أفتره السكر. والفتار، كغراب: ابتداء النشوة، عن أبي حنيفة، وأنشد للأخطل:
  وتجردت بعد الهدير وصرحت                      صهباء ترمى شربها بفتـار وطرف فاتر: فيه فتور، ليس بحاد النظر، وقال الجوهري: إذا لم يكن حديدا. وقال ابن القطاع: فتر الطرف: انكسر نظره. وفي البصائر: الطرف الفاتر: الذي فيه ضعف مستحسن. والفتر، بالكسر: ما بين طرف الإبهام وطرف المشيرة، والجمع أفتار. وقال الجوهري: ما بين طرف السبابة والإبهام إذا فتحتهما. والفتر، بالضم: كالسفرة تعمل من الخوص ينخل عليها الدقيق، نقله الصاغاني ولم يغره، وهو قول أبي زيد. والفترة، بالفتح: ما بين كل نبيين، وفي الصحاح: ما بين كل رسولين من رسل الله عز وجل، من الزمان الذي انقطعت فيه الرسالة. والفترة: سمكة، إذا وطئتها أخذتك الرعدة في الرجلين حتى تعرق ، كالفتر، كقنب، هكذا نقله الصاغاني. قلت: وهي الرعادة، موجودة بنيل مصر. وعن ابن الأعرابي: أفتر الرجل فهو مفتر، إذا ضعف، هكذا في النسخ، والصواب: ضعفت جفونه فانكسر طرفه. وأفتر الشراب: فتر شاربه، كما يقال: أقطف الرجل، إذا قطفت دابته، وعليه يحمل الحديث: نهى عن كل مسكر ومفتر، فالمسكر: الذي يزيل العقل، والمفتر: الذي يفتر الجسد إذا شرب، أي يحمي الجسد ويصير فيه فتورا. ومنهم من قال: أفتره: بمعنى فتره، أي جعله فاترا. وفتر السحاب تفتيرا: تحير لا يسير وسكن وتهيأ للمطر، وهو مجاز. وقال الأصمعي: فتر: مطر وفرغ ماؤه وكف وتحير. وبه فسر قول ابن مقبل يصف سحابا:
  نأمل خليلي هل ترى ضوء بارق                      يمان مرته ريح نجد فـفـتـرا

  وقال حماد الراوية: فتر، أي أقام وسكن. واستفتر الفرس: استجر، هكذا في النسخ، والصواب: استجم، كما في الأساس، وهو مجاز. والتفتر: الدفتر، لغة بني أسد، كما نقله الفراء هنا، ذكره الصاغاني. وقد مر للمصنف في التاء مع الراء، وجعله هناك لغة مستقلة. وفتر، بالفتح: اسم امرأة، قال شيخنا: ذكر الفتح مستدرك، لأن إطلاقه نص فلا يحتاج إلى ذكره. قلت: إنما ذكره لبيان منشإ الوهم في كونه بالكسر، فذكره مشيرا إلى أن قوله ووهم الجوهري إنما هو ضبطه بالكسر. فلو لم يذكر الفتح كان يظن أن الوهم في كونه اسم امرأة، وليس كذلك، فظهر بذلك أن ذكر الفتح ليس بمستدرك على ما زعمه شيخنا. قال المسيب بن علس، ويروى للأعشى:
  أصرمت حبل الوصل من فتر                      وهجرتها ولججت في الهجر
  وسمعت حلفتها التي حلفـت                      إن كان سمعك غير ذي وقر هكذا أنشده ابن بري، وقال: المشهور عند الرواة من فتر، بفتح الفاء، وذكر بعضهم أنها قد تكسر، ولكن الأشهر فيها الفتح. قلت: فعلى ما قرره ابن بري لا وهم ينسب إلى الجوهري لأنه قد حكى الكسر. وفي التكملة: قال الجوهري: الفتر ما بين طرف السبابة والإبهام إذا فتحتهما. وأما قول الشاعر: أصرمت حبل الود من فتر. فهو اسم امرأة، ربط الجوهري الثاني إلى الأول؛ وضمه إياه إليه في قرن واحد يقتضي أن يكون الثاني بكسر الفاء كما هو عادته في تصنيفه، واسم المرأة فتر، بالفتح. انتهى. وقد يجاب عن هذا بأن الكسر محكى أيضا، كما نقله ابن بري، ومن حفظ حجة على من لم يحفظ. وظهر بما ذكره ابن بري والصاغاني أيضا توهين ما زعمه شيخنا تبعا للبدر القرافي أن منشأ الوهم في ضبط الجوهري إياه بالقلم بالكسر في قول الأعشى السابق، وذلك لا يعتد به، لاحتمال أنه تحريف، ولم يتعرض لضبطها بالقلم حتى يعتمد عليه ويتوجه التوهيم إليه، فتأمل. ومما يستدرك عليه: فتر البرد: سكن. وفتر العامل عن عمله: قصر فيه. وفتره غيره، وهو مجاز.

##### Türkçe

**فتر** şey, ve sıcak, ve falan **يفتر** ve **يفتر**; **نصر** ve **ضرب** bâbından: **فتورا** ( **قعود** gibi) ve **فتارا** ( **غراب** gibi): keskinlikten sonra duruldu ve şiddetten sonra yumuşadı. Ve Yüce Allah’ın melekleri vasfında sözü: **لا يفترون**; yani ibadetteki faaliyetlerinden dolayı sükûn etmezler. Ve Yüce Allah onu **تفتيرا** ile **فتره** etti; ve o da **فتر** oldu. Ve **فتر الماء**: harareti duruldu; o hâlde o, sıcak ile soğuk arasında **فاتر**dir; ve **فاتور** da, yine böyledir. Ve **فتر الشيء**: onu **بفتره** ile ölçtü ve takdir etti; tıpkı “**شبره**” denildiği gibi; onu kendi **شبره**siyle ölçtüğü ve takdir ettiği zaman. Ve **فتر جسمه يفتر**: **فتورا**: eklemleri yumuşadı ve zayıfladı. Ve **الفتر** (harekeli): zayıflıktır. Ve denilir: nefsimde bir **فترة** buluyorum; o da zayıflık gibidir. Ve ihtiyara denilir: ona bir **كبرة** ilişti. Ve ona bir **فترة** arız oldu. Ve **الفتر**: etten olan kas. Ve **الفتر**: yemekten bilinen bir miktar; bütün nüshalarda böyledir; ve bu, **الصاغاني**’nin **التكملة**’deki ibaresinden alınmıştır; musannif nakilde hata etmiştir; çünkü etten olan kas, hemzeli olarak **الفأر**dır; **التكملة** nüshasında, musannifin hattıyla, **ف أ ر** maddesinde böylece iyice düzeltilmiş olarak böyledir. Ve buna, **اللسان**’daki şu da delâlet eder: ve denilir: sırt eti için: **فأر المتن** ve **يرابيع المتن**. Yine, “yemekten bilinen bir miktar” sözü de hemzeli olarak **الفأر**dır; **التكملة**’de musannifin hattıyla böylece iyice düzeltilmiş olarak böyledir. Sonrasına şunu ekledi: ve o, dâhildir. Sonra onun ardından **فأر بلد**’i, Ermeniye havalilerinde, zikretti. Musannifin ikisini **ف ت ر**’de getirmesi bir vehimdir; neredeyse her bir kimse ona dikkat etmez; öyleyse bunu bil; ve taklitçilerin görüşlerine aldanma. Ve hastalık onu **أفتره** etti: onu zayıflattı; ve yine sarhoşluk onu **أفتره** eder. Ve **الفتار** ( **غراب** gibi): neşenin başlangıcıdır; Ebû Hanîfe’den. Ve **الأخطل**’a ait olarak şu şiir okundu:
  وتجردت بعد الهدير وصرحت                      صهباء ترمى شربها بفتـار

Ve **طرف فاتر**: onda **فتور** vardır; bakışı keskin değildir. Ve **الجوهري** dedi: keskin olmadığı zaman. Ve **ابن القطاع** dedi: **فتر الطرف**: bakışı kırıldı. Ve **البصائر**’de: **الطرف الفاتر**: içinde beğenilen bir zayıflık bulunan (göz)dür. Ve **الفتر** (kesre ile): başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki şeydir; çoğulu **أفتار**dır. Ve **الجوهري** dedi: ikisini açtığın zaman, işaret parmağı ucu ile başparmak ucu arasındaki şey. Ve **الفتر** (damme ile): hurma yaprağından yapılan, üzerinde unun elendiği, sofra gibi bir şeydir; **الصاغاني** onu nakletti ve onu aldatmadı; ve bu, Ebû Zeyd’in sözüdür. Ve **الفترة** (fetha ile): her iki peygamber arasındaki şeydir. Ve **الصحاح**’ta: Allah عز وجل’in elçilerinden her iki resul arasındaki şey; risaletin kesildiği zamandan olan (süre). Ve **الفترة**: bir balıktır; ona bastığın zaman, bacaklarda titreme seni yakalar; ta ki terleyesin; **الفتر** gibi, **قنب** gibi; **الصاغاني** onu böyle nakletti. Dedim: o, **الرعادة**dır; Mısır Nil’inde mevcuttur. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **أفتر الرجل فهو مفتر**; zayıfladığı zaman; nüshalarda böyle. Doğrusu: göz kapakları zayıfladı da bakışı kırıldı. Ve **أفتر الشراب**: içeni **فتر** etti; tıpkı “**أقطف الرجل**” denildiği gibi; biniti **قطفت** olduğu zaman. Ve bunun üzerine hadis hamledilir: “Her **مسكر** ve **مفتر**den nehyetti.”; **المسكر**: aklı gideren şeydir; ve **المفتر**: içildiği zaman bedeni **يفتر** eden şeydir; yani bedeni ısıtır ve onda **فتور** meydana gelir. Ve onlardan kimi dedi: **أفتره**: **فتره** manasınadır; yani onu **فاترا** kıldı. Ve **فتر السحاب تفتيرا**: yürüyüp gitmez hâlde şaşırdı, duruldu ve yağmura hazırlandı; ve bu mecazdır. Ve **الأصمعي** dedi: **فتر**: yağmur yağdı, suyunu boşalttı, kesildi ve şaşırdı. Ve bununla, İbn Mukbil’in bir bulutu vasfederek söylediği sözü tefsir edildi:
  نأمل خليلي هل ترى ضوء بارق                      يمان مرته ريح نجد فـفـتـرا

Ve **حماد الراوية** dedi: **فتر**; yani ikamet etti ve duruldu. Ve **استفتر الفرس**: **استجر**; nüshalarda böyle. Doğrusu: **استجم**; **الأساس**’ta olduğu gibi; ve bu mecazdır. Ve **التفتر**: **الدفتر**dir; Benî Esed’in lügatidir; **الفراء** onu burada böyle nakletti; **الصاغاني** onu zikretti. Ve musannifin, **التاء** ile **الراء**’da geçmişti; ve onu orada müstakil bir lügat kıldı. Ve **فتر** (fetha ile): bir kadının adıdır. Şeyhimiz dedi: fethayı zikretmek müstedrektir; çünkü onun mutlak olarak kullanımı nasstır; o hâlde zikrine ihtiyaç yoktur. Dedim: onu ancak, kesre ile oluşu vehminin menşeini beyan için zikretti; ve onun “**الجوهري**’nin vehmi” sözünün ancak kesre ile ضبط etmesi olduğuna işaret ederek zikretti. Şayet fethayı zikretmeseydi, vehmin onun kadın adı oluşunda olduğu zannedilirdi; öyle değildir. Böylece, fethayı zikretmenin, şeyhimizin zannettiği üzere, müstedrek olmadığı ortaya çıktı. **المسيب بن علس** dedi; ve **الأعشى**’ya rivayet olunur:
  أصرمت حبل الوصل من فتر                      وهجرتها ولججت في الهجر
  وسمعت حلفتها التي حلفـت                      إن كان سمعك غير ذي وقر

İbn Berrî onu böyle inşad etti ve dedi: râviler yanında meşhur olan “**من فتر**”dir; **الفاء**’nın fethasıyla. Bazıları, onun kesrelenebileceğini zikretti; fakat onda daha meşhur olan fethadır. Dedim: İbn Berrî’nin takrir ettiği üzere, **الجوهري**’ye nispet edilen bir vehim yoktur; çünkü o, kesreyi de hikâye etmiştir. Ve **التكملة**’de: **الجوهري** dedi: **الفتر**: ikisini açtığın zaman işaret parmağı ucu ile başparmak ucu arasındaki şeydir. Şairin sözüne gelince: **أصرمت حبل الود من فتر**; o, bir kadının adıdır. **الجوهري** ikincisini birinciye bağladı; ve ikisini tek bir قرن içinde ona ilhak etmesi, ikincinin **الفاء**’sının kesre ile olmasını gerektirir; tasnifinde âdeti böyledir. Kadın adı ise **فتر**dir; fetha ile. Bitti. Buna şu şekilde cevap verilebilir: kesre de hikâye edilmiştir; İbn Berrî’nin naklettiği gibi. Ve hıfzeden, hıfz etmeyene karşı hüccettir. İbn Berrî’nin ve **الصاغاني**’nin zikrettikleriyle de, şeyhimizin, **البدر القرافي**’ye tâbi olarak, **الجوهري**’nin vehminin menşeinin, yukarıdaki **الأعشى** sözünde onu kalemle kesre ile ضبط etmesi olduğu iddiasının zayıflatılması ortaya çıktı; bu itibar edilmez; onun tahrif olması ihtimali vardır. Ve o, kalemle ضبطına temas etmedi ki ona dayanılıp ona yöneltilen tevhîm yönelsin; öyleyse düşün. Ve ona müstedrek olanlardandır: **فتر البرد**: duruldu. Ve **فتر العامل عن عمله**: onda kusur etti. Ve başkası onu **فتره** etti; ve bu mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَتَرَ
1 فَتَرَ ذ , aor. فَتُرَ and فَتِرَ , inf. n. فُتُورٌ and فُتَارٌ, [the latter is thus accord. to the M, and some copies of the K, and in the TA is said to be like غُرَابٌ, but in the CK and one MS. copy of the K I find it written فِتَار,] It (a thing, M, TA) remitted, or became allayed, or still, after vehemence; and became gentle after violence. (M, K, TA.) ― -b2- فَتَرَ عَنْ عَمَلِهِ, (Msb, TA,) aro. فَتُرَ , inf. n. فُتُورٌ, (Msb,) (tropical:) He remitted, flagged, or became remiss, or languid, in his work, or labour: (TA:) he remitted therein after vigour, or vehemence; became gentle therein after violence. (Msb.) ― -b3- Hence, (Msb,) فَتَرَ الحَرُّ, (S, O, Msb, TA,) aor. فَتُرَ , (S, O,) inf. n. فَتْرَةٌ (Msb) and فُتُورٌ, (S, O, Msb,) (tropical:) The heat remitted after vehemence; became gentle after violence: (Msb, TA:) the heat remitted, abated, or flagged; became languid and faint: and the verb is used in like manner of other things; (S;) for instance, of a price: (Fr, in TA, art. قط:) and of a man, signifying he was, or became, [languid, languid and faint, or] lax in the joints; (Ham p. 799;) [as also ↓ تفتّر, occurring in the K in art. ختر, &c.]. And فَتَرَ البَرْدُ (tropical:) The cold abated, or remitted; or became allayed. (TA.) ― -b4- And فَتَرَ المَآءُ [The water abated in heat so as to become tepid, or lukewarm, or between hot and cold; (see فَاتِرٌ;)] the water ceased to be hot. (M, K.) ― -b5- فَتَرَ جِسْمُهُ, (M, K,) aor. فَتُرَ , (M,) inf. n. فُتُورٌ, (M, K,) (assumed tropical:) His body became [languid; or] lax in the joints, and weak. (M, K.) ― -b6- And فَتَرَ الطَّرْفُ (assumed tropical:) The look of the eye, or eyes, became languishing, or languid; expl. by اِنْكَسَرَ نَظَرُهُ. (IKtt, TA.) [See طَرْفٌ فَاتِرٌ, below; and see also 4.] -A2- فَتَرَهُ He measured it by the فِتْر: (M, O, K:) like شَبَرَهُ “ he measured it by the شِبْر. ” (M, O.)

فتّرهُ
2 فتّرهُ ذ , inf. n. تَفْتِيرٌ, He made it (a thing, M, O) to remit, or become allayed or still, after vehemence; and to become gentle after violence. (M, O, * K.) ― -b2- (tropical:) He made him (a worker) to remit, flag, or become remiss, or languid. (TA.) ― -b3- فتّر اللّٰهُ الحَرَّ, inf. n. as above, (tropical:) God made the heat to remit after vehemence; to become gentle after violence: (Msb, TA:) made it to remit, abate, or flag; to become languid and faint. (S.) [And فتّر البَرْدَ (tropical:) He made the cold to remit, or become allayed. ― -b4- فتّر المَآءَ He made the water to abate in heat so as to become tepid. See 1.] ― -b5- فتّر جَسَدَهُ (assumed tropical:) It (beverage) heated his body, and made it to become languid, or lax in the joints, and weak; or, as some say, فتّرهُ and ↓ افترهُ both signify the same, i. e., it made him, or it, [a man's body,] to become languid, or lax in the joints, and weak: (TA:) or the latter, it (disease, M, K, and intoxication, M) rendered him weak, or faint: (M, K:) and افتر also signifies [without its objective complement's being expressed] it (beverage) rendered its drinker languid, or lax in the joints, and weak; (K;) or it may have this meaning. (O.) -A2- فتّر السَّحَابُ, inf. n. as above, (tropical:) The cloud continued motionless, and prepared to discharge rain: (Ibn-'Abbád, O, K:) or rained, and discharged all its water, and left off, and continued motionless: (As, TA:) or became motionless: so expl. by Hammád Er-Ráwiyeh, in the following verse of Ibn-Mukbil, describing rain, (T,) or a cloud: (TA:)
تَأَمَّلْ خَلِيلِى هَلْ تَرَى ضَوْءَ بَارِقٍ
يَمَانٍ مَرَتْهُ رِيحُ نَجْدٍ فَفَتَّرَا
[Look attentively, O my friend; dost thou see the light of a cloud emitting lightning from El-Yemen, from which the wind of Nejd has drawn rain, and which has then continued motionless?]. (T, TA.)

افتر
4 افتر ذ : see 2, where three significations are mentioned. -A2- Also, (assumed tropical:) His (a man's, T, O) eyelids became weak, so that his eyes, or sight, became languishing, or languid, or not sharp, (اِنْكَسَرَ طَرْفُهُ [see طَرْفٌ فَاتِرٌ, below]). (T, O, K.)

5 تَفَتَّرَ see 1, latter half.

استفتر
10 استفتر ذ , said of a horse, i. q. اِسْتَجَمَّ (tropical:) [i. e. He abstained from covering, so that his seminal fluid collected]: (A, TA:) in the copies of the K, [and in the O,] erroneously, اِسْتَجَرَّ. (TA.)

فُتْرٌ
فُتْرٌ ذ A نَبِيَّة, (O,) [i. e.] a thing like the سُفْرَة [q. v.] made of palm-leaves, upon which flour, or meal, is sifted. (Ibn-' Abbád, O, K.)

فِتْرٌ
فِتْرٌ ذ The space between the extremity of the thumb and that of the fore finger (S, O, Msb, K) when they are stretched out asunder (S, O, Msb, TA) in the usual manner [for measuring]: (Msb:) pl. أَفْتَارٌ. (TA.)

فَتَرٌ
فَتَرٌ ذ : see فَتْرَةٌ. ― -b2- الفَتَرُ expl. in the K as signifyfying “ the muscles, ” and also as signifying “ a certain well-known measure, or quantity, of wheat, ” is a mistake for الفَأْرُ, mentioned in both of these senses in art. فأر in the TS [and in the O]. (TA. [See art. فأر.])

فَتْرَةٌ
فَتْرَةٌ ذ Languor, or remissness; and weakness, feebleness, or faintness; (S, O;) an affection like a weakness, feebleness, or faintness: (T:) and ↓ فَتَرٌ also signifies weakness, feebleness, or faintness. (M, K.) One says, أَجِدُ فِى نَفْسِى فَتْرَةً I experience in myself an affection like a weakness, &c. (T.) ― -b2- An interval of time [between things: (S and K in art. وتر; &c.:) or] between any two prophets, (M, K,) or between two of God's apostles, (S, O, TA,) during which there is a cessation of the apostolic function: (TA:) or a cessation of the mission of apostles, and a state of effacement of the signs of their religion: so in the Kur v. 22. (Msb.) -A2- See also what next follows.

فِتَرٌّ
فِتَرٌّ ذ and ↓ فَتْرَةٌ A certain fish, (O, K,) speckled, and having upon it a blackness, (O,) such that when a man treads upon it, he is affected with a languor (in some copies of the K a tremour) in his legs, (O, K,) so that he becomes drowned, thus described by Ibn-' Abbád, (O,) or so that he sweats: (thus in copies of the K:) it is the رَعَّادَة [or torpedo], found in the Nile of Egypt. (TA.)

فُتَارٌ
فُتَارٌ ذ [A languor which is the] beginning of intoxication. (AHn, M, K.)

الفُتُورُ
الفُتُورُ ذ The soft and rising parts of the frogs of horses' hoofs. (Ibn-' Abbád, O.)

مَآءٌ فَاتِرٌ
مَآءٌ فَاتِرٌ ذ , (T, M, O, K,) and ↓ فَاتُورٌ, (M, K,) Water between hot and cold; lukewarm; tepid; (T, O;) water ceasing to be hot. (M, K.) ― -b2- طَرْفٌ فَاتِرٌ (assumed tropical:) An eye, or eyes, in which is a weakness that is deemed beautiful; (B, TA;) [i. e., languishing,] in which is languish, or languidness; (T;) not having a sharp look: (T, M, K;) or not sharp. (S, O.) [See 4.] ― -b3- مَشْىٌ فَاتِرٌ A weak walking. (O.)

فَاتُورٌ
فَاتُورٌ ذ : see the next preceding paragraph.

تَفْتَرٌ
تَفْتَرٌ ذ i. q. دَفْتَرٌ, (O, K,) in the dial. of the BenooAsad: (Fr, O, TA:) mentioned in this art. by Sgh [in the O]. (TA.)

مُقْتِرٌ
مُقْتِرٌ ذ , (so accord. to the O,) or مُفَتِّرٌ, (so in the L,) Beverage which renders languid the drinker; (O, L, TA;) or which heats the body, and occasions in it a languor, or laxity of the joints, and weakness: such beverage is prohibited. (L, TA.)

##### Türkçe

**فَتَرَ**
1 **فَتَرَ** **ذ** , muzâri‘ı **فَتُرَ** ve **فَتِرَ** , mastarı **فُتُورٌ** ve **فُتَارٌ**, [ikincisi, **M**’ye ve **K**’nin bazı nüshalarına göre böyledir; **TA**’da **غُرَابٌ** gibi olduğu söylenir; fakat **CK**’de ve **K**’nin bir yazma nüshasında onu **فِتَار** yazılmış buluyorum,] O (bir şey, **M**, **TA**) şiddetten sonra gevşedi, yahut yatıştı, yahut duruldu; ve sertlikten sonra yumuşak oldu. (**M**, **K**, **TA**.) ― -b2- **فَتَرَ عَنْ عَمَلِهِ**, (**Msb**, **TA**, ) muzâri‘ı **فَتُرَ** , mastarı **فُتُورٌ**, (**Msb**, ) (mecaz:) O, işinde yahut emeğinde gevşedi, sarktı, yahut ihmalkâr oldu, yahut bitkinleşti: (**TA**:) onda, kuvvetten yahut şiddetten sonra gevşedi; onda sertlikten sonra yumuşak oldu. (**Msb**.) ― -b3- Bundan dolayı, (**Msb**, ) **فَتَرَ الحَرُّ**, (**S**, **O**, **Msb**, **TA**, ) muzâri‘ı **فَتُرَ** , (**S**, **O**, ) mastarı **فَتْرَةٌ** (**Msb**) ve **فُتُورٌ**, (**S**, **O**, **Msb**, ) (mecaz:) Sıcak, şiddetten sonra gevşedi; sertlikten sonra yumuşak oldu: (**Msb**, **TA**:) sıcak gevşedi, azaldı, yahut sarktı; bitkin ve zayıf oldu: ve fiil başka şeyler hakkında da benzer şekilde kullanılır; (**S**;) meselâ bir fiyat hakkında: (**Fr**, **TA**’da, md. **قط**:) ve bir adam hakkında, onun [bitkin, bitkin ve zayıf, yahut] eklemlerinde gevşek olduğunu yahut olduğunu ifade eder; (**Ham** s. 799;) [aynı şekilde ↓ **تفتّر**, **K**’de md. **ختر**’de vb. geçen]. Ve **فَتَرَ البَرْدُ** (mecaz:) Soğuk azaldı, yahut gevşedi; yahut yatıştı. (**TA**.) ― -b4- Ve **فَتَرَ المَآءُ** [Su, sıcaklıkta azalıp ılık, yahut ılığa yakın, yahut sıcak ile soğuk arası oldu; (**فَاتِرٌ**’e bak);] su sıcak olmaktan çıktı. (**M**, **K**.) ― -b5- **فَتَرَ جِسْمُهُ**, (**M**, **K**, ) muzâri‘ı **فَتُرَ** , (**M**, ) mastarı **فُتُورٌ**, (**M**, **K**, ) (mecaz olduğu varsayılan:) Onun bedeni [bitkinleşti; yahut] eklemlerinde gevşekleşti ve zayıfladı. (**M**, **K**.) ― -b6- Ve **فَتَرَ الطَّرْفُ** (mecaz olduğu varsayılan:) Gözün yahut gözlerin bakışı süzgünleşti, yahut bitkinleşti; **اِنْكَسَرَ نَظَرُهُ** ile açıklanır. (**IKtt**, **TA**.) [Aşağıda **طَرْفٌ فَاتِرٌ**’e bak; ve ayrıca 4’e de bak.] -A2- **فَتَرَهُ** Onu **فِتْر** ile ölçtü: (**M**, **O**, **K**:) **شَبَرَهُ** “onu **شِبْر** ile ölçtü” gibi. (**M**, **O**.)

**فتّرهُ**
2 **فتّرهُ** **ذ** , mastarı **تَفْتِيرٌ**, O, onu (bir şeyi, **M**, **O**) şiddetten sonra gevşemeye, yahut yatışmaya yahut durulmaya; ve sertlikten sonra yumuşamaya sevk etti. (**M**, **O**, * **K**.) ― -b2- (mecaz:) O, onu (bir çalışanı) gevşetip sarkıttı, yahut ihmalkâr kıldı, yahut bitkinleştirdi. (**TA**.) ― -b3- **فتّر اللّٰهُ الحَرَّ**, mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) Allah sıcağı şiddetten sonra gevşetti; sertlikten sonra yumuşattı: (**Msb**, **TA**:) onu gevşetti, azalttı, yahut sarkıttı; bitkin ve zayıf kıldı. (**S**.) [Ve **فتّر البَرْدَ** (mecaz:) O, soğuğu gevşetti, yahut yatıştırdı. ― -b4- **فتّر المَآءَ** O, suyu sıcaklıkta azaltıp ılık yaptı. 1’e bak.] ― -b5- **فتّر جَسَدَهُ** (mecaz olduğu varsayılan:) O (içecek) onun bedenini ısıttı ve onu bitkinleşmeye, yahut eklemlerinde gevşemeye ve zayıflamaya sevk etti; yahut bazılarına göre, **فتّرهُ** ve ↓ **افترهُ** ikisi de aynı mânaya gelir, yani onu yahut onu [bir adamın bedenini] bitkinleşmeye, yahut eklemlerinde gevşemeye ve zayıflamaya sevk etti: (**TA**:) yahut ikincisi, o (hastalık, **M**, **K**, ve sarhoşluk, **M**) onu zayıf, yahut baygın kıldı: (**M**, **K**:) ve **افتر** ayrıca [mef‘ûlü zikredilmeksizin] o (içecek) içenini bitkin, yahut eklemlerinde gevşek ve zayıf kıldı mânasına da gelir; (**K**;) yahut bu mânaya gelebilir. (**O**.) -A2- **فتّر السَّحَابُ**, mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) Bulut hareketsiz kaldı ve yağmur boşaltmaya hazırlandı: (İbn-‘Abbâd, **O**, **K**:) yahut yağdı ve bütün suyunu boşalttı, sonra kesti ve hareketsiz kaldı: (**As**, **TA**:) yahut hareketsiz oldu: İbn-Mukbil’in aşağıdaki beytinde, yağmuru (**T**) yahut bir bulutu (**TA**) tasvir ederken, Hammâd Er-Râwiyeh tarafından böyle açıklanmıştır:
تَأَمَّلْ خَلِيلِى هَلْ تَرَى ضَوْءَ بَارِقٍ
يَمَانٍ مَرَتْهُ رِيحُ نَجْدٍ فَفَتَّرَا
[Dikkatle bak, ey dostum; Yemen’den şimşek çakan bir bulutun ışığını görüyor musun; Necd rüzgârı onun yağmurunu çekip almış ve sonra o hareketsiz kalmıştır?]. (**T**, **TA**.)

**افتر**
4 **افتر** **ذ** : 2’ye bak; orada üç mânâ zikredilmiştir. -A2- Ayrıca, (mecaz olduğu varsayılan:) Onun (bir adamın, **T**, **O**) göz kapakları zayıfladı; öyle ki gözleri yahut görmesi süzgünleşti, yahut bitkinleşti, yahut keskin olmadı, (**اِنْكَسَرَ طَرْفُهُ** [aşağıda **طَرْفٌ فَاتِرٌ**’e bak]). (**T**, **O**, **K**.)

5 **تَفَتَّرَ** 1’in ikinci yarısına bak.

**استفتر**
10 **استفتر** **ذ** , bir at hakkında söylenir, **اِسْتَجَمَّ** ile aynı mânadadır (mecaz:) [yani: aşmaktan kaçındı; böylece menîsi toplandı]: (**A**, **TA**:) **K** nüshalarında [ve **O**’da] yanlış olarak **اِسْتَجَرَّ**. (**TA**.)

**فُتْرٌ**
**فُتْرٌ** **ذ** **A نَبِيَّة**, (**O**, ) [yani] hurma yapraklarından yapılmış, üzerinde un yahut öğütülmüş şey elenen **سُفْرَة** [bk.] gibi bir şey. (İbn-‘Abbâd, **O**, **K**.)

**فِتْرٌ**
**فِتْرٌ** **ذ** Başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki mesafe (**S**, **O**, **Msb**, **K**) — ölçmede alışılmış tarz üzere (**)S**, **O**, **Msb**, **TA**) iki parmak birbirinden ayrılarak uzatıldığında: (**Msb**:) çoğulu **أَفْتَارٌ**. (**TA**.)

**فَتَرٌ**
**فَتَرٌ** **ذ** : **فَتْرَةٌ**’ye bak. ― -b2- **الفَتَرُ**’ün **K**’de “kaslar” mânasında ve ayrıca “buğdayın bilinen bir ölçüsü yahut miktarı” mânasında açıklanması, her iki mânada da **TS**’de [ve **O**’da] md. **فأر**’de zikredilen **الفَأْرُ** için bir yanlıştır. (**TA**. [md. **فأر**’e bak.])

**فَتْرَةٌ**
**فَتْرَةٌ** **ذ** Bitkinlik yahut gevşeklik; ve zayıflık, güçsüzlük yahut baygınlık; (**S**, **O**;) zayıflık vb. gibi bir hâl: (**T**:) ve ↓ **فَتَرٌ** de zayıflık, güçsüzlük yahut baygınlık mânasına gelir. (**M**, **K**.) Şöyle denir: **أَجِدُ فِى نَفْسِى فَتْرَةً** “Kendimde zayıflık vb. gibi bir hâl buluyorum.” (**T**.) ― -b2- Zaman aralığı [şeyler arasında: (**S** ve **K** md. **وتر**’de; vb.:) yahut] herhangi iki peygamber arasında, (**M**, **K**, ) yahut Allah’ın iki resulü arasında, (**S**, **O**, **TA**, ) bu süre içinde risalet vazifesinin kesilmesi: (**TA**:) yahut resullerin gönderilmesinin kesilmesi ve dinlerinin alâmetlerinin silinip kaybolması hâli: Kur’ân’da 22. âyette böyledir. (**Msb**.) -A2- Ayrıca hemen ardından gelen şeye de bak.

**فِتَرٌّ**
**فِتَرٌّ** **ذ** ve ↓ **فَتْرَةٌ** Benekli, üzerinde bir karalık bulunan belirli bir balık, (**O**, **K**, ) öyle ki bir adam onun üzerine bastığında bacaklarında bir bitkinlik ( **K**’nin bazı nüshalarında bir titreme) meydana gelir, (**O**, **K**, ) böylece boğulur; İbn-‘Abbâd tarafından böyle vasfedilmiştir, (**O**, ) yahut böylece terler: (**K** nüshalarında böyledir:) Mısır’ın Nil’inde bulunan **رَعَّادَة**’dir [yahut torpido]. (**TA**.)

**فُتَارٌ**
**فُتَارٌ** **ذ** [Bir bitkinlik ki o] sarhoşluğun başlangıcıdır. (**AHn**, **M**, **K**.)

**الفُتُورُ**
**الفُتُورُ** **ذ** Atların toynaklarındaki “kurbağa”ların yumuşak ve kabarık kısımları. (İbn-‘Abbâd, **O**.)

**مَآءٌ فَاتِرٌ**
**مَآءٌ فَاتِرٌ** **ذ** , (**T**, **M**, **O**, **K**, ) ve ↓ **فَاتُورٌ**, (**M**, **K**, ) sıcak ile soğuk arası su; ılık; (**)T**, **O**) sıcak olmaktan çıkmış su. (**M**, **K**.) ― -b2- **طَرْفٌ فَاتِرٌ** (mecaz olduğu varsayılan:) İçinde güzel sayılan bir zayıflık bulunan göz yahut gözler; (**B**, **TA**;) [yani süzgün,] içinde süzgünlük yahut bitkinlik bulunan; (**T**;) keskin bir bakışı olmayan: (**T**, **M**, **K**;) yahut keskin olmayan. (**S**, **O**.) [4’e bak.] ― -b3- **مَشْىٌ فَاتِرٌ** Zayıf bir yürüyüş. (**O**.)

**فَاتُورٌ**
**فَاتُورٌ** **ذ** : bir önceki paragrafa bak.

**تَفْتَرٌ**
**تَفْتَرٌ** **ذ** **دَفْتَرٌ** ile aynı mânadadır, (**O**, **K**, ) Benû-Esed lehçesinde: (**Fr**, **O**, **TA**:) bu maddede **Sgh** tarafından [**O**’da] zikredilmiştir. (**TA**.)

**مُقْتِرٌ**
**مُقْتِرٌ** **ذ** , (**O**’ya göre böyle,) yahut **مُفَتِّرٌ**, (**L**’de böyle,) içenini bitkin kılan içecek; (**O**, **L**, **TA**;) yahut bedeni ısıtan ve onda bir bitkinlik, yahut eklemlerde gevşeklik ve zayıflık meydana getiren: böyle içecek haram kılınmıştır. (**L**, **TA**.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَتَرَ
فَتَرَ I ,  U ( n. ac. فُتَاْر 24 ,  فُتُوْر 27 ),
a.  Remitted, bacame relaxed; slackened, flagged.

b.  ( n. ac. فَتْرَة 1t ,  فُتُوْر 27 ), Was abated, allayed.

c.  U ( n. ac. فُتُوْر 27 ) [ 'An ], Remitted, flagged in ( work ).

d.  Became languid, lax.

e.  Became tepid, lukewarm ( water ).

فَتَّرَ
فَتَّرَ II ,
a.  Weakened, relaxed.

b.  Allayed; made to cease.

c.  Cooled ( water ).

أَفْتَرَ
أَفْتَرَ IV ,
a.  see II (a) , ( b ), ( c ).

d.  Became weak ( sight ).

تَفَتَّرَ
تَفَتَّرَ V ,
a.  see I (a) , ( e ).

تَفَاْتَرَ
تَفَاْتَرَ VI ,
a.  Was languid, faint, lax.

اِسْتَفْتَرَ
اِسْتَفْتَرَ X ,
a.  Abstained ( horse ).

فَتْرَة
فَتْرَة 1t , ( pl. فَتَرَات ),
a.  Feebleness; languor, lassitude; remissness.

b.  Interval, interregnum.

c.  Torpedo, cramp-fish.

فِتْر
فِتْر 2 , ( pl. أَفْتَاْر 38 ),
a.  Span, space between the thumb & forefinger when extended.

فُتْر
فُتْر 3 ,
a.  Palm-mat.

فَتَر
فَتَر 4 ,
a.  Languor, weakness, faintness.

b.  Tendon, sinew, muscle.

فِتَرّ
فِتَرّ 12 ,
a.  see 1t (c) .

فَاْتِر
فَاْتِر 21 ,
a.  Lukewarm, tepid.

b.  Weak, languid.

فُتَاْر
فُتَاْر 24 ,
a.  Languor.

فُتُوْر
فُتُوْر 27 ,
a.  see 4 (a) .

b.  Lukewarmness, tepidness, tepidity.

فَاْتُوْر
فَاْتُوْر 40 ,
a.  see 21 (a) .

##### Türkçe

فَتَرَ
**فَتَرَ** I , U ( n. ac. **فُتَاْر** 24 , **فُتُوْر** 27 ),
a. Gevşedi, rahatladı; gevşekleşti, sarktı, zayıfladı.

b. ( n. ac. **فَتْرَة** 1t , **فُتُوْر** 27 ), Azaldı, yatıştı.

c. U ( n. ac. **فُتُوْر** 27 ) [ 'An ], (işte) gevşedi, zayıfladı.

d. Bitkinleşti, gevşekleşti.

e. Ilıklaştı, ılık oldu (su).

فَتَّرَ
**فَتَّرَ** II ,
a. Zayıflattı, gevşetti.

b. Yatıştırdı; sona erdirdi.

c. Soğuttu (su).

أَفْتَرَ
**أَفْتَرَ** IV ,
a. II (a), (b), (c)’ye bak.

d. Zayıfladı (görme).

تَفَتَّرَ
**تَفَتَّرَ** V ,
a. I (a), (e)’ye bak.

تَفَاْتَرَ
**تَفَاْتَرَ** VI ,
a. Bitkin oldu, baygın, gevşek oldu.

اِسْتَفْتَرَ
**اِسْتَفْتَرَ** X ,
a. (at) çekindi, geri durdu.

فَتْرَة
**فَتْرَة** 1t , ( pl. **فَتَرَات** ),
a. Zayıflık; bitkinlik, yorgunluk; gevşeklik.

b. Ara, fetret.

c. Torpido balığı, elektrikli vatoz.

فِتْر
**فِتْر** 2 , ( pl. **أَفْتَاْر** 38 ),
a. Başparmak ile işaret parmağı uzatıldığında aralarındaki açıklık, mesafe.

فُتْر
**فُتْر** 3 ,
a. Hurma yaprağı hasırı.

فَتَر
**فَتَر** 4 ,
a. Bitkinlik, zayıflık, baygınlık.

b. Kiriş, sinir, kas.

فِتَرّ
**فِتَرّ** 12 ,
a. 1t (c)’ye bak.

فَاْتِر
**فَاْتِر** 21 ,
a. Ilık, ılıkça.

b. Zayıf, bitkin.

فُتَاْر
**فُتَاْر** 24 ,
a. Bitkinlik.

فُتُوْر
**فُتُوْر** 27 ,
a. 4 (a)’ya bak.

b. Ilıklık, ılık olma, ılıklık derecesi.

فَاْتُوْر
**فَاْتُوْر** 40 ,
a. 21 (a)’ya bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فتر
فَتَرَ - يَفْتُرُ - فَتْرَة - فَتَّرَ - يُفَتِّرُ، فُتِّرَ - يُفَتَّرُ
فَتَرَ - يَفْتُرُ + الكائن أو الأمر: يضعف ويخمد ويقل حتى يتوقف عن العمل والفعل مدة زمنية قصيرة ثم يعاود الفعل
فَتْرَة: على وزن " فـَعلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " فَتَر - يَفْتُرُ  ": المدة الزمنية التي يتوقف فيها الفعل عن الاستمرار ثم يعاود، في أمر محدد مراد
فَتَّرَ - يُفَتِّرُ: على وزن " فَعَّلَ" من " فَتَرَ - يَفْتُرُ ": جعله " يَفْتُرُ " على وجه التكرار والشدة
فُتِّرَ - يُفَتَّرُ: مبني للمجهول من " فَتَرَ - يَفْتُرُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تراجع وتيرة الفعل باتجاه التوقف"، وهي:
خَبَا - يَخْبُوْ، خَمَدَ - يَخْمُدُ (خَمِدَ - يَخْمَدُ)، طَفِئَ - يَطْفَأُ، فَتَر - يَفْتُرُ، حَقِبَ - يَحْقَبُ، صَفَنَ - يَصْفِنُ

فتر - يفترون
 	﴿يسبحون الليل والنهار لا يفترون(20)﴾ الأنبياء
فترة
 ﴿ياأهل الكتاب قد جاءكم رسولنا يبين لكم على فترة من الرسل أن تقولوا ما جاءنا من بشير ولا نذير فقد جاءكم بشير ونذير والله على كل شيء قدير(19)﴾ المائدة
يُفَتَّرُ
 ﴿لا يُفَتَّرُ عنهم وهم فيه مبلسون(75)﴾ الزخرف
مختار الصحاح
● [فتر] ف ت ر: الفَتْرَةُ الانكسار والضعف وقد فَتَر الحَرُّ وغيره من باب دخل و فَتَّرَهُ الله تَفْتِيرا و الفَتْرَةُ ما بين الرسولين من رُسل الله عز وجل وطرف فَاتِرٌ إذا لم يكُن حديدا و الفِتْرُ بوزن الفِطر ما بين الإبهام والسُّبابة إذا فتحتهما
الراغب
فتر
- الفتور: سكون بعد حدة، ولين بعد شدة، وضعف بعد قوة. قال تعالى: }يا أهل الكتاب قد جاءكم رسولنا يبين لكم على فترة من الرسل﴿[المائدة/19]، أي: سكون حال عن مجيء رسول الله صلى الله عليه وسلم، وقوله:﴾لا يفترون{ [الأنبياء/20]، أي: لا يسكنون عن نشاطهم في العبادة. وروي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: (لكل عالم شرة، ولكل شرة فترة، فمن فتر إلى سنتي فقد نجا وإلا فقد هلك) (الحديث عن ابن عباس قال: كانت مولاة للنبي تصوم النهار وتقوم الليل، فقيل له: إنها تصوم النهار وتقوم الليل.
فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إن لكل عمل شرة، والشرة إلى فترة، فمن كانت فترته إلى سنتي فقد اهتدى، ومن كانت فترته إلى غير ذلك فقد ضل) أخرجه البزار ورجاله رجال الصحيح، وابن حبان وابن أبي عاصم. انظر: مجمع الزوائد 2/260؛ والترغيب والترهيب 1/46.
الشرة: النشاط) فقوله: (لكل شرة فترة) فإشارة إلى ما قيل: للباطل جولة ثم يضمحل، وللحق دولة لا تذل ولا تقل. وقوله: (من فتر إلى سنتي) أي: سكن إليها، والطرف الفاتر: فيه ضعف مستحسن، والفتر: ما بين طرف الإبهام وطرف السبابة، يقال: فترته بفتري، وشبرته بشبري.
ملخص اللسان:
1. فتر: الفَتْرَةُ: الانكسار والضعف.
2. وفَتَر الشيءُ والحرّ وفلان يَفْتُر  ويَفْتِر فُتُوراً وفُتاراً: سكن بعد حدّة ولانَ بعد شدة؛
3. نهى عن كل مُسْكر ومُفَتِّرٍ؛والمُفَتِّر الذي يُفَتِّر الجسد إِذا  شُرب أَي يحمي الجسد ويصيِّر فيه فُتُوراً؛
4. وماءٌ فاترٌ: بين الحار والبارد. وفَتَرَ الماءُ: سكن حرّه.
5. طَرْف فاتر إِذا لم يكن حديداً.
6. والفِتْر: ما بين طرف الإِبهام وطرف  المُشيرة. وقيل: ما بين الإِبهام والسبابة.
7. وفَتَر الشيءَ: قدّره وكاله  بِفتْرِه، كشَبَره: كاله بِشبْره.
8. والفَتْرَةُ: ما بين كل نَبِيَّيْنِ
لسان العرب
● - فتر: الفَتْرَةُ: الانكسار والضعف. وفَتَر الشيءُ والحرّ وفلان يَفْتُر  ويَفْتِر فُتُوراً وفُتاراً: سكن بعد حدّة ولانَ بعد شدة؛ وفَتَّره الله  تَفْتِيراً وفَتَّر هو؛ قال ساعدة بن جؤية الهذلي:  أُخِيلُ بَرْقاً متى حابٍ ه زَجَلٌ،  إِذا يُفَتِّرُ من تَوْماضِه حَلَجَا  يريد من سحاب  (* قوله« يريد من سحاب» أي فمتى بمعنى من، ويحتمل أن تكون  بمعنى وسط، أو بمعنى في كما ذكره في مادة ح ل ج وقال هناك ويروى خلجا  حاب. والزجل: صوت الرعد؛ وقول ابن مقبل يصف غيثاً) :  تَأَمَّلْ خَليلي، هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارِقٍ  يَمانٍ، مَرَتْه ريحُ نَجْدٍ فَفَتَّرا؟  قال حماد الرواية: فتَّر أَي أَقام وسكن. وقال الأَصمعي: فَتَّر مَطَر  وفَرغ ماؤُه وكَفَّ وتحيّر. والفَتَر: الضعف. وفَتَر جسمُه يَفْتِرُ  فُتوراً: لانَتْ مفاصله وضعف. ويقال: أَجد في نفسي فَتْرةً، وهي كالضَّعفة.  ويقال للشيخ: قد عَلَتْه كَبْرة وعَرَتْه فَتْرَة. وأفْتَرَه الداء:  أَضعفه، وكذلك أَفْتَره السكر.  والفُتار: ابتداء النَّشْوة؛ عن أَبي حنيفة، وأَنشد للأَخطل:  وتَجَرَّدَتْ بعد الهَدير، وصَرَّحَتْ  صَهْباء، ترمي شَرْبَها بفُتارِ  وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، نهى عن كل مُسْكر ومُفَتِّرٍ؛  فالمسكر الذي يزيل العقل إِذا شُرب، والمُفَتِّر الذي يُفَتِّر الجسد إِذا  شُرب أَي يحمي الجسد ويصيِّر فيه فُتُوراً؛ فإِما أَن يكون أَفْتَره  بمعنى فَتَّره أَي جعله فاتراً، وإِما أَن يكون أَفْتَرَ الشرابُ إِذا فَتَرَ  شاربُه كأَقْطَفَ إِذا قَطَفَتْ دابتُه.  وماءٌ فاترٌ: بين الحار والبارد. وفَتَرَ الماءُ: سكن حرّه. وماء  فاتورٌ: فاتر. وطَرْف فاتِرٌ: فيه فُتور وسُجُوّ ليس بحادّ النظر. ابن  الأَعرابي: أَفْتَر الرجلُ، فهو مُفْتِرٌ إِذا ضعفت جفونه فانكسر طَرْفه.  الجوهري: طَرْف فاتر إِذا لم يكن حديداً. والفِتْر: ما بين طرف الإِبهام وطرف  المُشيرة. وقيل: ما بين الإِبهام والسبابة. الجوهري: الفِتْرُ ما بين طرف  السَّبَّابة والإِبهام إِذا فتحتهما. وفَتَر الشيءَ: قدّره وكاله  بِفتْرِه، كشَبَره: كاله بِشبْره. والفَتْرَةُ: ما بين كل نَبِيَّيْنِ، وفي  الصحاح: ما بين كل رسولين من رسل الله، عز وجل، من الزمان الذي انقطعت فيه  الرسالة. وفي الحديث: فَتْرَةَ ما بين عيسى ومحمد، عليهما الصلاة والسلام. وفي  حديث ابن مسعود،رضي الله عنه: أَنه مرض فبكى فقال: إِنما أَبكي لأَنه  أَصابني على حال فَتْرة ولم يصبني على  حال اجتهاد أَي في حال سكون وتقليل من العبادات والمجاهدات.  وفَتْرٌ وفِتْرٌ: اسم امرأَة؛ قال المسيب بن علس ويروى للأَعشى:  أَصَرَمْتَ حبل الوَصْلِ من فَتْرِ،  وهَجَرْتَها ولَجَحْتَ في الهجرِ  وسَمِعْتَ حَلْفتها التي حَلَفَتْ،  إِن كان سَمْعُك غير ذي وَقْر  قال ابن بري: المشهور عند الرواة من فتر، بفتح الفاء، وذكر بعضهم أَنها  قد تكسر ولكن الأَشهر فيها الفتح. وصرمتَ: قطعتَ. والحبل: الوصل.  والوَقْر: الثقل في الأُذن. يقال منه: وَقِرَتْ أُذنُه تَوْقَرُ وَقْراً  ووَقَرَتْ تَوْقِرُ أَيضاً، وجواب إِن الشرطية أَغنى عنه ما تقدم تقديره: إِن لم  يكن بك صمم فقد سمعت حلفتها.  أَبو زيد: الفُتْر النَّبِيَّة، وهو الذي يُعْمل من خُوص يُنخل عليه  الدقيق كالسُّفْرة.
مقاييس اللغة:
(فتر) الفاء والتاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَعفٍ في الشَّيء. من ذلك: فَتَر الشّيءُ يَفْتُر فُتُوراً. والطّرْف الفاتر: الذي ليس بحديدٍ شَزْر. وفَتَّرت الشَّيءَ وأفْتَرته. قال الله تعالى:﴿لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ﴾ [الزخرف 75]، أي لا يُضْعَف.
ومما شذَّ عن هذا الباب: الفِتْر: ما بين طَرَف الإبهام وطرَف السبّابة إذا فتحتَهما. وفَِتْر([4]) : اسم امرأة، في قوله:
* أصَرَمْتَ حَبْلَ الوُدِّ من فَِتْر([5]) *
القاموس المحيط:
فَتَرَ يَفْتُرُ ويَفْتِرُ فُتُوراً وفُتاراً سَكَنَ بعدَ حِدَّةٍ، ولانَ بعدَ شِدَّةٍ. وفَتَّرَهُ تَفْتِيراً. وفَتَرَ الماءُ سَكَنَ حَرُّهُ فهو فاتِرٌ وفاتورٌ، الشيءَ كالَهُ بِفِتْرِهِ، جِسْمُهُ فُتُوراً لانَتْ مَفاصِلُهُ، وضَعُفَ. والفَتَرُ، محرَّكةً الضَّعْفُ، والعَضَلُ من اللَّحْمِ، ومقْدارٌ معلومٌ من الطعامِ. وأفْتَرَهُ الدَّاءُ أضْعَفَه. والفُتارُ، كغُرابٍ ابتداءُ النَّشْوَةِ. وطَرْفٌ فاتِرٌ ليسَ بِحادِّ النَّظَرِ.
والفِتْرُ، بالكسر: ما بَيْنَ طَرَفِ الإِبْهامِ وطَرَفِ المُشيرَةِ، وبالضم: كالسُّفْرَةِ من الخُوصِ، يُنْخَلُ عليها الدقيقُ.
والفَتْرَةُ: ما بَيْنَ كُلِّ نَبِيَّيْنِ، وسَمَكَةٌ إذا وطِئْتَها، أخَذَتْكَ فَتْرَةٌ في الرِّجْلَيْن حتى تَعْرَقَ، كالفِتَّرِ، كقِنَّبٍ.
وأفْتَرَ: ضَعُفَتْ جُفونُهُ، فانْكَسَرَ طَرْفُهُ، الشَّرابُ: فَتَرَ شارِبُهُ. وفَتَّرَ السَّحابُ تَفْتيراً: تَحَيَّرَ، وسَكَنَ، وتَهَيَّأ لِلمَطَرِ.
و استفتر الفَرَسُ: اسْتَجَرَّ. والتَّفْتَرُ: الدَّفْتَرُ. وفَتْرٌ، بالفتح: اسمُ امرأةٍ، ووَهِم الجوهريُّ.
تاج العروس:
ف - ت - ر
فَتَرَ الشيْءُ والحَرُّ وفُلانٌ يَفْتُر ويَفْتِرُ من حَدِّ نَصَرَ وضَرَبَ فُتُوراً كقُعُودٍ وفُتَاراً كغُرَاب : سَكَنَ بَعْدَ حِدَّةٍ ولاَنَ بَعْدَ شِدَّةٍ . وقولُه تعالَى في وَصْفِ المَلائكَةِ : لا يَفْتُرُونَ . أَي لا يَسْكُنُون عن نَشَاطِهم في العِبَادَة . وفَتَّرَهُ اللهُ تعالَى تَفْتِيراً وفَتَرَ هو . وفَتَرَ الماءُ : سَكَنَ حَرُّه فهو فاترٌ بَيْنَ الحارِّ والبَاردِ وفاتُورٌ كذلك . وفَتَرَ الشَّيْءَ : كَالَهُ وقَدَّرَهُ بفِتْرِه كما يُقَال : شَبَرَهُ إِذا كالَه وقَدَّرَةُ بشبْرِه . وفَتَرَ جِسْمُه يَفْتِرُ : فُتُوراً : لانَتْ مَفَاصلُه وضَعُفَ . والفَتَرُ محرّكَةً : الضَّعُفُ . ويُقَال : أَجِدُ في نَفْسِي فَتْرَةً وهي كالضَّعْفَة . ويُقَال للشَّيْخ : قد عَلَتْهُ كَبْرَةٌ . وعَرَتْه فَتْرَةٌ . والفتْرُ العَضَلُ من اللَّحْم . والفتْر : مِقْدَارٌ مَعْلُومٌ من الطَّعَام هكذا في سائر النُّسخ وهو مَأْخُوذٌ من عِبَارَة الصاغانيّ في التكملة وقد أَخْطَأَ المصنّف في النَّقْل فإِن العَضَلَ من اللَّحْم هو الفَأْرُ بالهَمْز كذا هو في نسخة التكملة مُجَّوداً بخَطّ المُصَنّف في مادَة ف أ ر . ويَدُلّ له أَيضاً ما في اللّسَان : ويقالُ للَحْمِ المَتْنِ : فَأْرُ المَتْنِ ويَرَابيعُ المَتْنِ وكذا قولُه : مقْدَارٌ معلُومٌ من الطَّعَام هو الفَأْرُ بالهَمْز هكذا في التكملة مُجَوَّداً بخطّ المصنّف . وزادَ بَعْدَه : وهو دَخِيل . ثم ذكرَ بعدَه فَأْرٌ بلدٌ بنواحي أَرْمِينيَة . فإِيرَادُ المصنّف إِياهما في ف ت ر وَهَمٌ لا يكاد يَنْتَبِه له كلُّ أَحَد فاعْلم ذلك ولا تَغْتَرّ بآراءِ المُقَلِّدينَ . وأَفْتَرَه الدَّاءُ : أَضْعَفَه وكذلك أَفْتَرَهُ السُّكْرُ . والفُتَارُ كغُرَاب : ابْتِدَاءُ النَّشْوَةِ عن أَبي حَنِيفَةَ وأَنشد للأَخْطَل :
وتَجَرَّدَتْ بعدَ الهَدِير وصَرَّحتْ ... صَهْباءُ تَرْمِى شَرْبَهَا بفُتَارِ وطَرْفٌ فاترٌ : فيه فُتُورٌ ليس بحادِّ النَّظَرِ وقال الجوهريّ : إِذا لم يَكُنْ حَدِيداً . وقال ابنُ القطّاع : فَتَرَ الطَّرْفُ : انْكَسَرَ نَظَرُه . وفي البصائر : الطَرْفُ الفاتِرُ : الذي فيه ضَعْفٌ مُسْتَحْسَنٌ . والفِتْرُ بالكَسْر : ما بَيْنَ طَرَف الإِبْهَام وطَرَفِ المُشيرَةِ والجَمْعُ أَفْتَارٌ . وقال الجوهريّ : ما بَيْنَ طَرَفِ السَّبّابَةِ والإِبْهَامِ إِذا فَتَحْتَهما . والفُتْرُ بالضَّمّ : كالسُّفْرَة تُعْمَلُ من الخُوص يُنْخَلُ عليها الدَّقِيقُ نقله الصاغانيّ ولم يَغْرُه وهو قَوْلُ أَبِي زيد . والفَتْرَةُ بالفَتْح : مَا بَيْنَ كُلّ نَبِيَّيْن وفي الصّحاح : ما بَيْنَ كلِّ رَسُولَيْن من رُسُل الله عَزَّ وجَلّ من الزَّمانِ الذي انقَطَعَتْ فيه الرِّسالَة . والفَتْرَةُ : سَمَكَةُ إِذا وَطِئْتَها أَخَذتْكَ الرِّعْدَةُ في الرِّجْلَيْن حَتَّى تَعْرَقَ كالفِتَّر كقِنَّب هكذا نَقَلَه الصاغانيّ . قلْتُ : وهي الرَّعّادَةُ موجودَةٌ بنِيل مصْرَ . وعن ابن الأَعرابِيّ : أَفْتَرَ الرجلُ فهو مُفْتِرٌ إِذا ضَعُفَ هكذا في النُّسخ والصَّواب : ضَعُفَتْ جُفُونُه فانْكَسَرَ طَرْفُه . وأَفْتَرَ الشَّرَابُ : فَتَرَ شارِبُهُ كما يُقَال : أَقْطَفَ الرَّجُلُ إِذا قَطَفَتْ دابَّتُه وعليه يُحْمَلُ الحَدِيثُ : نَهَى عن كُلِّ مُسْكِر ومُفَتِّر فالمُسْكِرُ : الذي يُزِيلُ العَقْلَ والمُفَتِّر : الذي يُفَتِّرُ الجَسَدَ إِذا شُرِب أَي يَحْمِي الجَسَدَ ويُصيِّرُ فيه فُتوراً . ومنهم من قال : أَفْتَرَهُ : بمعنَى فَتَّرَه أَي جَعَلَه فاتِراً . وفَتَّرَ السَّحابُ تَفْتِيراً : تَحَيَّرَ لا يَسِيرُ وسَكَنَ وتَهَيَّأَ للمَطَرِ وهو مَجاز . وقال الأَصمعيُّ : فَتَّرَ : مَطَرَ وفَرَغَ ماؤُه وكَفَّ وتَحَيَّرَ . وبه فُسِّر قولُ ابن مُقْبِل يَصِفُ سَحاباً :
نَأَمَّلْ خَلِيلِي هَلْ تَرى ضَوْءَ بارِقٍ ... يَمَانٍ مَرَتْهُ رِيحُ نَجْدٍ ففَتَّرَا
وقال حَمّادٌ الرَّاوِيةُ : فَتَّرَ أَي أَقامَ وسَكَنَ . واسْتَفْتَرَ الفَرسُ : اسْتَجَرّ هكذا في النُّسخ والصَّواب : اسْتَجَمَّ كما في الأَساس وهو مَجاز . والتَّفْتَرُ : الدَّفْتَرُ لُغَةُ بَني أَسَد كما نقله الفَرّاءُ هُنَا ذكره الصاغانِيّ . وقد مَرَّ للمُصَنّف في التاء مع الراءِ وجَعَلَهُ هُنَاك لُغَةً مستقلّة . وفَتْرُ بالفَتْح : اسمُ امْرَأَة قال شَيْخُنَا : ذِكْرُ الفَتْحِ مُسْتَدْرَك لأَنَّ إِطلاقَه نَصٌّ فلا يحتاج إِلى ذِكْره . قلتُ : إِنَّمَا ذَكَرَه لبَيَان مَنْشَإِ الوَهَم في كَوْنِه بالكَسْر فذَكَرُه مُشِيراً إِلى أَنَّ قَوْلَه ووَهِمَ الجوهريّ إِنّمَا هو ضَبْطِه بالكَسْر . فلو لَمْ يَذْكُرِ الفَتْحَ كان يُظَن أَنّ الوَهَمَ في كَوْنِه اسم امْرَأَة ولَيْسَ كذلك فظَهَرَ بذلك أَنَّ ذِكْرَ الفَتْح ليس بمُسْتَدْرَك على ما زَعَمه شَيْخُنَا . قال المُسِّيبُ بنُ عَلَس ويُرْوَى للأَعْشَى :
أَصْرَمْتَ حَبْلَ الوَصْلِ مِنْ فَتْرِ ... وهَجَرْتَها ولَجَجْتَ في الهَجْرِ
وسَمِعْتَ حَلْفَتَها التّي حَلفتْ ... إِنْ كَانَ سَمْعُك غَيْرَ ذي وَقْرِ هكذا أَنشَدَه ابنُ بَرِّيّ وقال : المَشْهُور عند الرُّوَاةِ من فَتْر بفتح الفاءِ وذَكَر بعضُهم أَنّها قد تُكْسَر ولكن الأَشْهَر فيها الفَتْح . قلتُ : فَعَلَى ما قَرَّرَه ابنُ بَرِّيّ لا وَهَمَ يُنْسَبُ إِلى الجَوْهَرِيّ لأَنّه قد حَكَى الكَسْرَ . وفي التكملة : قال الجَوْهَريّ : الفِتْرُ ما بَيْنَ طَرَفِ السَّبَّابَة والإِبْهَامِ إِذَا فَتحْتَهما . وأَمّا قَوْلُ الشاعِر : أَصَرَمْت حَبْلَ الوُدِّ مِنْ فِتْرِ . فهو اسمُ امرأَة رَبْطُ الجَوْهريِّ الثانِيَ إِلى الأَوّل ؛ وضَمُّه إِيّاه إِلَيْه في قَرَنٍ واحد يَقْتَضِي أَنْ يَكُونَ الثاني بكَسْرِ الفَاءِ كما هو عَادَتُه في تصنِيفه واسمُ المَرْأَة فتَرْ بالفَتْح . انتهى . وقد يُجابُ عن هذا بأَنَّ الكَسْرَ مَحْكىٌّ أَيضاً كما نقله ابنُ بَرّيّ ومَنْ حَفِظَ حُجَّةٌ على مَنْ لم يَحْفَظ . وظَهَرَ بما ذَكَرَه ابنُ بَرِّيّ والصاغَانِيّ أَيضاً تَوْهِينُ ما زَعَمه شَيْخُنا تَبَعاً للبَدْر القَرافِيّ أَنَّ مَنْشَأَ الوَهَمِ في ضَبْطِ الجوهَريّ إِيّاه بالقَلَم بالكسْرِ في قولِ الأَعْشَى السابِق وذلك لا يُعْتَدُّ به لاحْتِمَال أَنّه تَحْريفٌ ولم يَتَعَرَّضْ لِضَبْطِهَا بالقَلَمِ حتَّى يعْتَمَد عليه ويَتَوَجَّهَ التَّوْهِيمُ إِليه فتأَمّل . وممّا يُسْتَدْرَك عليه : فَتَرَ البَرْدُ : سَكَنَ . وفَتَرَ العامِلُ عن عَمَلِه : قَصَّرَ فيه . وفَتَّرَه غَيْرُه وهو مَجاز

##### Türkçe

فتر
**فَتَرَ** - **يَفْتُرُ** - **فَتْرَة** - **فَتَّرَ** - **يُفَتِّرُ**، **فُتِّرَ** - **يُفَتَّرُ**
**فَتَرَ** - **يَفْتُرُ** + varlık veya iş: zayıflar, söner ve azalır; ta ki kısa bir zaman müddetince iş ve fiilden duruncaya kadar; sonra fiile geri döner.
**فَتْرَة**: “**فـَعلة**” vezni üzere, “**فَتَر - يَفْتُرُ**”dan bir defalık için mef‘ûl mânasında fiil ismi: belirli, kastedilen bir işte, fiilin sürüp gitmekten durduğu, sonra geri döndüğü zaman müddeti.
**فَتَّرَ** - **يُفَتِّرُ**: “**فَعَّلَ**” vezni üzere, “**فَتَرَ - يَفْتُرُ**”dan: onu, tekrar ve şiddet üzere “**يَفْتُرُ**” kıldı.
**فُتِّرَ** - **يُفَتَّرُ**: “**فَتَرَ - يَفْتُرُ**”dan meçhul bina.
Ve lafız, “fiilin temposunun durmaya doğru gerilemesi” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**خَبَا - يَخْبُوْ**، **خَمَدَ - يَخْمُدُ** (**خَمِدَ - يَخْمَدُ**)، **طَفِئَ - يَطْفَأُ**، **فَتَر - يَفْتُرُ**، **حَقِبَ - يَحْقَبُ**، **صَفَنَ - يَصْفِنُ**

فتر - يفترون
 	﴿Geceyi ve gündüzü tesbih ederler; gevşemezler (20)﴾ الأنبياء
فترة
 ﴿Ey kitap ehli! Elçilerden bir **فَتْرَة** üzerine size elçimiz geldi; size açıklıyor; “Bize ne bir müjdeleyici geldi ne de bir uyarıcı” demeyesiniz diye. İşte size bir müjdeleyici ve bir uyarıcı geldi. Allah her şeye kadirdir (19)﴾ المائدة
**يُفَتَّرُ**
 ﴿Onlardan (azap) gevşetilmez; ve onlar onun içinde ümitsizliğe düşmüşlerdir (75)﴾ الزخرف
مختار الصحاح
● [فتر] ف ت ر: **الفَتْرَةُ** kırılma ve zayıflıktır. Ve sıcak ve başkası **فَتَر** etti; “girdi” babındandır. Ve Allah onu **فَتَّرَهُ**; **تَفْتِيراً**. Ve **الفَتْرَةُ**, Allah عز وجل’in elçilerinden iki elçi arasındaki şeydir. Ve **طَرْف فَاتِرٌ**, keskin olmadığında. Ve **الفِتْرُ**, **الفِطْر** vezninde: ikisini açtığında başparmak ile işaret parmağı arasındaki şeydir.
الراغب
فتر
- **الفتور**: keskinlikten sonra sükûn, şiddetten sonra yumuşaklık, kuvvetten sonra zayıflık. Yüce Allah dedi ki: }يا أهل الكتاب قد جاءكم رسولنا يبين لكم على فترة من الرسل﴿[المائدة/19]؛ yani: رسول الله صلى الله عليه وسلم’in gelişi hâlinden bir sükûn. Ve sözü:﴾لا يفترون{ [الأنبياء/20]؛ yani: ibadetteki faaliyetlerinden sükûn etmezler. Ve Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet olundu ki şöyle dedi: (Her âlim için bir **شرة** vardır; ve her **شرة** için bir **فترة** vardır; kim **فتر** edip sünnetime (dönerse) kurtulmuştur; yoksa helâk olmuştur) (hadis, İbn عباس’tan: Peygamber’in bir cariyesi vardı; gündüz oruç tutar, gece kalkardı. Ona denildi: O gündüz oruç tutuyor ve gece kalkıyor.
Bunun üzerine رسول الله صلى الله عليه وسلم dedi ki: (Her amel için bir **شرة** vardır; ve **الشرة** bir **فترة**ye (gider). Kimin **فترة**si sünnetime (dönük) olursa hidayete ermiştir; kimin **فترة**si bunun dışına olursa sapmıştır) Bazzâr rivayet etti; adamları sahihin adamlarıdır; ve İbn حبان ve İbn أبي عاصم. Bak: مجمع الزوائد 2/260; والترغيب والترهيب 1/46.
**الشرة**: نشاطtır) Şu sözü: (Her **شرة** için bir **فترة**) şu söylenene işarettir: bâtılın bir devresi vardır sonra yok olur; hakkın bir devleti vardır, zelil olmaz ve azalmaz. Ve sözü: (Kim **فتر** edip sünnetime (dönerse)) yani: ona sükûn etti. Ve **الطرف الفاتر**: içinde beğenilen bir zayıflık vardır. Ve **الفتر**: başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki şeydir. Denir: onu **بفتري** ile **فترته** ettim; ve onu **بشبري** ile **شبرته** ettim.
ملخص اللسان:
1. **فتر**: **الفَتْرَةُ**: kırılma ve zayıflık.
2. Ve şey ve sıcak ve falan **يَفْتُر** ve **يَفْتِر**; **فُتُوراً** ve **فُتاراً**: keskinlikten sonra sükûn etti ve şiddetten sonra yumuşadı;
3. Her sarhoş ediciden ve her **مُفَتِّرٍ**den nehyetti; ve **المُفَتِّر**, içildiğinde bedeni **يُفَتِّر** eden şeydir; yani bedeni ısıtır ve onda **فُتُوراً** hâsıl eder;
4. Ve **ماءٌ فاترٌ**: sıcak ile soğuk arasındadır. Ve su **فَتَرَ** etti: sıcağı sükûn etti.
5. **طَرْف فاتر**: keskin olmadığında.
6. Ve **الفِتْر**: başparmağın ucu ile işaret eden parmağın ucu arasındaki şeydir. Ve denildi: başparmak ile işaret parmağı arasındaki şeydir.
7. Ve şeyi **فَتَر** etti: onu **بِفتْرِه** ile takdir etti ve ölçtü; **شَبَره** gibi: onu **بِشبْره** ile ölçtü.
8. Ve **الفَتْرَةُ**: her iki peygamber arasındaki şeydir.
لسان العرب
● - **فتر**: **الفَتْرَةُ**: kırılma ve zayıflık. Ve şey ve sıcak ve falan **يَفْتُر** ve **يَفْتِر**; **فُتُوراً** ve **فُتاراً**: keskinlikten sonra sükûn etti ve şiddetten sonra yumuşadı; ve Allah onu **فَتَّره**; **تَفْتِيراً**; ve o da **فَتَّر** etti; Sa‘ide b. Ju’eyye el-Huzelî dedi ki:
أُخِيلُ بَرْقاً متى حابٍ ه زَجَلٌ،  إِذا يُفَتِّرُ من تَوْماضِه حَلَجَا
buluttan (olmasını) ister. (* “buluttan ister” sözü: yani **متى** “من” mânasındadır; ve “orta” mânasında olması da muhtemeldir; yahut “içinde” mânasında; bunu **ح ل ج** maddesinde zikrettiği gibi; ve orada **خلجا حاب** rivayet olunur. Ve **الزجل**: gök gürültüsünün sesidir; ve İbn Mukbil’in bir yağmuru vasfederken sözü):
تَأَمَّلْ خَليلي، هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارِقٍ  يَمانٍ، مَرَتْه ريحُ نَجْدٍ فَفَتَّرا؟
Hammâd er-râvi dedi: **فتَّر** yani: ikamet etti ve sükûn etti. Ve el-Asma‘î dedi: **فَتَّر**: yağmur yağdı; suyu boşaldı; kesti; ve şaşırdı. Ve **الفَتَر**: zayıflıktır. Ve bedeni **يَفْتِرُ**; **فُتوراً**: eklemleri yumuşadı ve zayıfladı. Ve denir: nefsimde bir **فَتْرةً** buluyorum; o, **الضَّعفة** gibidir. Ve ihtiyara denir: ona yaşlılık galip geldi ve ona bir **فَتْرة** arız oldu. Ve hastalık onu **أفْتَرَه** etti: onu zayıflattı; sarhoşluk da onu **أفْتَره** eder. Ve **الفُتار**: neşenin başlangıcıdır; Ebû Hanîfe’den. Ve el-Ahtal için şu beyit okundu:
وتَجَرَّدَتْ بعد الهَدير، وصَرَّحَتْ  صَهْباء، ترمي شَرْبَها بفُتارِ
Ve hadiste: o, صلى الله عليه وسلم, her sarhoş ediciden ve her **مُفَتِّرٍ**den nehyetti; sarhoş edici, içildiğinde aklı gideren şeydir; ve **المُفَتِّر**, içildiğinde bedeni **يُفَتِّر** eden şeydir; yani bedeni ısıtır ve onda **فُتُوراً** hâsıl eder; ya **أَفْتَره** “**فَتَّره**” mânasındadır; yani onu **فاتراً** kıldı; yahut içki **أَفْتَرَ** eder; içeni **فَتَرَ** ettiğinde; tıpkı biniti **قَطَفَتْ** ettiğinde “**أَقْطَفَ**” denildiği gibi. Ve **ماءٌ فاترٌ**: sıcak ile soğuk arasındadır. Ve su **فَتَرَ** etti: sıcağı sükûn etti. Ve **ماء فاتورٌ**: **فاتر**dir. Ve **طَرْف فاتِرٌ**: onda **فُتور** ve **سُجُوّ** vardır; bakışı keskin değildir. İbnü’l-A‘râbî: adam **أَفْتَر** etti; o **مُفْتِرٌ**dir; göz kapakları zayıfladığında, bakışı kırıldığında. el-Cevherî: **طَرْف فاتر** keskin olmadığında. Ve **الفِتْر**: başparmağın ucu ile işaret eden parmağın ucu arasındaki şeydir. Ve denildi: başparmak ile işaret parmağı arasındaki şeydir. el-Cevherî: **الفِتْرُ**, ikisini açtığında işaret parmağının ucu ile başparmağın ucu arasındaki şeydir. Ve şeyi **فَتَر** etti: onu **بِفتْرِه** ile takdir etti ve ölçtü; **شَبَره** gibi: onu **بِشبْره** ile ölçtü. Ve **الفَتْرَةُ**: her iki peygamber arasındaki şeydir; ve **الصحاح**’ta: Allah عز وجل’in elçilerinden iki elçi arasındaki, risaletin kesildiği zamandan olan şey. Ve hadiste: Îsâ ile Muhammed, عليهم الصلاة والسلام, arasındaki **فَتْرَة**. Ve İbn Mes‘ûd hadisi, رضي الله عنه: hastalandı da ağladı; dedi ki: ancak ağlıyorum; çünkü bana bir **فَتْرة** hâlinde isabet etti; bana bir içtihat hâlinde isabet etmedi; yani ibadet ve mücâhedelerden sükûn ve azaltma hâlinde. Ve **فَتْرٌ** ve **فِتْرٌ**: bir kadının adıdır; el-Müseyyeb b. ‘Ales dedi; ve el-A‘şâ’ya da rivayet olunur:
أَصَرَمْتَ حبل الوَصْلِ من فَتْرِ،  وهَجَرْتَها ولَجَحْتَ في الهجرِ
وسَمِعْتَ حَلْفتها التي حَلَفَتْ،  إِن كان سَمْعُك غير ذي وَقْر
İbn Berrî dedi: râviler yanında meşhur olan, fâ’nın fethiyle **فتر**’dir; ve bazısı onun kırılabileceğini zikretti; fakat onda en meşhur olan fetihtir. Ve **صرمتَ**: kestin. Ve **الحبل**: vuslattır. Ve **الوَقْر**: kulakta ağırlıktır. Ondan denir: kulağı **وَقِرَتْ**; **تَوْقَرُ**; **وَقْراً**; ve **وَقَرَتْ**; **تَوْقِرُ** da. **إِن** şartiyyesinin cevabını, önce geçen şey onun takdirinden müstağni kıldı: “Eğer sende sağırlık yoksa, onun yeminini işittin.” Ebû Zeyd: **الفُتْر** **النَّبِيَّة**dir; o, hurma yaprağından yapılır; üzerine un elenir; sofra gibidir.
مقاييس اللغة:
(**فتر**) **الفاء** ve **التاء** ve **الراء**, şeyde bir zayıflığa delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: şey **فَتَر** etti; **يَفْتُر**; **فُتُوراً**. Ve **الطّرْف الفاتر**: keskin, şaşı bakışlı olmayan. Ve şeyi **فَتَّرت** ettim ve onu **أفْتَرته** ettim. Yüce Allah dedi ki: ﴿**لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ**﴾ [الزخرف 75]؛ yani: zayıflatılmaz.
Ve bu babdan şâz olan şeylerdendir: **الفِتْر**: ikisini açtığında başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki şey. Ve **فَِتْر**([4]): bir kadının adıdır; şu sözde:
* أصَرَمْتَ حَبْلَ الوُدِّ من فَِتْر([5]) *
القاموس المحيط:
**فَتَرَ** **يَفْتُرُ** ve **يَفْتِرُ**; **فُتُوراً** ve **فُتاراً**: keskinlikten sonra sükûn etti; şiddetten sonra yumuşadı. Ve onu **فَتَّرَهُ**; **تَفْتِيراً**. Ve su **فَتَرَ** etti: sıcağı sükûn etti; o hâlde o **فاتِرٌ** ve **فاتورٌ**dur. Şeyi, onu **بِفِتْرِهِ** ile ölçtü. Bedeni **فُتُوراً**: eklemleri yumuşadı ve zayıfladı. Ve **الفَتَرُ**, harekeli olarak: zayıflıktır; ve etten kasdır; ve yemekten bilinen bir miktardır. Ve hastalık onu **أفْتَرَهُ** etti: onu zayıflattı. Ve **الفُتارُ**, **غُراب** gibi: neşenin başlangıcıdır. Ve **طَرْفٌ فاتِرٌ**: bakışı keskin değildir.
Ve **الفِتْرُ**, kesre ile: başparmağın ucu ile işaret eden parmağın ucu arasındaki şeydir; ve zamme ile: hurma yaprağından sofra gibi; üzerine un elenir.
Ve **الفَتْرَةُ**: her iki peygamber arasındaki şeydir. Ve bir balık: ona bastığında, ayaklarda terleyinceye kadar seni iki bacakta bir **فَتْرَة** alır; **الفِتَّر** gibi; **قِنَّب** gibi.
Ve **أفْتَرَ**: göz kapakları zayıfladı; bakışı kırıldı. İçki: içeni **فَتَرَ** etti. Ve bulut **فَتَّرَ** etti; **تَفْتِيراً**: şaşırdı, sükûn etti ve yağmura hazırlandı.
Ve at **استفتر** etti: **اسْتَجَرَّ** etti. Ve **التَّفْتَرُ**: **الدَّفْتَرُ**dür. Ve **فَتْرٌ**, fetih ile: bir kadının adıdır; el-Cevherî vehmetti.
تاج العروس:
ف - ت - ر
Şey ve sıcak ve falan **فَتَرَ** etti; **يَفْتُر** ve **يَفْتِرُ**; **نَصَرَ** ve **ضَرَبَ**’ın **حَدّ**inden; **فُتُوراً** **قُعُود** gibi; ve **فُتَاراً** **غُرَاب** gibi: keskinlikten sonra sükûn etti ve şiddetten sonra yumuşadı. Ve Yüce Allah’ın melekleri vasfındaki sözü: **لا يَفْتُرُونَ**; yani: ibadetteki faaliyetlerinden sükûn etmezler. Ve Yüce Allah onu **فَتَّرَهُ**; **تَفْتِيراً**; ve o da **فَتَرَ** etti. Ve su **فَتَرَ** etti: sıcağı sükûn etti; o hâlde o, sıcak ile soğuk arasında **فاترٌ**dır; ve **فاتُورٌ** da böyledir. Ve şeyi **فَتَرَ** etti: onu **بفِتْرِه** ile ölçtü ve takdir etti; denildiği gibi: onu **شَبَرَهُ**; onu **بشبْرِه** ile ölçtüğünde ve takdir ettiğinde. Ve bedeni **يَفْتِرُ**: **فُتُوراً**: eklemleri yumuşadı ve zayıfladı. Ve **الفَتَرُ** harekeli olarak: zayıflıktır. Ve denir: nefsimde bir **فَتْرَةً** buluyorum; o, **الضَّعْفَة** gibidir. Ve ihtiyara denir: ona yaşlılık galip geldi; ve ona bir **فَتْرَة** arız oldu. Ve **الفتْرُ**: etten kastır. Ve **الفتْر**: yemekten bilinen bir miktardır; böylece bütün nüshalarda; ve bu, es-Sâğânî’nin **التكملة**’deki ibaresinden alınmıştır; ve musannif nakilde hata etti; çünkü etten kas, hemzeli **الفَأْرُ**dur; **التكملة** nüshasında böyle; musannifin hattıyla iyi yazılmış olarak **ف أ ر** maddesinde. Ve buna delâlet eder, **اللّسان**’daki: “sırt etine **فَأْرُ المَتْنِ** ve **يَرَابيعُ المَتْنِ** denir” sözü. Ve yine sözü: “yemekten bilinen bir miktar” hemzeli **الفَأْرُ**dur; **التكملة**’de böyle; musannifin hattıyla iyi yazılmış. Sonra onun ardından şunu artırdı: “ve o dâhildir.” Sonra onun ardından zikretti: **فَأْرٌ** Ermeniye civarında bir beldedir. Öyleyse musannifin ikisini **ف ت ر**’de getirmesi bir vehimdir; neredeyse herkes ona dikkat etmez; bunu bil; ve taklitçilerin görüşleriyle aldanma. Ve hastalık onu **أَفْتَرَه** etti: onu zayıflattı; sarhoşluk da onu **أَفْتَرَهُ** eder. Ve **الفُتَارُ** **غُرَاب** gibi: neşenin başlangıcıdır; Ebû Hanîfe’den. Ve el-Ahtal için şu beyit okundu:
وتَجَرَّدَتْ بعدَ الهَدِير وصَرَّحتْ ... صَهْباءُ تَرْمِى شَرْبَهَا بفُتَارِ
Ve **طَرْفٌ فاترٌ**: onda **فُتُورٌ** vardır; bakışı keskin değildir. el-Cevherî dedi: keskin olmadığında. Ve İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **فَتَرَ الطَّرْفُ**: bakışı kırıldı. Ve **البصائر**’de: **الطَرْفُ الفاتِرُ**: onda beğenilen bir zayıflık olan. Ve **الفِتْرُ** kesre ile: başparmağın ucu ile işaret eden parmağın ucu arasındaki şeydir; çoğulu **أَفْتَارٌ**dur. Ve el-Cevherî dedi: ikisini açtığında işaret parmağının ucu ile başparmağın ucu arasındaki şey. Ve **الفُتْرُ** zamme ile: sofra gibi; hurma yaprağından yapılır; üzerine un elenir; es-Sâğânî nakletti; ve o onu garipsemedi; ve bu, Ebû Zeyd’in sözüdür. Ve **الفَتْرَةُ** fetih ile: her iki peygamber arasındaki şeydir. Ve **الصحاح**’ta: Allah عز وجل’in elçilerinden iki elçi arasındaki, risaletin kesildiği zamandan olan şey. Ve **الفَتْرَةُ**: bir balık; ona bastığında, iki bacakta terleyinceye kadar seni titreme alır; **الفِتَّر** gibi; **قِنَّب** gibi; es-Sâğânî böyle nakletti. Dedim ki: o, Mısır Nil’inde bulunan **الرَّعّادَةُ**dır. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أَفْتَرَ** etti; o **مُفْتِرٌ**dir; zayıfladığında; nüshalarda böyle; doğrusu: göz kapakları zayıfladı da bakışı kırıldı. Ve içki **أَفْتَرَ** etti: içeni **فَتَرَ** etti; denildiği gibi: adam **أَقْطَفَ** etti; biniti **قَطَفَتْ** ettiğinde. Ve bunun üzerine hamledilir hadis: her sarhoş ediciden ve her **مُفَتِّر**den nehyetti; sarhoş edici: aklı gideren; ve **المُفَتِّر**: içildiğinde bedeni **يُفَتِّرُ** eden; yani bedeni ısıtır ve onda **فُتوراً** hâsıl eder. Ve onlardan kimi dedi: onu **أَفْتَرَهُ**: onu **فَتَّرَه** mânasında; yani onu **فاتِراً** kıldı. Ve bulut **فَتَّرَ** etti; **تَفْتِيراً**: şaşırdı; yürümez; sükûn etti; ve yağmura hazırlandı; bu mecazdır. Ve el-Asma‘î dedi: **فَتَّرَ**: yağmur yağdı; suyu boşaldı; kesti; ve şaşırdı. Ve bununla, İbn Mukbil’in bir bulutu vasfederken sözü tefsir edildi:
نَأَمَّلْ خَلِيلِي هَلْ تَرى ضَوْءَ بارِقٍ ... يَمَانٍ مَرَتْهُ رِيحُ نَجْدٍ ففَتَّرَا
Ve Hammâd er-râvi dedi: **فَتَّرَ** yani: ikamet etti ve sükûn etti. Ve at **اسْتَفْتَرَ** etti: **اسْتَجَرّ** etti; nüshalarda böyle; doğrusu: **اسْتَجَمَّ**; **الأَساس**’ta olduğu gibi; ve bu mecazdır. Ve **التَّفْتَرُ**: **الدَّفْتَرُ**dür; Benî Esed’in lugatı; Ferrâ buradan nakletti; es-Sâğânî zikretti. Ve musannif için, **التاء** ile **الرّاء**da geçti; ve onu orada müstakil bir lugat kıldı. Ve **فَتْرُ** fetih ile: bir kadının adıdır. Şeyhimiz dedi: fethin zikri müstedrektir; çünkü onun mutlak zikri nassdır; o hâlde onu zikretmeye ihtiyaç yoktur. Dedim ki: onu ancak, kesre ile olmasındaki vehmin menşeini beyan için zikretti; böylece onu, “el-Cevherî vehmetti” sözünün ancak onu kesre ile ضبط etmesi hakkında olduğuna işaret ederek zikretti. Şayet fethi zikretmeseydi, vehmin onun kadın adı olmasında olduğu zannedilirdi; öyle değildir. Böylece ortaya çıktı ki fethin zikri, şeyhimizin zannettiği üzere müstedrek değildir. el-Müseyyeb b. ‘Ales dedi; ve el-A‘şâ’ya da rivayet olunur:
أَصْرَمْتَ حَبْلَ الوَصْلِ مِنْ فَتْرِ ... وهَجَرْتَها ولَجَجْتَ في الهَجْرِ
وسَمِعْتَ حَلْفَتَها التّي حَلفتْ ... إِنْ كَانَ سَمْعُك غَيْرَ ذي وَقْرِ
İbn Berrî onu böyle inşad etti ve dedi: râviler yanında meşhur olan, fâ’nın fethiyle **فَتْر**’dir; ve bazısı onun kırılabileceğini zikretti; fakat onda en meşhur olan fetihtir. Dedim ki: İbn Berrî’nin takrir ettiği üzere, el-Cevherî’ye nispet edilen bir vehim yoktur; çünkü o kesreyi de hikâye etmiştir. Ve **التكملة**’de: el-Cevherî dedi: **الفِتْرُ** ikisini açtığında işaret parmağının ucu ile başparmağın ucu arasındaki şeydir. Ama şairin sözü: **أَصَرَمْت حَبْلَ الوُدِّ مِنْ فِتْرِ**; o, bir kadının adıdır; el-Cevherî’nin ikincisini birinciye bağlaması; ve onu onunla bir tek bağda birleştirmesi, ikincinin fâ’nın kesresiyle olmasını gerektirir; bu, onun tasnifindeki âdetidir; ve kadının adı fetih ile **فتَرْ**dir. Bitti. Ve buna şu şekilde cevap verilebilir: kesre de hikâye edilmiştir; İbn Berrî’nin naklettiği gibi; ve “hıfzeden”, “hıfz etmeyene” karşı hüccettir. Ve İbn Berrî’nin ve es-Sâğânî’nin de zikrettikleriyle ortaya çıktı ki, şeyhimizin, Bedr el-Karâfî’ye tâbi olarak iddia ettiği: el-Cevherî’nin onu kalemle kesreyle ضبط etmesindeki vehmin menşei, önceki el-A‘şâ sözündedir; bu, itibar edilmez; çünkü onun tahrif olması ihtimali vardır; ve o, kalemle ضبطına temas etmemiştir ki ona dayanılıp ona yöneltilen tevhîn yönelsin; düşün. Ve ona müstedrek olanlardandır: soğuk **فَتَرَ** etti: sükûn etti. Ve işçi işinden **فَتَرَ** etti: onda kusur etti. Ve başkası onu **فَتَّرَه** etti; bu mecazdır.
