# فتق — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%82/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D9%82/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%82.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فتق

فَتَقَهُ
1 فَتَقَهُ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. فَتُقَ and فَتِقَ , [the former of which is the more common,] (Msb, TA,) inf. n. فَتْقٌ, (S, O, Msb,) He slit it, rent it, rent it asunder or open, or divided it lengthwise: (S, O, K:) disjoined it, or disunited it: (TA:) or undid the sewing of it, unsewed it, or unstitched it: (Msb:) contr. of رَتَقَهُ: (O, TA:) and ↓ فتّقهُ, (S, O, Msb, K,) inf. n. تَفْتِيقٌ, (S, O,) is like it in signification, (S, O, Msb, K,) but means he did so much, or many times. (Msb.) It is said of the heavens and the earth, in the Kur [xxi. 31], كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا [expl. in art. رتق]. (O, TA.) ― -b2- And (hence, TA) الفَتْقُ signifies (tropical:) The effecting of disunion and dissension among the community (T, S, O, K, TA) of the Muslims, (T, TA,) and the befalling of war (S, O, K, TA) among them, (S, O,) after verbal agreement respecting war on the frontier, or some other thing, (T, TA,) with the occurring of wounds and bloodsheddings. (TA.) One says, فَتَقَ فُلَانٌ بَيْنَهُمْ Such a one effected disunion, &c., between them, or among them, (TK.) ― -b3- And sometimes it means (tropical:) The dissolving of a compact, or covenant. (TA.) ― -b4- فَتَقَ العَجِينَ He put leaven such as is termed فِتَاق [q. v.] into the dough. (Lth, O, K.) ― -b5- فَتَقَ المِسْكَ, (S, O, TA,) aor. فَتُقَ , (PS, [in the TA in the next following instance فَتَقَ , an evident mistranscription,]) inf. n. فَتْقٌ, He drew forth the odour of the musk [or increased its fragrance] بِغَيْرِهِ by the admixture of some other thing: (S, O, TA:) and فَتَقَ الطِّيبَ, and الدُّهْنَ, he rendered fragrant, and mixed, [or rendered fragrant by mixing,] with aloes-wood &c., the perfume, and the oil. (TA.) -A2- فَتِقَتِ المَرْأَةُ, aor. فَتَقَ , (TK,) inf. n. فَتَقٌ, (S, Mgh, O, K, TK,) The woman was, or became, such as is termed فَتْقَآء; (S, Mgh, O, K;) contr. of رَتِقَت. (TK.) ― -b2- And فَتِقَ العَامُ, aor. فَتَقَ , inf. n. فَتَقٌ, (tropical:) The year was, or became, abundant with herbage. (S, * O, * K, TA.) It is related by Abu-l-Jowzà that the people were afflicted with drought, and complained to 'Áïsheh, who directed them to make an aperture towards the sky in the tomb of the Prophet, and they did so, and thereupon it rained so that the herbage grew, and the camels became fat to such a degree that they became swollen, or inflated, in the flanks (تَفَتَّقَتْ); whence it [the year] was called عَامُ الفَتَقِ. (O, TA.)

2 فَتَّقَ see the preceding paragraph, first sentence: ― -b2- and see also فُتُقٌ. ― -b3- فتّق الكَلَامَ (tropical:) He rectified the language; or trimmed it, and removed its faults, or defects: or, as Zj says, he made its meaning clear. (TA.)

افتق
4 افتق ذ , said of a man, (TA,) or of a party of men, (O,) He was one, or they were persons, whose beasts were become fat (O, K, TA) so that they became swollen, or inflated, in the flanks (تَفَتَّقَتْ) (O, TA) by reason of the abundance of the herbage: (TA:) mentioned by AA. (O, TA.) ― -b2- Said of the upper limb (قَرْن) of the sun [app. when a little above the eastern horizon], It reached a rent (فَتْق) in the clouds, and appeared therefrom. (ISk, S, O, K.) And, said of the moon, It appeared, after concealment, between two black clouds. (IAar, TA.) ― -b3- Also, said of a party of men, They had the clouds parted asunder from [over] them. (S, O, K.) ― -b4- And أَفْتَقْنَا We found, or lighted on a فَتْق, i. e. a place upon which rain had not fallen when it had fallen upon what was around it. (S, O, K. *) And We had no rain fallen upon our parts of the country when other parts had rain fallen upon them. (TA.) ― -b5- And افتق (tropical:) He went forth to a فَتْق, or an open, and a spacious, place: (O, K, TA:) a verb, in this sense, similar to أَصْحَرَ and أَفْضَى. (O, TA.) -A2- Also (tropical:) He became harassed by ↓ فُتُوق, meaning such evils as poverty and debt (O, K, TA) and hunger (O, TA) and disease. (K, TA.) -A3- And He cleaned his teeth with the فِتَاق, or stem, or lower part, of the raceme of a palm-tree. (IAar, O, K. *)

5 تَفَتَّقَ see 7. ― -b2- تفتّقت المَاشِيَةُ and ↓ انفتقت (assumed tropical:) The cattle became swollen, or inflated, in the flanks, by reason of fatness: in consequence of their becoming so, they die; or, sometimes, they become free from the disease: (TA:) one says of a camel, تفتّق سِمَنًا. (As, S, O, K.) And تفتّقت خَوَاصِرُ الغَنَمِ (assumed tropical:) The flanks of the sheep, or goats, became dilated by reason of much pasturing upon herbs, or leguminous plants. (TA.) It is said in a description of the Prophet, كَانَ فِى خَاصِرَتَيْهِ ↓ انْفِتَاقٌ, (O, TA,) meaning (assumed tropical:) [There was in his flanks] a flaccidity, or laxness: or a swollen, or an inflated, state: (O:) or a dilatation, which is approved in men, but disapproved in women. (TA.) ― -b3- تفتّق بِالكَلَامِ [see فُتُقٌ] (tropical:) He was diffuse, or profuse, in speech [as though bursting therewith]. (TA.)

انفتق
7 انفتق ذ quasi-pass. of فَتَقَهُ [i. e. it signifies It became slit, rent, rent asunder or open, or divided lengthwise: became disjoined, or disunited: or became unsewed, or unstitched]: (S, * O, Msb, K: *) and ↓ تفتّق is quasi-pass. of فتّقهُ [i. e. it signifies it became slit, &c., much, or in many places, or it is said of a number of things]. (S, * O, K. *) ― -b2- انفتقت آبَاطُهُ is said of a fat child [meaning His armpits became chapped, or cracked]. (S in art. ضب.) ― -b3- انفتق الغَيْمُ عَنِ الشَّمْسِ (O, K, TA) i. e. [The clouds became parted asunder, or] became removed, or cleared away, from [before] the sun: (TA:) and عَنِ القَوْمِ [from over the party of men]. (S, O, K.) ― -b4- انفتقت عَلَيْهِ بَائِقَةٌ (assumed tropical:) [A calamity, misfortune, or disaster, burst upon him]. (S and K in art. بوق, &c.) ― -b5- انفتقت said of a she-camel, She was seized with a disease, (AZ, O, K,) termed ↓ فَتَقٌ, (TA,) between her udder and her navel, (AZ, O, K,) occasioned by fatness: sometimes in this case she recovers, (AZ, O,) and sometimes she dies. (AZ, O, K.) ― -b6- See also 5, in two places.

فَتْقٌ
فَتْقٌ ذ inf. n. of فَتَقَهُ. (S, O, Msb.) ― -b2- [Used as a simple subst., A rent, slit, or like. ― -b3- And hence, (tropical:) A breach in society.] One says, رَتَقَ فَتْقَهُمْ, meaning (tropical:) [He closed up the breach that was between them; he reconciled them; or] he reformed, or amended, the circumstances subsisting between them. (TA in art. رتق.) ― -b4- [Hence also A rupture; a hernia;] a certain malady; a protrusion in the thin, or delicate, and soft part of the belly; (S, O;) a malady in the صِفَاق [meaning peritonæum], consisting in a solution of the integument so that a rent takes place in it, and through this passes a strange body, or substance, that was confined within it before the rent; and there is no cure for it, except for that which happens, rarely, to children: (K:) a disease that befalls a man in his intestines, consisting in a disruption of a place between these and his scrotum, in consequence of which a flatus collects between the two testicles and they become enlarged; in which case one says, أَصَابَتْهُ رِيحُ الفَتْقِ: or a severing of the fat [or cellular substance] that encloses the testicles: in the “ Ghareebáni, ” it is termed ↓ فَتَق, with fet-h to the ت: (Mgh:) and thus it is said to be by Az, and thus it is expl. by him: (O:) or it is a rending of the skin between the scrotum and the lower part of the belly, in consequence of which [some of] the intestines fall into the scrotum: (TA:) accord. to Ibráheem El-Harbee, a rupture of the bladder. (O, TA.) ― -b5- [And A rent in the clouds: see 4:] and ↓ فَتَقٌ [likewise] signifies a gap of the clouds: pl. فُتُوقٌ. (TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) An open, and a spacious, place. (O, K.) ― -b7- And A place upon which rain has not fallen when it has fallen upon what is around it; (S, O, K;) and ↓ فَتَقَةٌ signifies thus, applied to a land: pl. of the former فُتُوقٌ. (TA.) [Hence,] عَامٌ ذُو الفُتُوقِ A year of little rain. (S, O, See an ex., from a rájiz, in the first paragraph of art. زل.) ― -b8- And (tropical:) The dawn; (O, K, TA;) and so ↓ فَتَقٌ: (S, O, K, TA:) signifying also the rising [or rather breaking] of the dawn; as in the saying, اُنْظُرْ اـِلَى فَتَقِ الفَجْرِ [Look thou at the rising, or breaking, of the dawn]: and ↓ الفَتِيقُ likewise signifies the dawn; mentioned by El-Isbahánee, and in the B. (TA.) ― -b9- See also 4, last sentence but one, for a meaning of the pl. فُتُوقٌ.

فَتَقٌ
فَتَقٌ ذ [inf. n. of فَتِقَت said of a woman: ― -b2- and of فَتِقَ said of a year:] as a subst.: see فَتْقٌ, in three places: ― -b3- and see also 7.

فُتُقٌ
فُتُقٌ ذ , applied to a woman, signifies ↓ مُتَفَتِّقَةٌ بِالكَلَامِ (tropical:) [Diffuse, or profuse, in speech, as though bursting therewith]: (S, O, K, TA; [in the CK مُنْفَتِقَة;]) or loquacious: (TK:) or, accord. to ISk, so applied, that mars (↓ تُفَتِّقُ [lit. rends]) in [performing] affairs. (TA.)

فَتَقَةٌ
فَتَقَةٌ ذ : see فَتْقٌ, last quarter.

فَتْقَآءُ
فَتْقَآءُ ذ , applied to a woman, means Having the فَرْج dehiscent; [or wide; not constringed;] الفَرْجِ ↓ مُنْفَتِقَةُ; (S, O, K;) contr. of رَتْقَآءُ [q. v.]. (S, O.)

فِتَاقٌ
فِتَاقٌ ذ The parting asunder (اِنْفِتَاق) of the clouds from [before] the sun, (O, K, TA,) and their becoming removed, or cleared away, therefrom. (TA.) ― -b2- And The upper limb (قَرْن), and the disk (عَيْن), of the sun, (O, K, TA,) when it is covered over and then somewhat of it appears. (TA.) -A2- Also The base, or lowest portion, of the white [membranous fibres of the palm-tree which are termed] لِيف, (O, K, TA,) such as have not yet appeared: (TA:) the face is likened thereto, because of its clearness. (O, TA.) ― -b2- And (accord. to IAar, O, TA) The main stem, or the lower part of the main stem when the fruit-stalks have been cut off, of the raceme of a palm-tree. (O, K, TA.) -A3- And (tropical:) The leaven of dough: (ISd, TA:) a large lump of leaven, that soon causes the dough to become mature (O, K, TA) when it is put therein. (O, TA.) ― -b2- And Mixtures of medicaments compounded (O, K, TA) with oil of jasmine or the like thereof, in order that the odour may diffuse itself: (O, TA:) or musk compounded with ambergris. (TA.)

فَتِيقٌ
فَتِيقٌ ذ [i. q. ↓ مَفْتُوقٌ i. e. Slit, rent, &c.]. نَصْلٌ فَتِيقُ الشَّفْرَتَيْنِ means [An arrow-head] having two forking portions; (Lth, O, K;) as though [each] one of them were slit [from the other]: (Lth, O:) [or it may mean sharp in the two edges: for] سَيْفٌ فَتِيقُ الغِرَارَيْنِ signifies A sword sharp [in the two edges]: and سَيْفٌ فَتِيقٌ, A sharp sword: (TA:) [whence,] رَجُلٌ فَتِيقُ اللِّسَانِ A sharp-tongued man: (S, O, K:) or chaste, or eloquent, and sharp, of tongue: or chaste, or eloquent, of tongue, perspicuous in speech. (TA.) ― -b2- الصُّبْحُ الفَتِيقُ (tropical:) The shining dawn. (As, S, O, K.) ― -b3- See also فَتْقٌ, last sentence but one. ― -b4- جَمَلٌ فَتِيقٌ (tropical:) A camel swollen, or inflated, in the flanks, by reason of fatness; تَفَتَّقَ سِمَنًا: (As, S, O, K:) and نَاقَةٌ فَتِيقَةٌ a fat she-camel. (TA.) -A2- And فَتِيقٌ is used in the sense of فَتْقٌ: thus in the saying of 'Amr Ibn-El-Ahtam,
لَهَا مِنْ أَمَامِ المَنْكِبَيْنِ فَتِيقُ
[app. describing a she-camel: I can only conjecture the meaning to be, Having, in the part before the shoulders, a crease like a gash, occasioned by fatness]. (O.)

فَاتِقٌ
فَاتِقٌ ذ [Slitting, rending, &c.]. ― -b2- [Hence,] one says, هُوَ الفَاتِقُ الرَّاتِقُ meaning (assumed tropical:) He is the possessor of command or rule, so that he opens and closes, and straitens and widens [or rather widens and straitens]. (Har p. 208.)

فَيْتَقٌ
فَيْتَقٌ ذ , of the measure فَيْعَلٌ, (S, TA,) from الفَتْقُ [“ the act of slitting ” &c.], (TA,) A carpenter. (S, O, K.) ― -b2- And A حَدَّاد [which signifies a worker in iron: but it also has the meaning here next following, which may therefore be intended by him who first gave this explanation of فَيْتَقٌ]. (AZ, O, K.) ― -b3- And A بَوَّاب [i. e. door-keeper]. (O, K.) ― -b4- And A king. (AZ, O, K.)

مَفْتَقٌ
مَفْتَقٌ ذ A place of slitting, or of the slit, of a shirt. (O, K.)

مَفْتُوقٌ
مَفْتُوقٌ ذ : see فَتِيقٌ.

مُتَفَتِّقَةٌ بِالكَلَامِ
مُتَفَتِّقَةٌ بِالكَلَامِ ذ : see فُتُقٌ.

مُنْفَتِقَةُ الفَرْجِ
مُنْفَتِقَةُ الفَرْجِ ذ : see فَتْقَآءُ.

### Türkçe

**فَتَقَهُ**
1 **فَتَقَهُ** ذ , (S, O, Msb, K,) muzâri‘i **فَتُقَ** ve **فَتِقَ** , [bunların ilki daha yaygındır,] (Msb, TA,) mastarı **فَتْقٌ**, (S, O, Msb,) Onu yardı, yırttı, onu yarıp açtı yahut boylamasına böldü: (S, O, K:) onu ayırdı yahut birliğini bozdu: (TA:) yahut onun dikişini söktü, onu söktü yahut dikişini açtı: (Msb:) **رَتَقَهُ**’nun zıddıdır: (O, TA:) ve ↓ **فتّقهُ**, (S, O, Msb, K,) mastarı **تَفْتِيقٌ**, (S, O,) anlamda onun gibidir, (S, O, Msb, K,) fakat “çokça” yahut “birçok defa” yaptı demektir. (Msb.) Gökler ve yer hakkında, Kur [xxi. 31]’de, **كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا** [**رتق** maddesinde açıklanmıştır] denir. (O, TA.) ― -b2- Ve (bundan dolayı, TA) **الفَتْقُ** şu manaya gelir (mecazen): Müslümanların (T, TA,) cemaatinin (T, S, O, K, TA) arasında ayrılık ve ihtilâfı meydana getirmek ve onların (S, O,) arasında (S, O, K, TA) savaşın vuku bulması; sınırdaki savaş yahut başka bir şey hakkında sözlü anlaşmadan sonra, (T, TA,) yaraların ve kan dökmelerin meydana gelmesiyle. (TA.) Şöyle denir: **فَتَقَ فُلَانٌ بَيْنَهُمْ** Yani falan, aralarında yahut içlerinde ayrılığı vb. meydana getirdi. (TK.) ― -b3- Ve bazen şu manaya gelir (mecazen): Bir akdi yahut ahdi bozmak. (TA.) ― -b4- **فَتَقَ العَجِينَ** Hamura **فِتَاق** diye adlandırılan mayadan [bk. ilgili madde] koydu. (Lth, O, K.) ― -b5- **فَتَقَ المِسْكَ**, (S, O, TA,) muzâri‘i **فَتُقَ** , (PS, [TA’da bir sonraki örnekte **فَتَقَ**, açık bir yazım hatasıdır,]) mastarı **فَتْقٌ**, Miskin kokusunu [yahut güzel kokusunu artırdı] **بِغَيْرِهِ** başka bir şeyin karıştırılmasıyla: (S, O, TA:) ve **فَتَقَ الطِّيبَ**, ve **الدُّهْنَ**, parfümü ve yağı öd ağacı vb. ile kokulandırdı ve karıştırdı [yahut karıştırarak kokulandırdı]. (TA.) -A2- **فَتِقَتِ المَرْأَةُ**, muzâri‘i **فَتَقَ** , (TK,) mastarı **فَتَقٌ**, (S, Mgh, O, K, TK,) Kadın, **فَتْقَآء** diye adlandırılan türden oldu yahut öyle hâle geldi; (S, Mgh, O, K;) **رَتِقَت**’in zıddıdır. (TK.) ― -b2- Ve **فَتِقَ العَامُ**, muzâri‘i **فَتَقَ** , mastarı **فَتَقٌ**, (mecazen:) Yıl, ot bakımından bol oldu yahut öyle hâle geldi. (S, * O, * K, TA.) Ebu’l-Cevzâ’dan rivayet edilmiştir ki insanlar kuraklığa uğradılar ve ‘Âişe’ye şikâyet ettiler; o da onlara Peygamberin kabrinde göğe doğru bir delik açmalarını emretti; onlar da yaptılar; bunun üzerine öyle yağmur yağdı ki ot bitti ve develer öyle şişmanladı ki böğürlerinden şiştiler yahut kabardılar (**تَفَتَّقَتْ**); bundan dolayı ona [yıla] **عَامُ الفَتَقِ** denildi. (O, TA.)

2 **فَتَّقَ**: önceki paragrafın ilk cümlesine bak: ― -b2- ve ayrıca **فُتُقٌ**’a da bak. ― -b3- **فتّق الكَلَامَ** (mecazen:) Sözü düzeltti; yahut onu budadı ve kusurlarını yahut eksiklerini giderdi: yahut Zc’nin dediğine göre, manasını açık kıldı. (TA.)

**افتق**
4 **افتق** ذ , bir adam hakkında söylenir, (TA,) yahut bir topluluk hakkında, (O,) Onun hayvanları (O, K, TA) otun bolluğu sebebiyle böğürlerinden şişecek yahut kabaracak (**تَفَتَّقَتْ**) derecede semirmişti: (TA:) AA tarafından zikredilmiştir. (O, TA.) ― -b2- Güneşin üst uzvu (**قَرْن**) hakkında [doğu ufkunun biraz üstündeyken], Bulutlarda bir yarığa (**فَتْق**) ulaştı ve oradan göründü. (ISk, S, O, K.) Ve ay hakkında: Gizlenmeden sonra iki kara bulut arasında göründü. (IAar, TA.) ― -b3- Yine, bir topluluk hakkında: Bulutlar onların üzerinden yarılıp ayrıldı. (S, O, K.) ― -b4- Ve **أَفْتَقْنَا** Biz bir **فَتْق** bulduk yahut rastladık; yani yağmurun çevresine yağdığı hâlde üzerine yağmadığı bir yer. (S, O, K. *) Ve ülkenin bizim taraflarımıza yağmur yağmadı, başka taraflarına yağdı. (TA.) ― -b5- Ve **افتق** (mecazen:) Bir **فَتْق**’a, yani açık ve geniş bir yere çıktı: (O, K, TA:) bu manada, **أَصْحَرَ** ve **أَفْضَى**’ya benzer bir fiildir. (O, TA.) -A2- Yine (mecazen:) ↓ **فُتُوق** ile bunaldı; bununla fakirlik ve borç gibi kötülükler (O, K, TA) ve açlık (O, TA) ve hastalık kastedilir. (K, TA.) -A3- Ve hurma salkımının **فِتَاق**’ı, yani sapı yahut salkımın alt kısmı ile dişlerini temizledi. (IAar, O, K. *)

5 **تَفَتَّقَ**: 7’ye bak. ― -b2- **تفتّقت المَاشِيَةُ** ve ↓ **انفتقت** (varsayılan mecaz:) Sığırlar, semizlik sebebiyle böğürlerinden şişti yahut kabardı: böyle olduklarında ölürler; yahut bazen hastalıktan kurtulurlar: (TA:) deve hakkında şöyle denir: **تفتّق سِمَنًا**. (As, S, O, K.) Ve **تفتّقت خَوَاصِرُ الغَنَمِ** (varsayılan mecaz:) Koyunların yahut keçilerin böğürleri, otlara yahut baklagil türü bitkilere çokça otlamaktan dolayı genişledi. (TA.) Peygamberin vasfında şöyle denir: **كَانَ فِى خَاصِرَتَيْهِ** ↓ **انْفِتَاقٌ**, (O, TA,) yani (varsayılan mecaz:) [böğürlerinde] bir gevşeklik yahut sarkıklık vardı: yahut şişkin yahut kabarık bir hâl: (O:) yahut bir genişleme; bu erkeklerde beğenilir, kadınlarda beğenilmez. (TA.) ― -b3- **تفتّق بِالكَلَامِ** [**فُتُقٌ**’a bak] (mecazen:) Sözde yayıldı yahut çokça konuştu [sanki onunla patlar gibi]. (TA.)

**انفتق**
7 **انفتق** ذ **فَتَقَهُ**’nun quasi-pass.’ıdır [yani “yarıldı, yırtıldı, yarılıp açıldı yahut boylamasına bölündü; ayrıldı yahut birliği bozuldu; yahut söküldü yahut dikişi açıldı” manasına gelir]: (S, * O, Msb, K: *) ve ↓ **تفتّق**, **فتّقهُ**’nun quasi-pass.’ıdır [yani “çokça yahut birçok yerde yarıldı vb.” yahut “birçok şey hakkında söylenir” manasına gelir]. (S, * O, K. *) ― -b2- **انفتقت آبَاطُهُ** şişman bir çocuk hakkında söylenir [yani koltuk altları çatladı yahut yarıldı]. (S, **ضب** maddesinde.) ― -b3- **انفتق الغَيْمُ عَنِ الشَّمْسِ** (O, K, TA) yani [bulutlar yarılıp ayrıldı yahut] güneşin [önünden] çekildi yahut açıldı: (TA:) ve **عَنِ القَوْمِ** [topluluğun üzerinden]. (S, O, K.) ― -b4- **انفتقت عَلَيْهِ بَائِقَةٌ** (varsayılan mecaz:) [Bir bela, musibet yahut felaket onun üzerine patladı]. (S ve K, **بوق** maddesinde, vb.) ― -b5- **انفتقت** dişi deve hakkında: (AZ, O, K,) ↓ **فَتَقٌ** diye adlandırılan, (TA,) memesi ile göbeği arasında, (AZ, O, K,) semizlikten kaynaklanan bir hastalığa yakalandı: bazen bu durumda iyileşir, (AZ, O,) bazen ölür. (AZ, O, K.) ― -b6- Ayrıca 5’e, iki yerde, bak.

**فَتْقٌ**
**فَتْقٌ** ذ **فَتَقَهُ**’nun mastarıdır. (S, O, Msb.) ― -b2- [Basit isim olarak kullanılır: bir yarık, yırtık yahut benzeri. ― -b3- Ve bundan dolayı, (mecazen:) toplumda bir gedik.] Şöyle denir: **رَتَقَ فَتْقَهُمْ**, yani (mecazen:) [aralarındaki gediği kapattı; onları barıştırdı; yahut] aralarında mevcut hâli ıslah etti yahut düzeltti. (TA, **رتق** maddesinde.) ― -b4- [Bundan dolayı ayrıca bir fıtık; bir herni;] belli bir hastalık; karnın ince, nazik ve yumuşak kısmında bir çıkıntı; (S, O;) **صِفَاق**’ta [periton anlamında] bir hastalık; örtünün çözülmesiyle onda bir yırtığın meydana gelmesi ve bu yırtıktan, daha önce onun içinde hapsedilmiş olan yabancı bir cismin yahut maddenin geçmesi; bunun tedavisi yoktur, ancak nadiren çocuklarda olan müstesna: (K:) bir erkeğin bağırsaklarında meydana gelen bir hastalık; bunlarla torbası arasında bir yerin kopması; bunun sonucunda iki testis arasında bir yel toplanır ve büyürler; bu durumda şöyle denir: **أَصَابَتْهُ رِيحُ الفَتْقِ**: yahut testisleri kuşatan yağın [yahut hücresel maddenin] ayrılması: “Ghareebâni”de ↓ **فَتَق** diye adlandırılır; **ت**’ye fetḥa ile: (Mgh:) Az’a göre de böyledir ve o bunu böyle açıklar: (O:) yahut torba ile karnın alt kısmı arasındaki derinin yırtılmasıdır; bunun sonucunda bağırsakların [bir kısmı] torbaya düşer: (TA:) İbrâhîm el-Harbî’ye göre, mesanenin fıtığıdır. (O, TA.) ― -b5- [Ve bulutlarda bir yarık: 4’e bak:] ve ↓ **فَتَقٌ** [yine] bulutların bir aralığı demektir: çoğulu **فُتُوقٌ**. (TA.) ― -b6- Ve (varsayılan mecaz:) açık ve geniş bir yer. (O, K.) ― -b7- Ve yağmurun çevresine yağdığı hâlde üzerine yağmadığı bir yer; (S, O, K;) ve ↓ **فَتَقَةٌ** araziye nispetle böyle demektir: ilkinin çoğulu **فُتُوقٌ**. (TA.) [Bundan dolayı,] **عَامٌ ذُو الفُتُوقِ** Az yağmurlu bir yıl. (S, O, bir örneğe bak: bir râcizden, **زل** maddesinin ilk paragrafında.) ― -b8- Ve (mecazen:) tan yeri; (O, K, TA;) ve yine ↓ **فَتَقٌ**: (S, O, K, TA:) ayrıca tanın doğması [daha doğrusu yarılması] manasına gelir; şu sözde olduğu gibi: **اُنْظُرْ اـِلَى فَتَقِ الفَجْرِ** [tanın doğuşuna yahut yarılışına bak]: ve ↓ **الفَتِيقُ** da tan yeri demektir; el-İsbahânî tarafından ve B’de zikredilmiştir. (TA.) ― -b9- Çoğul **فُتُوقٌ**’un bir manası için ayrıca 4’ün sondan bir önceki cümlesine bak.

**فَتَقٌ**
**فَتَقٌ** ذ [kadın hakkında söylenen **فَتِقَت**’in mastarı: ― -b2- ve yıl hakkında söylenen **فَتِقَ**’in mastarı:] isim olarak: **فَتْقٌ**’a, üç yerde, bak: ― -b3- ve ayrıca 7’ye de bak.

**فُتُقٌ**
**فُتُقٌ** ذ , kadına nispetle, ↓ **مُتَفَتِّقَةٌ بِالكَلَامِ** (mecazen:) [sözde yaygın yahut çokça konuşan, sanki onunla patlar gibi] demektir: (S, O, K, TA; [CK’de **مُنْفَتِقَة**]) yahut geveze: (TK:) yahut ISk’ye göre, kadına böyle nispetle, işlerde bozan (↓ **تُفَتِّقُ** [lafzen “yırtar”]) demektir. (TA.)

**فَتَقَةٌ**
**فَتَقَةٌ** ذ : **فَتْقٌ**’a, son çeyreğe, bak.

**فَتْقَآءُ**
**فَتْقَآءُ** ذ , kadına nispetle, **فَرْج**’i açılmış olan; [yahut geniş; büzülmemiş;] **الفَرْجِ** ↓ **مُنْفَتِقَةُ** demektir; (S, O, K;) ↓ **رَتْقَآءُ**’nun zıddıdır [bk. ilgili madde]. (S, O.)

**فِتَاقٌ**
**فِتَاقٌ** ذ Bulutların güneşin [önünden] (O, K, TA,) yarılıp ayrılması (**اِنْفِتَاق**) ve oradan çekilmesi yahut açılmasıdır. (TA.) ― -b2- Ve güneşin üst uzvu (**قَرْن**) ve diski (**عَيْن**), (O, K, TA,) üzeri örtülüyken sonra ondan bir kısmı göründüğünde. (TA.) -A2- Yine, henüz ortaya çıkmamış olan, [hurma ağacının] **لِيف** diye adlandırılan beyaz [zarlı liflerinin] dip kısmı yahut en alt bölümüdür. (O, K, TA,) (TA:) yüz, açıklığı sebebiyle ona benzetilir. (O, TA.) ― -b2- Ve (IAar’a göre, O, TA) hurma salkımının ana sapı yahut meyve sapları kesildiğinde ana sapın alt kısmı. (O, K, TA.) -A3- Ve (mecazen:) hamurun mayasıdır: (ISd, TA:) içine konulduğunda hamurun çabucak olgunlaşmasına sebep olan büyük bir maya parçası. (O, K, TA) (O, TA.) ― -b2- Ve kokunun yayılması için yasemin yağı yahut benzeriyle (O, K, TA) terkib edilmiş ilaç karışımlarıdır: (O, TA:) yahut amberle terkib edilmiş misk. (TA.)

**فَتِيقٌ**
**فَتِيقٌ** ذ [↓ **مَفْتُوقٌ** ile aynı, yani yarılmış, yırtılmış, vb.]. **نَصْلٌ فَتِيقُ الشَّفْرَتَيْنِ** [bir ok ucu] iki çatallı kısma sahip demektir; (Lth, O, K;) sanki onların her biri ötekinden yarılmış gibidir: (Lth, O:) [yahut iki ağızda keskin demek olabilir: zira] **سَيْفٌ فَتِيقُ الغِرَارَيْنِ** iki ağızda keskin bir kılıç demektir: ve **سَيْفٌ فَتِيقٌ**, keskin bir kılıç: (TA:) [bundan dolayı,] **رَجُلٌ فَتِيقُ اللِّسَانِ** keskin dilli bir adam: (S, O, K:) yahut dili iffetli yahut fasih ve keskin: yahut dili iffetli yahut fasih, sözde açık-seçik. (TA.) ― -b2- **الصُّبْحُ الفَتِيقُ** (mecazen:) parlayan tan. (As, S, O, K.) ― -b3- Ayrıca **فَتْقٌ**’a, sondan bir önceki cümleye, bak. ― -b4- **جَمَلٌ فَتِيقٌ** (mecazen:) semizlik sebebiyle böğürlerinden şişmiş yahut kabarmış deve; **تَفَتَّقَ سِمَنًا**: (As, S, O, K:) ve **نَاقَةٌ فَتِيقَةٌ** şişman bir dişi deve. (TA.) -A2- Ve **فَتِيقٌ**, **فَتْقٌ** manasında kullanılır: ‘Amr İbn el-Ahtam’ın şu sözünde olduğu gibi,
لَهَا مِنْ أَمَامِ المَنْكِبَيْنِ فَتِيقُ
[muhtemelen bir dişi deveyi tasvir eder: manasını ancak şöyle tahmin edebilirim: Omuzların ön tarafında, semizlikten meydana gelen bir yarık gibi bir kıvrımı olan]. (O.)

**فَاتِقٌ**
**فَاتِقٌ** ذ [yaran, yırtan, vb.]. ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **هُوَ الفَاتِقُ الرَّاتِقُ** yani (varsayılan mecaz:) O, emrin yahut hükmün sahibidir; öyle ki açar ve kapatır, daraltır ve genişletir [daha doğrusu genişletir ve daraltır]. (Har s. 208.)

**فَيْتَقٌ**
**فَيْتَقٌ** ذ , **فَيْعَلٌ** vezninde, (S, TA,) **الفَتْقُ**’tan [“yarma fiili” vb.], (TA,) bir marangoz. (S, O, K.) ― -b2- Ve bir **حَدَّاد** [demir işçisi demektir; fakat bir sonraki manası da vardır; dolayısıyla **فَيْتَقٌ**’u ilk açıklayanın bunu kastetmiş olması mümkündür]. (AZ, O, K.) ― -b3- Ve bir **بَوَّاب** [yani kapıcı]. (O, K.) ― -b4- Ve bir kral. (AZ, O, K.)

**مَفْتَقٌ**
**مَفْتَقٌ** ذ Gömleğin yırtma yeri yahut yırtığı yeri. (O, K.)

**مَفْتُوقٌ**
**مَفْتُوقٌ** ذ : **فَتِيقٌ**’e bak.

**مُتَفَتِّقَةٌ بِالكَلَامِ**
**مُتَفَتِّقَةٌ بِالكَلَامِ** ذ : **فُتُقٌ**’a bak.

**مُنْفَتِقَةُ الفَرْجِ**
**مُنْفَتِقَةُ الفَرْجِ** ذ : **فَتْقَآءُ**’a bak.
