# فتر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فتر

الفَتْرَةُ: الانكسار والضعف. وفَتَر الشيءُ والحرّ وفلان يَفْتُر ويَفْتِر فُتُوراً وفُتاراً: سكن بعد حدّة ولانَ بعد شدة؛ وفَتَّره الله تَفْتِيراً وفَتَّر هو؛ قال ساعدة بن جؤية الهذلي:
أُخِيلُ بَرْقاً متى حابٍ ه زَجَلٌ،
إِذا يُفَتِّرُ من تَوْماضِه حَلَجَا
يريد من سحاب
(* قوله« يريد من سحاب» أي فمتى بمعنى من، ويحتمل أن تكون بمعنى وسط، أو بمعنى في كما ذكره في مادة ح ل ج وقال هناك ويروى خلجا حاب. والزجل: صوت الرعد؛ وقول ابن مقبل يصف غيثاً) :
تَأَمَّلْ خَليلي، هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارِقٍ
يَمانٍ، مَرَتْه ريحُ نَجْدٍ فَفَتَّرا؟
قال حماد الرواية: فتَّر أَي أَقام وسكن. وقال الأَصمعي: فَتَّر مَطَر وفَرغ ماؤُه وكَفَّ وتحيّر. والفَتَر: الضعف. وفَتَر جسمُه يَفْتِرُ فُتوراً: لانَتْ مفاصله وضعف. ويقال: أَجد في نفسي فَتْرةً، وهي كالضَّعفة. ويقال للشيخ: قد عَلَتْه كَبْرة وعَرَتْه فَتْرَة. وأفْتَرَه الداء: أَضعفه، وكذلك أَفْتَره السكر.
والفُتار: ابتداء النَّشْوة؛ عن أَبي حنيفة، وأَنشد للأَخطل: وتَجَرَّدَتْ بعد الهَدير، وصَرَّحَتْ
صَهْباء، ترمي شَرْبَها بفُتارِ
وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، نهى عن كل مُسْكر ومُفَتِّرٍ؛ فالمسكر الذي يزيل العقل إِذا شُرب، والمُفَتِّر الذي يُفَتِّر الجسد إِذا شُرب أَي يحمي الجسد ويصيِّر فيه فُتُوراً؛ فإِما أَن يكون أَفْتَره بمعنى فَتَّره أَي جعله فاتراً، وإِما أَن يكون أَفْتَرَ الشرابُ إِذا فَتَرَ شاربُه كأَقْطَفَ إِذا قَطَفَتْ دابتُه.
وماءٌ فاترٌ: بين الحار والبارد. وفَتَرَ الماءُ: سكن حرّه. وماء فاتورٌ: فاتر. وطَرْف فاتِرٌ: فيه فُتور وسُجُوّ ليس بحادّ النظر. ابن الأَعرابي: أَفْتَر الرجلُ، فهو مُفْتِرٌ إِذا ضعفت جفونه فانكسر طَرْفه. الجوهري: طَرْف فاتر إِذا لم يكن حديداً. والفِتْر: ما بين طرف الإِبهام وطرف المُشيرة. وقيل: ما بين الإِبهام والسبابة. الجوهري: الفِتْرُ ما بين طرف السَّبَّابة والإِبهام إِذا فتحتهما. وفَتَر الشيءَ: قدّره وكاله بِفتْرِه، كشَبَره: كاله بِشبْره. والفَتْرَةُ: ما بين كل نَبِيَّيْنِ، وفي الصحاح: ما بين كل رسولين من رسل الله، عز وجل، من الزمان الذي انقطعت فيه الرسالة. وفي الحديث: فَتْرَةَ ما بين عيسى ومحمد، عليهما الصلاة والسلام. وفي حديث ابن مسعود،رضي الله عنه: أَنه مرض فبكى فقال: إِنما أَبكي لأَنه أَصابني على حال فَتْرة ولم يصبني على
حال اجتهاد أَي في حال سكون وتقليل من العبادات والمجاهدات. وفَتْرٌ وفِتْرٌ: اسم امرأَة؛ قال المسيب بن علس ويروى للأَعشى: أَصَرَمْتَ حبل الوَصْلِ من فَتْرِ،
وهَجَرْتَها ولَجَحْتَ في الهجرِ
وسَمِعْتَ حَلْفتها التي حَلَفَتْ،
إِن كان سَمْعُك غير ذي وَقْر
قال ابن بري: المشهور عند الرواة من فتر، بفتح الفاء، وذكر بعضهم أَنها قد تكسر ولكن الأَشهر فيها الفتح. وصرمتَ: قطعتَ. والحبل: الوصل. والوَقْر: الثقل في الأُذن. يقال منه: وَقِرَتْ أُذنُه تَوْقَرُ وَقْراً ووَقَرَتْ تَوْقِرُ أَيضاً، وجواب إِن الشرطية أَغنى عنه ما تقدم تقديره: إِن لم يكن بك صمم فقد سمعت حلفتها.
أَبو زيد: الفُتْر النَّبِيَّة، وهو الذي يُعْمل من خُوص يُنخل عليه الدقيق كالسُّفْرة.

### Türkçe

**الفَتْرَةُ**: kırılma ve zayıflık. Ve şey, sıcak ve falan **فَتَر** eder; **يَفْتُر** ve **يَفْتِر** (diye gelir) **فُتُوراً** ve **فُتاراً**: keskinlikten sonra sakinleşti ve şiddetten sonra yumuşadı; ve Allah onu **فَتَّره** (yani) **تَفْتِيراً**; ve o da **فَتَّر** etti; Saʿide b. Cüʾye el-Hüzelî dedi:
أُخِيلُ بَرْقاً متى حابٍ ه زَجَلٌ،
إِذا يُفَتِّرُ من تَوْماضِه حَلَجَا
“Buluttan” demek ister.

(* “**يريد من سحاب**” sözü: yani **متى** “**من**” mânâsınadır; ve “orta” mânâsına olması da muhtemeldir, yahut **ح ل ج** maddesinde zikrettiği gibi “**في**” mânâsına; ve orada “**ويروى خلجا حاب**” dedi. Ve **الزجل**: gök gürültüsünün sesi; ve İbn Mukbil’in bir yağmuru vasfederek sözü):
تَأَمَّلْ خَليلي، هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارِقٍ
يَمانٍ، مَرَتْه ريحُ نَجْدٍ فَفَتَّرا؟
Hammâd rivayeti dedi: **فتَّر** yani ikamet etti ve sakinleşti. Ve el-Asmaʿî dedi: **فَتَّر** yağmur (yani) suyu boşaldı, kesildi ve şaşırdı. Ve **الفَتَر**: zayıflık. Ve bedeni **فَتَر** eder, **يَفْتِرُ فُتوراً**: eklemleri yumuşadı ve zayıfladı. Ve denir: nefsimde bir **فَتْرةً** buluyorum; o da zayıflık gibidir. Ve ihtiyara denir: üzerine bir **كَبْرة** yükseldi ve ona bir **فَتْرَة** arız oldu. Hastalık onu **أفْتَرَه**: onu zayıflattı; sarhoşluk da onu **أَفْتَره** böyledir.

Ve **الفُتار**: neşvenin başlangıcı; Ebû Hanîfe’den. Ve el-Ahtal için inşad etti:
وتَجَرَّدَتْ بعد الهَدير، وصَرَّحَتْ
صَهْباء، ترمي شَرْبَها بفُتارِ
Ve hadiste: onun, صلى الله عليه وسلم, her **مُسْكر** ve **مُفَتِّرٍ**den nehyettiği (gelmiştir); artık **المسكر**: içildiğinde aklı gideren şeydir; ve **المُفَتِّر**: içildiğinde bedeni **يُفَتِّر** eden şeydir; yani bedeni ısıtır ve onda bir **فُتُوراً** meydana getirir; artık ya **أَفْتَره** “**فَتَّره**” mânâsınadır, yani onu **فاتراً** kıldı; yahut içki **أَفْتَرَ** eder, yani içeni **فَتَرَ** ederse; tıpkı **أَقْطَفَ** (denmesi) gibi, biniti **قَطَفَتْ** ederse.

Ve **ماءٌ فاترٌ**: sıcak ile soğuk arasındadır. Ve su **فَتَرَ** etti: sıcağı sakinleşti. Ve **ماء فاتورٌ**: **فاتر**dir. Ve **طَرْف فاتِرٌ**: onda **فُتور** ve **سُجُوّ** vardır; bakışı keskin değildir. İbnü’l-Aʿrâbî: adam **أَفْتَر** etti; artık o **مُفْتِرٌ**dir; göz kapakları zayıfladığında ve bakışı kırıldığında. el-Cevherî: **طَرْف فاتر**: keskin olmadığında. Ve **الفِتْر**: başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki şeydir. Ve denildi: başparmak ile şehadet parmağı arasındaki şeydir. el-Cevherî: **الفِتْرُ**: ikisini açtığında şehadet parmağının ucu ile başparmak arasındaki şeydir. Ve şeyi **فَتَر** etti: onu takdir etti ve **بِفتْرِه** ile ölçtü; tıpkı onu **شَبَره** etmesi gibi: onu **بِشبْره** ile ölçtü. Ve **الفَتْرَةُ**: her iki peygamber arasındaki şeydir; ve **الصحاح**’ta: Allah’ın, عز وجل, elçilerinden her iki resul arasındaki, risaletin kesildiği zamandan olan şey. Ve hadiste: Îsâ ile Muhammed, عليهما الصلاة والسلام, arasındaki **فَتْرَةَ**. Ve İbn Mesʿûd’un, رضي الله عنه, hadisinde: hastalandığı ve ağladığı; sonra dedi: ancak ağlıyorum; çünkü bana bir **فَتْرة** hâlinde isabet etti, bir **اجتهاد** hâlinde isabet etmedi; yani sükûn hâlinde ve ibadetler ile mücâhedelerden azaltma hâlinde.

Ve **فَتْرٌ** ve **فِتْرٌ**: bir kadının adıdır; el-Müseyyeb b. ʿAls dedi; ve el-Aʿşâ’ya da rivayet olunur:
أَصَرَمْتَ حبل الوَصْلِ من فَتْرِ،
وهَجَرْتَها ولَجَحْتَ في الهجرِ
وسَمِعْتَ حَلْفتها التي حَلَفَتْ،
إِن كان سَمْعُك غير ذي وَقْر
İbn Berrî dedi: râviler yanında meşhur olan, **فتر**’dendir; fânın fethasıyladır; ve bazısı onun kesredilebileceğini zikretti, fakat onda en meşhur olan fetha’dır. Ve **صرمتَ**: kestin. Ve **الحبل**: vuslattır. Ve **الوَقْر**: kulakta ağırlıktır. Ondan denir: kulağı **وَقِرَتْ**; **تَوْقَرُ وَقْراً**; ve **وَقَرَتْ تَوْقِرُ** da (denir). Yani; ve şart edatı olan **إِن**’in cevabını, daha önce geçen şey onun takdirinden müstağni kıldı: “Eğer sende sağırlık yoksa, onun yeminini işittin.”

Ebû Zeyd: **الفُتْر**: **النَّبِيَّة**dir; o, hurma yaprağı lifinden yapılan; üzerine unun elendiği; sofra gibi olan şeydir.
