# فتك — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%83/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D9%83/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فتك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%83.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: فتك

ك ت ف
كتف ، كفت ، فتك : مستعملة .
كتف : قال الليثُ : الكَتِفُ : عظمٌ عريضٌ خلفَ المنكِبِ ، تُؤَنّثُ ، والكِتْفُ : شَدُّك
اليدين من خلفُ ؛ والكَتَفُ : مصدر الأكْتَفِ ، وهو الذي انضمت كتفاهُ عَلَى وسَطِ كاهله خلقةً قبيحةً .
والكِتَاف : مصدرُ المِكتَافِ منَ الدوابِّ وهو الذي يعقِرُ السرجُ كَتِفَه . والكِتَافُ : وثاقٌ في الرَّحْل والقتبِ وهو أَسْرِ حِنْوَين أو عودين يُشدُّ أحدهما إلى الآخر .
والكِتَافُ : الحبلُ الذي يُكْتَفُ به الإنسان ، والكَتيفةُ : حديدةٌ عريضةٌ طويلة ، وربما كانت صفيحة .
وقال شمر : قال خالد بن جَنْبَة : كَتِيفُة الرحْل : واحدةُ الكَتَائِفِ وهي حديدةٌ يُكتفُ بها الرَّحْلُ .
قال شمر : وقال ابن الأعرابي : أُخِذَ المكتوفُ من هذا لأنه جمعَ يديه .
( أبو عبيد ) : الكَتيِفُ : الضَّبّةُ . وقال الأعشى :
. . . وداني صُدُوعَهُ بالكَتيفِ
وقال أبو عمرو : الكَتِيفةُ : الضبَّةُ من الحديد .
قال : والكَتيِفَةُ : الجماعةُ من الحديد ، والكتيفةُ : الحِقد ، ويجمع كله الكَتِيف ، ويجمع الحقدُ على الكتائف أيضاً .
قال القَطامِيُّ :
وترفَضُّ عند المُحْفِظاتِ الكتائِفُ
وقال شمر : يقال للسيف الصفيح : كتيفٌ وقال أبو دواد :
فَوَدِدْتُ لو أنِّي لقيتُك خالياً
أمشي بِكفِّي صَعْدةٌ وكتيفُ
أراد سيفاً صفيحاً فسمّاه كتيفاً .
( أبو عبيد ) : يكونُ الجَرادُ بعدَ الغوغاء كُتفَاناً واحدته : كتْفانةٌ .
( قلت ) : وسَماعِي من العرب في الكتفان أنه الْجَرادُ التي ظهرتْ أجنحتها ولما تَطِرْ بعدُ فهي تَنْقُزُ من الأرض نَقَزَاناً مثلَ المكتوفِ الذي يستعينُ بيديه إذا مشى . ويقال للشيء إذا كثُرَ : مثلُ الدّبَا والكتفانُ ، والغوغاء من الجَراد : ما قد طار ونبتت أجنحته .
وقال الليث : الكتَفَانُ : ضرب من الطيران كأنهُ يضمُّ جناحيه من خلف شيئاً .
وقال أبو عبيد : الكَتْفُ : المشيُ الرُّوَيدُ وقال لبيد :
قَرِيحُ سلاحٍ يَكتِفُ المْشيَ فاتِرُ
قال وقولهم : مَشَتْ فكتَفَتْ أَي حَرّكَتْ كتِفيْهَا يعني الفَرَس .
وقال أَبو عبيدة : فَرَسٌ أَكْتَفُ وهو الذي في فُرِوعِ كَتفيْهِ انفرَاجٌ في غَرَاضِيفهَا مَّمِا يلي الكاهِلَ .
وقال اللحيانيُّ : بالْبعيرِ كَتَفٌ شديدٌ إذا اشْتكى كَتِفَهُ .
ورجلٌ أَكْتَفُ : عظيم الكتِفِ ، كما يقال : رجلٌ أَرْأَسُ ، وَأَعْنَقُ ، والأكْتَفُ من الرجال : الذي يَشْتكي كَتِفَهُ .
 ( أبو عبيد عن الأموي ) : إِذا قَطَّعْتَ اللحمَ صِغاراً قلتَ كَتَّفْتُهُ تَكْتيفاً .
وقال الأصمعي : إِذا اسْتَبان حجمُ أَجْنِحةِ الجَرادِ فهي كُتْفَانٌ وَإِذا احمرَّ الجَرادُ فانْسَلَخَ من الألوَانِ كلِّها فهي الغَوْغاءُ .
كفت : قال الله جل وعز : ( ( لِّلْمُكَذِّبِينَ أَلَمْ نَجْعَلِ الاَرْضَ ( ) كِفَاتاً أَحْيَآءً وَأَمْواتاً ) ( المرسلات : 25 ، 26 ) .
قال الفراءُ : يريدُ تَكفِتُهمْ أَحْياءً على ظَهْرِها في دُورهْم ومَنازِلهمْ ، وتَكفِتُهُمْ أَمواتاً في بَطنها أَي تحفَظهُمْ وتحْرِزُهمْ .
قال : ونَصْبهُ أَحياءً وأَمواتاً بِوقُوعِ الكِفاتِ عليهِ كأنَّكَ قلتَ : أَلمْ نجعلِ الأَرضَ كِفَاتَ أَحياءٍ وأَمْواتٍ فإذا نَوَّنْتَ نَصَبْتَ .
قال ويقال : وقعَ في الناس كَفْتٌ أي مَوْتٌ .
ويقال : كفتَهُ الله أَي قبَضهُ الله .
وقال : هذا جِرَابٌ كفيتٌ إذا كان لا يُضيِّع شيئاً مِما يجعل فيهِ .
وجِرَابٌ كِفْتٌ مثله ، ورجلٌ كَفيتٌ قَبيصٌ أَي خفيفٌ سريعٌ ، وتَكفّتَ ثوبي إِذا تَشَمَّرَ وقلص .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( اكفِتُوا صِبيَانَكم ) .
قال أبو عبيد : يعني ضُمُّوهمْ إِليكُمْ وَاحْبِسُوهم في البيوتِ ، وَكلُّ شيءٍ ضَمَمْتَهُ إِليكَ فقد كفتهُ . وقال زُهَيرٌ :
ومُفاضَةٍ كالنِّهْيِ تَنْسُجُهُ الصَّبَا
بَيْضاءَ كَفَّتَ فَضْلَها بمُهنّدِ
يَصفُ دِرْعاً عَلّقَ لابسُهَا فُضولَ أَسافلها فَضَمّها إليهِ .
وقال الليث : الكَفْتُ : صَرْفُكَ الشيءَ عن وجههِ تكفِتُهُ فَينْكفِتُ أي يرجع راجعاً ، والكِفاتُ من العَدْوِ والطَّيرانِ كَالْحَيَدانِ في شدَّةِ .
والمكفِّتُ : الذي يَلْبَسُ دِرعَينِ بينهما ثوبٌ .
( قلت ) : المكفِّتُ الذي يلبس دِرعاً طويلةً فَيضمُّ ذَيلهاَ بمعاليقَ إلى عُراً في وَسطها لتَشَمَّرَ عن لابسها .
وقال الليث : والكَفْتُ : تَقليبُ الشيءِ ظهراً لِبَطْن وبَطناً لظهرٍ ، وانكَفَتَ القومُ إلى مَنازِلهم أي انقلَبُوا .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( حُبِّبَ إلي النساءُ والطّيبُ ورُزقْتُ الكَفِيتَ ) أي ما أَكْفِتُ به مَعِيشَتيِ أي أَضمُّها .
وقيل في تفسير قوله : ( ورُزِقْتُ الكَفِيتَ ) أَي القُوّةَ في الجماع .
( قلت ) : وقال بعضهمُ في قوله : رُزقْت الكفِيتَ ، إنها قِدْرٌ أُنْزِلْتُ له من السماءِ فأكلَ منها وقويَ على الجماعِ بما أَكل منها .
وأخبرني المنذري عن أَبي الهيثم في ( الأمثالِ ) لأبي عبيد قال أبو عبيدة : من أمثالهم فيمنْ يَظلمُ إنساناً ويحمِّلهُ مَكروهاً ثم يزيده ( كفْتٌ إلى وَئيّةٍ ) ، والكِفْتُ في الأصل هي القِدْرُ الصغيرة بكسر الكاف ، والوَئِيَّةِ هي الكبيرة من القُدورِ .
( قلت ) : هكذا رواه : كِفتٌ بِكسْرِ الكافِ .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن سلمة عن الفراء أنه قال : كَفْتٌ بالفتحِ للقدرِ .
( قلت ) : وهما لُغتانِ كَفْتٌ ، وَكِفْتٌ ، وفرسٌ كَفِيتٌ وقبِيضٌ ، وعَدْوٌ كَفِيتٌ أي سريعٌ .
وقال رؤبة :
تَكادُ أَيديها تَهادَى في الزّهَقْ
مِنْ كَفْتِها شدّاً كإضْرَامِ الْحَرَق
والكَفْتُ في عَدْوِ ذي الحافرِ : سُرْعةُ قَبْضِ اليَدِ .
وقال الأصمعيُّ إنه ليَكْفِتُني عن حاجتي ويَعْفِتُنِي عنها أي يحبِسُني عنها .
وقال شمر : عَدْوٌ كَفِيتٌ وكفَاتٌ : سَريع .
فتك : في الحديث أن رجلاً أَتى الزُّبيرَ فقال له : أَلاَ أَقْتُلُ لك عَليّاً . قال : وكيفَ تَقتلهُ . قال أَفتِكُ بهِ ، فقال : سمعْتُ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( قيَّدَ الإِيمانُ الفَتْكَ ، لا يَفْتِكُ مؤمنٌ ) .
قال أَبو عبيد : الفَتْكُ ، أن يأتيَ الرجلُ صاحبَه وهو غافلٌ حتى يشدَّ عليه فيقتلَه وإِن لم يكن أَعْطاهُ أَماناً قبل ذلك ، ولكن ينبغي له أَن يعلمه ذلك ، وكلَّ من قتل رجلاً غارّاً فهو فاتِكٌ .
وقال المُخبَّلُ السعديُّ :
وإِذ فَتَكَ النُّعمْانُ بالنَّاس مُحْرِماً
فَمُلِّىءَ من عَوْف بن كعبٍ سَلاسِلُهْ
وكان النعمان بعث إلى بني عوف بن كعب جيْشاً في الشهرِ الحرامِ وهم آمِنون غارُّون فَقَتلَ فيهم وَسَبَى .
قال أبو عبيد : وقال الفرّاء : الفَتْكُ ، والفُتْكُ للرجل يَفْتِكُ بالرّجل : يَقْتلهُ مُجاهَرةً . وقال بعضهم : الفِتْكُ .
وقال شمر : قال الفرّاء أيضاً : فَتَكَ به وأَفْتَكَ وذكر عنه اللغات الثلاث .
وقال ابن شميل : تَفَتَّكَ فُلانٌ بأمرهِ أي مَضى عليه لا يُؤامِرُ أَحداً .
وقال الأصمعي : الفَاتكُ : الجريءُ الصَّدْر . وقال في قول رُؤْبة :
ليس امْرؤٌ يمضي به مَضَاؤُهُ
إِلاَّ امْرُؤٌ من فَتْكِهِ دَهَاؤُهُ
أي مع فَتْكهِ كَقَوْلِه : ( الحَيَاء مِنَ الإيمَانِ ) أَيْ هو معهُ لا يُفارِقهُ .
قال : ومضاؤُه : نفَاذُهُ وذهابُهُ .
وفي ( النَّوادر ) : فَاتَكْتُ فلاناً مُفاتَكةً أي دَاوَمتُه وَاسْتأْكلته ، وإِبلٌ مُفاتِكَةٌ للحَمْضِ إذا داوَمتْ عليه مُستأْكِلةً مُسْتمرِئَةً .
أَخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابيِّ قال : فاتَكَ فُلانٌ فلاناً إِذا أَعْطاه ما اسْتامَ بِبيْعِهِ ، وفاتحهُ إذا ساوَمَهُ ولم يُعْطه شيئاً .
قال أبو منصور : أصل الفَتْكِ في اللغةِ : ما ذكره أبو عبيد ثم جَعَلوا كلّ من هَجَم على الأمور العِظامِ فاتِكاً . قال خَوَّاتُ بن جُبَيرٍ :
عَلَى سَمْنِها وَالْفَتْكُ مِنْ فَعَلاتِي
والغِيلة : أن تخدَعَ الرّجل حتى تخرجَه إلى موضع يخفَى فيه أَمره ثم تَقتُله ، وفي مثل : ( لا تَنفعْ حِيلة من غِيلة ) .

### Türkçe

ك ت ف
**كتف** , **كفت** , **فتك** : kullanımdadır.

**كتف** : Leys dedi ki: **الكَتِفُ**: omuzun arkasında geniş bir kemiktir; müennestir. **والكِتْفُ**: elleri arkadan bağlamandır. **والكَتَفُ**: **الأكْتَفِ**’in masdarıdır; o, iki omzu, yaratılışça çirkin bir şekilde, kürek kemiğinin ortasına doğru birleşmiş olandır.
**والكِتَاف**: binek hayvanlarından **المِكتَافِ**’ın masdarıdır; o, eyerin omzunu yaraladığı (hayvan)dır. **والكِتَافُ**: **الرَّحْل** ve **القتب** içinde bir bağdır; iki **حِنْوَين**’in yahut iki çubuğun bağlanmasıdır; bunlardan biri ötekine bağlanır.
**والكِتَافُ**: insanın onunla **يُكْتَفُ** edildiği iptir. **والكَتيفةُ**: geniş, uzun bir demirdir; bazen levha olur.

Şemmer dedi ki: Hâlid b. Cenbe dedi ki: **كَتِيفُة الرحْل**: **الكَتَائِفِ**’ten bir tanedir; o, **الرَّحْل**’ün onunla **يُكتفُ** edildiği bir demirdir.
Şemmer dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المكتوفُ** bundan alınmıştır; çünkü iki elini bir araya toplamıştır.

( Ebû Ubeyd ): **الكَتيِفُ**: **الضَّبّةُ**’dir. A‘şâ dedi ki:
. . . ve onun çatlaklarını **بالكَتيفِ** ile yaklaştırdı

Ebû Amr dedi ki: **الكَتِيفةُ**: demirden **الضبَّةُ**’dir.
Dedi ki: **والكَتيِفَةُ**: demirden topluluktur; **والكتيفةُ**: kindir. Bunların hepsi **الكَتِيف** olarak cem‘ edilir; kin de **الكتائف** üzerine de cem‘ edilir.

Katâmî dedi ki:
ve **الكتائِفُ** öfkelendirenler yanında dökülür

Şemmer dedi ki: levha (geniş) kılıca **كتيفٌ** denir. Ebû Duvâd dedi ki:
Keşke seni boş (yalnız) bulsaydım da
elimde **صَعْدةٌ** ve **كتيفُ** ile yürüyeydim
Levha bir kılıç istedi; ona **كتيفاً** adını verdi.

( Ebû Ubeyd ): çekirge, **الغوغاء**’dan sonra **كُتفَاناً** olur; onun bir tanesi: **كتْفانةٌ**’dır.

( Dedim ): Araplardan **الكتفان** hakkında işittiğim: kanatları belirmiş, henüz uçmamış olan çekirgedir; o, yerden, yürüdüğünde elleriyle yardım alan **المكتوفِ** gibi, sıçrayışla sıçrar. Bir şeye, çoğaldığında, denir: **مثلُ الدّبَا والكتفانُ**. Çekirgeden **الغوغاء**: uçmuş ve kanatları bitmiş olandır.

Leys dedi ki: **الكتَفَانُ**: uçuşun bir türüdür; sanki iki kanadını arkadan bir şeye doğru toplar.

Ebû Ubeyd dedi ki: **الكَتْفُ**: yavaş yürüyüştür. Lebîd dedi ki:
Silahı yaralı (aşınmış) bir (kimse), yürüyüşü **يَكتِفُ** eder; gevşektir

Dedi ki: Onların sözü: **مَشَتْ فكتَفَتْ** yani iki omzunu hareket ettirdi; atı kastediyor.

Ebû Ubeyde dedi ki: **فَرَسٌ أَكْتَفُ**: iki omzunun üst kısımlarında, kürek kemiğine bitişik kıkırdaklarında bir açıklık bulunan (attır).

Lihyânî dedi ki: devede, omzundan şikâyet ettiğinde, şiddetli bir **كَتَفٌ** vardır.

Ve **رجلٌ أَكْتَفُ**: omzu büyük (kimsedir); nitekim denir: **رجلٌ أَرْأَسُ** ve **وَأَعْنَقُ**. Erkeklerden **الأكْتَفُ**: omzundan şikâyet eden kimsedir.

( Ebû Ubeyd, Emvî’den ): Eti küçük küçük parçaladığında **كَتَّفْتُهُ تَكْتيفاً** dersin.

Asma‘î dedi ki: Çekirgenin kanatlarının hacmi belirginleştiğinde o **كُتْفَانٌ**’dır; çekirge kızardığında ve bütün renklerden sıyrıldığında o **الغَوْغاءُ**’dır.

**كفت** : Allah azze ve celle dedi ki: ( ( **لِّلْمُكَذِّبِينَ أَلَمْ نَجْعَلِ الاَرْضَ ( ) كِفَاتاً أَحْيَآءً وَأَمْواتاً** ) ( el-Mürselât: 25, 26 ) ).
Ferrâ dedi ki: onları, diri iken, sırtında, evlerinde ve meskenlerinde **تَكفِتُهمْ** (toplar); onları, ölü iken, karnında **تَكفِتُهُمْ** yani onları korur ve muhafaza eder.
Dedi ki: **أَحياءً** ve **أَمواتاً**’ın nasbı, **الكِفاتِ**’ın onun üzerine vuku bulmasıyladır; sanki sen demişsin gibi: “Yeri, dirilerin ve ölülerin **كِفَاتَ**’ı kılmadık mı?”; tenvinlediğinde nasb edersin.
Dedi ki: Denir: insanların içine **كَفْتٌ** düştü; yani ölüm.
Ve denir: **كفتَهُ الله** yani Allah onu kabzetti.
Ve dedi ki: Bu, içine konulan şeyden hiçbir şeyi zayi etmeyen olduğunda, **جِرَابٌ كفيتٌ**’tir.
Ve **جِرَابٌ كِفْتٌ** onun gibidir. Ve **رجلٌ كَفيتٌ قَبيصٌ** yani hafif, hızlıdır. Ve elbisemi **تَكفّتَ** ettim; yani paçalarını sıvadı ve kısaldı.

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: şöyle dediği (rivayet edildi): ( **اكفِتُوا صِبيَانَكم** ).
Ebû Ubeyd dedi ki: yani onları kendinize doğru toplayın ve onları evlerde alıkoyun; kendine doğru topladığın her şey, onu **كفتهُ** etmişsindir. Züheyr dedi ki:
Ve bir zırh ki, rüzgâr onu, dokumayı örer gibi dokur;
beyaz; fazlasını bir **مُهنّدِ** ile **كَفَّتَ** etti
Alt eteklerinin fazlalarını asan giyenin, onları kendine doğru topladığı bir zırhı vasfeder.

Leys dedi ki: **الكَفْتُ**: şeyi yüzünden çevirmendir; onu **تكفِتُهُ** de, o da **فَينْكفِتُ** eder; yani geri dönerek döner. **والكِفاتُ** koşudan ve uçuşta, şiddette, **كَالْحَيَدانِ** gibidir.
**والمكفِّتُ**: aralarında bir elbise bulunan iki zırh giyen kimsedir.

( Dedim ): **المكفِّتُ**: uzun bir zırh giyen, onu giyenden sıyrılıp toplanması için, eteğini askılarla, ortasındaki halkalara doğru toplayan kimsedir.

Leys dedi ki: **والكَفْتُ**: bir şeyi sırtını karnına ve karnını sırtına çevirmektir. **وانكَفَتَ القومُ** meskenlerine; yani döndüler.

Peygamberden ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki şöyle dedi: ( **حُبِّبَ إلي النساءُ والطّيبُ ورُزقْتُ الكَفِيتَ** ) yani onunla geçimimi **أَكْفِتُ** ettiğim şey; yani onu toplarım.
Ve şu sözün tefsirinde denildi: ( **ورُزِقْتُ الكَفِيتَ** ) yani cinsel birleşmede kuvvet.

( Dedim ): Bazıları, “**رُزقْت الكفِيتَ**” sözünde dedi ki: O, kendisi için gökten indirilen bir tenceredir; ondan yedi ve ondan yediğiyle cinsel birleşmeye güçlendi.

Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den, Ebû Ubeyd’in **( الأمثالِ )**’ında haber verdi; Ebû Ubeyde dedi ki: Bir insanı zulmeden ve ona hoşlanmadığı şeyi yükleyen, sonra ona artıran kimse hakkında darb-ı mesellerinden: ( **كفْتٌ إلى وَئيّةٍ** ). **والكِفْتُ** aslında, kâfın kesresiyle, küçük tenceredir; **والوَئِيَّةِ** tencerelerin büyüğüdür.

( Dedim ): Onu böyle rivayet etti: kâfın kesresiyle **كِفتٌ**.

Münzirî bana, Sa‘leme’den, Ferrâ’dan, haber verdi: o dedi ki: tencere için fetha ile **كَفْتٌ**.

( Dedim ): İkisi de iki lehçedir: **كَفْتٌ** ve **كِفْتٌ**. Ve **فرسٌ كَفِيتٌ وقبِيضٌ**; ve **عَدْوٌ كَفِيتٌ** yani hızlıdır.
Rü’be dedi ki:
Neredeyse elleri, kayıp gitmede, sallanır
onun **كَفْتِها**’sından, sıkıca, yakmanın tutuşturulması gibi
Toynaklı olanın koşusunda **والكَفْتُ**: elin hızlıca toplanmasıdır.

Asma‘î dedi ki: O, beni ihtiyacımdan **يَكْفِتُني** eder ve ondan **يَعْفِتُنِي** eder; yani beni ondan alıkoyar.

Şemmer dedi ki: **عَدْوٌ كَفِيتٌ** ve **كفَاتٌ**: hızlıdır.

**فتك** : Hadiste (vardır ki) bir adam Zübeyr’e geldi ve ona dedi ki: “Senin için Ali’yi öldüreyim mi?” Dedi ki: “Onu nasıl öldürürsün?” Dedi ki: “Onu **أَفتِكُ** ederim.” Bunun üzerine dedi ki: Resûlullah’ı ( صلى الله عليه وسلم ) işittim, şöyle diyordu: ( **قيَّدَ الإِيمانُ الفَتْكَ ، لا يَفْتِكُ مؤمنٌ** ).
Ebû Ubeyd dedi ki: **الفَتْكُ**: adamın, arkadaşı gafil iken ona gelmesi, sonra üzerine çullanıp onu öldürmesidir; bundan önce ona bir emân vermemiş olsa bile; fakat ona bunu bildirmesi gerekir. Ve her kim bir adamı gafil avlayarak öldürürse o **فاتِكٌ**’tir.

Muhabbel es-Sa‘dî dedi ki:
Ve o vakit Nu‘mân, insanlara, haram ayda, **فَتَكَ** ettiğinde,
Avf b. Ka‘b’dan zincirleri dolduruldu
Nu‘mân, haram ayda, onlar emniyette ve gafil iken, Benî Avf b. Ka‘b’a bir ordu göndermişti; içlerinde öldürdü ve esir aldı.

Ebû Ubeyd dedi ki: Ferrâ dedi ki: **الفَتْكُ** ve **الفُتْكُ**; adamın adamla **يَفْتِكُ** etmesi: onu açıktan öldürmesidir. Bazıları dedi ki: **الفِتْكُ**.

Şemmer dedi ki: Ferrâ ayrıca dedi ki: onunla **فَتَكَ** etti ve **أَفْتَكَ** etti; ondan üç lehçeyi zikretti.

İbn Şümeyl dedi ki: **تَفَتَّكَ** falan, işiyle; yani kimseyle istişare etmeksizin onun üzerine yürüdü.

Asma‘î dedi ki: **الفَاتكُ**: göğsü cesur olandır. Rü’be’nin şu sözü hakkında dedi ki:
Hiçbir kişi, onun ilerleyişiyle ilerlemez,
ancak onun **فَتْكِهِ**’nden, onun kurnazlığı olan kişi (ilerler)
Yani onun **فَتْكهِ** ile; onun sözü gibi: ( **الحَيَاء مِنَ الإيمَانِ** ) yani o, onunladır; ondan ayrılmaz.
Dedi ki: **ومضاؤُه**: nüfuzu ve gidip geçmesidir.

**( النَّوادر )**’de: **فَاتَكْتُ** falanı **مُفاتَكةً**; yani ona devam ettim ve onu yedirdim. Ve **وإِبلٌ مُفاتِكَةٌ للحَمْضِ**: ona devam edip onu yiyerek, onu hazmederek (olan develer).

Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: Falan, falana **فاتَكَ** eder; onu satımında istediği şeyi ona verdiğinde. Ve ona **فاتحهُ** eder; ona pazarlık yaptığında ve ona hiçbir şey vermediğinde.

Ebû Mansûr dedi ki: Dilde **الفَتْكِ**’in aslı: Ebû Ubeyd’in zikrettiğidir; sonra büyük işlere saldıran her birini **فاتِكاً** kıldılar. Havvât b. Cübeyr dedi ki:
Onun semizliği üzerine; ve **الْفَتْكُ** benim fiillerimdendir

**والغِيلة**: adamı aldatmandır; ta ki onu, işi gizli kalacağı bir yere çıkarırsın; sonra onu öldürürsün. Ve bir meselde: ( **لا تَنفعْ حِيلة من غِيلة** ).
