# فتن (ف-ت-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir

- Harfler: ف - ت - ن
- Kur'an'da: 60 geçiş · 58 ayet · 29 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (29)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فِتْنَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فِعْلَةٌ | Fitne | 11 | 11 | [2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/2:102.md) |
| [فِتْنَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فِعْلَةً | Fitne | 10 | 10 | [8:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/8:25.md) |
| [فَتَنَّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Fitneledik | 5 | 5 | [6:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/6:53.md) |
| [الْفِتْنَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفِعْلَةَ | Fitne | 3 | 3 | [9:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/9:47.md) |
| [الْفِتْنَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | الْفِعْلَةِ | Fitne | 3 | 3 | [3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/3:7.md) |
| [يُفْتَنُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلُونَ | Fitnelenirler | 3 | 3 | [9:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/9:126.md) |
| [لِنَفْتِنَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%84%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لِنَفْعِلَهُمْ | Onları fitnelememiz için | 2 | 2 | [20:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/20:131.md) |
| [وَالْفِتْنَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | وَالْفِعْلَةُ | Fitne; Ve fitne | 2 | 2 | [2:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/2:191.md) |
| [الْمَفْتُونُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8F.md) | الْمَفْعُولُ | Fitnelenen | 1 | 1 | [68:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/68:6.md) |
| [بِفَاتِنِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D8%A8%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | بِفَاعِلِينَ | Fitneleyenler | 1 | 1 | [37:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/37:162.md) |
| [تَفْتِنِّي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%90%D9%91%D9%8A.md) | تَفْعِلِّي | Beni fitneleme | 1 | 1 | [9:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/9:49.md) |
| [تُفْتَنُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعَلُونَ | Fitnelenirsiniz | 1 | 1 | [27:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/27:47.md) |
| [فَتَنَّاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلْنَاهُ | Onu fitneledik | 1 | 1 | [38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/38:24.md) |
| [فَتَنُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Fitnelediler | 1 | 1 | [85:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/85:10.md) |
| [فَتَنْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمْ | Fitnelediniz | 1 | 1 | [57:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/57:14.md) |
| [فُتُونًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%8F%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Fitnelemek | 1 | 1 | [20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/20:40.md) |
| [فُتِنُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%8F%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فُعِلُوا | Fitnelendiler | 1 | 1 | [16:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/16:110.md) |
| [فُتِنْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%8F%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعِلْتُمْ | Fitnelendiniz | 1 | 1 | [20:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/20:90.md) |
| [فِتْنَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | فِعْلَةَ | Fitne | 1 | 1 | [29:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/29:10.md) |
| [فِتْنَتَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَتَكُمْ | Sizin fitneniz | 1 | 1 | [51:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/51:14.md) |
| [فِتْنَتَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فِعْلَتَهُ | Onun fitnesi | 1 | 1 | [5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/5:41.md) |
| [فِتْنَتُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | فِعْلَتُكَ | Senin fitnen | 1 | 1 | [7:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/7:155.md) |
| [فِتْنَتُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَتُهُمْ | Onların fitnesi | 1 | 1 | [6:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/6:23.md) |
| [لَيَفْتِنُونَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | لَيَفْعِلُونَكَ | Seni fitnelerler | 1 | 1 | [17:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/17:73.md) |
| [وَفَتَنَّاكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%8E.md) | وَفَعَلْنَاكَ | Ve seni fitneledik | 1 | 1 | [20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/20:40.md) |
| [يَفْتِنَكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعِلَكُمُ | Sizi fitneler | 1 | 1 | [4:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/4:101.md) |
| [يَفْتِنَنَّكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعِلَنَّكُمُ | Kesinlikle sizi fitnelemesin | 1 | 1 | [7:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/7:27.md) |
| [يَفْتِنَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعِلَهُمْ | Onları fitneler | 1 | 1 | [10:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/10:83.md) |
| [يَفْتِنُوكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8E.md) | يَفْعِلُوكَ | Seni fitnelerler | 1 | 1 | [5:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/5:49.md) |

## Mücavir kökler — 100 mücavir (309 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 15 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
2. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 6 ortak ayet · G² 14 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
3. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
4. [ثقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir
5. [حرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
6. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 11 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
7. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Sağanak yağmur demektir
8. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Hayese sürülmüş tarla demektir
9. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
10. [خلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
11. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Süleyman
12. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
13. [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Nöbet kelimesinden gelmiştir
14. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Buğa boğa demektir
15. [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Yürür
16. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Bürde” gocuk demektir
17. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Önce
18. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Zade : Azık demektir
19. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Koyar
20. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Zalimler
21. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Çeper, çit demektir
22. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kaldınız
23. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Eveye yuva demektir
24. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
25. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 20 ortak ayet · G² 5 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
26. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Uhur ense demektir
27. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
28. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 4 · Hufre, çukur demektir
29. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
30. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 14 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
31. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
32. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
33. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 12 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
34. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
35. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
36. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Granit taş demektir
37. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
38. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · İnek yavrusu, dana demektir
39. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir
40. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
41. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Nihayet, son demektir
42. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
43. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Biley taşı
44. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
45. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
46. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 23 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
47. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Sehl” ova demektir
48. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
49. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
50. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ayn göz, “evya” göze demektir
51. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
52. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
53. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Büyük
54. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Firavun
55. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Musa
56. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
57. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
58. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
59. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
60. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hiram keçe demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D9%86/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فتن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md), [محن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%86.md), [محص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B5.md) |
| Zıt Kök | [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Altın ve gümüş gibi değerli madenleri saflığını anlamak ve cürufundan ayırmak üzere ateşe sokup eritmek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın inanç, ahlak ve sabır düzeyini ortaya çıkarmak amacıyla ağır sarsıntı, baskı, nimet veya zorlukla sınanması |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal arınmayı sağlayan, sahte ile gerçeği ayrıştıran dinamik kriz ve eleme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fesat, anarşi ve bozgunculuk ile sınırlandırmak; Kur'an'daki varoluşsal deneme, ateşle arıtma ve dinden döndürme baskısı boyutlarını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فت | Açılma, kırılma, parçalara ayrılma, iç yapının dışa saçılması ve gevşeme. Bu çekirdek [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) (kapalı olanı açmak), [فتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%82.md) (birbirine yapışık olanı yarmak), [فتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%84.md) (lifleri büküp ayırmak), [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md) (bağların gevşemesi) ve [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) (tazelik ve olgunlaşma) köklerinde somut olarak görülür. | ن | Çekirdeğin taşıdığı ayrışma ve yarılma hareketine süreklilik, içsel nüfuz ve cevherin derinliğine işleyen bir deneme boyutu ekleyerek madenin ateşle eriyip cürufunun ayrışması sürecini meydana getirir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, nefes, kenar ve dışarı çıkarma | Maddenin dış çeperinin açılmasını, saklı olanın açığa vurulmasını ve dışa vurum hareketini başlatır. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma ve nihai hedef | Sürecin bir ölçü, sınır ve belirleyici bir eşik dahilinde gerçekleştiğini, bir ölçüm noktasına ulaşıldığını simgeler. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, hareket, içsel canlılık ve derinlik | Test sürecinin cevherin derinliğine kadar inmesini, içteki gizli niteliğin sürekli bir hareketle yüzeye çıkmasını sağlar. |
| فتن | Dış çeperin açılarak içteki cevherin bir sınır ve ölçüm eşiğinde derinlemesine ayrıştırılması | Maddenin veya nefsin yüksek ısı ve basınç altında açılarak sahte kısımlarının dökülmesi, özün ise sınırda berraklaşarak ortaya çıkması hareketini bütünler. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Altın ve gümüşün ayarını anlamak, saflığını bozan yabancı maddelerden ayırmak için ateşe atılıp eritilmesi; ateşin etkisiyle kararmış volkanik taşlık araziye الفتين denilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Haris b. Hillize'ye atfedilen beyitte metalin kızgın demirle dağlanması ve sınanması bağlamında şu kullanım geçer: وقد يفتن المكواة والعير يضرط / Şair kızgın dağlama demirinin ateşe tutulup sınanmasını kökün yalın fiziksel anlamına dayandırır. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönem dilcilerinin ve A'şâ gibi şairlerin dilinde aklı baştan alan, kişiyi sarsan güzellik veya servet için de kullanılmıştır: لئن أفتنتني لهي بالأمس أفتنت / سعيدا فأضحى قد قلى كل مسلم / İfadede gönlün şiddetli bir cazibe karşısında sarsılıp direncinin sınanması anlatılır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde فتن kökü, içsel olarak erime, dönme, sarsılma ve ayartılma semantik ekseniyle ilişkilenir. Erken Semitik katmanda kökün belirgin biçimde Arapça ve Güney Sami sahasında madencilik ve ateşle arındırma ekseninde özelleştiği, Kuzeybatı Sami dillerinde ise doğrudan aynı üçlü kök yerine benzer biliteral tabanlardan türeyen ve çözülme, dağılma veya şaşkınlığa düşme anlamı taşıyan formların bulunduğu görülür. Süryanice ve İbranicede kalbin çelinmesi veya akıl karışıklığı durumları için kökle sesdeş veya yakın anlamlı türevlerin izi sürülse de, madenin ateşte tasfiye edilmesi anlamındaki teknik kullanım Arapçanın özgün ve korunmuş semantik çekirdeğini teşkil eder. Bu durum, kökün Arap Yarımadası'ndaki maden eritme zanaatıyla sıkı bağını ve oradan ahlaki-teolojik alana taşındığını belgeler.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فتن kökünün maden ergitme zanaatından türeyişi | Altının ateşte eritilerek cürufundan arıtılması fiziksel eyleminden, kalbin şiddetli olaylarla elenip olgunlaşması soyut anlamına geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki paralel kökler | İbranicede פתה (ayartılmak, aldanmak, saflıkla kapılmak) ve Süryanicede fitne/ayartma semantiğiyle temas eden yapılar mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ayrışma ve yanma kökleri | Ateş, ayrıştırma ve eleme eylemlerini bağlayan ilksel ses öbekleriyle zayıf temaslar tespit edilmiştir. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فتن | Anlamlı | Ateşte eritip saflaştırma, sınama | Madeni eriterek saflığını ölçmek; insanı zorluk ve nimetle imtihan etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فنت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [تفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%86.md) | Anlamlı | Kir, pas ve hizmetçilik | Bedene veya eşyaya yapışan kir ve pas tabakası; az çalışma | Tahdhīb al-Lugha kaydında müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| [تنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%81.md) | Anlamlı | Çöl, susuz ve ıssız geniş arazi | İnsanın dayanıklılığını test eden susuz çöl parçası | Ortak zorluk ve deneme bağı; Kur'an'da geçmez |
| [نفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AA.md) | Anlamlı | Öfkeyle soluma, püskürtme, kaynama | Yanıcı madde, zift (neft); öfkesinden köpürme hareketi | Ateş ve hararet ekseninde semantik temas; Kur'an'da geçmez |
| [نتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%81.md) | Anlamlı | Koparma, yolma, çekip çıkarma | Bir şeyin üzerinden parçaları tek tek çekip ayırma | Parçalama ve ayıklama yönüyle ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فتن | Merkez | Sınama, eritme, ayırma | Özü cüruftan ayırmak için yüksek ısı, baskı ve kriz uygulayarak deneme | Ateşle doğrudan temas ve şiddetli arıtma krizini merkezine alır |
| [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) | Komşu | İmtihan, yıpratma, açığa çıkarma | Zaman içinde eskitme, sorumluluk yükleme yoluyla insanın durumunu ortaya çıkarma | İnsanın yıpranarak denenmesini ve halinin bilinir kılınmasını vurgular |
| [محن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%86.md) | Komşu | Zahmetle arıtma, tavlama | Madenin tavlanması veya derinin terbiye edilmesi gibi eziyetle terbiye etme | Çekilen cefa ve sıkıntının kişiyi olgunlaştırma işlevine odaklanır |
| [محص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B5.md) | Komşu | Saflaştırma, ayıplardan temizleme | Karışık olanı ayrıştırıp katıksız hale getirme, arındırma | Cürufun atılıp yalnızca tertemiz cevherin kalması neticesini bildirir |
| [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) | Zıt | Katışıksızlık, kurtulma, duruluk | Karışıklığın, cürufun ve dış etkinin tamamen sona erip özün berraklaşması | Deneme sürecinin bitip saf cevherin ortaya çıkmış halidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فتن | Ateşte eriterek sınama | Madeni cürufundan ayırma; insanı krizle test etme | Kesin |
| Latince | examinare, probare, tentare | Terazide tartmak, sınamak, ateşte denemek | examinare kefenin hareketini ve tetkiki; tentare ise sarsarak denemeyi ifade eder | Güçlü |
| İngilizce | crucible, assay, ordeal | Ateş potası, saflık testi, ağır sınav | crucible eritme potasını ve dönüştürücü krizi tam karşılar; ordeal ise acı veren sınavdır | Güçlü |
| Almanca | Schmelztiegel, Läuterung, Prüfung | Ergitme potası, arınma, zorlu sınav | Schmelztiegel kökün maden eritme tabanını; Läuterung ise arındırıcı ıstırabı verir | Güçlü |
| Fransızca | creuset, éprouver, épreuve | Potada eritme, zorlu denemeden geçirme | creuset maddi ve manevi çetin dönüşüm potasını karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Ateşle azap edilme ve yakılma | Hakiki fiziksel yakılma ve cehennem azabı | Ahirette suçluların ateşe sokularak azap edilmeleri bağlamında: Zâriyât [51:13](https://lisan.digital/tr/ayet/51:13.md), Zâriyât [51:14](https://lisan.digital/tr/ayet/51:14.md) |
| Şirk, baskı ve dinden döndürme zulmü | İnanca yönelik öldürmekten beter sosyal baskı | Müşriklerin müminleri dinlerinden vazgeçirmek için kurduğu terör ve baskı: Bakara [2:191](https://lisan.digital/tr/ayet/2:191.md), Bakara [2:217](https://lisan.digital/tr/ayet/2:217.md) |
| İlahî sınav ve ayıklanma süreci | Müminin iç kalitesini ortaya çıkaran krizler | İnsanların yalnızca iman ettik demekle bırakılmayıp sınanması: Ankebût [29:2](https://lisan.digital/tr/ayet/29:2.md), Tâhâ [20:85](https://lisan.digital/tr/ayet/20:85.md) |
| Nimet, zenginlik ve evlatla denenme | İnsanın meylini ölçen imtihan vesileleri | Dünyalıkların insanı şımartıp haktan saptırma riski taşıyan birer araç oluşu: Enfâl [8:28](https://lisan.digital/tr/ayet/8:28.md), Tegâbün [64:15](https://lisan.digital/tr/ayet/64:15.md) |
| Ayartma, saptırma ve kandırma | Şeytanın veya nefsin kişiyi haktan kaydırması | Şeytanın insanı yanıltması veya kalbinde eğrilik olanların müteşabihlerin peşine düşmesi: Âl-i İmrân [3:7](https://lisan.digital/tr/ayet/3:7.md), A'râf [7:27](https://lisan.digital/tr/ayet/7:27.md) |
| İnsanın kendini helake sürüklemesi | Kendi nefsini aldatıp felakete düşürmek | Münafıkların kendi kendilerini aldatıp dünyevi hesaplarla helak etmeleri: Hadîd [57:14](https://lisan.digital/tr/ayet/57:14.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hayır ve şer problemi, adalet-i ilahiyye, tekvin | Allah'ın kulları günaha veya sapmaya sevk edip etmeyeceği; fitnenin faili meselesi | İmtihanın iradeyi yok etmeyen bir açığa çıkarma ve derecelendirme düzeneği olarak kavranması |
| Fıkıh | İç savaş (bağy), dinden dönme baskısı, kamu güvenliği | Fitne zamanında silah kullanmanın hükmü; can, mal ve din emniyetinin tehdit altında olması | Meşru otoritenin sarsıldığı ve adaletin zedelendiği toplumsal kriz hali |
| Tefsir | Mekkî ve Medenî ayetlerdeki kavramsal dönüşüm | Mekke'deki bedensel işkence anlamından Medine'deki siyasi ayrışma ve münafıklık olgusuna evrilme | Baskıdan içsel zaaf ve nifak potansiyeline doğru genişleyen semantik alan |
| Hadis | Ahir zaman alametleri, ümmet içi çatışmalar | Karanlık geceler gibi çöken belalar; ferasetin kaybolduğu, doğru ile yanlışın karıştığı dönemler | Doğruyu yanlıştan ayırmanın zorlaştığı, kalplerin sarsıldığı kolektif savrulma hali |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun yaratan karşısındaki sadakat ve teslimiyetinin ölçülmesi | İhlas ve riya ayrışması | Sahte dindarlık ile gerçek teslimiyeti ayırt etmek | Kişi ateş potasından geçerek iddiasının doğruluğunu ispatlar ve cürufundan arınır. | Kesin |
| İlmi | Bilginin ve teorinin zorlu sınamalara tabi tutulması | Yanlışlanabilirlik ve doğrulama deneyi | Zayıf ve temelsiz varsayımları eleyip gerçeği sabitlemek | Bilgi kriz ve sınır durum testleriyle saflaşır; temelsiz iddialar dökülür. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumun kriz anlarındaki hukuki ve idari direnci | Meşruiyet ve sadakat krizi | Toplumsal yapının sahte bağlarını çözüp gerçek dayanışmayı sınamak | Otorite boşluğunda ve kriz anlarında bireylerin kamu hukukuna bağlılığı test edilir. | Güçlü |
| İktisadi | Servetin, piyasa şoklarının ve mülkiyetin dağılımı | Piyasa stresi ve servet sınavı | Malın şımarıklığa mı yoksa adil dolaşıma mı yol açtığını tartmak | Varlık ve darlık krizleri sermaye sahibinin ahlaki duruşunu açığa çıkarır. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi ve termodinamik saflaştırma (fraksiyonel distilasyon) | Bir alaşımın yüksek sıcaklık altında bileşenlerine ayrışması, kaynama ve erime noktaları farkıyla saf maddenin cüruftan ayrılması süreciyle tam izomorfiktir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kriz sosyolojisi ve stres testi (stress testing) | Bir kurumun, psikolojik yapının veya toplumsal sözleşmenin olağanüstü basınç altında iç kırılganlıklarını dışa vurması ve direncini kanıtlamasıdır. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca günlük dildeki dedikodu, nifak sokma, basit huzursuzluk çıkarma veya provokasyon ile sınırlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün temelinde yer alan arındırıcı ergitme potasını, insanın dünya hayatındaki ontolojik varoluş sınavını, inanç özgürlüğüne yönelik terör ve baskıyı kapsayan geniş anlam alanı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fitne ayetlerini yalnızca siyasi itaatsizlik veya iç kargaşa metinleri sayarak zalim rejimlerin meşrulaştırılması; buna karşılık ayetlerde asıl fitnenin hakikati bastırmak ve insanları inançlarından dolayı ezmek olduğu gerçeğinin unutturulması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık nizamının ve insan hayatının bir konfor alanı değil, sahte ile gerçeğin ayrıştırıldığı dinamik bir eleme ve arınma potası olduğunu kavramanın anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin işkence gördüğü Mekkî ayetlerde (örneğin Bürûc ve Ankebût), savaş hukukunun ve din özgürlüğünün düzenlendiği Medenî hükümlerde (Bakara ve Enfâl) ve servet-evlat imtihanını bildiren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnananların hiçbir zorlukla karşılaşmadan doğrudan mükâfata erişeceği zannını yıkar; kriz ve musibetlerin anlamsız birer felaket değil, cevheri cüruftan ayıran ilahî birer arınma süreci olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Değerli madenlerin (altın ve gümüş) yabancı maddelerden ve cüruftan ayrıştırılması amacıyla yüksek sıcaklıktaki ateşe sokulup eritilmesi.
- Soyut anlam: İnsanın, iddiasının doğruluğu ve ahlaki direnci bakımından sarsıcı olaylar, krizler, nimetler veya baskılarla yüzleştirilerek içsel cevherinin açığa çıkarılması.
- Sistematik karşılık: Sistemin dayanıklılığını ve saf bileşenlerini belirleyen, sahte ve zayıf unsurları eleyen dinamik gerilim ve eleme düzeneği.
- LaTeX modeli: $$S(t) \xrightarrow{\Delta H > \theta} M_{\text{saf}} + C \quad \text{veya} \quad f: X \times P \to \{X_s, X_c\}$$

İndissiz ve sadeleştirilmiş biçimiyle:

$$f(x, p) = x_0 + c \implies x_0$$

Sistemik dinamik operatör olarak:

$$\Phi(x) = x - c$$

- LaTeX açıklaması: Formülde $x$ sınamaya giren ham unsuru, $p$ uygulanan yüksek basınç, ısı veya zorlayıcı kriz faktörünü (potayı), $c$ açığa çıkıp atılan cürufu (sahte ve dayanıksız kısımları), $x_0$ ise süreç sonunda geriye kalan arınmış, saf cevheri temsil eder. Operatör $\Phi$, nesneyi cürufundan ayrıştırarak saflaştıran eleme sürecinin matematiksel ifadesidir.

## Geçtiği ayetler (58 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/2:102.md) — فِتْنَةٌ

وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ve onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

### [Bakara 2:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/2:191.md) — وَالْفِتْنَةُ

وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ve onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.

### [Bakara 2:193](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/2:193.md) — فِتْنَةٌ

وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Fitne kalmayıp, din de Allah’ın oluncaya kadar onlarla savaşın. Vaz geçerlerse, artık zalimlerden başkasına düşmanlık yoktur.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/2:217.md) — وَالْفِتْنَةُ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Ali İmran 3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/3:7.md) — الْفِتْنَةِ

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأَوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Sana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.

### [Nisa 4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/4:91.md) — الْفِتْنَةِ

سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ كُلَّمَا رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيهَا فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Diğerlerinin de sizden ve kendi milletlerinden güvende olmayı istediklerini göreceksiniz. Fitneciliğe çağırıldıklarında ona can atarlar. Eğer sizden uzak durmazlar, barış teklif etmezler ve sizinle savaşmaktan geri durmazlarsa; onları tutun ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onların aleyhlerine, size apaçık ferman verdik.

### [Nisa 4:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/4:101.md) — يَفْتِنَكُمُ

وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا

Meal (IK): Yeryüzünde (sefere) koyulduğunuz zaman; kafirlerin size bir fenalık yapmasından korkarsanız; namazı kısaltmanızda size bir vebal yoktur. Şüphe yok ki kafirler, sizin apaçık düşmanınızdır.

### [Maide 5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/5:41.md) — فِتْنَتَهُ

يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/5:49.md) — يَفْتِنُوكَ

وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ

Meal (IK): Ve aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Onların heveslerine uyma. Seni Allah’ın sana indirdiğinden vazgeçirmelerinden sakın. Eğer yüz çevirirlerse; bil ki, bir kısım günahları yüzünden Allah onları cezalandırmak istiyor. Gerçekten insanların bir çoğu fasıklardır.

### [Maide 5:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/5:71.md) — فِتْنَةٌ

وَحَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَصَمُّوا ثُمَّ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوا وَصَمُّوا كَثِيرٌ مِنْهُمْ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Bir fitne olmayacağını sandılar da körleştiler, sağırlaştılar. Sonra Allah kendilerine tevbe nasib etti. Sonra yine içlerinden bir çoğu, körleştiler ve sağırlaştılar. Allah, işlediklerini hakkıyla görücüdür.

### [En'am 6:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/6:23.md) — فِتْنَتُهُمْ

ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا وَاللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ

Meal (IK): Sonra onların sadece: Andolsun Allah’a ki, ey Rabbımız; bizler müşriklerden değildik, demelerinden başka çareleri kalmaz.

### [En'am 6:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/6:53.md) — فَتَنَّا

وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَهَؤُلَاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Biz, böylece onların bir kısmını bir kısmıyla denedik ki: Aramızadan Allah bunlara mı lütfetti? desinler. Allah; şükredenleri daha iyi bilen değil midir?

### [Araf 7:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/7:27.md) — يَفْتِنَنَّكُمُ

يَابَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْءَاتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ey ademoğulları, şeytan, ana ve babanızı ayıp yerlerini kendilerine göstermek için elbiselerini soyarak nasıl cennetten çıkardıysa; sakın size de bir fitne yapmasın. O da, taraftarları da sizin onları görmediğiniz yerden sizi görürler. Biz, şeytanı; iman etmeyenlerin velileri yaptık.

### [Araf 7:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/7:155.md) — فِتْنَتُكَ

وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ أَنْتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ

Meal (IK): Musa, ta’yin ettiğimiz vakit için kavminden yetmiş kişi seçti. Onları titreme tutunca dedi ki: Rabbım; dileseydin önce onalrı da helak ederdin, beni de. İçimizdeki beyinsizlerin işledikleri yüzünden bizi helak eder misin? Bu, Senin imtihanından başka birşey değildir. Onunla dilediğini dalalete düşürür, dilediğini de hidayete götürürsün. Sen, bizim dostumuzsun. O halde bizi bağışla, merhamet et bize. Sen bağışlayanların en hayırlısısın.

### [Enfal 8:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/8:25.md) — فِتْنَةً

وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Bir de fitneden sakının ki; içinizden yalnız zulmedenlere erişmekle kalmaz. Hem bilin ki; muhakkak Allah azabı şiddetli olandır.

### [Enfal 8:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/8:28.md) — فِتْنَةٌ

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Hem bilin ki; mallarınız da, çocuklarınız da ancak birer fitnedir. Ve Allah katında büyük mükafat vardır.

### [Enfal 8:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/8:39.md) — فِتْنَةٌ

وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Fitne kalmayıp din de yalnız Allah için oluncaya kadar onlarla savaşın. Eğer vazgeçerlerse; muhakkak ki Allah, yaptıklarını görendir.

### [Enfal 8:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/8:73.md) — فِتْنَةٌ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ

Meal (IK): Küfredenler ise birbirlerinin dostudurlar. Eğer siz bunu yapmazsanız; yeryüzünde bir fitne ve büyük bir fesad olur.

### [Tevbe 9:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/9:47.md) — الْفِتْنَةَ

لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

Meal (IK): Eğer onlar da aranızda çıksalardı size şer ve fesadı arttırmaktan başka bir şey yapmazlar ve aranıza muhakkak bir fitne sokmak isteyerek koşarlardı. İçinizde onlara iyice kulak verenler de var. Allah; zalimleri çok iyi bilendir.

### [Tevbe 9:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/9:48.md) — الْفِتْنَةَ

لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, onlar daha önce de fitne aramışlar ve sana karşı bir takım işler çevirmişlerdi. Nihayet Hak geldi ve onlar istemedikleri halde Allah’ın emri zahir oldu.

### [Tevbe 9:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/9:49.md) — تَفْتِنِّي · الْفِتْنَةِ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَلَا تَفْتِنِّي أَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Onlardan kimi de: Bana izin ver, beni fitneye düşürme, der. İyi bilin ki; onlar fitne içine düşmüşlerdir. Ve muhakkak ki cehennem, kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

### [Tevbe 9:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/9:126.md) — يُفْتَنُونَ

أَوَلَا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Onlar görmezler mi ki; her yıl bir veya iki kere belalara çarpılıyorlar da yine tevbe etmiyorlar. Ve ibret almıyorlar.

### [Yunus 10:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/10:83.md) — يَفْتِنَهُمْ

فَمَا آمَنَ لِمُوسَى إِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ عَلَى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِمْ أَنْ يَفْتِنَهُمْ وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِي الْأَرْضِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ

Meal (IK): Firavun ve erkanının kendilerine fenalık yapmasından korktuklarından, kavminin bir kısım gençleri dışında kimse Musa’ya iman etmedi. Çünkü Firavun, yeryüzünde çok ululanan ve gerçekten aşırı gidenlerdendi.

### [Yunus 10:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/10:85.md) — فِتْنَةً

فَقَالُوا عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Onlar da dediler ki: Biz, Allah’a tevekkül ettik. Ey Rabbımız, bizi, o zalimler güruhu ile sınama.

### [Nahl 16:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/16:110.md) — فُتِنُوا

ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا فُتِنُوا ثُمَّ جَاهَدُوا وَصَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Hem Rabbın; işkenceye uğratıldıktan sonra hicret eden, sonra Allah yolunda savaşan ve sabredenlerle birliktedir. Muhakkak ki Rabbın; bundan sonra da Gafur’dur, Rahim’dir.

### [İsra 17:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/17:60.md) — فِتْنَةً

وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا

Meal (IK): Hani sana demiştik ki: Rabbın gerçekten insanları kuşatmıştır. Sonra göstermiş olduğumuz rüyayı sadece insanlar için bir imtihan kıldık. Kur’an’da lanetlenmiş olan ağacı da. Biz onları korkutuyoruz ama bu, onlara büyük bir azgınlık vermekten başka bir şeyi artırmıyor.

### [İsra 17:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/17:73.md) — لَيَفْتِنُونَكَ

وَإِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ وَإِذًا لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا

Meal (IK): Onlar; sana vahyettiğimizden ayırıp başka bir şeyi Bize karşı uydurman için, seni fitneye düşürmeye çalışırlar. O zaman, seni dost edineceklerdi.

### [Taha 20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/20:40.md) — وَفَتَنَّاكَ · فُتُونًا

إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَنْ يَكْفُلُهُ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَامُوسَى

Meal (IK): Hani kızkardeşin gidip diyordu ki: Ona bakacak birini size göstereyim mi? İşte böylece, annen üzülmesin de gözü aydın olsun diye seni ona geri vermiştik. Ve sen, bir cana kıymıştın da; seni üzüntüden kurtarmıştık. Hem seni bir çok musibetlerle denemiştik. Böylece Medyen halkı arasında yıllarca kalmıştın. Sonra da bir kader üzerine geldin ey Musa.

### [Taha 20:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/20:85.md) — فَتَنَّا

قَالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ

Meal (IK): Buyurdu: Doğrusu biz, senden sonra kavmini sınadık ve Samiri de onları saptırdı.

### [Taha 20:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/20:90.md) — فُتِنْتُمْ

وَلَقَدْ قَالَ لَهُمْ هَارُونُ مِنْ قَبْلُ يَاقَوْمِ إِنَّمَا فُتِنْتُمْ بِهِ وَإِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمَنُ فَاتَّبِعُونِي وَأَطِيعُوا أَمْرِي

Meal (IK): Andolsun ki; daha önce Harun da onlara: Ey kavmim; siz, bununla sınanıyorsunuz. Sizin gerçek Rabbınız Rahman’dır. Bana uyun ve emrime itaat edin, demişti.

### [Taha 20:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/20:131.md) — لِنَفْتِنَهُمْ

وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى

Meal (IK): Onlardan bazılarına; denemek için verdiğimiz dünya hayatının süsüne gözlerini dikme. Rabbının rızkı daha hayırlı ve daha devamlıdır.

### [Enbiya 21:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/21:35.md) — فِتْنَةً

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Her nefis ölümü tadıcıdır. Bir imtihan olarak sizi iyilik ve kötülükle deneriz. Sonunda, Bize döndürüleceksiniz.

### [Enbiya 21:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/21:111.md) — فِتْنَةٌ

وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

Meal (IK): Bilmem. Belki bu, sizin için bir deneme ve bir süreye kadar yararlanmadır.

### [Hac 22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/22:11.md) — فِتْنَةٌ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri de vardır ki; Allah’a bir yar kenarındaymış gibi kulluk eder. Ona bir iyilik gelirse yatışır. Başına bir bela gelirse; yüz üstü döner. Dünyayı da ahireti de kaybetmiştir. İşte apaçık kayıp budur.

### [Hac 22:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/22:53.md) — فِتْنَةً

لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Şeytanın karıştırdığı, kalblerinde hastalık bulunan ve kalbleri kaskatı olan kimseleri sınamay vesile kılmak içindir. Zalimler, şüpjesiz derin bir ayrılık içindedirler.

### [Nur 24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/24:63.md) — فِتْنَةٌ

لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin çağırmasını; kendi aranızda birbirinizi çağırmanız gibi saymayın. Allah; içinizden bir diğerini siper ederek sıvışıp gidenleri muhakkak bilir. Onun buyruğuna aykırı hareket edenler, başlarına bir bela gelmesinden veya elim bir azaba uğramaktan sakınsınlar.

### [Furkan 25:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/25:20.md) — فِتْنَةً

وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz bütün peygamberler de şüphesiz yemek yerler, sokaklarda gezinirlerdi. Sabreder misiniz diye sizi birbirinizle deneriz. Ve Rabbın Basir olandır.

### [Neml 27:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/27:47.md) — تُفْتَنُونَ

قَالُوا اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَنْ مَعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِنْدَ اللَّهِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تُفْتَنُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Senin ve beraberindekilerin yüzünden uğursuzluğa uğradık: O da: Uğursuzluğunuz Allah katındandır. Belki siz, imtihana çekilen bir kavimsiniz, dedi.

### [Ankebut 29:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/29:2.md) — يُفْتَنُونَ

أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ

Meal (IK): Yoksa, insanlar; inandık demeleriyle bırakılıvereceklerini ve kendilerinin denenmeyeceklerini mi sandılar.

### [Ankebut 29:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/29:3.md) — فَتَنَّا

وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, onlardan öncekileri de denedik. Allah; elbette doğruları bilir ve elbette yalancıları da bilir.

### [Ankebut 29:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/29:10.md) — فِتْنَةَ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذَا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذَابِ اللَّهِ وَلَئِنْ جَاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ أَوَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِي صُدُورِ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri de vardır ki; Allah’a inandık, der de; Allah uğrunda bir eziyete uğratılınca; insanların o eziyetini, Allah’ın azabı gibi tutar. Rabbından bir yardım gelecek olursa; andolsun ki: Doğrusu biz, sizinle beraberdik, derler. Allah, herkesin kalbinde olanları en iyi bilen değil midir?

### [Ahzab 33:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/33:14.md) — الْفِتْنَةَ

وَلَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِمْ مِنْ أَقْطَارِهَا ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لَآتَوْهَا وَمَا تَلَبَّثُوا بِهَا إِلَّا يَسِيرًا

Meal (IK): Şayet onlara onun çevrelerinden varılmış olsaydı da fitne çıkarmaları istenseydi, hemen buna girişirler ve derhal yapmaktan geri durmazlardı.

### [Saffat 37:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/37:63.md) — فِتْنَةً

إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ

Meal (IK): Doğrusu Biz, onu; zalimler için bir fitne yaptık.

### [Saffat 37:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/37:162.md) — بِفَاتِنِينَ

مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ

Meal (IK): O’na karşı hiç fitneleyebilecek değilsiniz.

### [Sad 38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/38:24.md) — فَتَنَّاهُ

قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ وَظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ

Meal (IK): O da dedi ki: Senin dişi koyununu, kendi dişi koyunlarına katmak için istemekle sana zulmetmiştir. Doğrusu ortakçıların çoğu birbirinin hakkına tecavüz eder. Ancak inanmış olup salih ameller işleyenler müstesnadır. Ama onlar pek azdır. Davud, kendisini imtihan ettiğimizi zannederek Rabbından mağfiret diledi. Rukua kapanarak Allah’a yöneldi.

### [Sad 38:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/38:34.md) — فَتَنَّا

وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ثُمَّ أَنَابَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Süleyman’ı denemiştik. Tahtının üstüne bir ceset attık. Sonra eski haline döndü.

### [Zümer 39:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/39:49.md) — فِتْنَةٌ

فَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِنَّا قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): İnsana bir sıkıntı gelince; Bize yalvarır. Sonra katımızdan ona bir nimet verdiğimizde; bu, bana bilgimden dolayı verilmiştir, der. Hayır, bu bir denemedir. Fakat çokları bilmezler.

### [Duhan 44:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/44:17.md) — فَتَنَّا

وَلَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَجَاءَهُمْ رَسُولٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): Andolsun ki; onlardan önce Firavun kavmini de denemiştik ve onlara kerim bir peygamber gelmişti.

### [Zariyat 51:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/51:13.md) — يُفْتَنُونَ

يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ

Meal (IK): O, kendilerinin ateşe sokulacakları gündür.

### [Zariyat 51:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/51:14.md) — فِتْنَتَكُمْ

ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ

Meal (IK): Tadın azabınızı, işte acele istediğiniz bu idi.

### [Kamer 54:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/54:27.md) — فِتْنَةً

إِنَّا مُرْسِلُو النَّاقَةِ فِتْنَةً لَهُمْ فَارْتَقِبْهُمْ وَاصْطَبِرْ

Meal (IK): Gerçekten onları, imtihan etmek için dişi deveyi gönderen Biziz. Onları gözetle ve sabret.

### [Hadid 57:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/57:14.md) — فَتَنْتُمْ

يُنَادُونَهُمْ أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ قَالُوا بَلَى وَلَكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ وَتَرَبَّصْتُمْ وَارْتَبْتُمْ وَغَرَّتْكُمُ الْأَمَانِيُّ حَتَّى جَاءَ أَمْرُ اللَّهِ وَغَرَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ

Meal (IK): Onlara: Biz sizinle beraber değil miydik? diye seslenirler. Onlar da: Evet, ama siz kendinizi aldattınız, pusu kurdunuz, şüpheye düştünüz ve kuruntular sizi aldattı. O çok aldatan, sizi Allah’a karşı bile aldattı. Nihayet Allah’ın emri gelip çattı.

### [Mümtehine 60:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/60:5.md) — فِتْنَةً

رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَاغْفِرْ لَنَا رَبَّنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ey Rabbımız; bizi, o küfredenler için bir fitne kılma. Bağışla bizi. Ey Rabbımız; doğrusu Aziz, Hakim olan Sensin Sen.

### [Tegabün 64:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/64:15.md) — فِتْنَةٌ

إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَاللَّهُ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Doğrusu mallarınız ve çocuklarınız sizin için bir imtihandır. Allah katında ise büyük bir mükafat vardır.

### [Kalem 68:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/68:6.md) — الْمَفْتُونُ

بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ

Meal (IK): Hanginizin aklından zoru olduğunu.

### [Cin 72:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/72:17.md) — لِنَفْتِنَهُمْ

لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَمَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِ يَسْلُكْهُ عَذَابًا صَعَدًا

Meal (IK): Ki onları bununla tecrübe edelim. Kim Rabbının zikrinden yüz çevirirse; onu, gittikçe artan bir azaba uğratır.

### [Müddessir 74:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/74:31.md) — فِتْنَةً

وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ

Meal (IK): Cehennem bekçilerini yalnız meleklerden kıldık. Onların sayılarını da ancak küfretmiş olanlar için bir fitne kıldık. Ki kendilerine kitab verilmiş olanlar, kesin bilgi sahibi olsunlar. İman edenlerin de imanları artsın. Kendilerine kitab verilmiş olanlar ve mü’minler kuşkuya düşmesinler. Bir de kalblerinde hastalık bulunanlarla kafirler: Bununla Allah neyi kasdetmiş? desinler. İşte böyle Allah, dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir. Rabbının ordularını ancak kendisi bilir. Bu, ancak insanlara bir öğüttür.

### [Buruc 85:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/ayet/85:10.md) — فَتَنُوا

إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَلَهُمْ عَذَابُ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Şüphesiz ki mü’min erkekleri ve mü’min kadınları belaya uğratanlar sonra da tevbe etmemiş olanlar, işte onlar için cehennem azabı vardır. Ve yakıcı azab da onlaradır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Fitne,  Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir. Mihnet ise madenin parlaklığını ortaya çıkarmak için tavlamak veya pasını silmektir. İmtihan kişinin kendini göstermesi, fitne ise kişinin dayanaklılığını artırmasıdır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والنون والفاء معهما
ن ت ف، ن ف ت، ت ن ف، ف ت ن مستعملات
نتف:
النَّتْفُ: نَزْعُ الشَّعْر والريش وما أَشْبَهَها، والنُّتافةُ ما انتُتِفَ من ذلك.
وأنتَفَ الشيء: أمكَنَ نَتْفُه.
نفت:
نَفَتَتِ القِدْر تَنْفِت نَفَتاناً إذا غَلا المَرَقُ فهيا فلزِقَ بجوانِب القِدْر فيَبِسَ عليه، فذلك النَّفتُ، وانضِمامُه النَّفَتانُ حيث بَهُمُّ المَرَق بالغَلَيان، يقال: نَفَتَتِ القِدْرُ إذا رَمَت مثلَ السِّهامِ تَنْفِتُ نَفتاً.
تنف:
التَّنُوفةُ: الأرضُ القَفْرُ، والجميع التَّنائِفُ.
فتن:
فَتَنَ فلانٌ يَفْتِنُ فهو فاتِنٌ أي مُفتَتِنٌ، والفُتُون مصدرُه، وهو اللتزم، ويقال: فَتَنَة غيرُه، وأنشَدَ:
رَخيم الكلامِ قطيع الرِّجا		مِ أمْسَى فؤادي بها فاتِنا
أي مُفتَتَناً.
والفَتْنُ: إِحراقُ الشيء بالتّارِ كالوَرَق الفتين أي المحترق، وقوله تعالى: "يومَ هم على النّارِ يُفْتَنُونَ"، أي يُحرَقوُن، وكانَ أصحابُ النبيِّ - صلى الله عليه وعلى آلهِ وسلّم- يُفْتَنُون بدينهم، أي يُعَذَّبُون ليَرُدّوا عن دِينهم، ومه قوله تعالى: "والفِتنةُ أشَدُّ من القَتل"، والفِتْنةُ: العَذاب.
والفِتنةُ: أن يَفتِنَ اللهُ قوماً أي يَبْتَليهم.
والفِتَنُ: ما يَقَعُ بين الناس م الحرب، ويقال في أمر العِشْق: فُتِنَ بها وافتَتَنَ بها أي عَشِقَها.
والفَتّان: الشَّيْطان، الفُتّانُ جَماعة.
وقوله تعالى: "ما أنتم عليه بفاتِنين"، أي مُضلِّين، عن الحَسَن ومُجاهد.
وفَتَنَ وأفتَنَ واحد، قال:
لَئِن فَتَنَتْني لَهي بالأمسِ أَفْتَنَتْ		سعيداً فأمسَى قد قَلا كلَّ مُسِلمِ
أي اختارَها على كل مُسلم، وقول امرئ القيس:
كأنّي ورَحلي والفِتانَ ونُمرُقي
أي غاشية الرَّحْل.

##### Türkçe

باب **التاء** و**النون** و**الفاء** معهما
**ن ت ف**، **ن ف ت**، **ت ن ف**، **ف ت ن** müstamel(=kullanılan)dır.

**نتف**:
**النَّتْفُ**: kılın, tüyün ve benzerlerinin koparılmasıdır; **النُّتافةُ** ise bunlardan koparılmış olan şeydir.
**وأنتَفَ** şey: onun koparılması mümkün oldu.

**نفت**:
**نَفَتَتِ** tencere **تَنْفِت** **نَفَتاناً**; et suyu kaynadığı zaman, o (et suyu) hareketlenip tencerenin yanlarına yapışır da onun üzerinde kurur; işte bu **النَّفتُ**tur. Onun (bu fiilin) mastarı **النَّفَتانُ**dır; et suyu kaynamayla kabardığı zaman (böyledir). Denilir ki: **نَفَتَتِ القِدْرُ**; oklar gibi fırlattı; **تَنْفِتُ** **نَفتاً**.

**تنف**:
**التَّنُوفةُ**: çorak arazi; çoğulu **التَّنائِفُ**.

**فتن**:
**فَتَنَ** falan **يَفْتِنُ**; o hâlde o **فاتِنٌ**dir; yani **مُفتَتِنٌ**. **الفُتُون** onun mastarıdır; o, yapışıp kalandır. Denilir ki: **فَتَنَة** başkasını. Ve inşad etti:
رَخيم الكلامِ قطيع الرِّجا		مِ أمْسَى فؤادي بها فاتِنا
yani **مُفتَتَناً**.

**والفَتْنُ**: şeyin ateşle yakılmasıdır; **الوَرَق الفتين** gibi; yani yanmış. Yüce Allah’ın sözü: “يومَ هم على النّارِ **يُفْتَنُونَ**”; yani yakılırlar. Nebî’nin -Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun ve selâm- ashabı dinleri sebebiyle **يُفْتَنُون** idi; yani dinlerinden döndürsünler diye azap edilirlerdi. Yüce Allah’ın sözü de bundandır: “والفِتنةُ أشَدُّ من القَتل”; **الفِتْنةُ**: azaptır.

**والفِتنةُ**: Allah’ın bir kavmi **يَفتِنَ** etmesidir; yani onları imtihan etmesidir.

**والفِتَنُ**: insanlar arasında savaştan vuku bulan şeydir. Aşk işinde denilir ki: **فُتِنَ** onunla ve **افتَتَنَ** onunla; yani onu sevdi.

**والفَتّان**: şeytandır; **الفُتّانُ** cemaat(=çoğul)dur.

Yüce Allah’ın sözü: “ما أنتم عليه ب**فاتِنين**”; yani saptıranlar; **الحَسَن** ve **مُجاهد**’den.

**وفَتَنَ** ve **أفتَنَ** birdir. Dedi ki:
لَئِن فَتَنَتْني لَهي بالأمسِ أَفْتَنَتْ		سعيداً فأمسَى قد قَلا كلَّ مُسِلمِ
yani onu her Müslüman üzerine seçti. İmru’ul-Kays’ın sözü:
كأنّي ورَحلي و**الفِتانَ** ونُمرُقي
yani binek örtüsü.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفِتْنَةُ: الامتحان والاختبار. تقول: فَتَنْتُ الذهبَ، إذا أدخلتَه النار لتنظر ما جودته. ودينارٌ مَفْتونٌ. قال الله تعالى: "إنَّ الذين فَتَنوا المؤمنين". ويسمَّى الصائغُ الفتَّان، وكذلك الشيطان. وفي الحديث: "المؤمن أخو المؤمن يسعهما الماء والشجر ويَتَعاونانِ على الفَتَّانِ". وقال الخليل: الفَتْنُ: الإحراق. قال الله تعالى: "يوم هم على النارِ يُفْتَنونَ". وورِقٌ فَتينٌ، أي فضَّةٌ محرقة. ويقال للحَرَّةِ فَتينٌ، كأنَّ حجارتها مَحْرَقةٌ. وافْتَتَنَ الرجل وفُتِنَ، فهو مَفْتونٌ، إذا أصابته فِتْنَةٌ فذهب ماله أو عقله، وكذلك إذا اخْتُبِرَ. قال تعالى: "وفَتَنَّاكَ فُتوناً". والفُتونُ أيضاً: الافْتِنانُ، يتعدَّى ولا يتعدَّى، ومنه قولهم: قلبٌ فاتِنٌ، أي مُفْتُتِنٌ. قال الشاعر:
رخيمُ الكلام قطيعُ القيامِ أمسى فؤادي بها فاتِنا
وفَتَنَتْهُ المرأة، إذا دلَّته، وافْتَتَنَتْهُ أيضاً. وأنشد أبو عبيدة لأعشى همدان:
لئن فَتَنْتَني فهي بالأمس أفْتَنَتْسعيداً فأمسى قد قلا كلَّ مسلمِ
وأنكر الأصمعيّ: أفَتَنْتَ بالألف. والفاتِنُ: المُضِلُّ عن الحق. قال الفراء: أهل الحجاز يقولون: ما أنتم عليه بفاتِنينَ، وأهل نجد يقولون: بمُفْتِنينَ من أفْتَنْتُ. وفَتَّنْتُهُ تَفْتيناً فهو مُفَتَّنٌ، أي مفتونٌ جدًّا. والفِتانُ: غشاءٌ للرحْلِ من أدَمٍ.

##### Türkçe

**الفِتْنَةُ**: imtihan ve sınama. Dersin ki: **فَتَنْتُ الذهبَ**, onu ateşe soktuğun zaman; onun kalitesinin ne olduğuna bakmak için. Ve **دينارٌ مَفْتونٌ**. Allah Teâlâ dedi ki: "Şüphesiz ki **فَتَنوا المؤمنين** edenler". Ve kuyumcuya **الفتَّان** denilir; aynı şekilde şeytana da. Ve hadiste: "Mümin, müminin kardeşidir; su ve ağaç ikisine de geniş gelir ve **الفَتَّانِ** üzerine yardımlaşırlar." Ve Halîl dedi: **الفَتْنُ**: yakmadır. Allah Teâlâ dedi ki: "O gün onlar ateş üzerinde **يُفْتَنونَ**." Ve **ورِقٌ فَتينٌ**, yani yakılmış gümüş. Ve **الحَرَّةِ**ye **فَتينٌ** denilir; sanki taşları yakılmış gibidir. Ve **افْتَتَنَ** adam ve **فُتِنَ**, o hâlde o **مَفْتونٌ**dur; kendisine bir **فِتْنَةٌ** isabet ettiği zaman da malı veya aklı gittiğinde; aynı şekilde sınandığı zaman da. O (Allah) Teâlâ dedi ki: "**وفَتَنَّاكَ فُتوناً**". Ve **الفُتونُ** da: **الافْتِنانُ**dır; geçişli olur ve geçişsiz olur; ondan onların sözü: **قلبٌ فاتِنٌ**, yani **مُفْتُتِنٌ**. Şair dedi ki:
رخيمُ الكلام قطيعُ القيامِ أمسى فؤادي بها فاتِنا
Ve **فَتَنَتْهُ المرأة**: kadın onu saptırdığı zaman; ve **افْتَتَنَتْهُ** da. Ebû Ubeyde, Hemdânlı A‘şâ’dan rivayetle okudu:
لئن فَتَنْتَني فهي بالأمس أفْتَنَتْسعيداً فأمسى قد قلا كلَّ مسلمِ
Ve Asma‘î inkâr etti: başında elif ile **أفَتَنْتَ** (demeyi). Ve **الفاتِنُ**: haktan saptırandır. Ferrâ dedi: Hicaz ehli der ki: "Siz onun üzerinde **بفاتِنينَ** değilsiniz"; Necd ehli der ki: **بمُفْتِنينَ**, **أفْتَنْتُ**’dan. Ve **فَتَّنْتُهُ تَفْتيناً**; o hâlde o **مُفَتَّنٌ**dur; yani pek çok **مفتونٌ**. Ve **الفِتانُ**: semerin örtüsüdür; deriden.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ن ف
تنف ، نفت ، فتن ، نتف ، تفن : ( مستعملة ) .
( تفن ) : روى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : التَّفْنُ الوَسَخُ ، والفَتْنُ الإحراق بالنار ، وما أشبهها .
نتف : الليث : النتف نزع الشعر والريش وما أشبهها ، والنُّتَافة ما انْتَتَفَ من ذلك .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : أنه كان إذا ذُكر الأصمعي : قال ذاكَ رَجُلُ نُتَفٍ قلت : أراد أنه لم يَسْتَقْصِ كلامَ العرب ، إنما حَفِظَ الوَخْزَ والخَطِيئة منه ، وسمعت
العربَ تقول : هذا جملٌ مِنتافٌ إذا كان غَير وَسَاع يُقارِبُ خَطوه إذا مَشَى ، والبعير إذا كان كذلك كان غيرَ وطيء .
فتن : جِمَاعُ مَعْنى الفِتْنَةِ في كلام العرب الابْتَلاءُ والامْتِحَانُ وأصلها مأخوذٌ من قولك : فَتَنْتُ الفِضّةَ والذَّهَبَ إذا أذبتهما بالنار ليتميز الرديء من الجَيِّد ، ومن هذا قول الله جلّ وعزّ : ( الدِّينِ يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ ) ( الذاريات : 13 ) . أي يُحَرقون بالنار ، ومن هذا قيل للحجارة السُّودِ التي كأنها أَحرِقتْ بالنار : الفَتينُ .
ابن الأنباري : قولهم : فَتَنَتْ فلانةُ فلاناً ، قال بعضهم : أمالته عن القصد ، والفتينة معناها في كلامهم المميلة عن الحق والقضاءِ .
قال تعالى : ( وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ ) ( الإسراء : 73 ) أي يميلونك : قال : والفَتْنُ الإحراق وفتنة الرفيق في النار قال : والفتنة الإحراق ، وفتنْتُ الرغيف في النار إذا أحرقتَه ، قال : والفتنة الاختبار ، وقال النضر : فتنةُ الصدر الوساوِس ، وفتنة المحيا أن يعدل عن الطريق ، وفتنةُ الممات أن يسأل في القبر .
وقوله جلّ وعزّ : ( شَهِيدٌ إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُواْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُواْ فَلَهُمْ عَذَابُ ) ( البروج : 10 ) أي أحرقوهم بالنار الموقدة في الأخدود يُلْقون المؤمنين فيها لِيصدُّوهم عن الإيمان ، وقد جعل الله جلّ وعزّ امتحان عبيده المؤمنين لِيبْلُوَ صبرهَم فيُثيبَهم ، أو جزعَهم على ما ابتلاهم فيجزيَهم جزائهم فتنةً قال جلّ وعزّ : ( ) ( العنكبوت : 1 2 ) .
جاء في التفسير : وهم لا يبتلون في أموالهم وأنفُسهم فيُعْلم بالصبر على البلاء الصادقُ الإيمان من غيرهم وقيل : وهم لا يفتنون . وهم لا يُمْتَحنُون بما يبين به حقيقةُ إيمانهم وكذلك قوله : ( لاَ يُفْتَنُونَ وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُواْ ) ( العنكبوت : 3 ) ، أي اخْتَبرنا وابْتَلَيْنا ، وأمَّا قوله جلّ وعَزّ : ( وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ) ( البقرة : 191 ) فمعنى الفتنة ههنا الكفر كذلك قال أهل التفسير .
وقوله : ( أَوَلاَ يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِى كُلِّ عَامٍ ) ( التوبة : 126 ) ، أي يُخْتَبرُون بالدُّعاء إلى الجهادِ ، والفِتْنَة الإثم في قوله : ( وَمِنْهُمْ مَّن يَقُولُ ائْذَن لِّي وَلاَ تَفْتِنِّى أَلا فِى الْفِتْنَةِ سَقَطُواْ ) ( التوبة : 49 ) أي ائذن لي في التَّخَلُّفِ ولا تفتني بِبَنَاتِ الأصْفَر ، يعني الرُّوميّاتِ ، قال ذلك على سبيل الهُزْء .
) وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ ) ( الإسراء : 73 ) أي ليزيلونك .
فَتَنْتُ الرجلَ عن رأيه أيْ أزلتُه عما كان
عليه ) ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلاَّ أَن قَالُواْ ) ( الأنعام : 23 ) أي لم يظهر الاختبار منهم إلاَّ هذا القول .
وقوله جلّ وعَزّ مُخبراً عن الملكين هاروت وماروت ) إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلاَ تَكْفُرْ ) ( البقرة : 102 ) معناها إنما نحن ابتلاء واختبار لكم ، وقوله : ( رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ ) ( يونس : 85 ) يقول : لا تظهرْهم علينا فيُعْجَبوا ويظنوا أنهم خيرٌ منا ، فالفتنةُ ههنا إعجابُ الكفار بكفرهم ، والفتنةُ القَتلُ ومنه قول الله جلَّ وعزّ : ( إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ ) ( النساء : 101 ) ، وكذلك قوله في سورة يونس : ( على خوف من فرعون وملأهم أن يفتنهم ) ( يونس : 83 ) . يفتنهم أي يقتلهم ، وأما قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إني أرى الفِتن خِلالَ بيوتكم ) فإنه يكون القتلَ والحروبَ والاختلافَ الذي يكون بين فرق المسلمين إذا تَحَزَّبَوا ويكون مَا يُبْلَوْنَ به من زينة الدنيا وشهواتها فيُفْتنونَ بذلك عن الآخرة ، والعمل لها .
وقوله عليه الصلاة والسلام : ( ما تركتُ فِتنةً أضرَّ على الرجال من النساء ) .
يقول : أخاف أن يُعْجَبُوا بهن فيشتغلوا عن الآخرة والعملِ لها .
وأخبرني المنذريّ عن إبراهيم الحَرْبي أنه قال : يقال : فُتِنَ الرجلُ بالمرأة وافْتَتَنَ .
قال : وأهل الحجاز يقُولون : فَتَنَتْه المرأةُ وأهل نجد يقولون : أفْتَنَتْهُ .
وقال الشاعر فجاء باللُّغَتَين :
لَئِنْ فَتَنَتْنِي لَهْيَ بالأمْس أَفْتَنَتْ
سَعيداً فأَمْسى قَدْ قَلا كل مُسْلِمِ
وكان الأصمعي يُنكر أَفْتَنَتْه ، وذُكِر له هذا البيت فلم يَعْبأْ به ؛ وأكثرُ أهلِ اللغةِ أجازوا اللُّغَتَيْن .
ورَوَى الزجاج عن المفسرين في قول الله جلّ وعزّ : ( وَلَاكِنَّكُمْ فَتَنتُمْ أَنفُسَكُمْ وَتَرَبَّصْتُمْ ) ( الحديد : 14 ) . أي استعملتموها في الفتنة ، وقيل : أنَمْتموها ، قال : والفِتْنَةُ الإضلالُ في قوله : ( تَعْبُدُونَ مَآ أَنتُمْ عَلَيْهِ ( ) بِفَاتِنِينَ إِلاَّ مَنْ هُوَ صَالِ ) ( الصافات : 162 ، 163 ) يقول : ما أنتم بمِضلِّين إلا من أضَلَّه الله أي لَسْتُم تُضِلُّون إلا من أضله الله ، أي لستم تضلون إلا أهل النار الذين سبق علمه بهم في ضلالتهم ، والفِتنَةُ الجنونُ ، وكذلك الفُتون ، ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( ) ( مَمْنُونٍ وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ فَسَتُبْصِرُ وَيُبْصِرُونَ ) ( القلم : 4 ، 5 ) .
قال أبو إسحاق : مَعْنى المفتون الذي فُتِن بالجنون .
قال وقال أبو عبيدة : معنى البَاء الطرح كأنه قال أيُّكم المفتون .
قال أبو إسحاق : ولا يجوز أن تكون الباءُ لَغْواً ولا ذلك جائز في العربية ، وفيه
قولان للنحويين : أحدهما أن المَفْتُون مَصْدر على المفعول كما قالوا : ما لهُ مَعْقُولٌ وما له مَعْقودُ رأْيٍ وليس له مَجْلودٌ أي جَلَد ومثله المَيْسورُ ، كأَنّه قال : بأيكم الفُتُون ، وهو الجُنون ، والقول الثاني : فستبصر ويبصرون في أي الفريقين المجنون : أَيْ في فرقةِ الإسلام أو في فرقةِ الكُفر ؟ أقام الباء مقام في .
والفِتْنَةُ العذابُ نحو تَعْذيب الكفار ضَعْفَي المؤمنين في أوَّل الإسلام لِيَصدُّوهم عن الإيمان كما مُطِيَ بلال على الرمضاء يُعذَّب حتى افْتَكَّه الصِّديق أبو بكر فأعتقه ، وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه قال : الفِتنةُ الاختبارُ ، والفتنةُ المِحْنَةُ ، والفتنة المالُ ، والفِتنة الأولادُ ، والفِتنة الكفرُ ، والفِتنة اختلاف الناس بالآراء ، والفِتنةُ الإحراق بالنار ، وقيل : الفتنة الغُلو في التأويل المظلم ، يقال : فلان مفتون يطلب الدنيا أي قد غلا في طلبها ، وجماعُ الفتنة في كلام العرب : الابتلاء والامتحان .
وقوله : ( وَفَتَنَّاكَ فُتُوناً ) ( طه : 40 ) أي أخلصناك إخلاصاً .
ويقال : فَتَنْتُ الرجلَ إذا أَزَلْتَه عمَّا كان عليه . ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِى أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ ) ( الإسراء : 73 ) أي ليزيلونك .
وقال الليث يقال : فَتَنَه يَفْتِنُه فُتُوناً فهو فَاتِنٌ وقد فُتِنَ وافْتَتَن وافْتُتِنَ جعله لازماً ومتعدياً ، أبو زيد : فَتِنَ الرجل يَفْتَن فُتُوناً إذا وقع في الفِتْنَة ، أو تحوَّل من حال حسنة إلى حال سيئة ، وفَتَن إلى النساء فُتُوناً إذا أراد الفجور ، وقد فَتَنْتُه فِتْنَةً وفُتُوناً .
وقال أبو السَّفْر : أَفْتَنْتُه إفْتَاناً فهو مُفْتَنْ .
وقال ابن شميل يقال : افْتَتَنَ الرجلُ وافْتُتِنَ لُغتان ، وهذا صحيح ، وأما فَتَنْتهُ فَفَتَن ، فهي لغة ضعيفة وجاء في الحديث : ( المسلم أخو المسلم يتعاونان على الفتَّان ) .
قال أبو إسحاق الحَرْبي فيما أخبرني عنه المنذري : الفَتَّان الشيطان الذي يَفْتِن الناسَ بخُدعِه وغُروره وتزيينه المعاصي ، فإذا نَهى الرجلُ أخاه عن ذلك فقد أَعانه على الشيطان .
قال : والفَتَّانُ أيضاً اللِّص الذي يَعْرِض للرُّفْقةِ في طريقهم ، فينبغي لهم أن يتعاونوا على اللصّ ، وجمعُ الفَتَّان فُتَّان .
وروى أبو عمرو الشيباني قول عمرو ابن أحمر الباهلي :
إمَّا عَلَى نَفْسِي وإمَّا لَهَا
والعيش فِتْنانِ حُلْوٌ ومُرُّ
وقال أبو عمرو : الفِتْنُ الناحية ورواه غيره : فَتْنَان بفتح الفاء أي حَالان
وفَتَّانِ .
قال ذلك أبو سعيد ، ورواه بعضهم : فَنَّانِ أي ضَرْبان .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الفِتَّانُ غِشَاءٌ يكون للرَّحْل من أَدَمٍ .
وروى بُنْدار عن عبد الرحمن عن قرة عن الحسن : ( الدِّينِ يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ ) ( الذاريات : 13 ) قال : يُقَرَّرُون بذنوبهم .
وقال شمر : الفَتِينُ مِثل الحَرَّة وجمعه فُتُنٌ ، وقال كل ما غيَّرته النارُ عن حاله فهو مَفْتُونٌ ، ويقال للأَمَة السوداء : مَفْتونة لأنها كالحَرَّةِ في السواد كأنها مُحْتَرِقة .
وقال أبو قَيْسٍ بن الأسْلَت :
غِراسٌ كالفَتَائِن مُعْرضاتٌ
عَلَى آبارِها أبداً عُطُونُ
وكأَنَّ واحدة الفَتائِن فَتِينَةٌ .
وقال بعضهم : الواحدة فَتِينَة وجمعها فَتِينٌ .
وقال الكُمِيت :
ظَعائِنُ مِن بني الحُلاَّفِ تَأْوِي
إلى خُرْسٍ نَوَاطِقَ كالْفَتِينا
أراد الفَتِينَةَ فحذفَ الهاء ، وترك النون منصوبة ، رواه بعضهم كالفَتِينا ويقال : واحدة الفتِين فِتَةٌ نحو : عِزَةٍ وعزِين .
نفت : يقال : نَفَتَتِ الِقدْرُ تَنْفِتُ نَفيتاً إذا غَلَتْ .
وقال الليث : نَفَتت القِدْرُ نُفاتا إذا غلا المرق فيها فلزِق بجوانب القدر منه ما يبس عليه فذلك النَّفْت وانضمامه النفتان ؛ حتى تَهُمَّ القِدر بالغَليان .
وقال الأصمعي : إنه لَيَنْفِتُ عليه غَضَباً كقولك : يَغْلِي عليه غَضَباً .
وقال أبو الهيثم : النَّفِيتَةُ حَسَاءٌ بين الغَلِيظَةِ والرّقِيقَةِ .
وقال ابن السكيت : النَّفِيتةُ والحريقةُ أن يُذَرَّ الدَّقِيقُ على ماءٍ أو لَبنٍ حَلِيبٍ ، حتى يَنْفِتَ ويُتَحَسَّى من نَفْتِها ، وهي أَغْلَظُ من السَّخِينَةِ ، يَتَوَسَّعُ بها صاحبُ العِيال لعِيالِهِ إذا غَلَبهُ الدَّهْرُ ، وإنما يأكلون النَّفِيتة والسَّخيةَ في شِدّة الدّهر وغلاءِ السعر وعَجَفِ المال .
تنف : التّنُوفَةُ أصل بنائها التَّنَفُ وجمعها التنَائفُ وهي المفَازَةُ .
شمر : قال المؤرِّج بن عمرو : التَّنُوفةُ الأرض المتباعدة ما بين الأطراف .
وقال ابن شميل : التنوفَة التي لا ماءَ بها من الفَلَواتِ ، ولا أَنيسَ وإنْ كانت مُعْشِبَةً ونحو ذلك .
قال أبو خَيْرَة قال : التنوفةُ البَعِيدةُ وفيها مُجْتَمَعُ كَلأٍ ولكن لا يُقْدَرُ على رَعْيِها لِبُعْدِها ، وجمعها التّنائِف والله تعالى أعلم .

##### Türkçe

ت ن ف
**تنف** ، **نفت** ، **فتن** ، **نتف** ، **تفن** : (kullanılanlar).

(**تفن**) : Ebü’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: O şöyle dedi: **التَّفْنُ** pisliktir; **الفَتْنُ** ateşle yakmadır ve ona benzer şeylerdir.

**نتف** : el-Leys: **النتف** kılın ve tüyün ve benzerlerinin yolunup çıkarılmasıdır; **النُّتَافة** ise bundan kopup yolunan şeydir.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den: Şüphesiz o, el-Asma‘î anıldığında şöyle derdi: “Şu, **نُتَفٍ** bir adamdır.” Dedim ki: Onun maksadı, Arapların sözünü sonuna kadar araştırmadığı; ancak ondan iğneleme ve hatayı ezberlediğidir. Ve işittim:

Araplar derler: “Bu, **مِنتافٌ** bir devedir” — yürüdüğünde geniş adımlı olmayıp adımını birbirine yaklaştırırsa; deve böyle olunca yumuşak yürüyüşlü olmaz.

**فتن** : Arapların كلامında **الفِتْنَةِ** mânâsının toplamı: belâya uğratma ve imtihan etmektir. Aslı, senin “**فَتَنْتُ** gümüşü ve altını” demenden alınmıştır; onları ateşte erittiğinde, kötü olan iyiden ayrışsın diye. Bundan, Allah جلّ وعزّ’ün sözü: **( الدِّينِ يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ )** (الذاريات: 13). Yani ateşle yakılırlar. Bundan dolayı, sanki ateşle yakılmış gibi olan siyah taşlara **الفَتينُ** denilmiştir.

İbnü’l-Enbârî: Onların “**فَتَنَتْ** falanca kadın falancayı” sözleri; bazısı dedi ki: onu kasttan saptırdı. **الفتينة** ise onların sözünde, haktan ve hükümden saptırandır.

Yüce Allah dedi: **( وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ )** (الإسراء: 73) yani seni meylettirirler. Dedi ki: **الفَتْنُ** yakmadır; ve arkadaşın ateşte fitnesi. Dedi ki: fitne yakmadır; ve “**فتنْتُ** ekmeği ateşte” — onu yaktığında. Dedi ki: fitne sınamadır. En-Nadr dedi: göğsün fitnesi vesveselerdir; hayatın fitnesi yoldan sapmasıdır; ölümün fitnesi kabirde sorgulanmasıdır.

Ve O’nun جلّ وعزّ sözü, mümin erkekleri ve mümin kadınları haber vererek: **( شَهِيدٌ إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُواْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُواْ فَلَهُمْ عَذَابُ )** (البروج: 10) yani onları, hendekte tutuşturulmuş ateşle yaktılar; müminleri, imanlarından döndürmek için içine atıyorlardı. Allah جلّ وعزّ, mümin kullarını imtihan etmeyi, sabırlarını denemek ve onları mükâfatlandırmak için; yahut kendilerini belâya uğrattığı şeye karşı sızlanmalarını (denemek) ve onları cezalarıyla cezalandırmak için fitne kılmıştır. Allah جلّ وعزّ dedi: **( )** (العنكبوت: 1 2).

Tefsirde geldi: Yani mallarında ve canlarında belâya uğratılmazlar da; belâya sabırla, doğru iman sahibi başkalarından bilinsin. Ve denildi: Yani fitneye uğratılmazlar; yani imanlarının hakikatini ortaya çıkaran şeyle imtihan edilmezler. Yine O’nun sözü: **( لاَ يُفْتَنُونَ وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُواْ )** (العنكبوت: 3), yani denedik ve belâya uğrattık. Ama O’nun جلّ وعزّ sözü: **( وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ )** (البقرة: 191) — burada fitnenin mânâsı küfürdür; tefsir ehli böyle dedi.

Ve O’nun sözü: **( أَوَلاَ يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِى كُلِّ عَامٍ )** (التوبة: 126), yani cihada çağrılmakla sınanırlar. Ve fitne, şu sözde günahtır: **( وَمِنْهُمْ مَّن يَقُولُ ائْذَن لِّي وَلاَ تَفْتِنِّى أَلا فِى الْفِتْنَةِ سَقَطُواْ )** (التوبة: 49) yani “geri kalmama izin ver ve beni fitneye düşürme” — **بِبَنَاتِ الأصْفَر** ile, yani Rum kadınlarıyla; bunu alay yoluyla söyledi.

**( وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ )** (الإسراء: 73) yani seni yerinden oynatacaklardı.

“**فَتَنْتُ** adamı görüşünden” yani onu üzerinde bulunduğu şeyden uzaklaştırdım.

**( ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلاَّ أَن قَالُواْ )** (الأنعام: 23) yani onlardan sınamanın ortaya çıkması, ancak bu söz oldu.

Ve O’nun جلّ وعزّ sözü, iki melek Hârût ve Mârût’tan haber vererek: **( إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلاَ تَكْفُرْ )** (البقرة: 102) mânâsı: Biz ancak sizin için bir belâ ve imtihanız. Ve O’nun sözü: **( رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ )** (يونس: 85) der ki: Bizi onların üzerine galip kılma da hayran olsunlar ve kendilerinin bizden daha hayırlı olduğunu sansınlar. Burada fitne, kâfirlerin küfürleriyle böbürlenmesidir. Fitne öldürmedir; ondan Allah جلّ وعزّ’ün sözü: **( إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ )** (النساء: 101). Yine Yûnus sûresindeki sözü: **( على خوف من فرعون وملأهم أن يفتنهم )** (يونس: 83). **يفتنهم** yani onları öldürür. Ama Peygamber’in (صلى الله عليه وسلم) sözü: **( إني أرى الفِتن خِلالَ بيوتكم )** — o, Müslüman fırkaları hizipleştiklerinde aralarında olacak öldürme, savaşlar ve ihtilaftır; ve dünya ziynetinden ve şehvetlerinden kendileriyle belâya uğratılacakları şeydir; bununla âhiretten ve onun için amelden saptırılırlar.

Ve onun عليه الصلاة والسلام sözü: **( ما تركتُ فِتنةً أضرَّ على الرجال من النساء )**.

Der ki: Onlara hayran olmalarından korkarım da âhiretten ve onun için amelden meşgul olurlar.

Ve bana el-Münzirî, İbrâhîm el-Harbî’den haber verdi: O dedi ki: Denilir: “Adam kadınla **فُتِنَ** oldu” ve **افْتَتَنَ**.

Dedi ki: Hicaz ehli “Kadın onu **فَتَنَتْه**” der; Necd ehli “Onu **أفْتَنَتْهُ**” der.

Şair iki lugatı getirerek dedi:
لَئِنْ **فَتَنَتْنِي** لَهْيَ بالأمْس **أَفْتَنَتْ**
سَعيداً فأَمْسى قَدْ قَلا كل مُسْلِمِ

El-Asma‘î, **أَفْتَنَتْه**’yi inkâr ederdi; bu beyit ona anıldı da ona aldırmadı. Dil ehlinin çoğu iki lugatı câiz gördü.

Ez-Zeccâc, müfessirlerden Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında rivayet etti: **( وَلَاكِنَّكُمْ فَتَنتُمْ أَنفُسَكُمْ وَتَرَبَّصْتُمْ )** (الحديد: 14). Yani onları fitnede kullandınız. Ve denildi: onları uyuttunuz. Dedi ki: Fitne, şu sözde saptırmadır: **( تَعْبُدُونَ مَآ أَنتُمْ عَلَيْهِ ( ) بِفَاتِنِينَ إِلاَّ مَنْ هُوَ صَالِ )** (الصافات: 162، 163) der ki: Siz, Allah’ın saptırdığı kimse dışında saptırıcı değilsiniz; yani Allah’ın saptırdığı kimse dışında saptırmazsınız; yani ancak ateş ehli olanları saptırırsınız; onların sapıklığı hakkında ilmi önceden geçmiş olanları. Fitne deliliktir; yine **الفُتون** da böyledir. Ondan Allah جلّ وعزّ’ün sözü: **( ) ( مَمْنُونٍ وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ فَسَتُبْصِرُ وَيُبْصِرُونَ )** (القلم: 4، 5).

Ebû İshâk dedi: **المفتون**’un mânâsı, delilikle fitneye düşürülmüş olandır.

Dedi ve Ebû ‘Ubeyde dedi ki: **البَاء**’ın mânâsı “atmak”tır; sanki “hanginiz **المفتون**” dedi.

Ebû İshâk dedi: **البَاء**’ın lağv olması câiz değildir; bu Arapçada câiz değildir. Nahivcilere göre onda iki قول vardır: Birincisi: **المَفْتُون** mef‘ûl mânâsında masdardır; “Onun **مَعْقُولٌ**’u yoktur” ve “Onun **مَعْقودُ رأْيٍ**’i yoktur” ve “Onun **مَجْلودٌ**’u yoktur” yani dayanıklılığı yoktur dedikleri gibi; benzeri **المَيْسورُ**’dur. Sanki “hanginizde **الفُتُون** vardır” dedi; o da deliliktir. İkinci قول: “Yakında göreceksin ve onlar da görecekler” — hangi iki fırkadan hangisinde deli vardır: İslâm fırkasında mı yoksa küfür fırkasında mı? **البَاء**’ı **في** yerine ikame etti.

Fitne azaptır; kâfirlerin, ilk İslâm’da müminleri iki kat azaplandırması gibi; onları imandan döndürmek için. Nitekim Bilâl, kızgın taşlık üzerinde bindirilip azaplandırıldı; nihayet Sıddîk Ebû Bekir onu kurtardı da azat etti. Ve bana el-Münzirî, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: O dedi ki: Fitne sınamadır; fitne mihnettir; fitne maldır; fitne evlattır; fitne küfürdür; fitne insanların görüşlerle ihtilafıdır; fitne ateşle yakmadır. Ve denildi: fitne, karanlık te’vîlde aşırılıktır. Denilir: “Falanca **مفتون**dur, dünyayı ister” yani onu istemede aşırı gitmiştir. Arapların كلامında fitnenin toplamı: belâya uğratma ve imtihandır.

Ve O’nun sözü: **( وَفَتَنَّاكَ فُتُوناً )** (طه: 40) yani seni arıtıp arıttık.

Ve denilir: “**فَتَنْتُ** adamı” — onu üzerinde bulunduğu şeyden uzaklaştırdığımda. Ondan Allah جلّ وعزّ’ün sözü: **( وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِى أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ )** (الإسراء: 73) yani seni yerinden oynatacaklardı.

El-Leys dedi: Denilir: “**فَتَنَه** **يَفْتِنُه** **فُتُوناً**” — o **فَاتِنٌ**dir; ve **فُتِنَ** olmuştur; ve **افْتَتَن** ve **افْتُتِنَ**; onu لازم ve متعدّي kıldı. Ebû Zeyd: “Adam **فَتِنَ** **يَفْتَن** **فُتُوناً**” — fitneye düştüğünde; yahut iyi bir hâlden kötü bir hâle dönüştüğünde. Ve “Kadınlara **فَتَن** etti **فُتُوناً**” — fuhşu istediğinde. Ve onu **فِتْنَةً** ve **فُتُوناً** olarak **فَتَنْتُ**.

Ebû’s-Sefer dedi: “Onu **أَفْتَنْتُه** **إفْتَاناً**” — o **مُفْتَنْ**dir.

İbn Şümeyl dedi: Denilir: “Adam **افْتَتَنَ**” ve “**افْتُتِنَ**” — iki lugattır; bu doğrudur. Ama “Onu **فَتَنْتهُ** de o da **فَفَتَن** oldu” — bu zayıf bir lugattır. Ve hadiste geldi: **( المسلم أخو المسلم يتعاونان على الفتَّان )**.

Ebû İshâk el-Harbî, el-Münzirî’nin bana haber verdiği üzere dedi: **الفَتَّان**; hileleri, aldatması ve günahları süslemesiyle insanları fitneye düşüren şeytandır. Adam kardeşini bundan nehyederse, şeytana karşı ona yardım etmiş olur.

Dedi ki: **الفَتَّان** ayrıca, yolda refakate musallat olan hırsızdır; onlara hırsıza karşı yardımlaşmaları gerekir. **الفَتَّان**’ın çoğulu **فُتَّان**dır.

Ebû ‘Amr eş-Şeybânî, ‘Amr b. Ahmer el-Bâhilî’nin sözünü rivayet etti:
إمَّا عَلَى نَفْسِي وإمَّا لَهَا
والعيش **فِتْنانِ** حُلْوٌ ومُرُّ

Ebû ‘Amr dedi: **الفِتْنُ** yan (taraf)tır. Başkası onu **فَتْنَان** diye rivayet etti; fâ’nın fethasıyla; yani iki hâl ve **فَتَّانِ**. Bunu Ebû Sa‘îd söyledi. Bazısı onu **فَنَّانِ** diye rivayet etti; yani iki tür.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الفِتَّانُ** semerden olan, deriden bir örtüdür.

Bündâr, ‘Abdurrahmân’dan, Kurra’dan, el-Hasen’den rivayet etti: **( الدِّينِ يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ )** (الذاريات: 13) dedi ki: günahlarıyla ikrara zorlanırlar.

Şemmer dedi: **الفَتِينُ** **الحَرَّة** gibidir; çoğulu **فُتُنٌ**dür. Ve dedi: Ateşin, bir şeyi hâlinden değiştirdiği her şey **مَفْتُونٌ**dur. Ve siyah cariyeye **مَفْتونة** denilir; çünkü siyahlıkta **الحَرَّةِ** gibidir; sanki yanmış gibidir.

Ebû Kays b. el-Eslet dedi:
غِراسٌ كالفَتَائِن مُعْرضاتٌ
عَلَى آبارِها أبداً عُطُونُ

Sanki **الفَتائِن**’in bir tanesi **فَتِينَةٌ**dir.

Bazısı dedi: bir tanesi **فَتِينَة**dir; çoğulu **فَتِينٌ**dür.

El-Kümeyt dedi:
ظَعائِنُ مِن بني الحُلاَّفِ تَأْوِي
إلى خُرْسٍ نَوَاطِقَ كالْفَتِينا

**الفَتِينَةَ**’yi kastetti; hâ’yı düşürdü ve nûn’u mansûb bıraktı. Bazısı onu “**كالْفَتِينا**” diye rivayet etti. Ve denilir: **الفتِين**’in bir tanesi **فِتَةٌ**dür; “**عِزَةٍ** ve **عزِين**” gibi.

**نفت** : Denilir: “**نَفَتَتِ** tencere **تَنْفِتُ** **نَفيتاً**” — kaynadığında.

El-Leys dedi: “**نَفَتت** tencere **نُفاتا**” — içindeki et suyu kaynadığında, ondan tencerenin yanlarına yapışıp üzerinde kuruyan şey; işte o **النَّفْت**tir; onun toplanması **النفتان**dır; ta ki tencere kaynamaya yaklaşsın.

El-Asma‘î dedi: “Ona öfkeyle **لَيَنْفِتُ** eder” — senin “ona öfkeyle kaynar” demen gibi.

Ebû’l-Heysem dedi: **النَّفِيتَةُ** kalın ile ince arasında bir çorbadır.

İbnü’s-Sikkît dedi: **النَّفِيتةُ** ve **الحريقةُ**; unun suya yahut sağılmış süte serpilmesidir; ta ki **يَنْفِتَ** etsin ve onun **نَفْتِ**inden içilsin. O, **السَّخِينَةِ**’den daha kalındır. Aile sahibi, zaman ona galip geldiğinde, ailesi için onunla genişlik eder. Onlar **النَّفِيتة** ve **السَّخيةَ**’yi ancak zamanın şiddetinde, fiyatın pahalılığında ve malın kıtlığında yerler.

**تنف** : **التّنُوفَةُ**; yapısının aslı **التَّنَفُ**tur; çoğulu **التنَائفُ**tir; o, çöldür (ıssız geniş arazi).

Şemmer: el-Mu’erric b. ‘Amr dedi ki: **التَّنُوفةُ**; uçlar arasındaki mesafesi uzak olan topraktır.

İbn Şümeyl dedi: **التنوفَة**; suyu olmayan çorak düzlüklerdendir; ve ünsiyet (insan) yoktur; otlu olsa bile ve buna benzer.

Ebû Hayra dedi: **التنوفةُ** uzak olandır; onda otun toplanması vardır; fakat uzaklığından dolayı otlatılmasına güç yetirilmez. Çoğulu **التّنائِف**tir. Allah تعالى daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والتاء وما يثلثهما)
(فـتح) الفاء والتاء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ الإغلاق.
يقال: فتحت البابَ* وغيرَه فتحاً. ثمَّ يحمل على هذا سائرُ ما في هذا البناء. فالفَتْح والفُِتاحة: الحُكْم. والله تعالى الفاتح، أي الحاكم. قال الشَّاعر([1]) في الفُِتاحة:
ألاَ أَبْلِغْ بني عوفٍ رسولاً  *** بأنِّي عن فتاحتكم غنيُّ([2])
والفَتح: الماء يَخرُج من عينٍ أو غيرها. والفَتْح. النَّصر والإظفار. واستفتحت: استَنْصَرت. وفي الحديث أنَّه صلى الله عليه وسلم كان يَستفتحُ بصَعاليك المهاجرين والأنصار. وفَواتحُ القُرآنِ: أوائل السُّوَر. وبابٌ فُتُحٌ، أي واسع مفتوح.
(فتخ) الفاء والتاء والخاء أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينٍ في الشَّيء.
فالفَتَخ: لِينٌ في جناح الطَّائر. وعُقابٌ فَتخاءُ، إذا انكسر جَناحُها في طَيَرانها. وفَتَخَ أصابِعَ رِجلِهِ في جلوسه، إذا ليّنها. وفي الحديث "أنَّه كان عليه السلام إذا سَجَد جافَى عَضُدَيه عن جنبيه، وفَتَخَ أصابِعَ رِجلَيه". ويقال إنَّ الفَتَخَ: عِرَضُ الكتف والقَدَم.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الفَتَخ، جمع فَتَخة، وهي كالحلْقة تُلبَس لُبْس الخاتم. قال:
* تسقطُ منه فَتَخِي في كُمِّي([3]) *
(فتر) الفاء والتاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَعفٍ في الشَّيء. من ذلك: فَتَر الشّيءُ يَفْتُر فُتُوراً. والطّرْف الفاتر: الذي ليس بحديدٍ شَزْر. وفَتَّرت الشَّيءَ وأفْتَرته. قال الله تعالى:﴿لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ﴾ [الزخرف 75]، أي لا يُضْعَف.
ومما شذَّ عن هذا الباب: الفِتْر: ما بين طَرَف الإبهام وطرَف السبّابة إذا فتحتَهما. وفَِتْر([4]) : اسم امرأة، في قوله:
* أصَرَمْتَ حَبْلَ الوُدِّ من فَِتْر([5]) *
(فتش) الفاء والتاء والشين كلمةٌ واحدة تدلُّ على بحثٍ عن شيء. تقول: فتَشْت فَتْشاً، وفتّشت تفتيشا.
(فتق) الفاء والتاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على فتحٍ في شيء. من ذلك: فتَقت الشّيء فتْقاً. والفَتْق: شقُّ عصا الجماعة. والفَتْق: الصُّبح. وأعوام الفَتَق: أعوام الخِصْب. قال:
*لم تَرْجُ رِسْلاً بعد أعوامِ الفَتَق([6]) *
ويقال: أفتَقَ القمر، إذا صادَفَ فَتقاً من سَحابٍ وطَلَع منه. وأفْتَقَ القومُ، إذا انفتَقَ عنهم الغَيم.
قال الأصمعيّ: جملٌ فتيق، إذا تفتَّقَ سِمَنا. ويقال: فَتِقَ يَفْتَق فَتَقاً. والفَيْتق: النَّجَّار، في قول الأعشى:
* في الباب فَيْتَقُ([7]) *
(فتك) الفاء والتاء والكاف كلمةٌ تدلُّ على خلاف النُّسك والصَّلاح. من ذلك الفَتْك، وهو الغَدْر، وهو الفِتْك أيضاً([8]) . يقال: فتَكَ به: اغتالَه. وفي الحديث: "الإيمان قَيْد الفَتْك". وقال الشَّاعر([9]) :
لا مَهْرَ أغلَى من عليٍّ وإنْ غَلاَ *** ولا فَتْكَ إلاّ دُونَ فتكِ ابن مُلْجِم([10])
(فتل) الفاء والتاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ليِّ شيء. من ذلك: فتَلت الحبلَ وغيرَه. والفَتيل: ما يكون في شِقِّ النَّواة كأنّه قد فتِل. قال:
يَجمع الجَيش ذا الألوفِ ويَغزُو  *** ثمَّ لا يرزَأ العدوَّ فَتِيلا([11])
ويقال: بل الفَتيل ما يُفتَل بين الإصبَعَين. والفَتَل: تباعُد الذِّراعين عن جنْبَيِ البعير، كأنَّهما لُوِيا لَيّا وفُتِلا حتى لُوِيا. قال طَرَفة:
لها عضُدانِ أفْتَلاَنِ كأنَّها  *** تمرُّ بسَلْمَىْ دالجٍ متشدِّدِ([12])
ومن أمثالهم: "فلان يَفْتِل في ذِرْوةِ فُلانٍ"، أي يدور من وراء خَديعته.
(فتن) الفاء والتاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على ابتلاء واختبار. من ذلك الفِتْنة. يقال: فتَنْتُ أفتِنُ فَتْناً. وفَتَنْتُ الذّهبَ بالنّار، إذا امتحنتَه. وهو مفتونٌ وفَتِين. والفَتَّان: الشَّيطان. ويقال: فتنه وأفْتَنَه. وأنكر الأصمعيُّ أفتنَ. وأنشُدوا في أفتِن:
لَئِنْ أفتنَتْني لَهْيَ بالأمسِ أفْتَنَت *** سعيداً فأضْحَى قد قَلى كلَّ مسلمِ([13])
ويقال: قلبٌ فاتن، أي مفتون. قال:
رخِيمُ الكلامِ قَطِيع القيامِ  *** أضْحَى فؤادِي به فاتِنا([14])
قال الخليل: الفَتْن: الإحراق. وشيءٌ فتين: أي مُحْرَق. ويقال للحَرَّة: فَتين، كأنَّ حجارتَها مُحرَقة.
ومما شذَّ عن هذا الأصل: الفِتَان: جِلدة الرَّحْل. وقولهم* العيش فَِتْنان([15]) ، أي لونان. وهذه يجوز أن تُحمل على القياس، لأنّه يقول:
* والعيش فَِتْنان فحلوٌ ومُرّْ([16]) *
ويمكن أن يُختَبَر ابنُ آدمَ بكلِّ واحدٍ منهما.
(فتي) الفاء والتاء والحرف المعتل أصلانِ: أحدهما يدلُّ على طَرَاوة وجِدّة، والآخرة على تبيين حكم.
الفَتيّ: الطَّرِيّ من الإبل، والفَتَى من الناس: واحد الفِتْيان. والفَتاء([17]) : الشباب، يقال فتىً بيِّن الفَتاء. قال:
إذا عاشَ الفتى مِائَتين عاماً  *** فقد ذهبَ البشاشةُ والفَتاءُ([18])
والأصل الآخر الفُتْيا. يقال: أفتى الفقيه في المسألةِ، إذا بيَّن حكمَها. واستفتَيت، إذا سألتَ عن الحكم، قال الله تعالى: ﴿يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللهُ يُفْتِيكُمْ في الكَلالَةِ﴾  [النساء 176]. ويقال منه فَتْوى وفُتْيا.
وإذا هُمِز خَرَج عن البابين جميعاً. يقال ما فَتِئْتُ وفَتَأتُ أذكرُه، أي مازِلت. قال الله تعالى: ﴿قَالُوا تَاللهِ تَفْتَؤُ تَذْكُرُ يُوسُفَ﴾  [يوسف 85]، أي لا تزالُ تَذكرُ.
---------------------
([1]) هو الأسحر الجعفي كما في اللسان (فتح).
([2]) رواية اللسان: "ألا من مبلغ عمرا رسولا".
([3]) الرجز للدهناء بنت مسحل زوج العجاج، كما في اللسان (فتخ، زعزع) .
([4]) يقال بفتح الراء وكسرها، والأشهر فيها الفتح.
([5]) للمسيب بن علس، ويروى للأعشى، انظر اللسان (فتر). وعجزه:
* وهجرتها ولججت في الهجر *
([6]) لرؤبة في ديوانه 107 واللسان (فتق). وقبله:
* يأوي إلى سفعاء كالثوب الخلق *
([7]) البيت بتمامه كما في ديوانه 149 واللسان (فتق، سكك):
ولا بد من جار يجير سبيلها  *** كما سلك السّكّيّ في الباب فيتق
          لكن في الديوان: "يجيز سبيلها كما جوز".
([8]) الحق أنه مثلث الفاء، كما في اللسان والقاموس.
([9]) هو ابن أبي مياس المرادي، كما في تاريخ الطبري (6: 87) في حوادث سنة 40.
([10]) رواية الطبري: "ولا قتل إلا دون قتل". وقبله:
ولم أر مهراً ساقه ذو سماحة *** كمهر قطام من فصيح وأعجم
ثلاثة آلاف وعبد وقينة  *** وضرب على بالحسام المصمم
([11]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي، يهجو النعمان بن المنذر، كما في الحيوان (4: 379) والأغاني  (9: 158). ونسب في الشعر والشعراء 112، 117 إلى النابغة في هجاء النعمان.
([12]) من معلقة طرفة.
([13]) البيت لأعشى همدان، وقيل لابن قيس الرقيات، كما في اللسان (فتن). وذكر أنه قيل في سعيد بن جبير، وبعده:
وألقى مصابيح القراءة واشترى  *** وصال الغواني بالكتاب المنمنم
([14]) وفي المجمل، "أمسى فؤادي به"، وذلك بعود الضمير في "به" إلى الكلام. ورواية اللسان: "أمسى فؤادي بها".
([15]) يقال بفتح الفاء وكسرها.
([16]) لعمرو بن أحمر الباهلي، في اللسان (فتن). وصدره:
* إما على نفسي وإما لها *
([17]) في الأصل: "والفتيان"، صوابه في المجمل.
([18]) للربيع بن ضبع الفزاري، كما في المعمرين للسجستاني 7 وأمالي القالي (3: 215) والخزانة (3: 306). وسيبويه (1: 106، 293) واللسان (فتا) وكذا جاءت روايته في المجمل. ويروى: "فقد ذهب اللذاذة"، و "فقد أودى المسرة".

ـ

##### Türkçe

(فâ ve tâ ve bunlara üçüncü olanın bâbı)
(**فـتح**) **الفاء** ve **التاء** ve **الحاء**; kapanmanın zıddına delâlet eden sahih bir asıldır.
Denir: “Kapıyı ve başkasını **فتحاً** ile açtım.” Sonra bu binâdaki (kalıptaki) geri kalanların hepsi bunun üzerine taşınır. Şu hâlde **الفَتْح** ve **الفُِتاحة**: hüküm(dür). Ve Allah Teâlâ **الفاتح**’tır; yani hâkimdir. Şâir([1]) **الفُِتاحة** hakkında dedi ki:
ألاَ أَبْلِغْ بني عوفٍ رسولاً  *** بأنِّي عن فتاحتكم غنيُّ([2])
Ve **الفَتح**: bir pınardan yahut başkasından çıkan sudur. Ve **الفَتْح**: zafer ve galebe. “**استفتحت**”: yardım (nusret) istedim, demektir. Hadiste: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) muhacirlerin ve ensarın yoksullarıyla **يَستفتحُ** olduğu (nusret istediği) vardır. Ve **فَواتحُ القُرآنِ**: sûrelerin evvelleridir. Ve “**بابٌ فُتُحٌ**”: yani geniş, açılmış.

(**فتخ**) **الفاء** ve **التاء** ve **الخاء**; şeyde bir yumuşaklığa delâlet eden sahih bir asıldır.
Şu hâlde **الفَتَخ**: kuşun kanadında yumuşaklıktır. Ve “**عُقابٌ فَتخاءُ**”: uçuşunda kanadı kırıldığı zaman. Ve “Oturmasında ayağının parmaklarını **فَتَخَ** etti”: onları yumuşattığı zaman. Hadiste: “O (aleyhisselâm) secde ettiği vakit iki pazusunu iki yanından uzaklaştırırdı ve ayağının parmaklarını **فَتَخَ** ederdi.” denmiştir. Ve denir ki **الفَتَخ**: omuzun ve ayağın enidir.
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الفَتَخ**; **فَتَخة**’nin cem‘idir; o, yüzük gibi takılan halka gibidir. Dedi ki:
* تسقطُ منه فَتَخِي في كُمِّي([3]) *

(**فتر**) **الفاء** ve **التاء** ve **الراء**; şeyde bir zayıflığa delâlet eden sahih bir asıldır. Ondandır: “Şey **فَتَر** eder, **يَفْتُر**; **فُتُوراً**.” Ve “**الطّرْف الفاتر**”: keskin olmayan, yan bakış (şezr) olmayan. Ve “Şeyi **فَتَّرت** ettim ve onu **أفْتَرته**.” Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ﴾ [الزخرف 75]; yani zayıflatılmaz.
Ve bu bâbdan şâz olanlardandır: **الفِتْر**; başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki (mesafe), ikisini açtığın zaman. Ve **فَِتْر**([4]): bir kadının adıdır; şu sözde:
* أصَرَمْتَ حَبْلَ الوُدِّ من فَِتْر([5]) *

(**فتش**) **الفاء** ve **التاء** ve **الشين**; bir tek kelimedir, bir şey hakkında araştırmaya delâlet eder. Dersin: “**فتَشْت** **فَتْشاً**” ve “**فتّشت** **تفتيشا**”.

(**فتق**) **الفاء** ve **التاء** ve **القاف**; bir şeyde bir açılmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Ondandır: “Şeyi **فتَقت** **فتْقاً**.” Ve **الفَتْق**: cemaatin asasını yarmak (birliği bozmak). Ve **الفَتْق**: sabah. Ve **أعوام الفَتَق**: bolluk yılları. Dedi ki:
*لم تَرْجُ رِسْلاً بعد أعوامِ الفَتَق([6]) *
Ve denir: “Ay **أفتَقَ** etti”: buluttan bir **فَتق**’a rastladığı ve oradan doğduğu zaman. Ve “Kavim **أفْتَقَ** etti”: bulut onlardan yarıldığı (dağılıp açıldığı) zaman.
**الأصمعيّ** dedi: “**جملٌ فتيق**”: semizliği yarılıp açıldığı (artıp kabardığı) zaman. Ve denir: “**فَتِقَ** **يَفْتَق** **فَتَقاً**.” Ve **الفَيْتق**: marangoz; **الأعشى**’nın sözünde:
* في الباب فَيْتَقُ([7]) *

(**فتك**) **الفاء** ve **التاء** ve **الكاف**; nüsük ve salâhın zıddına delâlet eden bir kelimedir. Ondandır **الفَتْك**; o, gadrdir; o, **الفِتْك** de olur([8]). Denir: “Onunla **فتَكَ** etti”: onu gizlice öldürdü. Hadiste: “İman, **الفَتْك**’in bağıdır.” Ve şâir([9]) dedi:
لا مَهْرَ أغلَى من عليٍّ وإنْ غَلاَ *** ولا فَتْكَ إلاّ دُونَ فتكِ ابن مُلْجِم([10])

(**فتل**) **الفاء** ve **التاء** ve **اللام**; bir şeyi bükmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Ondandır: ipi ve başkasını **فتَلت** ettim. Ve **الفَتيل**: çekirdeğin yarığında bulunan şeydir; sanki bükülmüş gibidir. Dedi ki:
يَجمع الجَيش ذا الألوفِ ويَغزُو  *** ثمَّ لا يرزَأ العدوَّ فَتِيلا([11])
Ve denir: bilakis **الفَتيل**, iki parmak arasında bükülen şeydir. Ve **الفَتَل**: devenin iki yanından iki ön kolun uzaklaşmasıdır; sanki ikisi bükülmüş, bükülmüş ve **فُتِلا** edilince bükülmüşlerdir. **طَرَفة** dedi:
لها عضُدانِ أفْتَلاَنِ كأنَّها  *** تمرُّ بسَلْمَىْ دالجٍ متشدِّدِ([12])
Ve onların mesellerindendir: “Falan, falanın hörgücünün tepesinde **يَفْتِل** eder”; yani onun hilesinin arkasından döner.

(**فتن**) **الفاء** ve **التاء** ve **النون**; bir belâya uğratma ve imtihana delâlet eden sahih bir asıldır. Ondandır **الفِتْنة**. Denir: “**فتَنْتُ** **أفتِنُ** **فَتْناً**.” Ve “Altını ateşle **فَتَنْتُ** ettim”: onu imtihan ettiğim zaman. Ve o, **مفتونٌ** ve **فَتِين**’dir. Ve **الفَتَّان**: şeytandır. Ve denir: “Onu **فتنه** etti ve onu **أفْتَنَه** etti.” **الأصمعيُّ** **أفتنَ**’i inkâr etti. Ve **أفتِن** hakkında şu beyit okunmuştur:
لَئِنْ أفتنَتْني لَهْيَ بالأمسِ أفْتَنَت *** سعيداً فأضْحَى قد قَلى كلَّ مسلمِ([13])
Ve denir: “**قلبٌ فاتن**”: yani **مفتون**. Dedi ki:
رخِيمُ الكلامِ قَطِيع القيامِ  *** أضْحَى فؤادِي به فاتِنا([14])
**الخليل** dedi: **الفَتْن**: yakmadır. Ve “**شيءٌ فتين**”: yani yakılmış. Ve **الحَرَّة**’ye “**فَتين**” denir; sanki taşları yakılmıştır.
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الفِتَان**: eyerin derisi. Ve onların sözü: **العيش فَِتْنان**([15]); yani iki renktir. Ve bu, kıyasa hamledilebilir; çünkü o şöyle der:
* والعيش فَِتْنان فحلوٌ ومُرّْ([16]) *
Ve Âdemoğlu bunların her biriyle imtihan edilebilir.

(**فتي**) **الفاء** ve **التاء** ve illetli harf; iki asıldır: birisi tazelik ve yeniliğe delâlet eder, diğeri hükmü açıklamaya.
**الفَتيّ**: develerden taze olan. Ve insanlardan **الفَتَى**: **الفِتْيان**’ın biridir. Ve **الفَتاء**([17]): gençlik; “gençliği açık olan bir delikanlı” denir. Dedi ki:
إذا عاشَ الفتى مِائَتين عاماً  *** فقد ذهبَ البشاشةُ والفَتاءُ([18])
Diğer asıl **الفُتْيا**’dır. Denir: “Fakih meselede **أفتى** etti”: hükmünü açıkladığı zaman. Ve “**استفتَيت**”: hükmü sordum, demektir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللهُ يُفْتِيكُمْ في الكَلالَةِ﴾  [النساء 176]. Ve ondan **فَتْوى** ve **فُتْيا** denir.
Ve hemzelendiği zaman iki bâbın hepsinden çıkar. Denir: “Onu anmayı **ما فَتِئْتُ** ve **فَتَأتُ**”: yani devam ettim. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿قَالُوا تَاللهِ تَفْتَؤُ تَذْكُرُ يُوسُفَ﴾  [يوسف 85]; yani onu anmayı sürdürürsün.

---------------------
([1]) Lisân’da (**فتح**) maddesinde olduğu üzere, o **الأسحر الجعفي**’dir.
([2]) Lisân rivayeti: “ألا من مبلغ عمرا رسولا”.
([3]) Recez, Lisân’da (**فتخ**، **زعزع**) maddelerinde olduğu üzere, **الدهناء بنت مسحل**’indir; **العجاج**’ın zevcesidir.
([4]) **الراء**’ın fethiyle ve kesriyle söylenir; onda en meşhur olan fetihtir.
([5]) **المسيب بن علس**’indir; **الأعشى**’ya da rivayet olunur; Lisân’a bak (**فتر**). Ve onun ikinci mısraı:
* وهجرتها ولججت في الهجر *
([6]) Dîvânında 107’de ve Lisân’da (**فتق**) maddesinde olduğu üzere **رؤبة**’nindir. Ondan önce:
* يأوي إلى سفعاء كالثوب الخلق *
([7]) Beytin tamamı, dîvânında 149’da ve Lisân’da (**فتق**، **سكك**) maddelerinde olduğu üzere:
ولا بد من جار يجير سبيلها  *** كما سلك السّكّيّ في الباب فيتق
          Lâkin dîvânda: “يجيز سبيلها كما جوز”.
([8]) Hakikat şu ki o, **الفاء**’ın teslîsidir; Lisân ve Kâmûs’ta olduğu üzere.
([9]) O, **ابن أبي مياس المرادي**’dir; **تاريخ الطبري**’de (6: 87) 40 senesi hâdiselerinde olduğu üzere.
([10]) Taberî rivayeti: “ولا قتل إلا دون قتل”. Ondan önce:
ولم أر مهراً ساقه ذو سماحة *** كمهر قطام من فصيح وأعجم
ثلاثة آلاف وعبد وقينة  *** وضرب على بالحسام المصمم
([11]) **عبد القيس بن خفاف البرجمي**’nindir; **النعمان بن المنذر**’i hicveder; **الحيوان**’da (4: 379) ve **الأغاني**’de (9: 158) olduğu üzere. **الشعر والشعراء**’da 112, 117’de **النابغة**’ye, Nu‘mân’ı hicvinde nisbet edilmiştir.
([12]) **طرفة**’nin muallakasındandır.
([13]) Beyit **أعشى همدان**’ındır; **ابن قيس الرقيات**’ın da denmiştir; Lisân’da (**فتن**) maddesinde olduğu üzere. Ve onun **سعيد بن جبير** hakkında söylendiği zikredilmiştir; ondan sonra:
وألقى مصابيح القراءة واشترى  *** وصال الغواني بالكتاب المنمنم
([14]) **المجمل**’de: “أمسى فؤادي به”; bu, “**به**”deki zamirin “**الكلام**”a dönmesi iledir. Lisân rivayeti: “أمسى فؤادي بها”.
([15]) **الفاء**’ın fethiyle ve kesriyle söylenir.
([16]) **عمرو بن أحمر الباهلي**’nindir; Lisân’da (**فتن**) maddesinde. Ve onun ilk mısraı:
* إما على نفسي وإما لها *
([17]) Asılda: “**والفتيان**”; **المجمل**’de doğrusu böyledir.
([18]) **الربيع بن ضبع الفزاري**’nindir; **المعمرين**’de **السجستاني**’ye göre 7’de ve **أمالي القالي**’de (3: 215) ve **الخزانة**’de (3: 306). Ve **سيبويه** (1: 106، 293) ve Lisân’da (**فتا**) maddesinde; rivayeti **المجمل**’de de böyle gelmiştir. Ve şu da rivayet olunur: “فقد ذهب اللذاذة” ve “فقد أودى المسرة”.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الفتن: إدخال الذهب النار لتظهر جودته من رداءته، واستعمل في إدخال الإنسان النار. قال تعالى: ﴿يوم هم على النار يفتنون﴾ [الذاريات/ 13]، ﴿ذوقوا فتنتكم﴾ [الذاريات/14]، أي: عذابكم، وذلك نحو قوله: ﴿كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب﴾ [النساء/56]، وقوله: ﴿النار يعرضون عليها...﴾ الآية [غافر/46]، وتارة يسمون ما يحصل عنه العذاب فيستعمل فيه. نحو قوله: ﴿ألا في الفتنة سقطوا﴾ [التوبة/49]، وتارة في الاختبار نحو: ﴿وفتناك فتونا﴾ [طه/40]، وجعلت الفتنة كالبلاء في أنهما يستعملان فيما يدفع إليه الإنسان من شدة ورخاء، وهما في الشدة أظهر معنى وأكثر استعمالا، وقد قال فيهما: ﴿ونبلوكم بالشر والخير فتنة﴾ [الأنبياء/ 35].
وقال في الشدة: ﴿إنما نحن فتنة﴾ [البقرة/102]، ﴿والفتنة أشد من القتل﴾ [البقرة/191]، ﴿وقالتوهم حتى لا تكون فتنة﴾ [البقرة/193]، وقال: ﴿ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا﴾ [التوبة/49]، أي: يقول لا تبلني ولا تعذبني، وهم بقولهم ذلك وقعوا في البلية والعذاب. وقال: ﴿فما آمن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون وملئهم أن يفتنهم﴾ [يونس/ 83]، أي: يبتليهم ويعذبهم، وقال: ﴿واحذرهم أن يفتنوك﴾ [المائدة/49]، ﴿وإن كادوا ليفتنونك﴾ [الإسراء/73]، أي: يوقعونك في بلية وشدة في صرفهم إياك عما أوحي إليك، وقوله: ﴿فتنتم أنفسكم﴾ [الحديد/14]، أي: أوقعتموها في بلية وعذاب، وعلى هذا قوله: ﴿واتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منكم خاصة﴾ [الأنفال/25]، وقوله: ﴿واعلموا أنما أموالكم وأولادكم فتنة﴾ [التغابن/15]، فقد سماهم ههنا فتنة اعتبارا بما ينال الإنسان من الاختبار بهم، وسماهم عدوا في قوله: ﴿إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم﴾ [التغابن/14]، اعتبارا بما يتولد منهم، وجعلهم زينة في قوله: ﴿زين للناس حب الشهوات من النساء والبنين...﴾ الآية [آل عمران/14]، اعتبار بأحوال الناس في تزينهم بهم وقوله: ﴿آلم أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون﴾ [العنكبوت/1 - 2]، أي: لا يختبرون فيميز خبيثهم من طيبهم، كما قال: ﴿ليميز الله الخبيث من الطيب﴾ [الأنفال/37]، وقوله: ﴿أو لا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون﴾ [التوبة/ 126]، فإشارة إلى ما قال: ﴿ولنبلونكم بشيء من الخوف...﴾ الآية [البقرة/ 155]، وعلى هذا قوله: ﴿وحسبوا ألا تكون فتنة﴾ [المائدة/71]، والفتنة من الأفعال التي تكون من الله تعالى، ومن العبد كالبلية والمصيبة، والقتل والعذاب وغير ذلك من الأفعال الكريهة، ومتى كان من الله يكون على وجه الحكمة، ومتى كان من الإنسان بغير أمر الله يكون بضد ذلك، ولهذا يذم الله الإنسان بأنواع
الفتنة في كل مكان نحو قوله: ﴿والفتنة أشد من القتل﴾ [البقرة/191]، ﴿إن الذين فتنوا المؤمنين﴾ [البروج/10]، ﴿ما أنتم عليه بفاتنين﴾ [الصافات/162]، أي: بمضلين، وقوله: ﴿بأيكم المفتون﴾ [القلم/6].

قال الأخفش. المفتون: الفتنة، كقولك: ليس له معقول (أي: إن المفعول ههنا بمعنى المصدر، ومثله كما ذكر المؤلف: المعقول بمعنى العقل، والميسور بمعنى اليسر والمعسور بمعنى العسر، وأيضا: المحلوف بمعنى الحلف، والمجهود بمعنى الجهد.
وانظر في ذلك الصاحبي ص 395)، وخذ ميسوره ودع معسوره، فتقديره بأيكم الفتون، وقال غيره: أيكم المفتون (هذا الذي نسبه المصنف لغير الأخفش قد قاله الأخفش في معاني القرآن 2/505؛ والقول الأول الذي نسبه [استدراك] للأخفش هو قول الفراء، فقد قال الفراء: المفتون ههنا بمعنى الجنون، وهو في مذهب الفتون، كما قالوا: ليس له معقول رأي. انظر: معاني القرآن 3/173)، والباء زائدة كقوله: ﴿كفى بالله شهيدا﴾ [الفتح/28]، وقوله: ﴿واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك﴾ [المائدة/49]، فقد عدي ذلك ب (عن) تعدية خدعوك لما أشار بمعناه إليه.

##### Türkçe

- **أصل الفتن**: Altını ateşe sokmak; iyiliği kötülüğünden ortaya çıksın diye. Ve insanı ateşe sokmak hakkında kullanıldı. Yüce Allah dedi ki: ﴿يوم هم على النار يفتنون﴾ [الذاريات/ 13]، ﴿ذوقوا فتنتكم﴾ [الذاريات/14]، yani: azabınız; ve bu, şu sözü gibidir: ﴿كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب﴾ [النساء/56]، ve sözü: ﴿النار يعرضون عليها...﴾ âyet [غافر/46]. Ve bazen azabın kendisinden meydana geldiği şeye isim verirler de onda kullanılır. Şu sözü gibi: ﴿ألا في الفتنة سقطوا﴾ [التوبة/49]. Ve bazen imtihan hakkında: ﴿وفتناك فتونا﴾ [طه/40]. Ve **الفتنة** belâ gibi kılındı; şu bakımdan ki ikisi de insanın kendisine sevk edildiği şiddet ve genişlikte kullanılır; ve ikisi şiddette daha açık mânâ ve daha çok kullanımdır. Ve ikisi hakkında dedi ki: ﴿ونبلوكم بالشر والخير فتنة﴾ [الأنبياء/ 35].
وقال في الشدة: ﴿إنما نحن فتنة﴾ [البقرة/102]، ﴿والفتنة أشد من القتل﴾ [البقرة/191]، ﴿وقالتوهم حتى لا تكون فتنة﴾ [البقرة/193]، ve dedi ki: ﴿ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا﴾ [التوبة/49]، yani: “Beni belâya uğratma ve bana azap etme” der; ve onlar bu sözleriyle belâya ve azaba düştüler. Ve dedi ki: ﴿فما آمن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون وملئهم أن يفتنهم﴾ [يونس/ 83]، yani: onları imtihan eder ve onlara azap eder. Ve dedi ki: ﴿واحذرهم أن يفتنوك﴾ [المائدة/49]، ﴿وإن كادوا ليفتنونك﴾ [الإسراء/73]، yani: sana vahyedilenden seni çevirmeleri hususunda seni belâ ve şiddete düşürürler. Ve sözü: ﴿فتنتم أنفسكم﴾ [الحديد/14]، yani: onu belâ ve azaba düşürdünüz. Ve bunun üzerine sözü: ﴿واتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منكم خاصة﴾ [الأنفال/25]، ve sözü: ﴿واعلموا أنما أموالكم وأولادكم فتنة﴾ [التغابن/15]؛ burada onları **فتنة** diye isimlendirdi; onlarla insanın eriştiği imtihan itibarıyla. Ve onları şu sözünde düşman diye isimlendirdi: ﴿إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم﴾ [التغابن/14]؛ onlardan doğan şey itibarıyla. Ve onları şu sözünde ziynet kıldı: ﴿زين للناس حب الشهوات من النساء والبنين...﴾ âyet [آل عمران/14]؛ insanların onlarla süslenmelerindeki hâlleri itibarıyla. Ve sözü: ﴿آلم أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون﴾ [العنكبوت/1 - 2]، yani: imtihan olunmazlar; böylece kötüsü iyisinden ayırt edilir; nitekim dedi ki: ﴿ليميز الله الخبيث من الطيب﴾ [الأنفال/37]. Ve sözü: ﴿أو لا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون﴾ [التوبة/ 126]؛ şu dediğine işarettir: ﴿ولنبلونكم بشيء من الخوف...﴾ âyet [البقرة/ 155]. Ve bunun üzerine sözü: ﴿وحسبوا ألا تكون فتنة﴾ [المائدة/71]. Ve **الفتنة** Allah Teâlâ’dan ve kuldan olan fiillerdendir; belâ ve musibet gibi; ve öldürme ve azap ve bunun dışındaki çirkin fiiller gibi. Ne zaman Allah’tan olursa hikmet vechi üzeredir; ne zaman insandan Allah’ın emri olmaksızın olursa bunun zıddı üzeredir. Bunun için Allah insanı her yerde **الفتنة** çeşitleriyle yerer; şu sözü gibi: ﴿والفتنة أشد من القتل﴾ [البقرة/191]، ﴿إن الذين فتنوا المؤمنين﴾ [البروج/10]، ﴿ما أنتم عليه بفاتنين﴾ [الصافات/162]، yani: saptıranlar. Ve sözü: ﴿بأيكم المفتون﴾ [القلم/6].

قال **الأخفش**. **المفتون**: **الفتنة**; senin “Onun için **معقول** yoktur” demen gibi (yani: mef‘ûl burada masdar mânâsındadır; ve onun benzeri, müellifin zikrettiği gibi: **المعقول** akıl mânâsında, **الميسور** yüsr mânâsında ve **المعسور** usr mânâsında; ve ayrıca: **المحلوف** half mânâsında, **المجهود** cehd mânâsında. Ve buna dair **الصاحبي** s. 395’e bak), ve “Onun kolayını al, zorunu bırak”; takdiri: “Hanginizde **الفتون** vardır?”dır. Ve başkası dedi ki: “Hanginiz **المفتون**dur?” (musannifin **الأخفش**’ten başkasına nisbet ettiği bu, **الأخفش**’in **معاني القرآن** 2/505’te söylediğidir; ve [istidrâk] olarak **الأخفش**’e nisbet ettiği birinci söz ise **الفراء**’ın sözüdür; nitekim **الفراء** dedi ki: **المفتون** burada delilik mânâsındadır; ve o, **الفتون** mezhebinde/cihetindedir; nitekim “Onun için **معقول** رأي yoktur” dediler. Bak: **معاني القرآن** 3/173), ve **الباء** زائدedir; şu sözü gibi: ﴿كفى بالله شهيدا﴾ [الفتح/28]. Ve sözü: ﴿واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك﴾ [المائدة/49]؛ bunu **(عن)** ile geçişli kıldı; “Seni aldattılar”ın geçişli kılınması gibi; mânâsıyla ona işaret ettiğinden dolayı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ت ن
أعوذ بالله من الفتّان وهو الشيطان واستغوتهم الفتّان أي الشياطين‏.‏
وهو مفتون بالدنيا ومفتَتَن ومفتَتِن وقد فتنته الدنيا وأفتنته‏.‏
وبينهم فتنة أي حرب‏.‏
وبو ثقيف يتفاتنون أبداً أي يتحاربون‏.‏
ودينار مفتون‏:‏ فتن بالنار وكلّ شيء أدخل النار فقد فتن‏.‏
قال الحارثي‏:‏ تثعلبت لي أن خلتني بك واقعاً وقد يفتن المكواة والعير يضرط والناس عبيد الفتانين وهما الدرهم والدينار‏.‏
وفي الحدث ‏"‏ ابتليتم بفتنة الضّرّاء فصبرتم وستبتلون بفتنة السراء ‏"‏‏:‏ أراد فتنة السيف وفتنة النساء‏.‏
وتقول‏:‏ إن كنت من أهل الفطن فلا تدر حول الفتن‏.‏

##### Türkçe

ف ت ن
Allah’a sığınırım **الفتّان**’dan; o, şeytandır. Ve onları **الفتّان** saptırdı; yani şeytanlar.
Ve o, dünya ile **مفتون**dur; ve **مفتَتَن** ve **مفتَتِن**dir. Ve dünya onu **فتن** etti ve onu **أفتن** etti.
Ve aralarında **فتنة** vardır; yani savaş.
Ve Sakîf’te sürekli **يتفاتنون**; yani birbirleriyle savaşırlar.
Ve **دينار مفتون**: ateşle **فتن** edildi. Ve ateşe sokulan her şey, muhakkak **فتن** edilmiştir.
Hârisî dedi ki: “Bana tilkilik ettin; beni seninle düşmüş sanmışken; ve **المكواة**yı ve **العير**i **يفتن** eder; oysa o osurur. Ve insanlar **الفتانين**in kullarıdır; ikisi de **الدرهم** ve **الدينار**dır.”
Ve hadiste: “**فتنة الضّرّاء** ile imtihan edildiniz de sabrettiniz; ve **فتنة السراء** ile imtihan edileceksiniz”: kılıcın fitnesini ve kadınların fitnesini kastetti.
Ve dersin ki: Eğer **الفطن** ehlinden isen, **الفتن**in etrafında dönüp durma.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَزهري وغيره: جِماعُ معنى الفِتْنة الابتلاء والامْتِحانُ والاختبار، وأَصلها مأْخوذ من قولك فتَنْتُ الفضة والذهب إِذا أَذبتهما بالنار لتميز الرديء من الجيِّدِ، وفي الصحاح: إِذا أَدخلته النار لتنظر ما جَوْدَتُه، ودينار مَفْتُون. والفَتْنُ: الإِحْراقُ، ومن هذا قوله عز وجل: يومَ هم على النارِ يُفْتَنُونَ؛ أَي يُحْرَقون بالنار. ويسمى الصائغ الفَتَّان، وكذلك الشيطان، ومن هذا قيل للحجارة السُّود التي كأَنها أُحْرِقَتْ بالنار: الفَتِينُ، وقيل في قوله: يومَ همْ على النار يُفْتَنُونَ، قال: يُقَرَّرونَ والله بذنوبهم. ووَرِقٌ فَتِينٌ أَي فِضَّة مُحْرَقَة. ابن الأَعرابي: الفِتْنة الاختبار، والفِتْنة المِحْنة، والفِتْنة المال، والفِتْنة الأَوْلادُ، والفِتْنة الكُفْرُ، والفِتْنةُ اختلافُ الناس بالآراء، والفِتْنةُ الإِحراق بالنار؛ وقيل: الفِتْنة في التأْويل الظُّلْم. يقال: فلان مَفْتُونٌ بطلب الدنيا قد غَلا في طلبها. ابن سيده: الفِتْنة الخِبْرَةُ. وقوله عز وجل: إِنا جعلناها فِتْنةً
للظالمين؛ أي خِبْرَةً، ومعناه أَنهم أُفْتِنوا بشجرة الزَّقُّوم وكذَّبوا بكونها، وذلك أَنهم لما سمعوا أَنها تخرج في أَصل الجحيم قالوا: الشجر يَحْتَرِقُ في النار فكيف يَنْبُت الشجرُ في النار؟ فصارت فتنة لهم. وقوله عز وجل: ربَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنةً للقوم الظالمين، يقول: لا تُظْهِرْهُم علينا فيُعْجبُوا ويظنوا أَنهم خير منا، فالفِتْنة ههنا إِعجاب الكفار بكفرهم.
ويقال: فَتَنَ الرجلُ بالمرأَة وافْتَتَنَ، وأَهل الحجاز يقولون: فتَنَتْه المرأَةُ إِذا وَلَّهَتْه وأَحبها، وأَهل نجد يقولون: أَفْتَنَتْه؛ قال أَعْشى هَمْدانَ فجاء باللغتين:
لئِنْ فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمْسِ أَفْتَنَتْ
سَعِيداً، فأَمْسَى قد قَلا كلَّ مُسْلِم
قال ابن بري: قال ابن جني ويقال هذا البيت لابن قيسٍ، وقال الأَصمعي: هذا سمعناه من مُخَنَّثٍ وليس بثَبَتٍ، لأَنه كان ينكر أَفْتَنَ، وأَجازه أَبو زيد؛ وقال هو في رجز رؤبة يعني قوله:
يُعْرِضْنَ إِعْراضاً لدِينِ المُفْتِنِ
وقوله أَيضاً:
إِني وبعضَ المُفْتِنِينَ داوُدْ،
ويوسُفٌ كادَتْ به المَكايِيدْ
قال: وحكى أَبو القاسم الزجاج في أَماليه بسنده عن الأَصمعي قال: حدَّثنا عُمر بن أَبي زائدة قال حدثتني أُم عمرو بنت الأَهْتم قالت: مَرَرْنا ونحن جَوَارٍ بمجلس فيه سعيد بن جُبير، ومعنا جارية تغني بِدُفٍّ معها وتقول:
لئن فتنتني لهي بالأَمس أَفتنت
سعيداً، فأَمسى قد قلا كل مسلم
وأَلْقى مَصابيحَ القِراءةِ، واشْترى
وِصالَ الغَواني بالكتابِ المُتَمَّمِ
فقال سعيد: كَذَبْتُنَّ كذَبْتنَّ. والفِتْنةُ: إِعجابُك بالشيء، فتَنَه يَفْتِنُه فَتْناً وفُتُوناً، فهو فاتِنٌ، وأَفْتَنَه؛ وأَباها الأَصمعي بالأَلف فأَنشد بيت رؤبة:
يُعْرِضْنَ إِعْراضاً لدِينِ المُفْتِنِ
فلم يعرف البيت في الأُرجوزة؛ وأَنشد الأَصمعي أَيضاً:
لئن فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمسِ أَفتنتْ
فلم يَعْبأْ به، ولكن أَهل اللغة أَجازوا اللغتين. وقال سيبويه: فتَنَه جعل فيه فِتْنةً، وأَفْتَنه أَوْصَلَ
الفِتْنة إليه. قال سيبويه: إِذا قال أَفْتَنْتُه فقد تعرض لفُتِنَ، وإِذا قال فتَنْتُه فلم يتعرَّض لفُتِنَ. وحكى أَبو زيد: أُفْتِنَ الرجلُ، بصيغة ما لم يسم فاعله، أَي فُتِنَ. وحكى الأَزهري عن ابن شميل: افْتَتَنَ الرجلُ وافْتُتِنَ لغتان، قال: وهذا صحيح، قال: وأَما فتَنْتُه ففَتَنَ فهي لغة ضعيفة. قال أَبو زيد: فُتِنَ الرجلُ يُفْتَنُ فُتُوناً إِذا أَراد الفجور، وقد فتَنْته فِتْنةً وفُتُوناً، وقال أَبو السَّفَر: أَفْتَنْتُه إِفْتاناً، فهو مُفْتَنٌ، وأُفْتِنَ الرجل وفُتِنَ، فهو مَفْتُون إِذا أَصابته فِتْنة فذهب ماله أَو عقله، وكذلك إِذا اخْتُبِرَ. قال تعالى: وفتَنَّاك فُتُوناً. وقد فتَنَ وافْتَتَنَ، جعله لازماً ومتعدياً، وفتَّنْتُه تَفْتِيناً فهو مُفَتَّنٌ أَي مَفْتُون جدّاً. والفُتُون أَيضاً: الافْتِتانُ، يتعدَّى ولا يتعدَّى؛ ومنه قولهم: قلب فاتِنٌ أَي مُفْتَتِنٌ؛ قال الشاعر:
رَخِيمُ الكلامِ قَطِيعُ القِيا
مِ، أَمْسى فُؤادي بها فاتِنا
والمَفْتُونُ: الفِتْنة، صيغ المصدر على لفظ المفعول كالمَعْقُول والمَجْلُودِ. وقوله تعالى: فسَتُبْصِرُ ويُبْصِرُونَ بأَيَّكُمُ المَفْتُونُ؛ قال أَبو إِسحق: معنى المَفْتُونِ الذي فُتِنَ بالجنون؛ قال أَبو عبيدة: معنى الباء الطرح كأَنه قال أَيُّكم المَفْتُونُ؛ قال أَبو إِسحق: ولا يجوز أَن تكون الباء لَغْواً، ولا ذلك جائز في العربِية، وفيه قولان للنحويين: أَحدهما أَن المفْتُونَ ههنا بمعنى الفُتُونِ، مصدر على المفعول، كما قالوا ما له مَعْقُولٌ ولا مَعْقُودٌ رَأْيٌ، وليس لفلان مَجْلُودٌ أَي ليس له جَلَدٌ ومثله المَيْسُورُ والمَعْسُورُ كأَنه قال بأَيِّكم الفُتون، وهو الجُنون، والقول الثاني فسَتُبْصِر ويُبْصِرُونَ في أَيِّ الفَريقينِ المَجْنونُ أَي في فرقة الإِسلام أَو في فرقة الكفر، أَقامَ الباء مقام في؛ وفي الصحاح: إِن الباء في قوله بأَيِّكم المفتون زائدة كما زيدت في قوله تعالى: قل كفى بالله شهيداً؛ قال: والمَفْتُون الفِتْنةُ، وهو مصدر كالمَحْلُوفِ والمَعْقول، ويكون أَيُّكم الابتداء والمفتون خبره؛ قال: وقل وقال المازني المَفتون هو رفع بالابتداء وما قبله خبره كقولهم بمن مُروُرُك وعلى أَيِّهم نُزُولُك، لأَن الأَول في معنى الظرف، قال ابن بري: إِذا كانت الباء زائدة فالمفتون الإِنسان، وليس بمصدر، فإِن جعلت الباء غير زائدة فالمفتون مصدر بمعنى الفُتُونِ. وافْتَتَنَ في الشيء: فُتِن فيه. وفتَنَ إِلى النساءِ فُتُوناً وفُتِنَ إِليهن: أَراد الفُجُور بهنَّ. والفِتْنة: الضلال والإِثم. والفاتِنُ: المُضِلُّ عن الحق. والفاتِنُ: الشيطان لأَنه يُضِلُّ العِبادَ، صفة غالبة. وفي حديث قَيْلَة: المُسْلم أَخو المُسْلم يَسَعُهُما الماءُ والشجرُ ويتعاونان على الفَتَّانِ؛ الفَتَّانُ: الشيطانُ الذي يَفْتِنُ الناس بِخداعِه وغروره وتَزْيينه المعاصي، فإِذا نهى الرجلُ أَخاه عن ذلك فقد أَعانه على الشيطان. قال: والفَتَّانُ أَيضاً اللص الذي يَعْرِضُ للرُّفْقَةِ في طريقهم فينبغي لهم أَن يتعاونوا على اللِّصِّ، وجمع الفَتَّان فُتَّان، والحديث يروى بفتح الفاء وضمها، فمن رواه بالفتح فهو واحد وهو الشيطان لأَنه يَفْتِنُ الناسَ عن الدين، ومن رواه بالضم فهو جمع فاتِنٍ أَي يُعاوِنُ أَحدُهما الآخرَ على الذين يُضِلُّون الناسَ عن الحق ويَفْتِنونهم، وفَتَّانٌ من أَبنية المبالغة في الفِتْنة، ومن الأَول قوله في الحديث: أَفَتَّانٌ أَنت يا معاذ؟ وروى الزجاج عن المفسرين في قوله عز وجل: فتَنْتُمْ
أَنفُسَكُمْ وتَرَبَّصْتُم؛ استعملتموها في الفِتْنة، وقيل: أَنَمْتُموها. وقوله تعالى: وفتَنَّاكَ فُتُوناً؛ أَي أَخلَصناكَ إِخلاصاً. وقوله عز وجل: ومنهم من يقول ائْذَنْ لي ولا تَفْتِنِّي؛ أَي لا تُؤْثِمْني بأَمرك إِيايَ بالخروج، وذلك غير مُتَيَسِّرٍ لي فآثَمُ؛ قال الزجاج: وقيل إِن المنافقين هَزَؤُوا بالمسلمين في غزوة تَبُوكَ فقالوا يريدون بنات الأَصفر فقال: لا تَفْتِنِّي أَي لا تَفْتِنِّي ببنات الأَصفر، فأَعلم الله سبحانه وتعالى أَنهم قد سقَطوا في الفِتْنةِ أَي في الإِثم. وفتَنَ الرجلَ أَي أَزاله عما كان عليه، ومنه قوله عز وجل: وإِن كادوا ليَفتِنونك عن الذي أَوْحَيْنا إِليك؛ أَي يُمِيلُونك ويُزِيلُونك. ابن الأَنباري: وقولهم فتَنَتْ فلانة فُلاناً، قال بعضهم: معناه أَمالته عن القصد، والفِتْنة في كلامهم معناه المُمِيلَةُ عن الحق. وقوله عز وجل: ما أَنتم عليه بفاتِنينَ إِلا من هو صالِ الجحِيمِ: فسره ثعلب فقال: لا تَقْدِرون أَن تَفْتِنُوا إِلا من قُضِيَ
عليه أَن يدخل النار، وعَدَّى بفاتِنين بِعَلَى لأَن فيه معنى قادرين فعدَّاه بما كان يُعَدَّى به قادرين لو لفِظَ به، وقيل: الفِتْنةُ الإِضلال في قوله: ما أَنتم عليه بفاتنين؛ يقول ما أَنتم بِمُضِلِّين إِلا من أَضَلَّه الله أَي لستم تُضِلُّونَ إِلا أَهلَ
النار الذين سبق علم الله في ضلالهم؛ قال الفراء: أَهل الحجاز يقولون ما أَنتم عليه بفاتِنينَ، وأَهل نجد يقولون بمُفْتِنينَ من أَفْتَنْتُ والفِتْنةُ: الجُنون، وكذلك الفُتُون. وقوله تعالى: والفِتْنةُ أَشدُّ من القَتْلِ؛ معنى الفِتْنة ههنا الكفر، كذلك قال أَهل التفسير. قال ابن سيده: والفِتْنةُ الكُفْر. وفي التنزيل العزيز: وقاتِلُوهم حتى لا تكونَ فِتْنة. والفِتْنةُ: الفَضِيحة. وقوله عز وجل: ومن يرد الله فِتْنَتَه؛ قيل: معناه فضيحته، وقيل: كفره، قال أَبو إِسحق: ويجوز أَن يكون اختِبارَه بما يَظْهَرُ به أَمرُه. والفِتْنة: العذاب نحو تعذيب الكفار ضَعْفَى المؤمنين في أَول الإِسلام ليَصُدُّوهم عن الإِيمان، كما مُطِّيَ بلالٌ على الرَّمْضاء يعذب حتى افْتَكَّه أَبو بكر الصديق، رضي الله تعالى عنه، فأَعتقه. والفِتْنةُ: ما يقع بين الناس من القتال. والفِتْنةُ: القتل؛ ومنه قوله تعالى: إِن خِفْتم أَن يَفْتِنَكُمُ الذين كفروا؛ قال: وكذلك قوله في سورة يونس: على خَوْفٍ من فرعونَ
ومَلَئِهِم أَن يَفْتِنَهُم؛ أَي يقتلهم؛ وأَما قول النبي، صلى الله عليه وسلم: إِني أَرى الفِتَنَ خِلالَ بُيوتِكم، فإِنه يكون القتل والحروب والاختلاف الذي يكون بين فِرَقِ المسلمين إِذا تَحَزَّبوا، ويكون ما يُبْلَوْنَ به من زينة الدنيا وشهواتها فيُفْتَنُونَ بذلك عن الآخرة والعمل لها. وقوله، عليه السلام: ما تَرَكْتُ فِتْنةً أَضَرَّ على الرجال من النساء؛ يقول: أَخاف أَن يُعْجُبوا بهنَّ فيشتغلوا عن الآخرة والعمل لها. والفِتْنةً: الاختِبارُ. وفتَنَه يَفْتِنُه: اختَبَره. وقوله عز وجل: أَوَلا يَرَوْنَ أَنهم يُفْتَنُونَ في كل عام مرة أَو مرتين: قيل: معناه يُخْتَبَرُونَ بالدعاء إِلى الجهاد، وقيل: يُفْتَنُونَ بإِنزال العذاب والمكروه.والفَتْنُ: الإِحرَاق بالنار. الشيءَ في الناريَفْتِنُه: أَحرقه. والفَتِينُ من الأَرض: الحَرَّةُ التي قد أَلْبَسَتْها كُلَّها حجارةٌ سُودٌ كأَنها مُحْرَقة، والجمع فُتُنٌ. وقال شمر: كل ما غيرته النارُ عن حاله فهو مَفْتُون، ويقال للأَمة السوداء مَفْتونة لأَنها كالحَرَّةِ في السواد كأَنها مُحْترقَة؛ وقال أَبو قَيْسِ ابنُ الأَسْلَتِ: غِراسٌ كالفَتائِنِ مُعْرَضاتٌ،
على آبارِها، أَبداً عُطُونُ
وكأَنَّ واحدة الفَتائن فَتينة، وقال بعضهم: الواحدة فَتِينة، وجمعها فَتِين؛ قال الكميتُ:
ظَعَائِنُ من بني الحُلاَّفِ، تَأْوي
إِلى خُرْسٍ نَواطِقَ، كالفَتِينا
(* قوله «من الحلاف» كذا بالأصل بهذا الضبط، وضبط في نسخة من التهذيب بفتح الحاء المهملة).
فحذف الهاء وترك النون منصوبة، ورواه بعضهم: كالفِتِىنَا. ويقال: واحدة الفِتِينَ فِتْنَةٌ مثل عِزَةٍ وعِزِينَ. وحكى ابن بري: يقال فِتُونَ في الرفع، وفِتِين في النصب والجر، وأَنشد بيت الكميت. والفِتْنَةُ: الإِحْراقُ. وفَتَنْتُ الرغيفَ في النار إِذا أَحْرَقْته. وفِتْنَةُ الصَّدْرِ: الوَسْواسُ. وفِتْنة المَحْيا: أَن يَعَْدِلَ عن الطريق. وفِتْنَةُ المَمات: أَنْ يُسْأَلَ في القبر. وقوله عزَّ وجل: إِنَّ الذين فَتَنُوا المؤْمنين والمؤْمناتِ ثم لم يتوبوا؛ أَي أَحرقوهم بالنار المُوقَدَةِ في الأُخْدُود يُلْقُون المؤْمنين فيها ليَصُدُّوهم عن الإِيمان. وفي حديث الحسن: إِنَّ الذين فتنوا المؤْمنين والمؤْمِنات؛ قال: فَتَنُوهم بالنار أَي امْتَحَنُوهم وعذبوهم، وقد جعل الله تعالى امْتِحانَ عبيده المؤمنين بالَّلأْواءِ ليَبْلُوَ صَبْرَهم فيُثيبهم، أَو جَزَعَهم على ما ابْتلاهم به فَيَجْزِيهم، جَزاؤُهم فِتْنةٌ. قال الله تعالى: أَلم، أَحَسِبَ الناسُ أَن يُتْرَكُوا أَن يقولوا آمنَّا وهم لا يُفْتَنُونَ؛ جاءَ في التفسير: وهم لا يُبْتَلَوْنَ في أَنفسهم وأَموالهم فيُعْلَمُ بالصبر على البلاء الصادقُ الإِيمان من غيره، وقيل: وهم لا يُفْتَنون وهم لا يُمْتَحَنُون بما يَبِينُ به حقيقة إِيمانهم؛ وكذلك قوله تعالى: ولقد فَتَنَّا الذين من قبلهم؛ أَي اخْتَبَرْنا وابْتَلَيْنا. وقوله تعالى مُخْبِراً عن المَلَكَيْنِ هارُوتَ ومارُوتَ: إِنما نحن فِتْنَةٌ فلا تَكْفُر؛ معناه إِنما نحن ابتلاءٌ واختبارٌ لكم. وفي الحديث: المؤمن خُلِقَ مُفَتَّناً أَي مُمْتَحَناً يمتَحِنُه الله بالذنب ثم يتوب ثم يعود ثم يتوب، من فَتَنْتُه إِذا امْتَحنْتَه. ويقال فيهما أَفْتَنْتُه أَيضاً، وهو قليل: قال ابن الأَثير: وقد كثر استعمالها فيما أَخرجه الاخْتِبَار للمكروه، ثمَّ كَثُر حتى استعمل بمعنى الإِثم والكفر والقتال والإِحراق والإِزالة والصَّرْفِ عن الشيء. وفَتَّانَا القَبْرِ: مُنْكَرٌ ونَكِيرٌ. وفي حديث الكسوف: وإِنكم تُفْتَنُونَ في القبور؛ يريد مُساءَلة منكر ونكير، من الفتنةِ الامتحان، وقد كثرت استعاذته من فتنة القبر وفتنة الدجال وفتنة المحيا والممات وغير ذلك. وفي الحديث: فَبِي تُفْتَنونَ وعنِّي تُسْأَلونَ أَي تُمْتَحَنُون بي في قبوركم ويُتَعَرَّف إِيمانُكم بنبوَّتي. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه سمع رجلاً يتعوَّذ من الفِتَنِ فقال: أَتَسْأَلُ رَبَّك أَن لا يَرْزُقَك أَهْلاً ولا مالاً؟ تَأَوَّلَ قوله عزَّ وجل: إِنما أَموالكم وأَولادُكم فِتْنَة، ولم يُرِدْ فِتَنَ القِتالِ والاختلافِ. وهما فَتْنَانِ أَي ضَرْبانِ ولَوْنانِ؛ قال نابغة بني جَعْدة: هما فَتْنَانِ مَقْضِيٌّ عليه
لِسَاعَتِه، فآذَنَ بالوَداعِ
الواحد: فَتْنٌ؛ وروى أَبو عمرو الشَّيْبانيّ قول عمر بن أَحمر الباهليّ:إِمّا على نَفْسِي وإِما لها،
والعَيْشُ فِتْنَان: فَحُلْوٌ ومُرّ
قال أَبو عمرو: الفِتْنُ الناحية، ورواه غيره: فَتْنانِ، بفتح الفاء، أَي حالان وفَنَّانِ، قال ذلك أَبو سعيد قال: ورواه بعضهم فَنَّانِ أَي ضَرْبانِ. والفِتانُ، بكسر الفاء: غِشاء يكون للرَّحْل من أَدَمٍ؛ قال لبيد:فثَنَيْت كَفِّي والفِتانَ ونُمْرُقي،
ومَكانُهنَّ الكُورُ والنِّسْعانِ
والجمع فُتُنٌ.

##### Türkçe

الأَزهري ve başkası: **الفِتْنة**’nin mânâsının toplamı, belâya uğratma ve imtihan ve sınamadır; aslı, “**فتَنْتُ** gümüşü ve altını” dediğin sözden alınmıştır; onları ateşle erittiğin zaman, kötüyü iyiden ayırt etmek için. Ve **الصحاح**’ta: onu ateşe soktuğun zaman, onun kalitesinin ne olduğunu görmek için. Ve **دينار مَفْتُون**.

Ve **الفَتْنُ**: yakmadır; ve bundan, O’nun (azze ve celle) sözü: **يومَ هم على النارِ يُفْتَنُونَ**; yani ateşle yakılırlar. Ve kuyumcuya **الفَتَّان** denir; aynı şekilde şeytana da. Ve bundan, sanki ateşle yakılmış gibi olan siyah taşlara **الفَتِينُ** denildi; ve “**يومَ همْ على النار يُفْتَنُونَ**” sözü hakkında denildi ki: “Allah’a yemin olsun, günahlarıyla ikrar ettirilirler.” Ve **وَرِقٌ فَتِينٌ**: yani yakılmış gümüş.

İbnü’l-A‘râbî: **الفِتْنة** sınamadır; **الفِتْنة** mihnettir; **الفِتْنة** maldır; **الفِتْنة** evlâtlardır; **الفِتْنة** küfürdür; **الفِتْنة** insanların görüşlerle ihtilâfıdır; **الفِتْنة** ateşle yakmadır; ve denildi ki: te’vîlde **الفِتْنة** zulümdür. Denir: filân, dünya talebiyle **مَفْتُونٌ**dur; onu talepte aşırı gitmiştir.

İbn Sîde: **الفِتْنة** tecrübedir. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **إِنا جعلناها فِتْنةً للظالمين**; yani tecrübe; ve mânâsı: onların **شجرة الزَّقُّوم** ile fitneye düşürüldükleri ve onun (varlığını) yalanladıklarıdır; bu da şudur: onlar onun cehennemin dibinde çıktığını işittiklerinde dediler ki: “Ağaç ateşte yanar; öyleyse ağaç ateşte nasıl biter?” Böylece onlar için bir fitne oldu.

Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **ربَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنةً للقوم الظالمين**; der ki: onları bize karşı üstün kılma da beğensinler ve kendilerinin bizden daha hayırlı olduklarını sansınlar; burada **الفِتْنة**, kâfirlerin küfürleriyle böbürlenmesidir.

Ve denir: adam kadına **فَتَنَ** oldu ve **افْتَتَنَ** oldu. Hicaz ehli der ki: kadın onu **فتَنَتْه**; onu deli etti ve onu sevdi. Necd ehli der ki: onu **أَفْتَنَتْه**; Hemdânlı A‘şâ dedi de iki lugatla getirdi:
لئِنْ فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمْسِ أَفْتَنَتْ
سَعِيداً، فأَمْسَى قد قَلا كلَّ مُسْلِم

İbn Berrî dedi: İbn Cinnî dedi ki: bu beyit İbn Kays’a da söylenir. Ve el-Asma‘î dedi: bunu biz bir **مُخَنَّث**’ten işittik ve sabit değildir; çünkü o **أَفْتَنَ**’ı inkâr ederdi. Ebû Zeyd onu câiz gördü; ve dedi ki: bu, Ru’be’nin recezindedir; yani onun sözü:
يُعْرِضْنَ إِعْراضاً لدِينِ المُفْتِنِ

Ve onun sözü de:
إِني وبعضَ المُفْتِنِينَ داوُدْ،
ويوسُفٌ كادَتْ به المَكايِيدْ

Dedi: Ebû’l-Kâsım ez-Zeccâc, **أَماليه**’sinde senediyle el-Asma‘î’den nakletti; dedi ki: bize Ömer b. Ebî Zâide haber verdi; dedi: bana Ümmü Amr bintü’l-Ehtem haber verdi; dedi: biz, kızlar iken, içinde Saîd b. Cübeyr bulunan bir meclisin yanından geçtik; bizimle, yanında bir def ile şarkı söyleyen bir câriye vardı ve diyordu:
لئن فتنتني لهي بالأَمس أَفتنت
سعيداً، فأَمسى قد قَلا كل مسلم
وأَلْقى مَصابيحَ القِراءةِ، واشْترى
وِصالَ الغَواني بالكتابِ المُتَمَّمِ

Saîd dedi: “Yalan söylediniz, yalan söylediniz.”

Ve **الفِتْنةُ**: senin bir şeye hayran olmandır. Onu **فتَنَه**; **يَفْتِنُه**; **فَتْناً** ve **فُتُوناً**; o hâlde o **فاتِنٌ**dir; ve onu **أَفْتَنَه**. El-Asma‘î onu elif ile (yani **أَفْتَنَ**) reddetti; bunun üzerine Ru’be’nin beytini okudu:
يُعْرِضْنَ إِعْراضاً لدِينِ المُفْتِنِ

Fakat beyti urcûzede tanımadı. El-Asma‘î ayrıca okudu:
لئن فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمسِ أَفتنتْ

Ona aldırmadı; fakat dil ehli iki lugatı da câiz gördüler.

Sîbeveyh dedi: onu **فتَنَه**, onda **فِتْنة** kıldı; ve onu **أَفْتَنه**, fitneyi ona ulaştırdı. Sîbeveyh dedi: “**أَفْتَنْتُه**” dediği zaman, **فُتِنَ**’e temas etmiş olur; “**فتَنْتُه**” dediği zaman ise **فُتِنَ**’e temas etmez. Ebû Zeyd nakletti: **أُفْتِنَ** adam, faili anılmayan sigayla; yani **فُتِنَ**. El-Ezherî, İbn Şümeyl’den nakletti: adam **افْتَتَنَ** oldu ve **افْتُتِنَ** oldu; iki lugattır; dedi: bu doğrudur. Dedi: ama “**فتَنْتُه** da o **فَتَنَ**” ise zayıf bir lugattır.

Ebû Zeyd dedi: adam **فُتِنَ** olur, **يُفْتَنُ** olur, **فُتُوناً**; fuhşu istediği zaman; ve ben onu **فِتْنةً** ve **فُتُوناً** ile **فتَنْته**. Ebû’s-Sefer dedi: onu **أَفْتَنْتُه** **إِفْتاناً**; o hâlde o **مُفْتَنٌ**dur. Ve adam **أُفْتِنَ** oldu ve **فُتِنَ** oldu; o hâlde o **مَفْتُون**dur; kendisine bir fitne isabet edip malı yahut aklı gittiği zaman; aynı şekilde sınandığı zaman da. Allah Teâlâ dedi: **وفتَنَّاك فُتُوناً**. Ve o **فتَنَ** oldu ve **افْتَتَنَ** oldu; onu lâzım ve müteaddî kıldı. Ve onu **فتَّنْتُه** **تَفْتِيناً**; o hâlde o **مُفَتَّنٌ**dur; yani pek çok **مَفْتُون**.

Ve **الفُتُون** da: **الافْتِتانُ**dır; müteaddî olur ve olmaz; ve ondan onların sözü: **قلب فاتِنٌ**; yani **مُفْتَتِنٌ**. Şair dedi:
رَخِيمُ الكلامِ قَطِيعُ القِيا
مِ، أَمْسى فُؤادي بها فاتِنا

Ve **المَفْتُونُ**: **الفِتْنة**’dir; mef‘ûl lafzı üzere masdar kalıbı, **المَعْقُول** ve **المَجْلُود** gibi. Ve O’nun sözü: **فسَتُبْصِرُ ويُبْصِرُونَ بأَيَّكُمُ المَفْتُونُ**; Ebû İshâk dedi: **المَفْتُون**’un mânâsı, delilikle fitneye düşürülmüş olandır. Ebû Ubeyde dedi: **الباء**’nın mânâsı “atmak”tır; sanki “**أَيُّكم المَفْتُونُ**” demiş gibi. Ebû İshâk dedi: **الباء**’nın lağv olması câiz değildir; bu Arapçada câiz değildir. Nahivciler için onda iki söz vardır: birincisi, burada **المَفْتُون**’un **الفُتُون** mânâsında olmasıdır; mef‘ûl üzere masdar; onların “onun için ne **مَعْقُولٌ** ne **مَعْقُودٌ** bir görüş vardır” demeleri gibi; ve “filân için **مَجْلُودٌ** yoktur” yani onun için **جَلَدٌ** yoktur; ve benzeri **المَيْسُور** ve **المَعْسُور**; sanki “hanginizde **الفُتون** vardır” demiş gibi; o da deliliktir. İkinci söz: **فسَتُبْصِر ويُبْصِرُونَ**; iki fırkadan hangisinde deli vardır; yani İslâm fırkasında mı yoksa küfür fırkasında mı; **الباء**’yı **في**’nin yerine ikame etti.

Ve **الصحاح**’ta: **بأَيِّكم المفتون** sözündeki **الباء** ziyadedir; tıpkı O’nun (teâlâ) sözü: **قل كفى بالله شهيداً**’da ziyade kılındığı gibi. Dedi: **المَفْتُون** **الفِتْنة**’dir; ve o, **المَحْلُوف** ve **المَعْقول** gibi masdardır. Ve “**أَيُّكم**” mübtedâ olur, **المفتون** onun haberidir. Dedi: el-Mâzenî dedi: **المَفتون** mübtedâ ile merfûdur; ondan önceki onun haberidir; onların “kiminle senin geçişin” ve “hangilerinin üzerine senin inişin” demeleri gibi; çünkü birincisi zarf mânâsındadır. İbn Berrî dedi: **الباء** ziyade olursa **المفتون** insan olur, masdar olmaz; **الباء** ziyade değil kılınırsa **المفتون**, **الفُتُون** mânâsında masdardır.

Ve **افْتَتَنَ** şeyde: onda **فُتِن** oldu. Ve kadınlara doğru **فتَنَ** oldu; **فُتُوناً**; ve onlara doğru **فُتِنَ** oldu: onlarla fuhşu istedi.

Ve **الفِتْنة**: sapıklık ve günahtır. Ve **الفاتِنُ**: haktan saptırandır. Ve **الفاتِنُ**: şeytandır; çünkü o kulları saptırır; galip bir sıfattır.

Ve **قَيْلَة** hadîsinde: “Müslüman, Müslümanın kardeşidir; su ve ağaç ikisine de yeter; ve **الفَتَّان**’a karşı yardımlaşırlar.” **الفَتَّان**: insanları hilesi, aldatması ve günahları süslemesiyle fitneye düşüren şeytandır; adam kardeşini bundan nehyettiği zaman, şeytana karşı ona yardım etmiş olur. Dedi: **الفَتَّان** ayrıca, yolda refakate musallat olan hırsızdır; onlara hırsıza karşı yardımlaşmaları gerekir. **الفَتَّان**’ın çoğulu **فُتَّان**dır. Hadis, fânın fethiyle ve dammesiyle rivayet edilir: onu fetihle rivayet eden, o tektir; o da şeytandır; çünkü o insanları dinden fitneye düşürür. Onu dammeyle rivayet eden ise **فاتِن**’in çoğuludur; yani ikisi, insanları haktan saptıran ve onları fitneye düşürenlere karşı birbirine yardım eder. Ve **فَتَّان** fitnede mübalağa kalıplarındandır. Ve birinciden, hadisteki sözü: “Sen **أَفَتَّانٌ** mısın ey Muâz?”

Zeccâc, müfessirlerden O’nun (azze ve celle) sözü hakkında rivayet etti: **فتَنْتُمْ أَنفُسَكُمْ وتَرَبَّصْتُم**; onu fitnede kullandınız; ve denildi ki: onu uyuttunuz. Ve O’nun sözü: **وفتَنَّاكَ فُتُوناً**; yani seni arıtıp arıtma ile arıttık. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **ومنهم من يقول ائْذَنْ لي ولا تَفْتِنِّي**; yani çıkmam için bana emretmenle beni günaha sokma; bu bana kolay değildir de günaha girerim. Zeccâc dedi: ve denildi ki: münafıklar Tebûk gazvesinde Müslümanlarla alay ettiler de “Benî’l-Asfar’ın kızlarını istiyorlar” dediler; bunun üzerine “**لا تَفْتِنِّي**” dedi; yani Benî’l-Asfar’ın kızlarıyla beni fitneye düşürme. Allah (sübhânehû ve teâlâ) onların fitneye, yani günaha düştüklerini bildirdi.

Ve adamı **فتَنَ**: yani onu bulunduğu hâlden uzaklaştırdı; ve ondan O’nun (azze ve celle) sözü: **وإِن كادوا ليَفتِنونك عن الذي أَوْحَيْنا إِليك**; yani seni meylettirirler ve uzaklaştırırlar.

İbnü’l-Enbârî: onların “falanca kadın falancayı **فتَنَتْ**” sözleri; bazısı dedi: mânâsı, onu kasttan meylettirdi. Ve onların كلامında **الفِتْنة**’nin mânâsı, haktan meylettirendir.

Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **ما أَنتم عليه بفاتِنينَ إِلا من هو صالِ الجحِيمِ**; Sa‘leb onu tefsir etti de dedi: siz, ancak ateşe girmesi hükme bağlanmış olanı fitneye düşürmeye güç yetirirsiniz. Ve **بفاتِنين**’i **على** ile müteaddî kıldı; çünkü onda “gücü yetenler” mânâsı vardır; “gücü yetenler” lafzıyla söyleseydi onunla müteaddî kılınacağı şeyle onu müteaddî kıldı. Ve denildi ki: **ما أَنتم عليه بفاتنين** sözünde **الفِتْنة** sapıtma mânâsındadır; der ki: siz, Allah’ın saptırdığı kimse dışında saptırıcılar değilsiniz; yani siz, ancak Allah’ın ilmi sapıklıklarında geçmiş olan ateş ehlini saptırırsınız. Ferrâ dedi: Hicaz ehli “**ما أَنتم عليه بفاتِنينَ**” der; Necd ehli “**بمُفْتِنينَ**” der; “**أَفْتَنْتُ**”tan.

Ve **الفِتْنة**: deliliktir; aynı şekilde **الفُتُون** da. Ve O’nun sözü: **والفِتْنةُ أَشدُّ من القَتْلِ**; burada **الفِتْنة**’nin mânâsı küfürdür; tefsir ehli böyle dedi. İbn Sîde dedi: **الفِتْنة** küfürdür. Ve aziz tenzilde: **وقاتِلُوهم حتى لا تكونَ فِتْنة**.

Ve **الفِتْنة**: rezilliktir. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **ومن يرد الله فِتْنَتَه**; denildi ki: mânâsı onun rezilliğidir; ve denildi ki: onun küfrüdür. Ebû İshâk dedi: onun, kendisiyle hâlinin ortaya çıktığı şeyle sınanması olması da câizdir.

Ve **الفِتْنة**: azap; kâfirlerin, İslâmın başında zayıf müminlere imanlarından çevirmek için yaptıkları işkence gibi; Bilâl’in kızgın taşların üzerine yatırılıp işkence edilmesi gibi; nihayet Ebû Bekir es-Sıddîk (radıyallahu teâlâ anh) onu kurtardı da azat etti.

Ve **الفِتْنة**: insanlar arasında vuku bulan savaş. Ve **الفِتْنة**: öldürmedir; ondan O’nun sözü: **إِن خِفْتم أَن يَفْتِنَكُمُ الذين كفروا**; dedi: Yûnus sûresindeki sözü de böyledir: **على خَوْفٍ من فرعونَ ومَلَئِهِم أَن يَفْتِنَهُم**; yani onları öldürmesi. Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) sözüne gelince: “Ben, **الفِتَن**’i evlerinizin aralarında görüyorum”; o, öldürme ve savaşlar ve Müslüman fırkaları hizipleştikleri zaman aralarında olan ihtilâftır; ve onların dünya ziynetinden ve şehvetlerinden belâya uğratıldıkları şeydir; bununla âhiretten ve onun için amelden fitneye düşürülürler.

Ve onun (aleyhi’s-selâm) sözü: “Erkekler üzerine kadınlardan daha zararlı bir **فِتْنة** bırakmadım”; der ki: onlara hayran olup âhiretten ve onun için amelden meşgul olmalarından korkarım.

Ve **الفِتْنة**: sınamadır. Ve onu **فتَنَه يَفْتِنُه**: onu sınadı. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **أَوَلا يَرَوْنَ أَنهم يُفْتَنُونَ في كل عام مرة أَو مرتين**; denildi ki: mânâsı, cihada çağrılmakla sınanırlar; ve denildi ki: azabın ve hoş olmayanın indirilmesiyle fitneye düşürülürler.

Ve **الفَتْنُ**: ateşle yakmadır. Şeyi ateşte **يَفْتِنُه**: onu yaktı.

Ve yerden **الفَتِينُ**: tamamını, sanki yakılmış gibi siyah taşların kapladığı **الحَرَّة**’dir; çoğulu **فُتُنٌ**.

Şemmer dedi: ateşin hâlinden değiştirdiği her şey **مَفْتُون**dur. Ve siyah cariyeye **مَفْتونة** denir; çünkü o, siyahlıkta **الحَرَّة** gibidir; sanki yanmış gibidir. Ebû Kays İbnü’l-Eslet dedi:
غِراسٌ كالفَتائِنِ مُعْرَضاتٌ،
على آبارِها، أَبداً عُطُونُ

Sanki **الفَتائن**’in bir teki **فَتينة**’dir. Ve bazısı dedi: bir teki **فَتِينة**’dir; çoğulu **فَتِين**’dir. el-Kümeyt dedi:
ظَعَائِنُ من بني الحُلاَّفِ، تَأْوي
إِلى خُرْسٍ نَواطِقَ، كالفَتِينا

(* “**من الحلاف**” sözü: asılda bu ضبط ile böyledir; ve **التهذيب**’in bir nüshasında, ihmal edilmiş **الحاء**’nın fethiyle ضبط edilmiştir.)

Böylece **الهاء**’yı hazfetti ve **النون**’u mansûb bıraktı. Bazısı onu şöyle rivayet etti: **كالفِتِىنَا**. Ve denir: **الفِتِينَ**’in bir teki **فِتْنَةٌ**’dir; **عِزَة** ve **عِزِينَ** gibi. İbn Berrî nakletti: merfûda **فِتُونَ** denir; nasb ve cerrde **فِتِين** denir; ve el-Kümeyt’in beytini okudu.

Ve **الفِتْنَةُ**: yakmadır. Ve ekmeği ateşte **فَتَنْتُ**; onu yaktığın zaman.

Ve **فِتْنَةُ الصَّدْرِ**: vesvesedir. Ve **فِتْنة المَحْيا**: yoldan sapmasıdır. Ve **فِتْنَةُ المَمات**: kabirde sorgulanmasıdır.

Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **إِنَّ الذين فَتَنُوا المؤْمنين والمؤْمناتِ ثم لم يتوبوا**; yani onları, **الأُخْدُود**’daki tutuşturulmuş ateşle yaktılar; müminleri, imanlarından çevirmek için onun içine atıyorlardı.

Ve Hasan hadîsinde: **إِنَّ الذين فتنوا المؤْمنين والمؤْمِنات**; dedi: onları ateşle **فَتَنُوا**; yani onları sınadılar ve azap ettiler. Allah Teâlâ, mümin kullarını sıkıntılarla sınamayı, sabırlarını denemek için kılmıştır da onları mükâfatlandırır; yahut onları denediği şeye karşı sızlanmalarını (denemek için) de, onları cezalandırır; onların cezası **فِتْنةٌ**dur.

Allah Teâlâ dedi: **أَلم، أَحَسِبَ الناسُ أَن يُتْرَكُوا أَن يقولوا آمنَّا وهم لا يُفْتَنُونَ**; tefsirde geldi: yani kendilerinde ve mallarında belâya uğratılmazlar; belâya sabırla, imanında doğru olan başkasından bilinsin diye. Ve denildi ki: yani imanlarının hakikatiyle açığa çıkan şeyle sınanmazlar. Ve O’nun sözü de böyledir: **ولقد فَتَنَّا الذين من قبلهم**; yani sınadık ve belâya uğrattık.

Ve O’nun, iki meleği **هارُوتَ ومارُوتَ** hakkında haber vererek sözü: **إِنما نحن فِتْنَةٌ فلا تَكْفُر**; mânâsı: biz ancak sizin için bir belâ ve sınamayız.

Ve hadiste: “Mümin **مُفَتَّناً** yaratıldı”; yani sınanmış; Allah onu günahla sınar, sonra tevbe eder, sonra döner, sonra tevbe eder; “onu **فَتَنْتُه**”tan; onu sınadığım zaman. Ve ikisinde “onu **أَفْتَنْتُه**” de denir; o azdır.

İbnü’l-Esîr dedi: o, hoş olmayanla sınamadan çıkıp (bu mânâda) çok kullanıldı; sonra çoğaldı da günah, küfür, savaş, yakma, giderme ve bir şeyden çevirme mânâsında kullanıldı.

Ve **فَتَّانَا القَبْرِ**: **مُنْكَرٌ** ve **نَكِيرٌ**’dir. Ve küsûf hadîsinde: “Siz kabirlerde **تُفْتَنُونَ**”; **منكر** ve **نكير**’in sorgulamasını ister; sınama olan **الفتنة**’dendir. Kabir fitnesinden, Deccâl fitnesinden, hayat ve ölüm fitnesinden ve başka şeylerden istiâzesi çok olmuştur.

Ve hadiste: “Benimle **تُفْتَنونَ** ve benden **تُسْأَلونَ**”; yani kabirlerinizde benimle sınanırsınız ve imanınız, nübüvvetimle tanınır.

Ve Ömer (radıyallahu anh) hadîsinde: bir adamın fitnelerden Allah’a sığındığını işitti de dedi: “Rabbinden, sana aile ve mal vermemesini mi istiyorsun?” O, O’nun (azze ve celle) sözüne te’vîl etti: **إِنما أَموالكم وأَولادُكم فِتْنَة**; ve savaş ve ihtilâf fitnelerini kastetmedi.

Ve onlar iki **فَتْنَانِ**’dır; yani iki tür ve iki renk. Nâbiğa Benî Ca‘de dedi:
هما فَتْنَانِ مَقْضِيٌّ عليه
لِسَاعَتِه، فآذَنَ بالوَداعِ

Tekili: **فَتْنٌ**. Ebû Amr eş-Şeybânî, Ahmer el-Bâhilî’nin sözünü rivayet etti:
إِمّا على نَفْسِي وإِما لها،
والعَيْشُ فِتْنَان: فَحُلْوٌ ومُرّ

Ebû Amr dedi: **الفِتْنُ** yan taraftır. Başkası onu şöyle rivayet etti: **فَتْنانِ**, fânın fethiyle; yani iki hâl ve **فَنَّانِ**. Bunu Ebû Saîd söyledi. Dedi: bazısı onu **فَنَّانِ** rivayet etti; yani iki tür.

Ve **الفِتانُ**, fânın kesriyle: semerden, deriden bir örtüdür. Lebîd dedi:
فثَنَيْت كَفِّي والفِتانَ ونُمْرُقي،
ومَكانُهنَّ الكُورُ والنِّسْعانِ

Çoğulu **فُتُنٌ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ت ن * * الفِتْنَةُ * الاختبار والامتحان تقول * فَتَنَ * الذهب يفْتِنه بالكسر * فِتْنَةً * و * مَفْتُونا * أيضا إذا أدخله النار لينظر ما جودته ودينار * مَفْتُونٌ * أي مُمتحن وقال الله تعالى ﴿إن الذين فَتَنوا المُؤمنين والمُؤمنات﴾ أي حرَّقوهم ويُسمى الصائغ * الفَتَّانُ * وكذا الشيطان وفي الحديث ﴿المؤمن أخو المؤمن يسعهما الماء والشجر ويتعاونان على * الفَتَّانِ *﴾ يروى بفتح الفاء على أنه واحد وبضمها على أنه جمع وقال الخليل * الفَتْنُ * الاحراق قال الله تعالى ﴿يوم هم على النار يفتنون﴾ و * افْتُتِنَ * الرجل و * فٌتِنَ * فهو * مَفْتُونٌ * إذا أصابته * فتنة * فذهب ماله أو عقله وكذا إذا اختبر قال الله تعالى ﴿وفتناك فتونا﴾ و * الفُتُونُ * أيضا * الافْتِتَانُ * يتعدى ويلزم و * فَتَنَتْهُ * المرأة دلهته و * أفْتَنَتْهُ * أيضا وأنكر الأصمعي افتنته بالألف و * الفاتِنُ * المضل عن الحق قال الفراء أهل الحجاز يقولون * بمُفْتِنِين * من أفتنت وأما قوله تعالى ﴿بأيكم المفتون﴾ فالباء زائدة كما في قوله تعالى ﴿وكفى بالله شهيدا﴾ و * المفَتْوُنُ * الفتنة وهو مصدر كالمعقول والمحلوف ويكون أيكم مبتدأ والمفتون خبره وقال المازني المفتون رفع بالابتداء وما قبله خبره كقولهم بمن مرورك وعلى أيهم نزولك لأن الأول في معنى الظرف و * فَتَّنَهُ تَفْتِينا * فهو * مُفَتَّنٌ * أي مفتون جدا

##### Türkçe

* ف ت ن * * **الفِتْنَةُ** * sınama ve imtihandır; şöyle dersin: * **فَتَنَ** * altını kırma (kesre) ile **يفْتِنه**; * **فِتْنَةً** * ve * **مَفْتُونا** * da (denir); onu ateşe soktuğu zaman, kalitesinin ne olduğunu görmek için. Ve dinar: * **مَفْتُونٌ** *; yani imtihan edilmiş. Yüce Allah dedi ki: ﴿إن الذين **فَتَنوا** المُؤمنين والمُؤمنات﴾ yani onları yaktılar. Ve kuyumcuya * **الفَتَّانُ** * denir; şeytana da böyledir. Ve hadiste: ﴿المؤمن أخو المؤمن يسعهما الماء والشجر ويتعاونان على * **الفَتَّانِ** *﴾; fânın fethasıyla rivayet edilir, tekil olduğu üzere; ve dammasıyla, çoğul olduğu üzere. Halîl dedi: * **الفَتْنُ** * yakmadır. Yüce Allah dedi ki: ﴿يوم هم على النار يفتنون﴾. Ve * **افْتُتِنَ** * adam ve * **فٌتِنَ** *; o halde o * **مَفْتُونٌ** *dur; kendisine bir **فتنة** isabet ettiği zaman; böylece malı veya aklı gittiği zaman; ve yine böyledir, sınandığı zaman. Yüce Allah dedi ki: ﴿وفتناك فتونا﴾. Ve * **الفُتُونُ** * da: * **الافْتِتَانُ** *dur; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve * **فَتَنَتْهُ** * kadın: onu şaşırttı. Ve * **أفْتَنَتْهُ** * de (böyledir). Asma‘î, elif ile **افتنته**’yi inkâr etti. Ve * **الفاتِنُ** *: haktan saptırandır. Ferrâ dedi: Hicaz ehli, **أفتنت**’ten olarak * **بمُفْتِنِين** * derler. Yüce Allah’ın sözüne gelince: ﴿بأيكم المفتون﴾; bâ ziyadedir; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿وكفى بالله شهيدا﴾. Ve * **المفَتْوُنُ** *: fitnedir; ve o, **المعقول** ve **المحلوف** gibi bir masdardır. Ve “أيكم” mübteda olur, “المفتون” onun haberi olur. Mâzinî dedi: “المفتون” mübteda ile merfûdur; ondan önceki onun haberidir; onların “بمن مرورك” ve “وعلى أيهم نزولك” demeleri gibi; çünkü birincisi zarf mânasındadır. Ve * **فَتَّنَهُ تَفْتِينا** *; o halde o * **مُفَتَّنٌ** *dur; yani çokça fitneye düşürülmüş.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الفَتْنُ ، بالفتحِ ) ، ذِكْرُ الفتْحِ مُسْتدركٌ لأنَّه مَفْهومٌ مِن إطْلاقِه : ( الفَنُّ والحالُ ؛ ومنه ) قوْلُ عَمْرو بنِ أَحْمر الباهِلِيّ :
إمَّا على نَفْسِي وإمَّا لَهاو ( العَيْشُ فِتْنَان ) فَحُلْوٌ ومُرْ ( أي ) ضَرْبانِ و ( لَوْنانِ حُلْوٌ ومُرٌّ ) ؛ وقالَ نابِغَةُ بَني جعْدَةَ :
هما فَتْنَانِ مَقْضِيٌّ عليهلِسَاعَتِه فآذَنَ بالوَداعِ ( و ) الفَتْنُ : ( الإِحْراقُ ) بالنَّارِ . يقالُ : فَتَنَتِ النَّارُ الرَّغيفَ : أَحْرَقَتْهُ . ( ومنه ) قوْلُه ، عزَّ وجلَّ : ﴿يومَ هم ( على النَّارِ يُفْتَنُونَ )﴾ ، أَي يُحْرَقُونَ بالنارِ . وجَعَلَ بعضُهم هذا المعْنَى هو الأَصْل ؛ وقيلَ : معْنَى الآيَةِ يُقَرَّرُونَ بذنوبِهم .
( والفِتْنَةُ ، بالكسْرِ : الخِبْرَةُ ) ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿إنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً﴾ ، أَي خِبْرَةً . وقوْلُه ، عزَّ وجلَّ : ﴿أَوَ لا يَرَوْنَ أنَّهم يُفْتَنُونَ في كلِّ عامٍ مرَّةً أَو مَرَّتَيْن﴾ ؛ قيلَ : مَعْناهُ يُخْتَبَرُونَ بالدّعاءِ إلى الجِهادِ ، وقيلَ : بإنْزَالِ العَذابِ والمَكْروه ؛ ( كالمَفْتُونِ ) ، صِيغَ المَصْدرُ على

لَفْظِ المَفْعولِ كالمَعْقُولِ والمَجْلودِ ؛ ( ومنه ) قوْلُه تعالَى : ﴿فسَتُبْصِرُ ويُبْصِرُونَ ( بأَيِّكُمُ المَفْتُونُ )﴾ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : الباءُ زائِدَةٌ كما زِيدَتْ في قوْلِهِ تعالَى : ﴿قلْ كَفَى بااِ شهيداً﴾ . والمَفْتونُ : الفِتْنَةُ ، وهو مَصْدرٌ كالمَحْلُوفِ والمَعْقولِ ، ويكونُ أَيُّكم المُبْتدا والمَفْتُون خَبَره .
قالَ : وقالَ المازِنيُّ : المَفْتونُ هو رفعٌ بالابْتِداءِ وما قَبْله خَبَره كقوْلِهم : بمَنْ مُرْورُك وعلى أَيِّهم نُزُولُك ، لأنَّ الأوّل في معْنَى الظَّرْفِ .
قالَ ابنُ بَرِّي : إذا كانت الباءُ زائِدَةً فالمَفْتُونُ الإِنْسان ، وليسَ بمَصْدَر ، فإن جعلت الباء غَيْر زائِدَةٍ فالمَفْتُونُ مَصْدَرٌ بمعْنَى الفُتُونِ .
( و ) الفِتْنَةُ : ( إِعْجابُك بالشَّيءِ ) ، ومنه قوْلُه تعالى : ﴿ربَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنةً للقَوْمِ الظَّالِمِينَ﴾ ؛ أَي لا تُظْهِرْهُم علينا فيُعْجبُوا ويظنُّوا أنَّهم خَيْرٌ منَّا ، والفِتْنَةُ هنا إِعْجابُ الكفّارِ بكفْرِهم .
وفي الحدِيثِ : ( ما تَرَكْتُ فِتْنةً أَضَرَّ على الرِّجالِ مِن النِّساءِ ) ؛ يقولُ : أَخافُ أَن يُعْجبُوا بهنَّ فيَشْتغِلُوا عن الآخِرَةِ والعَمَل لها .
( وفَتَنَه يَفْتِنُه فَتْناً وفُتُوناً ) : أَعْجَبَه ( وأَفْتَنَه ) ، كذلِكَ ، الأولى لُغَةُ الحِجازِ ، والثَّانيَةُ لُغَةُ نَجْدٍ ، هذا قوْلُ أَكْثَر أَهْل اللغَةِ ؛ قالَ أَعْشَى هَمْدانَ فجاء باللُّغَتَيْن :
لئِنْ فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمْسِ أَفْتَنَتْسَعِيداً فأَمْسَى قد قَلا كلَّ مُسْلِمقالَ ابنُ بَرِّي : قالَ ابنُ جنيّ : ويقالُ هذا البَيْتُ لابنِ قَيْسٍ .
وقالَ الأَصْمعيُّ : هذا سَمِعْناه من

مُخَنَّثٍ وليسَ بثَبَتٍ ، لأنَّه كان ينكرُ أَفْتَنَ ، وأَجازَه أبو زيدٍ ، وقالَ : هو في رجز رُؤْبَة يعْنِي قوْلَه :
يُعْرِضْنَ إعْراضاً لدِينِ المُفْتِنِ وقوْلُه أَيْضاً :
إنِّي وبعضَ المُفْتِنِينَ داوُدْويوسُفٌ كادَتْ به المَكايِيدْقالَ : وحكَى الزجَّاجيُّ في أَمالِيه بسنَدِه عن الأَصْمعيّ قالَ : حدَّثنا عُمر بنُ أَبي زائِدَةَ قالَ : حدَّثَتْني أُمُّ عَمْرو بنْت الأَهْتم قالتْ : مَرَرْنا ونحن جَوَارٍ بمجلسٍ فيه سَعِيد بن جُبَيْر ، ومَعَنا جارِيَة تغنِّي بدُفَ معها وتقولُ :
لئِنْ فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمْس أَفْتَنَتْسَعِيداً فأَمْسَى قد قَلا كلَّ مُسْلِموأَلْقَى مَصابِيحَ القِراءَ واشْتَرى وِصالَ الغَواني بالكِتابِ المُتَمَّمِفقالَ سَعِيدٌ : كَذَبْتُنّ كذَبْتنَّ .
( والفِتْنَةُ : ( الضَّلالُ .
( و الفِتْنَةُ : ( الإِثْمُ والمَعْصيَةُ ، ومنه قَوْلُه تعالَى : ﴿ألا في الفتْنَةِ سَقَطُوا﴾ ؛ أَي الاثْم .
( والفِتْنَةُ : ( الكُفْرُ ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿والفِتْنَةُ أَشَدُّ مِن القَتْلِ﴾ ؛ وكذا قَوْلهُ تعالَى : ﴿إنْ خِفْتُم أَن يَفْتِنَكُمُ الذين كَفَرُوا﴾ ؛ وكذا قوْلُه تعالى : ﴿على خَوْفٍ مِن فرْعونَ ومَلَئِهِم أن يَفْتِنَهُم﴾ .
( والفِتْنَةُ : ( الفَضِيحَةُ ؛ ومنه قوْلُه

تعالى : ﴿ومن يرد اللّه فِتْنَتَهُ﴾ ؛ أَي فَضِيحَتَه ، وقيلَ : كفْرَه .
قالَ أَبو إسْحاق : ويجوزُ أَن يكونَ اخْتِيارَه بما يَظْهَرُ به أَمْرُه .
( والفِتْنَةُ : ( العَذَابُ نحْو تَعْذيبِ الكفَّارِ ضَعْفَى المُؤْمِنِين في أَوَّلِ الإسْلام ليَصُدُّوهم عن الإِيمان ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿أَلا في الفِتْنَةِ سَقَطُوا﴾ ؛ أَي في العَذابِ والبليةِ ؛ وقوْلُه تعالَى : ﴿ذُوقُوا فِتْنَتَكُم﴾ ؛ أَي عَذَابَكم .
( وقالَ الأزْهرِيُّ وغيرُه : جِماعُ معْنَى الفِتْنَة الابْتِلاءُ والامْتِحانُ والاخْتِيارُ ، وأَصْلُها مأْخوذٌ مِن الفتنِ ، وهو ( إذابَةُ الذَّهَبِ والفِضَّةِ بالنَّارِ لِتَمَيُّزِ الرَّدِيءِ من الجيِّدِ .
وفي الصِّحاحِ : لتنْظرَ ما جَوْدَتُه .
زادَ الرَّاغبُ : ثم استعمل في إدْخالِ الإِنْسان النَّار والعَذَاب ، وتارَةً يسمّونَ ما يَحْصَلُ عنه العَذابُ فِتْنَةً فتسْتَعْملُ فيه ، وتارَةً في الاخْتِبارِ نحْو : ﴿وفَتَّناكَ فُتُوناً﴾ .
( والفِتْنَةُ : ( الإِضْلالُ ؛ نحْو قَوْله تعالَى : ﴿ما أَنْتم عليه بفاتِنينَ﴾ ؛ أَي بمُضِلِّين إلاَّ من أَضَلّه اللّه تعالى ، أَي لسْتُم تُضِلُّونَ إلا أَهلَ النارِ الذين سَبَقَ عِلْم اللّه تعالى في ضلالِهم .
قالَ الفرَّاءُ : أَهْلُ الحجازِ يقُولُونَ بفاتِنِينَ ، وأَهْلُ نَجْدٍ يقُولُونَ بمُفْتِنينَ مِن أَفْتَنْتُ .
( والفِتْنَةُ : ( الجُنونُ كالفُتُونِ .
( والفِتْنَةُ : ( المِحْنَةُ ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ . ومنه قوْلُه تعالى : ﴿وهم لا يُفْتَنُونَ﴾ ؛ أَي لا يُمْتَحَنُونَ بما يَبِينُ حَقِيقَة إيمانِهم .
وفي الحدِيثِ : ( فَبِي تُفْتَنُونَ وعنِّي تُسْأَلونَ ) ، أَي

تُمْتَحَنُونَ في قُبورِكم ويُتَعَرَّف إيمانُكم لا بنبوَّتي .
( والفِتْنَةُ : ( المالُ .
( و الفِتْنَةُ : ( الأوْلادُ أُخِذَ ذلِكَ مِن قوْلهِ تعالى : ﴿واعْلَموا إنَّما أَمْوالُكُم وأَوْلادُكم فِتْنَة﴾ ؛ فقد سمَّاهُم ههنا فِتْنَة اعْتِباراً بما ينالُ الإِنْسان مِنَ الاخْتِبار بهم ، وسَمَّاهم عَدوّاً في قوْلِه ، عزَّ وجلَّ : ﴿إنَّ مِن أَزْواجِكم وأَوْلادِكم عَدوّاً لكم﴾ ، اعْتِباراً بما يتولَّدُ منهم . وجَعَلَهم زِينَة في قوْلِه ، عزَّ وجلَّ : ﴿زُيِّن للناسِ حُبُّ الشَّهَوات﴾ ، الآيَة اعْتِباراً بأَحْوالِ الناسِ في تَزْيينِهم بهم .
قالَ الرَّاغبُ : وفي حدِيثِ عُمَر : سمعَ رجُلاً يَتَعَوَّذُ مِن الفِتَنِ فقالَ : أَتَسْأَلُ رَبَّك أن لا يَرْزُقَك أَهلاً ومالاً ؟ تأَوَّلَ الآيَةَ المَذْكُورَة : ولم يُرِدْ فِتَنَ القِتالِ والاخْتِلافِ .
( والفِتْنَةُ : ( اخْتِلافُ النَّاسِ في الآراءِ ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
وقوْلُه ، صلى الله عليه وسلم ( إنِّي أَرَى الفِتَنَ خِلالَ بُيوتِكم ) ؛ يكونُ القَتْلُ والحُرُوبُ والاخْتِلافُ الذي يكونُ بينَ فِرَقِ المُسْلمين إذا تَحَزَّبوا ، ويكونُ ما يُبْلَوْنَ به مِن زِينَةِ الدُّنيا وشَهَواتِهَا فيُفْتَنُونَ بذلكَ عن الآخِرَةِ والعَمَل لها .
قالَ الراغبُ : وجُعِلَتِ الفتْنَةُ كالبَلاءِ في أنَّهما يُسْتَعْملان فيمَا يدفعُ إليه الإِنْسانُ من شدَّةٍ ورخَاءٍ ، وهما في الشدَّةِ أَظْهَر معْنًى ، وقد قالَ ، عزَّ وجلَّ : ﴿ونَبْلوَكُمْ بالشرِّ والخيْرِ فِتْنَة﴾ ، وقال في الشدَّةِ : ﴿وما يُعَلَّمانِ مِن أَحَدٍ حتى يقُولا إنَّما نحن فِتْنَةٌ فلا تكْفُر﴾ ؛ ثم قالَ : والفتْنَة مِن

الأَفْعال التي تكون مِن اللّهِ ، عزَّ وجلَّ ، ومِن العَبْدِ كالبليةِ والمَعْصيَةِ والقَتْلِ والعَذابِ وغَيْرِ ذلِكَ مِنَ الأَفْعالِ الكَرِيهَةِ ، ومتى كانتْ مِن اللّهِ تعالى تكونُ على وَجْه الحكْمَةِ ، ومتى كانَتْ مِن الإِنْسانِ بغيرِ أَمْرِ اللّهِ تعالى تكونُ بضدِّ ذلك .
( وفَتَنَه يَفْتِنُه فتناً : ( أَوْقْعَهُ في الفِتْنَةِ ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿وإن كادُوا ليَفْتِنُونك عن الذي أَوْحَيْنا إليك﴾ ؛ أَي يوقِعُونَك في بليةٍ وشدَّةٍ في صرْفِهم إيَّاك عمَّا أَوحى إليك . وقوْلُه تعالى : ﴿فَتَنْتم أَنْفسَكُم﴾ ؛ أَي أَوْقَعْتُموها في بليةٍ وعَذابٍ ( كفَتَّنَه ، بالتَّشديدِ ، ( وأَفْتَنَه ؛ الأَخيرَةُ عن أَبي السَّفَر قَلِيلَة ، بل أَنْكَرَها الأَصْمعيُّ ، رحِمَه اللّهُ تعالَى ولم يَعْبَأ بما أَنْشَدَه من قوْلِ الشاعِرِ ، ( فهو مُفْتَنٌ كمُعَظَّمٍ ومُكْرَمٍ ، ( ومَفْتُونٌ .
وفي الحدِيثِ : ( المُؤْمِنُ خُلِقَ مُفَتَّناً ) أَي مُمْتَحَناً يمتَحِنُه اللّهُ تعالَى بالذَّنبِ ثم يَتُوبُ ثم يَعودُ ثم يَتُوبُ .
( وفُتِنَ الرَّجُلُ فُتوناً : ( وَقَعَ فيها لازِمٌ مُتَعَدَ ؛ ومنه قوْلُهم : قلْبٌ فاتِنٌ : أَي مُفْتَتِنٌ ؛ قالَ الشاعِرُ :
رَخِيمُ الكَلامِ قَطِيعُ القِيام أَمْسى فُؤَادِي به فاتِنا ( كافْتَتَنَ فيهما ، أَي في اللازِمِ والمْتَعدِّي . يقالُ : افْتَتَنَه افْتتاناً إذ فتنه .
وافْتَتَنَ في الشيءِ : فُتِنَ فيه .
( وفَتِنَ ( إلى النِّساءِ فُتُوناً وفُتِنَ إليهِنَّ ، بالضَّمِّ : أَرادَ الفُجُورَ بِهِنَّ .

وقالَ أبو زيْدٍ : فُتِنَ الرَّجُلُ يُفْتَنُ فُتوناً إذا أَرادَ الفُجُورَ .
وحكَى الأزْهريُّ عن ابنِ شُمَيْل : افْتَتَنَ الرَّجلُ وافْتُتِنَ لُغَتَانِ ؛ قالَ : وهذا صَحيحٌ ، وأَمَّا فتَنْتُه ففَتَنَ فهي لغَةٌ ضَعِيفَةٌ .
( والفَتِينُ ، ( كأميرٍ ، مِن الأَرضِ : ( الحَرَّةُ السَّوداءُ كأَنَّها مُحْرفَة ؛ ( ج فُتُنٌ ( ككُتُبٍ .
( والفَتَّانُ ، كشَدَّادٍ : ( اللِّصُّ الذي يَعْرِضُ للرُّفْقةِ في طريقِهم .
( وأَيْضاً : ( الشَّيْطانُ لكوْنِه يفْتنُ الناسَ بخِداعِهِ وغرُورِه وتَزْيينِه المَعاصِي ، وبهما فُسِّرَ حدِيثُ قَيْلَة : ( المُسْلِم أَخُو المُسْلِم يَسَعُهُما الماءُ والشَّجَرُ ويَتَعاوَنان على الفَتَّانِ ) ؛ ( كالفاتِنِ وهو الشَّيْطانُ ، صفَةٌ غالِبَةٌ ، وجَمْعُ الفَتَّانِ فُتَّانٌ ، كرُمَّانٍ وبه رُوِي الحدِيثُ المَذْكورُ أَيْضاً .
( والفَتَّانُ : ( الصَّائِغُ لإِذابَتِه الذَّهَب والفِضَّة في النارِ .
( والفَتَّانانِ : الدِّرْهَمُ والدِّينارُ لأنَّهما يَفْتِنان الناسَ .
( وفَتَّانَا القَبْر : ( مُنْكَرٌ ونَكِيرٌ ؛ وفي حدِيثِ الكُسوفِ : ( وإِنَّكم تُفْتَنُونَ في القُبورِ ) ، يُريدُ مُساءَلَة مُنْكَر ونَكِيرِ مِن الفِتْنَةِ الامْتِحانِ .
( والفَيْتَنُ ، كحَيْدَرٍ : النَّجَّارُ .
( وفاتُونُ : خَبَّازُ فِرْعَوْنَ ، وهو ( قَتيلُ موسَى ، عليه السلام ، هكذا سَمَّاه بعضُ المُفَسِّرين .
( والفَتْنانِ الغُدْوَةُ والعَشِيُّ ، مُثَنَّى فَتْن ، لأنَّهما حَالانِ وضَرْبانِ .
( والفِتانُ ، ككِتابٍ : غِشاءٌ .
( يكونُ ( للرَّحْلِ مِن أَدَمٍ ؛ قالَ لبيدٌ :
فثَنَيْت كَفِّي والفِتانَ ونُمْرُقيومَكانُهنَّ الكُورُ والنَّسْعانُ

والجَمْعُ فُتْنٌ .
( وكصاحِبٍ وزُبَيْرٍ : اسْمانِ ؛ ومِن الأَوَّل : فاتِنُ المطينيُّ ومَوْلاه أَبو الحَسَنِ بِشْرُ بنُ عبدِ اللّهِ الفاتِنيّ صالِحٌ صَدُوقٌ ، رَوَى عنه الخَطيبُ وابنُ ماكُولا .
( والمَفْتونُ : المَجْنونُ ؛ وبه فَسَّر أَبو إسْحاق قوْلَه تعالى : ﴿بأَيّكم المَفْتون﴾ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
قالَ سِيْبَوَيْه : فتَنَه جَعَلَ فيه فِتْنَةً وأَفْتَنَهُ أَوْصَلَ الفِتْنَةَ إليه .
وحَكَى أَبو زيْدٍ : أُفْتِنَ الرَّجلُ ، بالضمِّ ، أَي فُتِنَ .
وقالَ أَبو السَّفَر : أُفْتِنَ الرَّجلُ وفُتِنَ فهو مَفْتونٌ أَصابَتْه فِتْنَةٌ فذَهَبَ مالَهُ أَو عَقْلُه ، وكذلِكَ إذا اخْتُبِرَ .
ووَرِقٌ فَتِينٌ : أَي فِضَّة مُحْرَقَة .
ودِينارٌ مَفْتونٌ : فتنَ بالنارِ .
والفَتَّانُ : مِن أَبْنِيَةِ المُبالَغَةِ في الفِتْنَةِ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( أَفَتَّانٌ أَنتَ يا معاذ ؟ ) .
وقيلَ في قوْلِه تعالى : ﴿وفتَنَّاكَ فُتُوناً﴾ ؛ أَي أَخْلَصناكَ إخلاصاً .
وفَتَنَه فتْناً : أَمالَهُ عن القصْدِ وأَزَالَه وصَرَفَه ، وبه فُسِّر قوْلُه تعالَى : ﴿وإن كادُوا ليَفْتِنونَك عن الذي أَوْحَيْنا إليك﴾ ، أَي يُمِيلُونك ويُزِيلُونك .
والفُتُونُ : الجُنُونُ .
والفِتْنَةُ : ما يَقَعْ بينَ الناسِ مِن الحَرْبِ والقِتالِ .
ويقالُ : بنُو ثقيف يفتنون أَبداً أَي يَتَحارَبُون .

والفَتائِنُ : الحِرَارُ السُّودُ ؛ قالَ أَبو قَيْس بنُ الأُسْلَت :
غِراسٌ كالفَتائِنِ مُعْرَضاتٌ على آبارِها أَبداً عُطُونُوفِتْنَةُ الصَّدْرِ : الوَسْواسُ .
وفِتْنَةُ المَحْيا : أن يَعْدِلَ عن الطَّريقِ .
وفِتْنَةُ المَمَات : أن يْسْأَلَ في القبْرِ .
وفِتْنَةُ الضرَّاء : السَّيْفُ .
وفِتْنَةُ السرَّاءِ : النِّساءُ .
ويقالُ للأَمَة السَّوْداءِ مَفْتونَةٌ لأنَّها كالحَرَّةِ السَّوْداء في السَّوادِ كأنَّها مُحْترِقَةٌ .
والفتنُ : الناحِيَةُ ؛ عن أَبي عَمْرو .
وفتنٌ ، كبقم : مَدينَةٌ بالهِنْدِ كبيرَةٌ حَسَنةٌ على ساحِلِ البَحْرِ ومَرْسَاها عَجيبٌ ، وبها العِنَبُ والرُّمَّانُ الطيِّبُ ؛ ومنها : الشيخُ الصالِح محمد النّيْسابُورِي نَزِيلُ فتن ، أَحَدُ الفُقَراء المُؤَهلين ، اجْتَمَعَ به ابنُ بطوطَةَ وذَكَرَه في رحْلَتِه .
والفَتِينُ ، كأميرٍ : القَصِيرُ والصَّغيرُ ، يمانِيَّةٌ .
وفُتونُ ، بالضمِّ : بنْتُ عليِّ بنِ عليِّ بنِ السَّمين ، رَوَتْ عن أبي طَلَحَةَ النعال وغيرِهِ ، نَقَلَهُ الحافِظُ ، رحِمَه اللّهُ تعالى .

##### Türkçe

: (**الفَتْنُ ، بالفتحِ**) , feth ile; fethin zikri müstedrektir, çünkü onun mutlak olarak söylenmesinden anlaşılır: (**الفَنُّ والحالُ ؛ ومنه**) Amr b. Ahmer el-Bâhilî’nin sözü:
İster nefsimin aleyhine ister lehine olsun; (**العَيْشُ فِتْنَان**) artık tatlı ve acıdır (yani) iki darbe ve (iki renk: tatlı ve acı); Nâbiğa Benî Ca‘de dedi ki:
Onlar iki **فَتْنَان**dır; onun saatine hükmedilmiştir; böylece vedâ ile bildirdi. (Ve) **الفَتْنُ**: (**الإِحْراقُ**) ateş ile yakmadır. Denir: Ateş ekmeği **فَتَنَتِ**: onu yaktı. (**ومنـه**) O’nun sözü, عزّ وجلّ: ﴿gün ki onlar (**على النَّارِ يُفْتَنُونَ**)﴾, yani ateşle yakılırlar. Bazıları bu mânânın asıl olduğunu kıldı; ve denildi ki: âyetin mânâsı, günahlarıyla ikrar ettirilirlerdir.

(**والفِتْنَةُ ، بالكسْرِ : الخِبْرَةُ**) ; (**ومنـه**) O’nun sözü, تعالى: ﴿şüphesiz biz onu **فِتْنَةً** kıldık﴾, yani bir tecrübe. Ve O’nun sözü, عزّ وجلّ: ﴿yoksa görmüyorlar mı ki onlar her yıl bir kere yahut iki kere **يُفْتَنُونَ**﴾; denildi ki: mânâsı, cihada çağrı ile imtihan edilirler; ve denildi ki: azabın ve hoş olmayanın indirilmesiyle; (**كالمَفْتُونِ**) masdar, mef‘ûl lafzı üzere kalıplanmıştır; **المَعْقُولِ** ve **المَجْلودِ** gibi; (**ومنـه**) O’nun sözü, تعالى: ﴿artık sen göreceksin ve onlar da görecekler (**بأَيِّكُمُ المَفْتُونُ**)﴾.
Cevherî dedi: bâ ziyadedir; tıpkı O’nun sözü, تعالى: ﴿de: **كَفَى بااِ شهيداً**﴾ içinde ziyade kılındığı gibi. Ve **المَفْتونُ**: **الفِتْنَةُ**’dir; ve o, **المَحْلُوفِ** ve **المَعْقولِ** gibi bir masdardır; ve **أَيُّكم** mübteda olur, **المَفْتُون** onun haberi olur.
Dedi: ve Mâzinî dedi: **المَفْتونُ** ibtidâ ile merfûdur; ondan önceki ise onun haberidir; onların “**بمَنْ مُرْورُك** ve **على أَيِّهم نُزُولُك**” demeleri gibi; çünkü birincisi zarf mânâsındadır.
İbn Berrî dedi: Eğer bâ ziyade ise, **المَفْتُونُ** insanın kendisidir ve masdar değildir; eğer bâ’yı ziyade olmayan kılarsan, **المَفْتُونُ** **الفُتُونِ** mânâsında bir masdardır.
(Ve) **الفِتْنَةُ**: (**إِعْجابُك بالشَّيءِ**) bir şeye hayran olmandır; (**ومنـه**) O’nun sözü, تعالى: ﴿Rabbimiz, bizi zalim kavim için **فِتْنةً** kılma﴾; yani onları bize karşı üstün kılma da hayran olsunlar ve kendilerinin bizden daha hayırlı olduğunu sansınlar; ve burada **الفِتْنَةُ**, kâfirlerin kendi küfürleriyle hayran olmalarıdır.
Hadiste: (**ما تَرَكْتُ فِتْنةً أَضَرَّ على الرِّجالِ مِن النِّساءِ**) ; der ki: onlara hayran olmalarından korkarım da âhiretten ve onun için amelden meşgul olurlar.
(**وفَتَنَه يَفْتِنُه فَتْناً وفُتُوناً**) : onu hayran bıraktı; (**وأَفْتَنَه**) de böyledir; birincisi Hicaz lügatidir, ikincisi Necd lügatidir; bu, dil ehlinin çoğunun sözüdür; Hemdân’ın A‘şâ’sı iki lügatle geldi:
Eğer beni **فتَنَتْ** ise, o dün **أَفْتَنَتْ** Sa‘îd’i; böylece o, her Müslümanı artık buğzeder oldu.
İbn Berrî dedi: İbn Cinnî dedi: bu beyit İbn Kays’a da söylenir.
Asma‘î dedi: bunu bir muhannesten işittik ve sabit değildir; çünkü o **أَفْتَنَ**’i inkâr ederdi; Ebû Zeyd onu câiz gördü ve dedi: o, Ru’be’nin recezindedir; yani onun sözü:
Dininden yüz çevirirler; **المُفْتِنِ**’in dininden yüz çeviriş gibi. Ve onun yine sözü:
Ben ve bazı **المُفْتِنِينَ** Dâvûd; ve Yûsuf, hileler neredeyse onunla (onu) helâk edecekti.
Dedi: Zeccâcî, **أَمالِيه**’inde senediyle Asma‘î’den hikâye etti; dedi ki: bize Ömer b. Ebî Zâide haber verdi; dedi ki: bana Ümmü Amr bint el-Ehtem haber verdi; dedi ki: biz, genç kızlar iken, içinde Sa‘îd b. Cübeyr bulunan bir meclisin yanından geçtik; yanımızda, yanında bir def ile şarkı söyleyen bir câriye vardı ve diyordu ki:
Eğer beni **فتَنَتْ** ise, o dün **أَفْتَنَتْ** Sa‘îd’i; böylece o, her Müslümanı artık buğzeder oldu;
Ve kıraat kandillerini attı ve tamamlanmış kitapla güzel kadınların vuslatını satın aldı.
Bunun üzerine Sa‘îd dedi: yalan söylediniz, yalan söylediniz.
(**والفِتْنَةُ**: (**الضَّلالُ**).
(**و الفِتْنَةُ**: (**الإِثْمُ والمَعْصيَةُ**), ve ondan O’nun sözü, تعالى: ﴿dikkat edin, **الفتْنَةِ** içine düştüler﴾; yani günah.
(**والفِتْنَةُ**: (**الكُفْرُ**); ve ondan O’nun sözü, تعالى: ﴿**والفِتْنَةُ** öldürmeden daha şiddetlidir﴾; ve yine O’nun sözü, تعالى: ﴿eğer kâfir olanların sizi **يَفْتِنَكُم** etmesinden korkarsanız﴾; ve yine O’nun sözü, تعالى: ﴿Firavun’dan ve ileri gelenlerinden bir korku üzere; onların kendilerini **يَفْتِنَهُم** etmesinden﴾.
(**والفِتْنَةُ**: (**الفَضِيحَةُ**); ve ondan O’nun sözü, تعالى: ﴿ve kim Allah onun **فِتْنَتَهُ**’ni isterse﴾; yani onun rezilliğini; ve denildi ki: onun küfrünü.
Ebû İshâk dedi: ve onun, işiyle ortaya çıkacak şeyle seçmesi olması da câizdir.
(**والفِتْنَةُ**: (**العَذَابُ**), kâfirlerin, İslâmın başında müminlerin zayıflarına iman’dan çevirmek için yaptıkları işkence gibi; ve ondan O’nun sözü, تعالى: ﴿dikkat edin, **الفِتْنَةِ** içine düştüler﴾; yani azap ve belâ içinde; ve O’nun sözü, تعالى: ﴿**ذُوقُوا فِتْنَتَكُم**﴾; yani azabınızı.
(Ve Ezherî ve başkası dedi: **الفِتْنَة** mânâsının toplamı, ibtilâ, imtihan ve ihtiyardır; ve aslı **الفتن**’den alınmıştır; o da (**إذابَةُ الذَّهَبِ والفِضَّةِ بالنَّارِ لِتَمَيُّزِ الرَّدِيءِ من الجيِّدِ**).
Ve **الصِّحاح**’ta: onun cömertliğinin ne olduğunu görmek için.
Râgıb artırdı: sonra insanı ateşe ve azaba sokmada kullanıldı; ve bazen, ondan azabın hâsıl olduğu şeye **فِتْنَةً** ad verirler de onda kullanılır; ve bazen de imtihanda; şu gibi: ﴿ve seni **فُتُوناً** ile **فَتَّنَاكَ**﴾.
(**والفِتْنَةُ**: (**الإِضْلالُ**); O’nun sözü, تعالى: ﴿siz onun üzerinde **بفاتِنينَ** değilsiniz﴾; yani saptırıcılar değilsiniz; ancak Allah تعالى’nın saptırdığı kimse (müstesna); yani siz, ancak Allah تعالى’nın ilminin onların sapıklığında önceden geçtiği cehennem ehline saptırırsınız.
Ferrâ dedi: Hicaz ehli **بفاتِنِينَ** der; Necd ehli ise **بمُفْتِنينَ** der; **أَفْتَنْتُ**’dan.
(**والفِتْنَةُ**: (**الجُنونُ**) **الفُتُونِ** gibi.
(**والفِتْنَةُ**: (**المِحْنَةُ**); İbnü’l-A‘râbî’den. Ve ondan O’nun sözü, تعالى: ﴿ve onlar **لا يُفْتَنُونَ**﴾; yani imanlarının hakikatini ortaya çıkaran şeyle imtihan edilmezler.
Hadiste: (**فَبِي تُفْتَنُونَ وعنِّي تُسْأَلونَ**) , yani

**تُمْتَحَنُونَ** kabirlerinizde imtihan olunacaksınız ve imanınız, benim nübüvvetimle değil, bilinir.

(**الفِتْنَةُ**: mal.)

(**الفِتْنَةُ**: evlâtlar.) Bu, Yüce Allah’ın şu sözüne dayanılarak alınmıştır: ﴿Ve bilin ki ancak mallarınız ve evlâtlarınız **فِتْنَة**’dir﴾; çünkü onları burada, insanın onlarla imtihandan kendisine erişen şeye itibarla **فِتْنَة** diye adlandırdı; onları, Aziz ve Celîl olanın şu sözünde “düşman” diye adlandırdı: ﴿Şüphesiz eşlerinizden ve evlâtlarınızdan size düşman olan vardır﴾; onlardan doğup türeyen şeye itibarla. Ve onları, Aziz ve Celîl olanın şu sözünde “süs” kıldı: ﴿İnsanlara şehvetlerin sevgisi süslü gösterildi﴾, âyet; insanların onları süslemelerindeki hâllerine itibarla.

Râgıb dedi: Ömer’in hadisinde: Bir adamın **الفِتَنِ**’den Allah’a sığındığını işitti de dedi ki: “Rabbinden sana aile ve mal rızıklandırmamasını mı istiyorsun?” Anılan âyeti te’vil etti; savaş ve ihtilaf fitnelerini kastetmedi.

(**الفِتْنَةُ**: insanların görüşlerde ihtilafı); İbnü’l-A‘râbî’den.

Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: (Ben **الفِتَنَ**’i evlerinizin aralarında görüyorum); Müslüman fırkaları hizipleştiklerinde aralarında olacak öldürme, savaşlar ve ihtilaf olur; ve dünya ziynetinden ve şehvetlerinden kendileriyle belaya uğratıldıkları şey olur; böylece bununla âhiretten ve onun için amelden alıkonularak fitneye düşürülürler.

Râgıb dedi: **الفتْنَةُ**, belâ gibi kılındı; şu bakımdan ki ikisi de insanın şiddet ve refahtan kendisine sevk olunduğu şeyde kullanılır; ikisi de şiddette mânaca daha zâhirdir. Aziz ve Celîl olan şöyle dedi: ﴿Sizi şer ile hayır ile **فِتْنَة** olarak deneriz﴾; ve şiddette şöyle dedi: ﴿İkisi, “Biz ancak **فِتْنَة**’yiz, sakın küfre düşme” demedikçe hiç kimseye öğretmezler﴾; sonra dedi ki: **الفتْنَة**,

Aziz ve Celîl olan Allah’tan ve kuldan olan fiillerdendir; beliyye, masiyet, öldürme, azap ve bunun dışındaki çirkin fiiller gibi. Ne zaman Yüce Allah’tan olursa hikmet vechi üzeredir; ne zaman insandan, Yüce Allah’ın emri olmaksızın olursa bunun zıddı üzeredir.

(**فَتَنَه يَفْتِنُه فتناً**: onu **الفِتْنَة**’ye düşürdü); bundan Yüce Allah’ın sözü: ﴿Neredeyse seni, sana vahyettiğimizden **ليَفْتِنُونك**﴾; yani seni, sana vahyettiğimizden seni çevirmeleriyle bir beliyye ve şiddete düşürürler. Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فَتَنْتم أَنْفسَكُم**﴾; yani onu beliyye ve azaba düşürdünüz. (Tıpkı **فَتَّنَه** (teşdîd ile) ve **أَفْتَنَه** gibi; sonuncusu Ebû’s-Sefer’den nadirdir; bilakis Asma‘î, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, onu inkâr etti ve şairin sözünden kendisine okunanla aldırış etmedi: (O, **مُفْتَنٌ** (tıpkı **مُعَظَّم** ve **مُكْرَم** gibi) ve **مَفْتُونٌ**.)

Hadiste: (**المُؤْمِنُ خُلِقَ مُفَتَّناً**) yani imtihan olunmuş; Allah Teâlâ onu günahla imtihan eder, sonra tevbe eder, sonra döner, sonra tevbe eder.

(**فُتِنَ الرَّجُلُ فُتوناً**: ona düştü; lâzım ve müteaddîdir); bundan onların sözü: **قلْبٌ فاتِنٌ**: yani **مُفْتَتِنٌ**; şair dedi ki:
رَخِيمُ الكَلامِ قَطِيعُ القِيام أَمْسى فُؤَادِي به فاتِنا
(**كافْتَتَنَ** ikisinde de; yani lâzımda ve müteaddîde.) Denir: **افْتَتَنَه افْتتاناً**; yani onu **فتنه** etti.

**وافْتَتَنَ في الشيءِ**: onda **فُتِنَ** oldu.

(**وفَتِنَ** (kadınlara) **فُتُوناً** ve **فُتِنَ إليهِنَّ** (damme ile): onlarla fuhşu istedi.)

Ebû Zeyd dedi: Adam **فُتِنَ يُفْتَنُ فُتوناً** olur; fuhşu istediği zaman.

Ezherî, İbn Şümeyl’den nakletti: **افْتَتَنَ** adam ve **وافْتُتِنَ** iki lugattır; dedi ki: Bu sahihtir; ama **فتَنْتُه ففَتَنَ** ise zayıf bir lugattır.

(**الفَتِينُ**, (tıpkı **أمير** vezninde), yerden: **الحَرَّةُ السَّوداءُ**; sanki yakılmıştır); (çoğulu **فُتُنٌ** (tıpkı **كُتُب** gibi).)

(**الفَتَّانُ**, (tıpkı **شَدَّاد** gibi): yolculuk arkadaşlarına yollarında musallat olan hırsız.)

(Ve ayrıca: şeytan; çünkü o, hilesi, aldatması ve masiyetleri süslemesiyle insanları fitneye düşürür.) Bununla, Kayle hadisi tefsir edilmiştir: (**المُسْلِم أَخُو المُسْلِم يَسَعُهُما الماءُ والشَّجَرُ ويَتَعاوَنان على الفَتَّانِ**); (**كالفاتِنِ**; o da şeytandır), galip bir sıfattır. **الفَتَّانِ**’ın cemi **فُتَّانٌ**’dır, tıpkı **رُمَّان** gibi; ve anılan hadis bununla da rivayet edilmiştir.

(**الفَتَّانُ**: altın ve gümüşü ateşte eritmesi sebebiyle kuyumcu.)

(**الفَتَّانانِ**: dirhem ve dinar; çünkü ikisi insanları fitneye düşürür.)

(**وفَتَّانَا القَبْر**: **مُنْكَرٌ** ve **نَكِيرٌ**.) Küsûf hadisinde: (**وإِنَّكم تُفْتَنُونَ في القُبورِ**); **الفِتْنَة** olan imtihandan, **مُنْكَر** ve **نَكِير**’in sorgusunu kasteder.

(**الفَيْتَنُ**, (tıpkı **حَيْدَر** gibi): marangoz.)

(**وفاتُونُ**: Firavun’un ekmekçisi; o, (Mûsâ’nın (aleyhisselâm) öldürdüğü)dir; bazı müfessirler onu böyle adlandırdı.)

(**الفَتْنانِ**: sabah ve akşam; **فَتْن**’in tesniyesi; çünkü ikisi iki hâl ve iki türdür.)

(**الفِتانُ**, (tıpkı **كِتاب** gibi): bir örtü.)

(Olur: semer için, deriden.) Lebîd dedi ki:
فثَنَيْت كَفِّي والفِتانَ ونُمْرُقيومَكانُهنَّ الكُورُ والنَّسْعانُ

Çoğulu **فُتْنٌ**’dür.

(Ve tıpkı **صاحِب** ve **زُبَيْر** gibi: iki isimdir.) Birincidendir: **فاتِنُ المطينيُّ** ve onun mevlâsı **أَبو الحَسَنِ بِشْرُ بنُ عبدِ اللّهِ الفاتِنيّ**; sâlih, sadûk; ondan Hatîb ve İbn Mâkûlâ rivayet etti.

(**المَفْتونُ**: deli.) Bununla Ebû İshâk, Yüce Allah’ın şu sözünü tefsir etti: ﴿Hanginizde **المَفْتون** vardır﴾.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
Sîbeveyh dedi: **فتَنَه**: onda **فِتْنَة** kıldı; **وأَفْتَنَهُ**: **الفِتْنَة**’yi ona ulaştırdı.

Ebû Zeyd nakletti: **أُفْتِنَ الرَّجلُ** (damme ile); yani **فُتِنَ**.

Ebû’s-Sefer dedi: Adam **أُفْتِنَ** ve **فُتِنَ** olur; o, **مَفْتونٌ**dur; ona bir **فِتْنَة** isabet etmiştir de malını yahut aklını götürmüştür; aynı şekilde imtihan edildiği zaman da.

**ووَرِقٌ فَتِينٌ**: yani yakılmış gümüş.

**ودِينارٌ مَفْتونٌ**: ateşle fitneye sokulmuş (ateşte denenmiş).

**والفَتَّانُ**: **الفِتْنَة**’de mübalağa kalıplarındandır; bundan hadis: (**أَفَتَّانٌ أَنتَ يا معاذ ؟**).

Yüce Allah’ın şu sözü hakkında denildi: ﴿**وفتَنَّاكَ فُتُوناً**﴾; yani seni arıtıp arıtma ile arıttık.

**وفَتَنَه فتْناً**: onu kasttan meylettirdi, onu giderdi ve çevirdi; bununla Yüce Allah’ın şu sözü tefsir edildi: ﴿Neredeyse seni, sana vahyettiğimizden **ليَفْتِنونَك**﴾; yani seni meylettirirler ve seni giderirler.

**والفُتُونُ**: delilik.

**والفِتْنَةُ**: insanlar arasında vuku bulan savaş ve çarpışma.

Ve denir: Sakîf oğulları daima **يفتنون**; yani birbirleriyle savaşırlar.

**والفَتائِنُ**: siyah sıcak taşlar; Ebû Kays b. el-Eslet dedi ki:
“Ekinler, **الفَتائِنِ** gibi, kuyularının üzerinde yanlamasına (durur); daima onların (kuyuların) başında su içme yerleri vardır.”

**وفِتْنَةُ الصَّدْرِ**: vesvese.
**وفِتْنَةُ المَحْيا**: yoldan sapmasıdır.
**وفِتْنَةُ المَمَات**: kabirde sorgulanmasıdır.
**وفِتْنَةُ الضرَّاء**: kılıçtır.
**وفِتْنَةُ السرَّاءِ**: kadınlardır.

Siyah cariyeye **مَفْتونَةٌ** denir; çünkü siyahlıkta siyah sıcak taş gibi, sanki yanmış gibidir.

**والفتنُ**: taraf (yön); Ebû Amr’dan.

**وفتنٌ** (بقم gibi): Hind’de büyük, güzel bir şehirdir; deniz kıyısındadır ve limanı acayiptir; onda üzüm ve iyi nar vardır; ondan (o şehirden): salih şeyh Muhammed en-Nîsâbûrî, **فتن**’de ikamet eden, ehil fakirlerden biridir; İbn Battûta onunla buluştu ve onu seyahatnamesinde andı.

**والفَتِينُ** (أمير gibi): kısa ve küçük; Yemen lehçesidir.

**وفُتونُ** (ضم ile): Ali b. Ali b. es-Semîn’in kızıdır; Ebû Talha en-Na‘âl ve başkasından rivayet etti; bunu Hâfız nakletti; Allah Teâlâ ona rahmet etsin.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَتَنَهُ
1 فَتَنَهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. فَتِنَ , (M,) inf. n. فَتْنٌ, (S, M, K,) [and quasi-inf. n., in this and other senses, فِتْنَةٌ,] He burned it (T, * S, * M, K *) in the fire. (M.) Hence, [in the Kur li. 13,] يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ (T, * S, M, K *) i. e. [The day, or on the day, accord. to two different readings, (يَوْمُ and يَوْمَ, the latter of which is the more common,)] when they shall be burned (T, S, M, K) with the fire [of Hell]. (T.) And [in the Kur lxxxv. 10,] اـِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ Verily they who burned the believing men and the believing women (T, S *) in the fire kindled in the trench, or pit; throwing them therein. (T.) This is said to be the primary signification of the verb. (TA.) ― -b2- And He melted it with fire, (T,) or put it into the fire, (S, Msb,) namely, gold, (T, S, Msb,) and silver, in order to separate, or distinguish, (T, Msb,) the bad from the good, (T,) or the good from the bad, (Msb,) or to see what was its [degree of] goodness. (S.) ― -b3- And hence, accord. to Er-Rághib, الفَتْنُ is used as meaning The causing a man to enter into fire [app. by way of trial, or probation], and [in like manner] into a state of punishment, or affliction: (TA:) [and it is also used as meaning the slaying another; whence, in the Kur iv. 102,] اـِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا means [If ye fear that those who have disbelieved] may slay you; and in like manner in the Chapter of Yoonus [i. e. in x. 83], أَنْ يَفْتِنَهُمْ means ان يَقْتُلَهُمْ. (T. [In the TA, these two exs. are misplaced, or something has been omitted before them by a copyist.]) ― -b4- [Hence also,] one says, فَتَنَهُ, aor. فَتِنَ , (K, TA,) inf. n. فَتْنٌ, (TA,) He, or it, caused him to fall into الفِتْنَة; (K, TA;) i. e. trial; and affliction, distress, or hardship; [generally meaning an affliction whereby some good or evil quality is put to the test;] (TA;) as also ↓ اِفْتَتَنَهُ; and ↓ فتّنهُ; (K, TA;) but this, of which the inf. n. is تَفْتِينٌ, has an intensive signification; (S;) and ↓ أَفْتَنَهُ; (K, TA;) which last is rare, or rather, accord. to As, [though app. not in this sense, but in another, to be mentioned in what follows,] is not allowable: (TA:) the first of these verbs is trans. and intrans.: (S, K, TA:) you say also, فَتَنَ, (AZ, T, S, K, TA,) aor. فَتِنَ , (AZ, T, K,) inf. n. فُتُونٌ, (AZ, T, S, TA,) He fell into فِتْنَة [i. e. trial, or affliction, &c.]; (AZ, T, K;) as also ↓ اِفْتَتَنَ: (K:) or the former signifies he shifted from a good, to an evil, state or condition: or, accord. to En-Nadr, one says ↓ اِفْتَتَنَ and اُفْتُتِنَ, both meaning the same; and this is correct; but فَتَنَ as quasi-pass. of فَتَنْتُهُ [i. e. as intrans.] is of weak authority: (T:) and ↓ اُفْتُتِنَ, said of a man, [as also اِفْتَتَنَ,] and فُتِنَ, signify the same, (S, M,) accord. to AZ, (M,) i. e. he was smitten by a فِتْنَة [or trial, &c.,] so that his wealth, or property, or his intellect, departed: and likewise he was tried, or tested: (S:) and accord. to AZ, one says, of a man, ↓ أُفْتِنَ, [if not a mistranscription for اُفْتُتِنَ, as above,] with damm, meaning فُتِنَ: (TA:) [and فَتَنَهُ has فُتُونٌ also as an inf. n.:] it is said in the Kur [xx. 41], وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا (S) i. e. And we tried thee with a [severe] trying: or the noun in this instance is pl. of فَتْنٌ; or of فِتْنَةٌ, formed by disregard of the ة, like حُجُوزٌ and بُدُورٌ which are [said to be] pls. of حُجْزَةٌ and بَدْرَةٌ; so that the meaning is, we tried thee with several sorts of trying: (Bd:) or, as some say, and we purified thee with a [thorough or an effectual] purifying [like that of gold, or silver, by means of fire]: (TA:) [in many instances] فَتَنَهُ, aor. فَتِنَ , [inf. n. فَتْنٌ,] signifies He tried, or tested, him; whence, in the Kur ix. 127, يُفْتَنُونَ means They are tried, or tested, by being summoned to war, against unbelievers or the like; or, as some say, by the infliction of punishment or of some evil thing. (M.) فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ, in the Kur [lvii. 13], means Ye caused yourselves to fall into trial and punishment. (TA.) And وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ, in the Kur xxix. 1, is expl. as meaning While they are not tried in their persons and their possessions so that he who has true faith may be known from others by his patient endurance of trial. (T.) And the saying, in a trad., اـِنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِى القُبُورِ means [Verily ye shall be tried, or tested, in the graves by] the questioning of [the two angels] Munkar and Nekeer. (TA.) [See also مَفْتُونٌ, which is said to be an inf. n., and syn. with فِتْنَةٌ, meaning خِبْرَةٌ, or with فُتُونٌ (mentioned above as an inf. n. of the intrans. v. فَتَنَ), meaning جُنُونٌ; as well as a pass. part. n.] ― -b5- And فَتَنَهٌ, (M, TA,) inf. n. فَتْنٌ, (TA, [or perhaps فُتُونٌ, as in the next following sentence]) also signifies He made him (a man, M) to turn from, or quit, (M, TA,) the predicament in which he was, (M,) or the right course: (TA:) whence, in the Kur [xvii. 75], وَاـِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِى أَوْحَيْنَا اـِلَيْكَ (M, TA) i. e. [And verily they were near to] their making thee to turn [from that which we had revealed to thee]: thus this saying has been explained. (TA.) [And He, or it, seduced him; or tempted him: thus it may often be well rendered, agreeably with what next precedes and what next follows, and with explanations of its act. part. n. and of فِتْنَةٌ.] And one says, فَتَنَ المَالُ النَّاسَ, aor. فَتِنَ , inf. n. فُتُونٌ, [or perhaps فَتْنٌ, as in the next preceding sentence,] meaning Wealth, or property, inclined, or attracted, to it, men, or mankind: and فُتِنَ فِى دِينِهِ and ↓ اُفْتُتِنَ, both in the pass. form, He declined [or was made to decline] from [the right way in] his religion. (Msb.) And فَتَنَهُ, aor, فَتِنَ , inf. n. فَتْنٌ and فُتُونٌ, (M, K,) He, or it induced in him admiration, or pleasure; (M, * K, * TA;) as also ↓ أَفْتَنَهُ [respecting which see what here follows]: (M, K:) and one says, of a woman, فَتَنَتْهُ, (T, S,) meaning [She enamoured him; or captivated his heart; i. e.] she bereaved him of his heart, or reason, (دَلَّهَتْهُ, [thus in several copies of the S, in one of my copies بَلَّهَتْهُ,] and [so affected him that] he loved her; (S;) as also ↓ أَفْتَنَتْهُ; (T, S;) the former of the dial. of El-Hijáz, and the latter of the dial. of Nejd; (T, S; *) but ↓ افتنتهُ, (T, S,) or افتنهُ, (M,) was disallowed by As, (T, S, M,) and he paid no regard to a verse mentioned to him as an ex. thereof, (T,) [or] he ignored a verse cited to him as an ex. of the pass. part. n. from an أُرْجُوزَة of Ru-beh, not knowing it therein; (M;) most of the lexicologists, however, allow both: (T:) Sb says that فَتَنَهُ signifies he put [or occasioned] in him فِتْنَة; and ↓ افتنهُ, he caused الفِتْنَة to come to him [or to affect him]; (M;) or he said that the latter means he made him to be فَاتِن: (TA voce حَزَنَهُ:) and one says also, of a man, فُتِنَ بالْمَرْأَةِ and ↓ اُفْتُتِنَ [both meaning He was enamoured by the woman]. (T.) ― -b6- And one says also, of a man, فَتَنَ, aor. فَتِنَ , inf. n. فُتُونٌ, meaning He desired الفُجُور [i. e. the committing of adultery or fornication]: (AZ, TA:) or فَتَنَ اـِلَى النِّسَآءِ, inf. n. فُتُونٌ, he desired الفُجُور (T, M, K, TA) with women or the women; as also فُتِنَ اـِلَيْهِنَّ. (M, K, TA.)

2 فَتَّنَ see the preceding paragraph, former half.

مُفَاتَنَةٌ
3 مُفَاتَنَةٌ ذ [The occasioning فِتْنَة (meaning conflict, or discord, or the like,) with another]. (TA in art. عرم: see 3 in that art.)

4 أَفْتَنَ see 1, former half, in two places: and also in the latter half, in four places.

بَنُو ثَقِيفٍ يَتَفَتَّنُونَ أَبَدًا
5 بَنُو ثَقِيفٍ يَتَفَتَّنُونَ أَبَدًا ذ means يَتَحَارَبُونَ [i. e. The sons of Thakeef (the tribe so called) contend in war, one with another, ever]. ― -b2- تَفَتَّنَنِى: see 5 in art. عجب, where it is said to be syn. with تَصَبَّانِى.

8 اـِفْتَتَنَ see 1, former half, in four places: and also in the latter half, in two places.

فَتْنٌ
فَتْنٌ ذ A sort, or species; and a state, or condition; syn. ضَرْبٌ, (T, M, K,) and فَنٌّ, (T, K,) and لَوْنٌ, (M, K,) and حَالٌ. (T, K.) Hence the saying of 'Amr Ibn-Ahmar El-Báhilee,
اـِمَّا عَلَى نَفْسٍ وَاـِمَّا لَهَا
وَالعَيْشُ فَتْنَانِ فَحُلْوٌ وَمُرْ
[Either against a soul or for it; life being of two sorts, or conditions, sweet and bitter; مُرْ being for مُرٌّ]; (T; and the latter hemistich, without the incipient و, is cited in the K;) thus as related by some: but as related by Aboo-Sa'eed [As], he said فَنَّانِ, i. e. ضَرْبَانِ: and as related by Aboo- 'Amr Esh-Sheybánee, فِتْنَانِ [with kesr]; and [he seems to have held that the poet meant two-sided; for] he says that ↓ الفِتْنُ signifies النَّاحِيَةُ. (T.) ― -b2- And الفَتْنَانِ, (K, TA, [in the CK, erroneously, الفُتْنانِ,]) dual of الفَتْنُ, (TA,) signifies The first and last parts of the day; or the early part of the morning and the late part of the evening: (K, TA:) because they are two states, or conditions, and two sorts. (TA.)

فِتْنٌ
فِتْنٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فِتْنَةٌ
فِتْنَةٌ ذ A burning with fire. (T.) ― -b2- And The melting of gold and of silver (K, TA) in order to separate, or distinguish, the bad from the good. (TA.) ― -b3- And [hence, or] from فَتَنَ signifying “ he melted, ” (T,) or from that verb as signifying “ he put into the fire, “ (Msb,) gold, and silver, “ for that purpose, ” (T, Msb,) it signifies A trial, or probation; (IAar, T, S, M, K, TA;) and affliction, distress, or hardship; (TA;) and [particularly] an affliction whereby one is tried, proved, or tested: (IAar, T, S, K, TA:) this is the sum of its meaning in the language of the Arabs: (T, TA: *) or the trial whereby the condition of a man may be evinced: this, accord. to Zj, may be the meaning in the Kur v. 45: (M:) or a mean whereby the condition of a man is evinced, in respect of good and of evil: (Kull:) [hence it often means a temptation:] and ↓ مَفْتُونٌ signifies the same as فِتْنَةٌ, (S, M, K,) meaning a trial: (K:) the pl. of فِتْنَةٌ is فِتَنٌ. (Msb.) It proceeds from God and from man: (Er-Rághib, TA:) [there are many instances of its proceeding from God in the Kur; for ex., in xxxvii. 61,] اـِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ i. e. [Verily we have made it to be] a trial [to the wrongdoers] is said in relation to the tree Ez-Zakkoom; the existence of which they disbelieved; for when they heard that it comes forth in the bottom of Hell, they said, Trees become burned in the fire; then how can they grow therein? (M.) [And hence] it signifies also Punishment, castigation, or chastisement. (T, M, K.) And Slaughter: (T:) and civil war, or conflict occurring among people: (M:) and slaughter, and war, and faction, or sedition, among the parties of the Muslims when they form themselves into parties: (T:) and discord, dissension, or difference of opinions, among the people. (IAar, T, K.) A misleading; or causing to err, or go astray: (T, K:) [seduction; or temptation: or a cause thereof; such as] the ornature, finery, show, or pomp, and the desires, or lusts, of the present life or world, whereby one is tried: (T:) and wealth, or children; (T, K, TA;) because one is tried thereby: (TA:) and women; than whom, the Prophet said, there is no فِتْنَة more harmful to men: (T:) and a cause of one's being pleased with a thing; (T, M, K;) as in the saying لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ [in the Kur x. 85, i. e. Make not us to be a cause of pleasure to the wrongdoing people]; meaning, make not them to prevail over us, so as to become pleased with their unbelief and to think that they are better than we. (T.) Also Madness, insanity, or diabolical possession; (T, K;) and so ↓ فُتُونٌ and ↓ مَفْتُونٌ. (T.) And Error; or deviation from the right way. (M, K.) And Infidelity; or unbelief: (T, M, K:) thus in the saying, [in the Kur ii. 187,] وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ [And infidelity, or unbelief, is more excessive than slaughter: and the like is said in ii. 214]. (T.) And A sin, a crime; or an act of disobedience for which one deserves punishment. (M, K.) And Disgrace, shame, or ignominy. (M, K.) فِتْنَةُ الصَّدْرِ signifies الوَسْوَاسُ [app. as meaning The devil's prompting, or suggesting, of some evil idea]: فِتْنَةُ المَحْيَا, The being turned from the [right] road: فِتْنَةُ المَمَاتِ, The being questioned in the grave [by the two angels Munkar and Nekeer]: فِتْنَةُ الضُّرِّ, The sword: and فِتْتَةُ السُّرِّ, Women. (TA.) [And الفِتْنَةُ العَمْيَا is a phrase used in the present day as meaning Incurable evil or trouble.] -A2- [It is also the name now commonly given to The mimosa farnesiana of Linn.; (Delile's Floræ Ægypt. Illustr. no. 962;) called by Forskål (Flora Ægypt. Arab. p. lxxvii.) mimosa scorpioïdes.]

فِتَانٌ
فِتَانٌ ذ A covering, of leather, for the [camel's saddle called] رَحْل: (T, M, K:) pl. فُتُنٌ. (M.)

فُتُونٌ
فُتُونٌ ذ : see فِتْنَةٌ, latter half. [It is an inf. n. of 1 in several senses.]

فَتِينٌ
فَتِينٌ ذ , applied to silver (وَرِق, i. e. فِضَّة), Burnt. (S.) ― -b2- [Hence,] Black stones; as though burnt with fire. (T.) And A [stony tract such as is called] حَرَّة, (S,) or like a حَرَّة, (Sh, T,) as though the stones thereof were burnt: (Sh, T, S:) or a black حَرَّة: (K:) or a حَرَّة wholly covered by black stones, as though they were burnt: (M:) pl. فُتُنٌ: (Sh, T, M, K:) and فَتَائِنُ signifies black حِرَار [pl. of حَرَّةٌ]; (TA; [and the same is app. indicated in the T;]) as though its sing. were ↓ فَتِينَةٌ; and some say that this is a sing. [or n. un.], and that فَتِين is the pl. [or coll. gen. n.]; but as some relate a verse of El-Kumeyt which is cited as an ex. of فَتِينَة with the ة elided because ending the verse, it is فِتِينَ, and said to be pl. of فِتَةٌ, like as عِزِينَ is of عِزَةٌ. (T.) -A2- In the dial. of El-Yemen it signifies Short; and small. (TA.)

فَتِينَةٌ
فَتِينَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فَتَّانٌ
فَتَّانٌ ذ is an intensive epithet. (TA.) ― -b2- And signifies A goldsmith or silversmith: (S, K, TA:) because of his melting the gold and the silver in the fire. (TA.) ― -b3- And الفَتَّانَةُ signifies [The touch-stone; i. e.] the stone with which gold and silver are tried, or tested. (KT.) ― -b4- And the former, A man who tries, or tempts, much. (TA.) And الفَتَّانُ, The devil; (T, S, K;) who tries, or tempts, men, by his deceit, and his embellishing acts of disobedience; (T;) as also ↓ الفَاتِنُ; (M, K;) [each] an epithet in which the quality of a subst. predominates: (M:) pl. of the former فُتَّانٌ. (T, S.) And الفَتَّانَتَانِ, The dirhem and the deenár; (K, TA;) as though they tried, or tempted, men. (TA.) And likewise, (K,) or فَتَّانَا القَبْرِ, (M,) [The two angels] Munkar and Nekeer [who are said to examine and question the dead in the graves]. (M, K.) ― -b5- And A thief, or robber, (T. K,) who opposes himself to the company of travellers in their road. (T.)

فَاتِنٌ
فَاتِنٌ ذ [is the act. part. n. of the trans. v. فَتَنَ; and as such] signifies Causing to err, or go astray, (T, S, M,) from the truth: (S:) hence the saying in the Kur [xxxvii. 162], مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ, (T, S, * M, *) which, accord. to Fr, means, Ye have not power [over him] to cause him to err, except him against whom it has been decreed that he shall enter the fire [of Hell]; فاتنين being made trans. by means of عَلَى because it implies the meaning of قَادِرِينَ, which is thus made trans.: (M:) Fr says, the people of El- Hijáz say مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ; and the people of Nejd, ↓ بِمُفْتِنِينَ, from أَفْتَنْتُ. (S.) ― -b2- See also فَتَّانٌ. -A2- It is also an epithet from the intrans. v. فَتَنَ; and as such is applied to a heart as signifying Falling into فِتْنَة [i. e. trial, or affliction, &c.; or in a state of trial, &c.]. (S, * TA.)

فَيْتَنٌ
فَيْتَنٌ ذ A carpenter. (K.)

مُفْتَنٌ
مُفْتَنٌ ذ : see مَفْتُونٌ. [And see also the different explanations of its verb.]

مُفْتِنٌ
مُفْتِنٌ ذ : see an ex. of its pl. voce فَاتِنٌ.

مَفْتُونٌ
مَفْتُونٌ ذ [pass. part. n. of 1; signifying Burned: &c.]. ― -b2- It is applied as an epithet to a deenár as meaning Put into the fire in order that one may see what is its [degree of] goodness. (S.) ― -b3- It signifies also Smitten by a فِتْنَة [or trial, &c.,] so that his wealth, or property, or his intellect, has departed: and likewise tried, or tested: (S:) or caused to fall into الفِتْنَة; (K, TA;) i. e. trial; and affliction, distress, or hardship; (TA;) as also ↓ مُفْتَنٌ. (K, TA.) And [particularly] Afflicted with madness, insanity, or diabolical possession. (T, K. *) [See also what here follows.] -A2- It is also syn. with فِتْنَةٌ; (T, S, M, K;) and, thus used, it is an inf. n., like مَعْقُولٌ &c. (T, S, M.) See فِتْنَةٌ, former half: and again, in the latter half. Hence, (T, M,) as some explain it, (M,) بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ, [in the Kur lxviii. 6,] (T, M,) meaning In which of you is madness: (T:) but some say that the ب is redundant; (M;) thus says AO; (T;) the meaning being أَيُّكُمُ الْمَفْتُونُ [Which of you is the afflicted with madness]; (T, M;) but Zj disallowed this: (T:) J says, [in the S,] that the ب is redundant, as in كَفَى بِاللّٰهِ شَهِيدًا, in the Kur [xiii. last verse, &c.], and [thus in copies of the S, app. a mistake for “ or ”] المفتون means الفِتْنَةُ, and is an inf. n. [&c.]: IB says, [in remarking upon this passage of the S,] if the ب be redundant, المفتون is the man, and is not an inf. n.; but if you make the ب to be not redundant, then المفتون is an inf. n. in the sense of الفُتُون. (TA.) [See also art. ب; p. 142, second col.; and p. 143, third col.]

مَفْتُونَةٌ
مَفْتُونَةٌ ذ is [a term] applied to A number of black camels collected together (لَابَة سَوْدَآء), as though they were like the [stony tract called] حَرَّة, in blackness; as though they were burnt. (T.)

##### Türkçe

**فَتَنَهُ**
1 **فَتَنَهُ** ذ, (T, S, M, &c.,) muzârîsi **فَتِنَ**, (M,) mastarı **فَتْنٌ**, (S, M, K,) [ve bu ve başka mânalarda yarı-mastar olarak **فِتْنَةٌ** da,] Onu ateşte yaktı. (T, * S, * M, K *) (M.) Bundan dolayı, [Kur’ân li. 13’te,] **يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ** (T, * S, M, K *) yani [iki farklı kıraate göre “gün” veya “günde”, (**يَوْمُ** ve **يَوْمَ**, ikincisi daha yaygın olan)] ateşle [Cehennem ateşiyle] yakılacakları zaman. (T, S, M, K) (T.) Ve [Kur’ân lxxxv. 10’da,] **اـِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ** Gerçekten iman eden erkekleri ve iman eden kadınları, hendekte yahut çukurda tutuşturulan ateşte yakanlar; onları oraya atarak. (T, S *) (T.) Bunun fiilin aslî anlamı olduğu söylenir. (TA.) ― -b2- Ve onu ateşle eritti, (T,) yahut onu ateşe koydu, (S, Msb,) yani altını, (T, S, Msb,) ve gümüşü; kötüyü iyiden ayırmak yahut seçmek için, (T, Msb,) yahut iyiyi kötüden (Msb,) yahut onun iyilik [derecesinin] ne olduğunu görmek için. (S.) ― -b3- Ve bundan dolayı, Er-Râgıb’a göre, **الفَتْنُ** “bir adamı ateşe sokmak” mânasında kullanılır [görünüşe göre deneme/imtihan yoluyla]; ve [aynı şekilde] azap yahut belâ hâline sokmak: (TA:) [ve ayrıca “başkasını öldürmek” mânasında da kullanılır; bundan dolayı Kur’ân iv. 102’de] **اـِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا** [Eğer inkâr edenlerin] sizi öldürmesinden korkarsanız demektir; ve aynı şekilde Yûnus sûresinde [yani x. 83’te] **أَنْ يَفْتِنَهُمْ** demektir ki **ان يَقْتُلَهُمْ**. (T. [TA’da bu iki örnek yer değiştirmiştir yahut bir müstensih onlardan önce bir şey düşürmüştür.]) ― -b4- [Bundan dolayı ayrıca,] denir ki, **فَتَنَهُ**, muzârîsi **فَتِنَ**, (K, TA,) mastarı **فَتْنٌ**, (TA,) O, yahut o şey, onu **الفِتْنَة**’ye düşürdü; (K, TA;) yani imtihan; ve belâ, sıkıntı yahut meşakkat; [genellikle bir iyi yahut kötü vasfın sınandığı bir belâ mânasında;] (TA;) bunun gibi ↓ **اِفْتَتَنَهُ**; ve ↓ **فتّنهُ**; (K, TA;) fakat bunun mastarı **تَفْتِينٌ** olanı şiddet (mübâlağa) mânası taşır; (S;) ve ↓ **أَفْتَنَهُ**; (K, TA;) ki bu sonuncusu nâdirdir; hatta As’a göre, [gerçi görünüşe göre bu mânada değil, aşağıda zikredilecek başka bir mânada,] câiz değildir: (TA:) bu fiillerin ilki hem müteaddî hem lâzım olur: (S, K, TA:) ayrıca dersin ki, **فَتَنَ**, (AZ, T, S, K, TA,) muzârîsi **فَتِنَ**, (AZ, T, K,) mastarı **فُتُونٌ**, (AZ, T, S, TA,) **فِتْنَة**’ye düştü [yani imtihan yahut belâ, vb.]; (AZ, T, K;) bunun gibi ↓ **اِفْتَتَنَ**: (K:) yahut birincisi, iyi bir hâlden kötü bir hâle intikal etti demektir: yahut En-Nadr’a göre, ↓ **اِفْتَتَنَ** ve **اُفْتُتِنَ** denir; ikisi de aynı mânadadır; bu doğrudur; fakat **فَتَنَ**’ın **فَتَنْتُهُ**’nun yarı-meçhûlü [yani lâzım kullanımı] olarak gelmesi zayıf rivayetlidir: (T:) ve ↓ **اُفْتُتِنَ**, bir adam hakkında söylendiğinde, [aynı şekilde **اِفْتَتَنَ** da,] ve **فُتِنَ**, AZ’ye göre aynı mânaya gelir, (S, M,) (M,) yani bir **فِتْنَة** ile vuruldu [yahut imtihan vb. ile], öyle ki malı yahut mülkü yahut aklı gitti: ve yine imtihan edildi yahut sınandı: (S:) ve AZ’ye göre, bir adam hakkında ↓ **أُفْتِنَ** denir, [yukarıdaki gibi **اُفْتُتِنَ** yerine bir tashîf değilse,] damme ile; mânası **فُتِنَ**’dir: (TA:) [ve **فَتَنَهُ**’nun mastar olarak **فُتُونٌ**’u da vardır:] Kur’ân’da [xx. 41] şöyle denmiştir: **وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا** (S) yani Seni şiddetli bir imtihanla imtihan ettik: yahut bu yerdeki isim **فَتْنٌ**’ün çoğuludur; yahut **فِتْنَةٌ**’nin çoğuludur; **ة**’yi dikkate almadan yapılmıştır; tıpkı **حُجُوزٌ** ve **بُدُورٌ**’un, [denildiğine göre] **حُجْزَةٌ** ve **بَدْرَةٌ**’nin çoğulları olması gibi; böylece mânası: seni çeşitli türlerden imtihanlarla imtihan ettik olur: (Bd:) yahut bazılarına göre: seni, ateşle altın yahut gümüşün arıtılması gibi, tam bir arıtmayla arıttık: (TA:) [birçok yerde] **فَتَنَهُ**, muzârîsi **فَتِنَ**, [mastarı **فَتْنٌ**,] Ona imtihan etti yahut sınadı mânasındadır; bundan dolayı Kur’ân ix. 127’de **يُفْتَنُونَ** “imtihan edilirler yahut sınanırlar” demektir; kâfirlere ve benzerlerine karşı savaşa çağrılmakla; yahut bazılarına göre azap yahut bir kötülükle. (M.) Kur’ân’da [lvii. 13] **فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ** “kendilerinizi imtihan ve azaba düşürdünüz” demektir. (TA.) Ve Kur’ân xxix. 1’de **وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ**, “kendilerinde ve mallarında imtihan edilmedikleri hâlde” diye açıklanır; böylece gerçek imana sahip olan, imtihana sabırla dayanmasıyla başkalarından bilinsin diye. (T.) Ve bir hadisteki söz: **اـِنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِى القُبُورِ** “kabirlerde imtihan edileceksiniz” demektir; [iki melek] Munkar ve Nekeer’in sorgulamasıyla. (TA.) [Ayrıca **مَفْتُونٌ**’a da bak: bunun mastar olduğu ve **فِتْنَةٌ** ile eş anlamlı olduğu, mânasının **خِبْرَةٌ** olduğu; yahut (yukarıda lâzım fiil **فَتَنَ**’ın mastarı olarak zikredilen) **فُتُونٌ** ile eş anlamlı olduğu, mânasının **جُنُونٌ** olduğu; bununla beraber meçhûl ism-i mef‘ûl olduğu da söylenir.] ― -b5- Ve **فَتَنَهٌ**, (M, TA,) mastarı **فَتْنٌ**, (TA, [yahut belki bir sonraki cümlede olduğu gibi **فُتُونٌ**]) ayrıca “onu (bir adamı, M) bulunduğu durumdan döndürdü yahut çıkardı” (M, TA,) yahut doğru yoldan (TA:) mânasına gelir: bundan dolayı Kur’ân’da [xvii. 75] **وَاـِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِى أَوْحَيْنَا اـِلَيْكَ** (M, TA) yani [gerçekten neredeyse] sana vahyettiğimiz şeyden seni döndürmeleri (yahut döndürmeye yaklaşmaları): bu söz böyle açıklanmıştır. (TA.) [Ve onu saptırdı; yahut ayarttı: böylece çoğu kez, hemen önce ve hemen sonra gelenle ve bunun ism-i fâilinin ve **فِتْنَةٌ**’nin açıklamalarıyla uyumlu olarak, böyle tercüme edilmesi iyi olur.] Ve denir ki, **فَتَنَ المَالُ النَّاسَ**, muzârîsi **فَتِنَ**, mastarı **فُتُونٌ**, [yahut belki bir önceki cümlede olduğu gibi **فَتْنٌ**,] mânası: mal yahut mülk insanları kendine meylettirdi yahut kendine çekti: ve **فُتِنَ فِى دِينِهِ** ve ↓ **اُفْتُتِنَ**, ikisi de meçhûl sigada, “dininde [doğru yoldan] saptı [yahut saptırıldı]” demektir. (Msb.) Ve **فَتَنَهُ**, muzârîsi **فَتِنَ**, mastarı **فَتْنٌ** ve **فُتُونٌ**, (M, K,) O, yahut o şey, onda hayranlık yahut hoşlanma meydana getirdi; (M, * K, * TA;) bunun gibi ↓ **أَفْتَنَهُ** [bunun hakkında aşağıda gelecek olana bak]: (M, K:) ve bir kadın hakkında **فَتَنَتْهُ**, (T, S,) mânası: [onu kendine âşık etti; yahut kalbini esir etti; yani] onu kalbinden yahut aklından etti, (**دَلَّهَتْهُ**, [S’nin birkaç nüshasında böyle; benim nüshalarımın birinde **بَلَّهَتْهُ**] ve [öyle etkiledi ki] onu sevdi; (S;) bunun gibi ↓ **أَفْتَنَتْهُ**; (T, S;) birincisi Hicaz lehçesinden, ikincisi Necd lehçesindendir; (T, S; *) fakat ↓ **افتنتهُ**, (T, S,) yahut **افتنهُ**, (M,) As tarafından reddedildi, (T, S, M,) ve kendisine bunun örneği olarak zikredilen bir beyte itibar etmedi, (T,) [yahut] Ru’be’nin bir **أُرْجُوزَة**’sinden, meçhûl ism-i mef‘ûlün örneği olarak kendisine getirilen bir beyti, onda bulunduğunu bilmediği için görmezden geldi; (M;) ancak lugatçıların çoğu ikisini de câiz görür: (T:) Sb der ki **فَتَنَهُ** “onda **فِتْنَة** koydu [yahut meydana getirdi]” demektir; ve ↓ **افتنهُ**, “**الفِتْنَة**’yi ona getirdi [yahut ona tesir ettirdi]” demektir; (M;) yahut o, ikincisinin “onu **فَاتِن** yaptı” mânasına geldiğini söylemiştir: (TA, madde **حَزَنَهُ**:) ve bir adam hakkında ayrıca **فُتِنَ بالْمَرْأَةِ** ve ↓ **اُفْتُتِنَ** denir [ikisi de “kadına tutuldu” mânasında]. (T.) ― -b6- Ve bir adam hakkında ayrıca **فَتَنَ**, muzârîsi **فَتِنَ**, mastarı **فُتُونٌ**, mânası: **الفُجُور**’u arzuladı [yani zina etmeyi]: (AZ, TA:) yahut **فَتَنَ اـِلَى النِّسَآءِ**, mastarı **فُتُونٌ**, kadınlarla yahut kadınlara dair **الفُجُور**’u arzuladı; (T, M, K, TA) bunun gibi **فُتِنَ اـِلَيْهِنَّ**. (M, K, TA.)

2 **فَتَّنَ**: önceki paragrafın ilk yarısına bak.

**مُفَاتَنَةٌ**
3 **مُفَاتَنَةٌ** ذ [başkasıyla **فِتْنَة** (çatışma yahut ihtilâf vb. mânasında) meydana getirme]. (TA, madde **عرم**’de: o maddede 3’e bak.)

4 **أَفْتَنَ**: 1’in ilk yarısında iki yerde; ayrıca ikinci yarısında dört yerde bak.

**بَنُو ثَقِيفٍ يَتَفَتَّنُونَ أَبَدًا**
5 **بَنُو ثَقِيفٍ يَتَفَتَّنُونَ أَبَدًا** ذ demektir **يَتَحَارَبُونَ** [yani Sakîf oğulları (bu adla anılan kabile) daima birbirleriyle savaşırlar]. ― -b2- **تَفَتَّنَنِى**: madde **عجب**’de 5’e bak; orada bunun **تَصَبَّانِى** ile eş anlamlı olduğu söylenir.

8 **اـِفْتَتَنَ**: 1’in ilk yarısında dört yerde; ayrıca ikinci yarısında iki yerde bak.

**فَتْنٌ**
**فَتْنٌ** ذ: bir tür yahut cins; ve bir hâl yahut durum; eş anlamlısı **ضَرْبٌ**, (T, M, K,) ve **فَنٌّ**, (T, K,) ve **لَوْنٌ**, (M, K,) ve **حَالٌ**. (T, K.) Bundan dolayı ‘Amr İbn-Ahmar El-Bâhilî’nin sözü:
اـِمَّا عَلَى نَفْسٍ وَاـِمَّا لَهَا
وَالعَيْشُ فَتْنَانِ فَحُلْوٌ وَمُرْ
[Ya bir nefse karşı ya da onun lehine; hayat iki türdür yahut iki hâldir: tatlı ve acı; **مُرْ**, **مُرٌّ** yerinedir]; (T; ve ikinci mısra başındaki **و** olmaksızın K’da nakledilir;) bazılarınca böyle rivayet edilmiştir: fakat Ebû Sa‘îd [As]’tan rivayetle o **فَنَّانِ** dedi; yani **ضَرْبَانِ**: ve Ebû ‘Amr Eş-Şeybânî’den rivayetle **فِتْنَانِ** [kesre ile]; ve [o, şairin iki taraflıyı kastettiğini düşünmüş gibidir; çünkü] o der ki ↓ **الفِتْنُ** **النَّاحِيَةُ** demektir. (T.) ― -b2- Ve **الفَتْنَانِ**, (K, TA, [CK’da yanlışlıkla **الفُتْنانِ**]) **الفَتْنُ**’ün tesniyesidir, (TA,) “günün ilk ve son kısımları” demektir; yahut sabahın erken kısmı ve akşamın geç kısmı: (K, TA:) çünkü bunlar iki hâl/durum ve iki türdür. (TA.)

**فِتْنٌ**
**فِتْنٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**فِتْنَةٌ**
**فِتْنَةٌ** ذ: ateşle yakma. (T.) ― -b2- Ve kötüyü iyiden ayırmak yahut seçmek için altını ve gümüşü eritme. (K, TA) (TA.) ― -b3- Ve [bundan dolayı, yahut] **فَتَنَ** “eritti” mânasında olduğundan, (T,) yahut o fiilden “ateşe koydu” mânasında olduğundan, (Msb,) altını ve gümüşü “bu maksatla”, (T, Msb,) “imtihan yahut deneme” mânasına gelir; (IAar, T, S, M, K, TA;) ve belâ, sıkıntı yahut meşakkat; (TA;) ve [özellikle] kişinin denenip ispatlandığı yahut sınandığı bir belâ: (IAar, T, S, K, TA:) bu, Arapların dilinde bunun mânasının özüdür: (T, TA: *) yahut bir adamın hâlinin ortaya çıkarıldığı imtihan: Zc’ye göre Kur’ân v. 45’te mânası bu olabilir: (M:) yahut bir adamın hâlinin, iyi ve kötü bakımından, ortaya çıkarıldığı bir vasıta: (Kull:) [bundan dolayı çoğu kez “ayartma” mânasına gelir:] ve ↓ **مَفْتُونٌ**, (S, M, K,) **فِتْنَةٌ** ile aynı mânaya gelir; (S, M, K,) yani bir imtihan: (K:) **فِتْنَةٌ**’nin çoğulu **فِتَنٌ**’dir. (Msb.) Allah’tan da insandan da olur: (Er-Râgıb, TA:) [Kur’ân’da Allah’tan oluşuna birçok örnek vardır; meselâ xxxvii. 61’de] **اـِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ** yani [onu] zalimler için bir imtihan kıldık; bu, Ez-Zakkûm ağacı hakkında söylenmiştir; onun varlığını inkâr etmişlerdi; çünkü onun Cehennemin dibinde çıktığını işittiklerinde dediler ki: ağaçlar ateşte yanar; öyleyse orada nasıl biter? (M.) [Ve bundan dolayı] ayrıca “azap, cezalandırma yahut ta‘zîb” mânasına gelir. (T, M, K.) Ve “boğazlama/katl”: (T:) ve insanlar arasında meydana gelen iç savaş yahut çatışma: (M:) ve Müslümanların fırkalara ayrıldıklarında fırkalar arasında boğazlama ve savaş ve fitne: (T:) ve insanlar arasında ihtilâf, ayrılık yahut görüş ayrılığı. (IAar, T, K.) Saptırma; yahut hata ettirme yahut yoldan çıkarma: (T, K:) [ayartma; yahut bunun sebebi; meselâ] dünya hayatının süsü, ziyneti, gösterişi yahut debdebesi ve arzuları/şehvetleri; bunlarla kişi denenir: (T:) ve mal yahut çocuklar; (T, K, TA;) çünkü bunlarla kişi denenir: (TA:) ve kadınlar; Peygamber’in dediğine göre erkekler için kadınlardan daha zararlı bir **فِتْنَة** yoktur: (T:) ve bir şeyle sevinmenin sebebi; (T, M, K;) Kur’ân x. 85’teki sözde olduğu gibi: **لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ** [yani bizi zalim kavim için bir sevinç sebebi kılma]; mânası: onları bize galip kılma ki küfürleriyle sevinsinler ve kendilerinin bizden daha hayırlı olduklarını sansınlar. (T.) Ayrıca delilik, akıl hastalığı yahut şeytan çarpması; (T, K;) bunun gibi ↓ **فُتُونٌ** ve ↓ **مَفْتُونٌ**. (T.) Ve hata; yahut doğru yoldan sapma. (M, K.) Ve küfür; yahut inkâr: (T, M, K:) Kur’ân’da [ii. 187] şu sözde olduğu gibi: **وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ** [ve küfür/inkâr boğazlamadan daha şiddetlidir: benzeri ii. 214’te de söylenir]. (T.) Ve bir günah, suç; yahut ceza gerektiren bir isyan fiili. (M, K.) Ve rezillik, utanç yahut zillet. (M, K.) **فِتْنَةُ الصَّدْرِ** demektir **الوَسْوَاسُ** [görünüşe göre şeytanın kötü bir düşünceyi telkini]: **فِتْنَةُ المَحْيَا**, [doğru] yoldan çevrilme: **فِتْنَةُ المَمَاتِ**, kabirde sorgulanma [iki melek Munkar ve Nekeer tarafından]: **فِتْنَةُ الضُّرِّ**, kılıç: ve **فِتْتَةُ السُّرِّ**, kadınlar. (TA.) [Ve **الفِتْنَةُ العَمْيَا** günümüzde “tedavisi olmayan kötülük yahut sıkıntı” mânasında kullanılan bir ibaredir.] -A2- [Ayrıca günümüzde Linn.’in mimosa farnesiana’sına verilen addır; (Delile’s Floræ Ægypt. Illustr. no. 962;) Forskål tarafından (Flora Ægypt. Arab. p. lxxvii.) mimosa scorpioïdes diye adlandırılmıştır.]

**فِتَانٌ**
**فِتَانٌ** ذ: [deve semeri denilen] **رَحْل** için deriden bir örtü: (T, M, K:) çoğulu **فُتُنٌ**. (M.)

**فُتُونٌ**
**فُتُونٌ** ذ: **فِتْنَةٌ**’nin ikinci yarısına bak. [1’in çeşitli mânalarda mastarıdır.]

**فَتِينٌ**
**فَتِينٌ** ذ, gümüşe ( **وَرِق**, yani **فِضَّة**) nispetle: yanmış. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] siyah taşlar; sanki ateşle yanmış gibi. (T.) Ve bir **حَرَّة** [denilen taşlık arazi], (S,) yahut **حَرَّة** gibi, (Sh, T,) sanki taşları yanmış gibi: (Sh, T, S:) yahut siyah bir **حَرَّة**: (K:) yahut bütünüyle siyah taşlarla kaplı bir **حَرَّة**, sanki yanmış gibi: (M:) çoğulu **فُتُنٌ**: (Sh, T, M, K:) ve **فَتَائِنُ**, siyah **حِرَار** [**حَرَّةٌ**’nin çoğulu] demektir; (TA; [T’de de aynı şey işaret edilmiş gibidir;]) sanki onun tekili ↓ **فَتِينَةٌ** imiş gibi; ve bazıları bunun tekil [yahut isim birim] olduğunu, **فَتِين**’in ise çoğul [yahut cins ismi] olduğunu söyler; fakat El-Kumeyt’in, mısra sonunda olduğu için **ة**’si düşürülerek **فِتِينَ** şeklinde rivayet edilen ve **فَتِينَة**’ye örnek diye getirilen bir beyti bulunduğundan, bunun **فِتَةٌ**’nin çoğulu olduğu söylenmiştir; tıpkı **عِزِينَ**’in **عِزَةٌ**’nin çoğulu olması gibi. (T.) -A2- Yemen lehçesinde “kısa” ve “küçük” mânasına gelir. (TA.)

**فَتِينَةٌ**
**فَتِينَةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**فَتَّانٌ**
**فَتَّانٌ** ذ: mübâlağalı bir sıfattır. (TA.) ― -b2- Ve bir kuyumcu yahut gümüşçü demektir: (S, K, TA:) çünkü altını ve gümüşü ateşte eritmesinden dolayı. (TA.) ― -b3- Ve **الفَتَّانَةُ**, [mihenk taşı; yani] altın ve gümüşün denendiği yahut sınandığı taş demektir. (KT.) ― -b4- Ve birincisi, çok imtihan eden yahut çok ayartan bir adam. (TA.) Ve **الفَتَّانُ**, şeytandır; (T, S, K;) hilesiyle ve isyan fiillerini süsleyip güzel göstermesiyle insanları imtihan eder yahut ayartır; (T;) bunun gibi ↓ **الفَاتِنُ**; (M, K;) [her biri] isimlik vasfın baskın olduğu bir sıfattır: (M:) birincisinin çoğulu **فُتَّانٌ**. (T, S.) Ve **الفَتَّانَتَانِ**, dirhem ve dinardır; (K, TA;) sanki insanları dener yahut ayartırlar gibi. (TA.) Ve yine, (K,) yahut **فَتَّانَا القَبْرِ**, (M,) [kabirlerde ölüyü imtihan edip sorguladıkları söylenen iki melek] Munkar ve Nekeer. (M, K.) ― -b5- Ve yol üzerinde yolcular topluluğuna karşı duran hırsız yahut yol kesici. (T. K,) (T.)

**فَاتِنٌ**
**فَاتِنٌ** ذ [müteaddî fiil **فَتَنَ**’ın ism-i fâilidir; ve bu olarak] “hakikatten saptıran yahut yoldan çıkaran” demektir: (T, S, M,) (S:) bundan dolayı Kur’ân’da [xxxvii. 162] **مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ**, (T, S, * M, *) Fr’a göre şu demektir: onu saptırmaya gücünüz yoktur; ancak Cehennem ateşine girmesi hükme bağlanmış olan kimse müstesna; **فاتنين**’in **عَلَى** ile müteaddî kılınması, içinde **قَادِرِينَ** mânasını taşımasındandır; bu da böylece müteaddî kılınmıştır: (M:) Fr der ki: Hicaz halkı **مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ** der; Necd halkı ise ↓ **بِمُفْتِنِينَ**, **أَفْتَنْتُ**’tan. (S.) ― -b2- **فَتَّانٌ**’a da bak. -A2- Ayrıca lâzım fiil **فَتَنَ**’dan bir sıfattır; ve bu olarak kalbe nispetle “**فِتْنَة**’ye düşen [yani imtihan yahut belâ vb.; yahut imtihan hâlinde vb.]” mânasına gelir. (S, * TA.)

**فَيْتَنٌ**
**فَيْتَنٌ** ذ: bir marangoz. (K.)

**مُفْتَنٌ**
**مُفْتَنٌ** ذ: **مَفْتُونٌ**’a bak. [Ve fiilinin farklı açıklamalarına da bak.]

**مُفْتِنٌ**
**مُفْتِنٌ** ذ: çoğulunun bir örneği için **فَاتِنٌ** maddesine bak.

**مَفْتُونٌ**
**مَفْتُونٌ** ذ [1’in meçhûl ism-i mef‘ûlü; “yakılmış” vb. mânasında]. ― -b2- Bir dinara, iyilik [derecesinin] ne olduğu görülsün diye ateşe konmuş mânasında sıfat olarak kullanılır. (S.) ― -b3- Ayrıca bir **فِتْنَة** ile vurulmuş [yahut imtihan vb. ile], öyle ki malı yahut mülkü yahut aklı gitmiş; ve yine imtihan edilmiş yahut sınanmış mânasına gelir: (S:) yahut **الفِتْنَة**’ye düşürülmüş; (K, TA;) yani imtihan; ve belâ, sıkıntı yahut meşakkat; (TA;) bunun gibi ↓ **مُفْتَنٌ**. (K, TA.) Ve [özellikle] delilik, akıl hastalığı yahut şeytan çarpmasıyla musîbetlenmiş. (T, K. *) [Ayrıca aşağıda gelene de bak.] -A2- Ayrıca **فِتْنَةٌ** ile eş anlamlıdır; (T, S, M, K;) ve böyle kullanıldığında, **مَعْقُولٌ** vb. gibi bir mastardır. (T, S, M.) **فِتْنَةٌ**’nin ilk yarısına bak: ve yine ikinci yarısına. Bundan dolayı, (T, M,) bazılarınca böyle açıklanır, (M,) Kur’ân’da [lxviii. 6] **بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ**, (T, M,) mânası: hanginizde delilik vardır: (T:) fakat bazıları **ب**’nin زائد olduğunu söyler; (M;) AO böyle der; (T;) mânası **أَيُّكُمُ الْمَفْتُونُ** olur [hanginiz delilikle musîbetlenmiş]; (T, M;) fakat Zc bunu reddetti: (T:) J der ki, [S’de,] **ب** زائد’dır; Kur’ân’da [xiii. son âyet, vb.] **كَفَى بِاللّٰهِ شَهِيدًا**’daki gibi; ve [S nüshalarında görünüşe göre “veya” yerine bir hata olarak “ve”] **المفتون** **الفِتْنَةُ** demektir ve bir mastardır [&c.]: IB der ki, [S’nin bu pasajı üzerine] eğer **ب** زائد ise, **المفتون** adamdır ve mastar değildir; fakat **ب**’yi زائد yapmazsan, o zaman **المفتون**, **الفُتُون** mânasında bir mastardır. (TA.) [Ayrıca madde **ب**’ye de bak; s. 142, ikinci sütun; ve s. 143, üçüncü sütun.]

**مَفْتُونَةٌ**
**مَفْتُونَةٌ** ذ: siyah deve sürüsüne ( **لَابَة سَوْدَآء** ) denir; sanki siyahlıkta **حَرَّة** gibi olduklarından; sanki yanmış gibi. (T.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَتَنَ
فَتَنَ I ( n. ac. فَتْن 1 ,  فُتُوْن 27 ),
a.  Roused, stirred up, excited ( to revolt ).

b.  Enamoured; bewitched; deluded; seduced.

c.  ( n. ac. فِتْنَة 2t &

مَفْتُوْن
مَفْتُوْن ),
a.  Tested by fire, burned ( gold, silver ); tried; experimented on.

d.  [ pass. ], Was tried; was tempted; was beguiled.

e.  Tried, afflicted, tempted.

f.  ( n. ac. فُتُوْن 27 ), [&  pass. ], Was tried, afflicted.

فَتَّنَ
فَتَّنَ II ,
a.  see I (a) , ( b ).

فَاْتَنَ
فَاْتَنَ III ,
a.  see I (a) .

أَفْتَنَ
أَفْتَنَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  [ pass. ],  see I (d) .

تَفَتَّنَ
تَفَتَّنَ V ,
a.  Contended with.

اِفْتَتَنَ
اِفْتَتَنَ VIII ,
a.  see I (e) , ( f ).

c.  [ pass. ], Was enamoured; was seduced.

فَتْن
فَتْن 1 ,
a.  State, condition; kind; phase.

فِتْنَة
فِتْنَة 2t , ( pl. فِتَن 7 ),
a.  Discord, revolt, sedition; civil war.

b.  Seduction.

c.  Sin, crime, impiety, unbelief, infidelity.

d.  Punishment, chastisement.

e.  Test, proof, trial, probation.

f.  Madness, insanity; error, deviation.

فَاْتِن
فَاْتِن 21 ,
a.  Agitator.

b.  Seducer, misleader, deceiver.

c.  Attractive, seductive.

d.  [ art. ], The Tempter, the Devil.

فَتِيْن
فَتِيْن 25 ,
a.  Burnt; black

b.  ( pl. فُتُن 10 ,  فَتَاْئِنُ 46 ), Stony tract.

c.  Short.

فَتِيْنَة
فَتِيْنَة 25t ,
a.  see 25 (b) .

فُتُوْن
فُتُوْن 27 ,
a.  see 2t , ( c ), ( f ).

فَتَّاْن
فَتَّاْن 28 ,
a.  Goldsmith, silversmith.

b.  see 21 (c) .

c.  Thief, robber.

فَتَّاْنَة
فَتَّاْنَة 28t ,
a.  Touchstone.

فَتڤنَ
N. P. فَتڤنَ I ,
a.  Burnt; tried, tested.

b.  Mad; infatuated.

c.  see 2t (c) , ( e ), ( f ).

أَفْتَنَ
N. Ag. أَفْتَنَ IV ,
a.  see 21 (b) .

##### Türkçe

فَتَنَ
**فَتَنَ** I ( mastar **فَتْن** 1, **فُتُوْن** 27 ),
a. Ayaklanmaya (isyan etmeye) kışkırttı, harekete geçirdi, tahrik etti.

b. Âşık etti; büyüledi; aldattı; baştan çıkardı.

c. ( mastar **فِتْنَة** 2t &

**مَفْتُوْن**
**مَفْتُوْن** ),
a. Ateşle imtihan edilmiş, yakılmış (altın, gümüş); denenmiş; üzerinde tecrübe yapılmış.

d. [ edilgen ], İmtihan edildi; ayartıldı; aldatıldı.

e. Denendi, belaya uğratıldı, ayartıldı.

f. ( mastar **فُتُوْن** 27 ), [& edilgen ], Denendi, belaya uğratıldı.

فَتَّنَ
**فَتَّنَ** II ,
a. I (a), (b)’ye bak.

فَاْتَنَ
**فَاْتَنَ** III ,
a. I (a)’ye bak.

أَفْتَنَ
**أَفْتَنَ** IV ,
a. I (a), (b)’ye bak.

c. [ edilgen ], I (d)’ye bak.

تَفَتَّنَ
**تَفَتَّنَ** V ,
a. İle çekişti.

اِفْتَتَنَ
**اِفْتَتَنَ** VIII ,
a. I (e), (f)’ye bak.

c. [ edilgen ], Âşık oldu; baştan çıkarıldı.

فَتْن
**فَتْن** 1 ,
a. Hâl, durum; tür; safha.

فِتْنَة
**فِتْنَة** 2t , ( çoğ. **فِتَن** 7 ),
a. Fitne, isyan, fesat; iç savaş.

b. Baştan çıkarma.

c. Günah, suç, dinsizlik, inkâr, imansızlık.

d. Ceza, azap.

e. İmtihan, delil, deneme, sınama.

f. Delilik, akıl hastalığı; hata, sapma.

فَاْتِن
**فَاْتِن** 21 ,
a. Kışkırtıcı.

b. Baştan çıkaran, saptıran, aldatan.

c. Cezbedici, baştan çıkarıcı.

d. [ belirli artikel ile ], Ayartıcı, Şeytan.

فَتِيْن
**فَتِيْن** 25 ,
a. Yanmış; kara.

b. ( çoğ. **فُتُن** 10, **فَتَاْئِنُ** 46 ), Taşlık arazi.

c. Kısa.

فَتِيْنَة
**فَتِيْنَة** 25t ,
a. 25 (b)’ye bak.

فُتُوْن
**فُتُوْن** 27 ,
a. 2t (c), (f)’ye bak.

فَتَّاْن
**فَتَّاْن** 28 ,
a. Kuyumcu, gümüşçü.

b. 21 (c)’ye bak.

c. Hırsız, soyguncu.

فَتَّاْنَة
**فَتَّاْنَة** 28t ,
a. Mihenk taşı.

فَتڤنَ
Özel isim **فَتڤنَ** I ,
a. Yanmış; denenmiş, imtihan edilmiş.

b. Deli; tutkun.

c. 2t (c), (e), (f)’ye bak.

أَفْتَنَ
Etken isim **أَفْتَنَ** IV ,
a. 21 (b)’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فتن
فَتَنَ - يَفْتِنُ - فِتْنَة - فَاتِن - مَفْتُوْن
فَتَنَ - يَفْتِنُ + كائن + كائناً: يضعه في محنة وشدة ليتبين حقيقة انتمائه لفئة أو تصنيف معين من حيث البناء والتكوين والقدرات إلخ: تشبه ما يتعارف عليه حالياً من فعل " اختبر وفحص " مع ملاحظة عدم وجود فعل " فحص واختبر " في القرآن الكريم
فَتَنَ - يَفْتِنُ + كائن + كائناً بـ + شيء: يفتنه بـ الشيء وهو أداة الاختبار والفحص، والتركيب يستعمل حين التركيز في الكلام عن أداة الاختبار والفحص
فَتَنَ - يَفْتِنُ + كائن + كائناً + عن شيء أو أمر: يضعه بمحنة وشدة بحيث تؤدي المحنة والشدة إلى تغير في تركيبه وبنائه وقدراته فيخرج من تصنيف معين ويدخل في تصنيف آخر: والتركيب يستخدم حين التركيز على ما آل إليه فعل " فتن " من تغيير في الوضع الأصلي للمفتون إلى وضع جديد: ويستخدم حرف الجر " عن " و" المجرور به "، للإشارة إلى الوضع الأصلي الذي كان عليه قبل أن يتعرض للاختبار والشدة والضغط، هذا الوضع الذي تغير بفعل الشدة وخرج منه المفتون إلى وضع جديد
﴿واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك﴾: يفتنه عن دينه: يعرضه لمحنة وشدة عظيمتين، بحيث يغير إيمانه وانتماءه، ليتبين بعدها أنه لا ينتمي فعلاً لدينه
فِتْنَة: على وزن " فـِعلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " فَتَنَ - يَفْتِنُ ": التعريض لمحنة وشدة لبيان حقيقة الانتماء، وهي كذلك اسم آلة: الوسيلة والأداة التي تؤدي إلى إتمام عملية الفتنة: أي هي نوع الشدة والمحنة التي تستخدم لبيان حقيقة الانتماء
فَاتِن: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَتَنَ - يَفْتِنُ "
مَفْتُون: اسم مفعول من " فَتَنَ - يَفْتِنُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تعريض كائن أو شيء لشدة وجهد لاختباره وفحصه واستخلاص الجيد وفرزه وتصنيفه "، وهي:
فَتَنَ - يَفْتِنُ، بَلا - يَبْلوْ، مَحَصَ - يَمْحَصُ، مَحَنَ - يَمْحُنً، كَالَ - يَكِيْلُ، وَزَنَ - يَزِنُ
فَتَنَ - يَفْتِنُ
أولاً - الله يفتن الناس
 	﴿كل نفس ذائقة الموت ونبلوكم بالشر والخير فتنة وإلينا ترجعون(35)﴾ الأنبياء
 	﴿وأنا منا المسلمون ومنا القاسطون فمن أسلم فأولئك تحروا رشدا (14) وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا (15) وألو استقاموا على الطريقة لأسقيناهم ماء غدقا (16) لنفتنهم فيه ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا(17)﴾ الجن ﴿ولا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم زهرة الحياة الدنيا لنفتنهم فيه ورزق ربك خير وأبقى(131)﴾ طه
 	﴿أولا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون (126)﴾ التوبة
الهدف من فتنة الله الناس
لبيان المؤمنين حقاً﴿أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون(2)﴾ العنكبوت ﴿أم حسبتم أن تتركوا ولما يعلم الله الذين جاهدوا منكم ولم يتخذوا من دون الله ولا رسوله ولا المؤمنين وليجة والله خبير بما تعملون(16)﴾ التوبة
لبيان الصابرين والشاكرين	﴿وكذلك فتنا بعضهم ببعض ليقولوا أهؤلاء من الله عليهم من بيننا أليس الله بأعلم بالشاكرين(53)﴾ الأنعام ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان
ليعلم الصادقين	﴿ولقد فتنا الذين من قبلهم فليعلمن الله الذين صدقوا وليعلمن الكاذبين(3)﴾ العنكبوت ﴿ولقد فتنا قبلهم قوم فرعون وجاءهم رسول كريم(17)﴾ الدخان
2 - الذين من قبلهم
ليعلم الصادقين﴿ولقد فتنا الذين من قبلهم فليعلمن الله الذين صدقوا وليعلمن الكاذبين(3)﴾ العنكبوت ﴿ولقد فتنا قبلهم قوم فرعون وجاءهم رسول كريم(17)﴾ الدخان
3 - الأنبياء وأقوامهم
موسى وقومه
موسى    ﴿إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها ولا تحزن وقتلت نفسا فنجيناك من الغم وفتناك فتونا فلبثت سنين في أهل مدين ثم جئت على قدر ياموسى(40)﴾ طه
قوم موسى  	﴿قالوا اطيرنا بك وبمن معك قال طائركم عند الله بل أنتم قوم تفتنون(47)﴾ النمل ﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف
 	﴿قال فإنا قد فتنا قومك من بعدك وأضلهم السامري(85)﴾ طه ﴿ولقد قال لهم هارون من قبل ياقوم إنما فتنتم به وإن ربكم الرحمان فاتبعوني وأطيعوا أمري (90)﴾ طه
قوم صالح
 ﴿إنا مرسلو الناقة فتنة لهم فارتقبهم واصطبر(27)﴾القمر
داوود
 ﴿قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب(24)﴾ ص
سليمان
 ﴿ولقد فتنا سليمان وألقينا على كرسيه جسدا ثم أناب(34)﴾ ص
ثانياً - الشيطان يفتن
 ﴿يابني آدم لا يفتننكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنة ينزع عنهما لباسهما ليريهما سوآتهما إنه يراكم هو وقبيله من حيث لا ترونهم إنا جعلنا الشياطين أولياء للذين لا يؤمنون(27)﴾ الأعراف
ثالثاً - الناس يفتنون
الناس فتنة بعضهم بعضاً
﴿وكذلك فتنا بعضهم ببعض ليقولوا أهؤلاء من الله عليهم من بيننا أليس الله بأعلم بالشاكرين(53)﴾ الأنعام ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان
الناس بفتنون المؤمنين
أهل الكتاب﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون (49)﴾ المائدة ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا (73)﴾ الإسراء
فرعون	﴿فما آمن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون وملئهم أن يفتنهم وإن فرعون لعال في الأرض وإنه لمن المسرفين(83)﴾ يونس
الذين كفروا	﴿وإذا ضربتم في الأرض فليس عليكم جناح أن تقصروا من الصلاة إن خفتم أن يفتنكم الذين كفروا إن الكافرين كانوا لكم عدوا مبينا(101)﴾ النساء
فتنة
أنواع فتن الله
1 -  بالشر والخير
بالخير والشر﴿كل نفس ذائقة الموت ونبلوكم بالشر والخير فتنة وإلينا ترجعون(35)﴾ الأنبياء
 	﴿ومن الناس من يعبد الله على حرف فإن أصابه خير اطمأن به وإن أصابته فتنة انقلب على وجهه خسر الدنيا والآخرة ذلك هو الخسران المبين(11)﴾ الحج
1) الأموال والأولاد فتنة
﴿واعلموا أنما أموالكم وأولادكم فتنة وأن الله عنده أجر عظيم(28)﴾ الأنفال ﴿إنما أموالكم وأولادكم فتنة والله عنده أجر عظيم(15)﴾ التغابن
2) الأزواج
﴿ولا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم زهرة الحياة الدنيا لنفتنهم فيه ورزق ربك خير وأبقى(131)﴾ طه
3) بالضر والنعمة
﴿فإذا مس الإنسان ضر دعانا ثم إذا خولناه نعمة منا قال إنما أوتيته على علم بل هي فتنة ولكن أكثرهم لا يعلمون(49)﴾ الزمر ﴿وأنا منا المسلمون ومنا القاسطون فمن أسلم فأولئك تحروا رشدا (14) وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا (15) وألو استقاموا على الطريقةلأسقيناهم ماء غدقا (16) لنفتنهم فيه ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا(17)﴾ الجن
	﴿قالوا اطيرنا بك وبمن معك قال طائركم عند الله بل أنتم قوم تفتنون(47)﴾ النمل
4) تفضيل بعض الناس على بعض
﴿وكذلك فتنا بعضهم ببعض ليقولوا أهؤلاء من الله عليهم من بيننا أليس الله بأعلم بالشاكرين(53)﴾ الأنعام ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان
5) بالأذى والضر: امتحان الثبات على الايمان
بالشدة﴿أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون(2)﴾ العنكبوت ﴿أم حسبتم أن تتركوا ولما يعلم الله الذين جاهدوا منكم ولم يتخذوا من دون الله ولا رسوله ولا المؤمنين وليجة والله خبير بما تعملون(16)﴾ التوبة
 	﴿ولقد فتنا الذين من قبلهم فليعلمن الله الذين صدقوا وليعلمن الكاذبين(3)﴾ العنكبوت ﴿ولقد فتنا قبلهم قوم فرعون وجاءهم رسول كريم(17)﴾ الدخان
 	﴿أولا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون (126)﴾ التوبة
بالخوف	﴿إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها ولا تحزن وقتلت نفسا فنجيناك من الغم وفتناك فتونا فلبثت سنين في أهل مدين ثم جئت على قدر ياموسى(40)﴾ طه
فرعون	﴿فما آمن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون وملئهم أن يفتنهم وإن فرعون لعال في الأرض وإنه لمن المسرفين(83)﴾ يونس
الذين كفروا	﴿وإذا ضربتم في الأرض فليس عليكم جناح أن تقصروا من الصلاة إن خفتم أن يفتنكم الذين كفروا إن الكافرين كانوا لكم عدوا مبينا(101)﴾ النساء
بالتعذيب	﴿إن الذين فتنوا المؤمنين والمؤمنات ثم لم يتوبوا فلهم عذاب جهنم ولهم عذاب الحريق (10)﴾ البروج
بالتعذيب  	﴿واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأخرجوهم من حيث أخرجوكم والفتنة أشد من القتل ولا تقاتلوهم عند المسجد الحرام حتى يقاتلوكم فيه فإن قاتلوكم فاقتلوهم كذلك جزاء الكافرين (191)﴾ البقرة ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة
2 -  آيات من الله للفتنة
الرجفة﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف
الناقة	﴿إنا مرسلو الناقة فتنة لهم فارتقبهم واصطبر(27)﴾القمر
الجسد على كرسي سليمان	﴿ولقد فتنا سليمان وألقينا على كرسيه جسدا ثم أناب(34)﴾ ص
الخصم لداوود	﴿قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب(24)﴾ ص
3 - بالإضلال
1) عدة ملائكة  النار
 ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفروا ليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر(31)﴾ المدثر
 	﴿ياأيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادوا سماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذين لم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(41)﴾ المائدة
2 ) ما يلقي الشيطان فتنة
﴿يابني آدم لا يفتننكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنة ينزع عنهما لباسهما ليريهما سوآتهما إنه يراكم هو وقبيله من حيث لا ترونهم إنا جعلنا الشياطين أولياء للذين لا يؤمنون(27)﴾ الأعراف ﴿واتبعوا ما تتلو الشياطين على ملك سليمان وما كفر سليمان ولكن الشياطين كفروا يعلمون الناس السحر وما أنزل على الملكين ببابل هاروت وماروت وما يعلمان من أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة فلا تكفرفيتعلمون منهما ما يفرقون به بين المرء وزوجه وما هم بضارين به من أحد إلا بإذن الله ويتعلمون ما يضرهم ولا ينفعهم ولقد علموا لمن اشتراه ما له في الآخرة من خلاق ولبئس ما شروا به أنفسهم لو كانوا يعلمون(102)﴾ البقرة ﴿ليجعل ما يلقي الشيطان فتنة للذين في قلوبهم مرض والقاسية قلوبهموإن الظالمين لفي شقاق بعيد(53)﴾ الحج
3 ) بإضلال المضلين
السامري﴿قال فإنا قد فتنا قومك من بعدك وأضلهم السامري(85)﴾ طه ﴿ولقد قال لهم هارون من قبل ياقوم إنما فتنتم به وإن ربكم الرحمان فاتبعوني وأطيعوا أمري (90)﴾ طه
أهل الكتاب	﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون (49)﴾ المائدة ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا (73)﴾ الإسراء
المؤمنين فتنة لغير المؤمنين	﴿فقالوا على الله توكلنا ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظالمين(85)﴾ يونس ﴿ربنا لا تجعلنا فتنة للذين كفروا واغفر لنا ربنا إنك أنت العزيز الحكيم(5)﴾ الممتحنة
أهواء المضلين	﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون (49)﴾ المائدة ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا (73)﴾ الإسراء
4) بتأويل رؤيا الرسل
 ﴿وإذ قلنا لك إن ربك أحاط بالناس وما جعلنا الرؤيا التي أريناك إلا فتنة للناس والشجرة الملعونة في القرآنونخوفهم فما يزيدهم إلا طغيانا كبيرا(60)﴾ الإسراء
4 - بالنفاق
 ﴿لا تجعلوا دعاء الرسول بينكم كدعاء بعضكم بعضا قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم(63)﴾ النور ﴿واتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منكم خاصة واعلموا أن الله شديد العقاب(25)﴾ الأنفال
 	﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء ﴿والذين كفروا بعضهم أولياء بعض إلا تفعلوه تكن فتنة في الأرض وفساد كبير(73)﴾ الأنفال
 	﴿لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا ولأوضعوا خلالكم يبغونكم الفتنة وفيكم سماعون لهم والله عليم بالظالمين(47)﴾ التوبة ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل وقلبوا لك الأمور حتى جاء الحق وظهر أمر الله وهم كارهون (48)﴾ التوبة
 	﴿هو الذي أنزل عليك الكتاب منه آيات محكمات هن أم الكتاب وأخر متشابهات فأما الذين في قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة وابتغاء تأويله وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا وما يذكر إلا أولوا الألباب (7)﴾ آل عمران
 	﴿ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا وإن جهنم لمحيطة بالكافرين (49)﴾ التوبة ﴿ينادونهم ألم نكن معكم قالوا بلى ولكنكم فتنتم أنفسكم وتربصتم وارتبتم وغرتكم الأماني حتى جاء أمر الله وغركم بالله الغرور(14)﴾ الحديد
 	﴿ولو دخلت عليهم من أقطارها ثم سئلوا الفتنة لآتوها وما تلبثوا بها إلا يسيرا(14)﴾ الأحزاب ﴿وحسبوا ألا تكون فتنة فعموا وصموا ثم تاب الله عليهم ثم عموا وصموا كثير منهم والله بصير بما يعملون(71)﴾ المائدة
5 - بتأخير وعد الله
 ﴿فإن تولوا فقل آذنتكم على سواء وإن أدري أقريب أم بعيد ما توعدون(109)إنه يعلم الجهر من القول ويعلم ما تكتمون(110) وإن أدري لعله فتنة لكم ومتاع إلى حين (111)﴾ الأنبياء
نجنب الفتنة والحذر منها
(1) عدم مخالفة أمر الرسول لمنع الفتنة المعممة  ﴿لا تجعلوا دعاء الرسول بينكم كدعاء بعضكم بعضا قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم(63)﴾ النور ﴿واتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منكم خاصة واعلموا أن الله شديد العقاب(25)﴾ الأنفال
(2) توحيد الولاء لمنع الفتنة  	﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء ﴿والذين كفروا بعضهم أولياء بعض إلا تفعلوه تكن فتنة في الأرض وفساد كبير(73)﴾ الأنفال
(3) الحذر من المنافقين يبغون الفتنة  	﴿لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا ولأوضعوا خلالكم يبغونكم الفتنة وفيكم سماعون لهم والله عليم بالظالمين(47)﴾ التوبة ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل وقلبوا لك الأمور حتى جاء الحق وظهر أمر الله وهم كارهون (48)﴾ التوبة
 	﴿هو الذي أنزل عليك الكتاب منه آيات محكمات هن أم الكتاب وأخر متشابهات فأما الذين في قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة وابتغاء تأويله وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا وما يذكر إلا أولوا الألباب (7)﴾ آل عمران
 	﴿ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا وإن جهنم لمحيطة بالكافرين (49)﴾ التوبة ﴿ينادونهم ألم نكن معكم قالوا بلى ولكنكم فتنتم أنفسكم وتربصتم وارتبتم وغرتكم الأماني حتى جاء أمر الله وغركم بالله الغرور(14)﴾ الحديد
 	﴿ولو دخلت عليهم من أقطارها ثم سئلوا الفتنة لآتوها وما تلبثوا بها إلا يسيرا(14)﴾ الأحزاب ﴿وحسبوا ألا تكون فتنة فعموا وصموا ثم تاب الله عليهم ثم عموا وصموا كثير منهم والله بصير بما يعملون(71)﴾ المائدة
(4) الحذر من أهل الكتاب	﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون (49)﴾ المائدة ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا (73)﴾ الإسراء
(5) التقية : أ - الفتنة أشد من القتل  	﴿واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأخرجوهم من حيث أخرجوكم والفتنة أشد من القتل ولا تقاتلوهم عند المسجد الحرام حتى يقاتلوكم فيه فإن قاتلوكم فاقتلوهم كذلك جزاء الكافرين (191)﴾ البقرة ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة
ب - قصر الصلاة ( تقية)	﴿وإذا ضربتم في الأرض فليس عليكم جناح أن تقصروا من الصلاة إن خفتم أن يفتنكم الذين كفروا إن الكافرين كانوا لكم عدوا مبينا(101)﴾ النساء
ج - قبول توبة المفتونين  	﴿ثم إن ربك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثم جاهدوا وصبروا إن ربك من بعدها لغفور رحيم (110)﴾ النحل ﴿ومن الناس من يقول آمنا بالله فإذا أوذي في الله جعل فتنة الناس كعذاب الله ولئن جاء نصر من ربك ليقولن إنا كنا معكم أوليس الله بأعلم بما في صدور العالمين(10)﴾ العنكبوت
(6) القتال لمنع الفتنة  	﴿وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين لله فإن انتهوا فلا عدوان إلا على الظالمين (193)﴾ البقرة ﴿وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين كله لله فإن انتهوا فإن الله بما يعملون بصير (39)﴾ الأنفال

عقوبة الفاتننين  ﴿إن الذين فتنوا المؤمنين والمؤمنات ثم لم يتوبوا فلهم عذاب جهنم ولهم عذاب الحريق (10)﴾ البروج
الفتنة في الآخرة
﴿ثم لم تكن فتنتهم إلا أن قالوا والله ربنا ما كنا مشركين(23)﴾ الأنعام ﴿ذوقوا فتنتكم هذا الذي كنتم به تستعجلون(14)﴾ الذاريات
	﴿يوم هم على النار يفتنون(13)﴾الذاريات ﴿أذلك خير نزلا أم شجرة الزقوم(62) إنا جعلناها فتنة للظالمين(63)﴾ الصافات
	﴿فستبصر ويبصرون (5) بأييكم المفتون(6)﴾ القلم
فاتن - فاتنين
﴿فإنكم وما تعبدون (161) ما أنتم عليه بفاتنين (162) إلا من هو صالي الجحيم (163)﴾ الصافات
مفتون
﴿فستبصر ويبصرون (5) بأييكم المفتون(6)﴾ القلم
مختار الصحاح
● [فتن] ف ت ن: الفِتْنَةُ الاختبار والامتحان تقول فَتَنَ الذهب يفْتِنه بالكسر فِتْنَةً و مَفْتُونا أيضا إذا أدخله النار لينظر ما جودته ودينار مَفْتُونٌ أي مُمتحن وقال الله تعالى ﴿إن الذين فَتَنوا المُؤمنين والمُؤمنات﴾ أي حرَّقوهم ويُسمى الصائغ الفَتَّانُ وكذا الشيطان وفي الحديث ﴿المؤمن أخو المؤمن يسعهما الماء والشجر ويتعاونان على الفَتَّانِ﴾ يروى بفتح الفاء على أنه واحد وبضمها على أنه جمع وقال الخليل الفَتْنُ الاحراق قال الله تعالى ﴿يوم هم على النار يفتنون﴾ و افْتُتِنَ الرجل و فٌتِنَ فهو مَفْتُونٌ إذا أصابته فتنة فذهب ماله أو عقله وكذا إذا اختبر قال الله تعالى ﴿وفتناك فتونا﴾ و الفُتُونُ أيضا الافْتِتَانُ يتعدى ويلزم و فَتَنَتْهُ المرأة دلهته و أفْتَنَتْهُ أيضا وأنكر الأصمعي افتنته بالألف و الفاتِنُ المضل عن الحق قال الفراء أهل الحجاز يقولون بمُفْتِنِين من أفتنت وأما قوله تعالى ﴿بأيكم المفتون﴾ فالباء زائدة كما في قوله تعالى ﴿وكفى بالله شهيدا﴾ و المفَتْوُنُ الفتنة وهو مصدر كالمعقول والمحلوف ويكون أيكم مبتدأ والمفتون خبره وقال المازني المفتون رفع بالابتداء وما قبله خبره كقولهم بمن مرورك وعلى أيهم نزولك لأن الأول في معنى الظرف و فَتَّنَهُ تَفْتِينا فهو مُفَتَّنٌ أي مفتون جدا
الراغب
فتن
- أصل الفتن: إدخال الذهب النار لتظهر جودته من رداءته، واستعمل في إدخال الإنسان النار. قال تعالى: }يوم هم على النار يفتنون﴿[الذاريات/ 13]،﴾ذوقوا فتنتكم﴿[الذاريات/14]، أي: عذابكم، وذلك نحو قوله:﴾كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب﴿[النساء/56]، وقوله:﴾النار يعرضون عليها... ﴿الآية [غافر/46]، وتارة يسمون ما يحصل عنه العذاب فيستعمل فيه. نحو قوله:﴾ألا في الفتنة سقطوا﴿[التوبة/49]، وتارة في الاختبار نحو:﴾وفتناك فتونا﴿[طه/40]، وجعلت الفتنة كالبلاء في أنهما يستعملان فيما يدفع إليه الإنسان من شدة ورخاء، وهما في الشدة أظهر معنى وأكثر استعمالا، وقد قال فيهما:﴾ونبلوكم بالشر والخير فتنة{ [الأنبياء/ 35].
وقال في الشدة: }إنما نحن فتنة﴿[البقرة/102]،﴾والفتنة أشد من القتل﴿[البقرة/191]،﴾وقالتوهم حتى لا تكون فتنة﴿[البقرة/193]، وقال:﴾ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا﴿[التوبة/49]، أي: يقول لا تبلني ولا تعذبني، وهم بقولهم ذلك وقعوا في البلية والعذاب. وقال:﴾فما آمن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون وملئهم أن يفتنهم﴿[يونس/ 83]، أي: يبتليهم ويعذبهم، وقال:﴾واحذرهم أن يفتنوك﴿[المائدة/49]،﴾وإن كادوا ليفتنونك﴿[الإسراء/73]، أي: يوقعونك في بلية وشدة في صرفهم إياك عما أوحي إليك، وقوله:﴾فتنتم أنفسكم﴿[الحديد/14]، أي: أوقعتموها في بلية وعذاب، وعلى هذا قوله:﴾واتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منكم خاصة﴿[الأنفال/25]، وقوله:﴾واعلموا أنما أموالكم وأولادكم فتنة﴿[التغابن/15]، فقد سماهم ههنا فتنة اعتبارا بما ينال الإنسان من الاختبار بهم، وسماهم عدوا في قوله:﴾إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم﴿[التغابن/14]، اعتبارا بما يتولد منهم، وجعلهم زينة في قوله:﴾زين للناس حب الشهوات من النساء والبنين... ﴿الآية [آل عمران/14]، اعتبار بأحوال الناس في تزينهم بهم وقوله:﴾آلم أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون﴿[العنكبوت/1 - 2]، أي: لا يختبرون فيميز خبيثهم من طيبهم، كما قال:﴾ليميز الله الخبيث من الطيب﴿[الأنفال/37]، وقوله:﴾أو لا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون﴿[التوبة/ 126]، فإشارة إلى ما قال:﴾ولنبلونكم بشيء من الخوف... ﴿الآية [البقرة/ 155]، وعلى هذا قوله:﴾وحسبوا ألا تكون فتنة﴿[المائدة/71]، والفتنة من الأفعال التي تكون من الله تعالى، ومن العبد كالبلية والمصيبة، والقتل والعذاب وغير ذلك من الأفعال الكريهة، ومتى كان من الله يكون على وجه الحكمة، ومتى كان من الإنسان بغير أمر الله يكون بضد ذلك، ولهذا يذم الله الإنسان بأنواع الفتنة في كل مكان نحو قوله:﴾والفتنة أشد من القتل﴿[البقرة/191]،﴾إن الذين فتنوا المؤمنين﴿[البروج/10]،﴾ما أنتم عليه بفاتنين﴿[الصافات/162]، أي: بمضلين، وقوله:﴾بأيكم المفتون{ [القلم/6].
قال الأخفش. المفتون: الفتنة، كقولك: ليس له معقول (أي: إن المفعول ههنا بمعنى المصدر، ومثله كما ذكر المؤلف: المعقول بمعنى العقل، والميسور بمعنى اليسر والمعسور بمعنى العسر، وأيضا: المحلوف بمعنى الحلف، والمجهود بمعنى الجهد.
وانظر في ذلك الصاحبي ص 395)، وخذ ميسوره ودع معسوره، فتقديره بأيكم الفتون، وقال غيره: أيكم المفتون (هذا الذي نسبه المصنف لغير الأخفش قد قاله الأخفش في معاني القرآن 2/505؛ والقول الأول الذي نسبه [استدراك] للأخفش هو قول الفراء، فقد قال الفراء: المفتون ههنا بمعنى الجنون، وهو في مذهب الفتون، كما قالوا: ليس له معقول رأي. انظر: معاني القرآن 3/173)، والباء زائدة كقوله: }كفى بالله شهيدا﴿[الفتح/28]، وقوله:﴾واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك{ [المائدة/49]، فقد عدي ذلك ب (عن) تعدية خدعوك لما أشار بمعناه إليه.
ملخص اللسان:
1. فتَنَه يَفْتِنُه فَتْناً وفُتُوناً،: جِماعُ معنى الفِتْنة الابتلاء والامْتِحانُ والاختبار،
2. فتَنْتُ الفضة والذهب إِذا أَذبتهما بالنار لتميز الرديء من الجيِّد
3. والفَتْنُ: الإِحْراقُ، والفِتْنةُ الإِحراق بالنار؛
4. الفِتْنة الاختبار، والفِتْنة المِحْنة،
5. والفِتْنة المال،والفِتْنة الأَوْلادُ،
6. والفِتْنة الكُفْرُ،
7. والفِتْنةُ اختلافُ الناس بالآراء،
8. وقيل: الفِتْنة في التأْويل الظُّلْم
9. فتَنَتْه المرأَةُ إِذا ولَّهَتْه وأَحبها،
10. والفِتْنةُ: القتل؛ لَّهَتْه وأَحبها،
11. والفِتْنة: الضلال والإِثم.
لسان العرب
● - فتن: الأَزهري وغيره: جِماعُ معنى الفِتْنة الابتلاء والامْتِحانُ       والاختبار، وأَصلها مأْخوذ من قولك فتَنْتُ الفضة والذهب إِذا أَذبتهما بالنار       لتميز الرديء من الجيِّدِ، وفي الصحاح: إِذا أَدخلته النار لتنظر ما       جَوْدَتُه، ودينار مَفْتُون. والفَتْنُ: الإِحْراقُ، ومن هذا قوله عز وجل:       يومَ هم على النارِ يُفْتَنُونَ؛ أَي يُحْرَقون بالنار. ويسمى الصائغ       الفَتَّان، وكذلك الشيطان، ومن هذا قيل للحجارة السُّود التي كأَنها       أُحْرِقَتْ بالنار: الفَتِينُ، وقيل في قوله: يومَ همْ على النار يُفْتَنُونَ،       قال: يُقَرَّرونَ والله بذنوبهم. ووَرِقٌ فَتِينٌ أَي فِضَّة مُحْرَقَة.       ابن الأَعرابي: الفِتْنة الاختبار، والفِتْنة المِحْنة، والفِتْنة المال،       والفِتْنة الأَوْلادُ، والفِتْنة الكُفْرُ، والفِتْنةُ اختلافُ الناس       بالآراء، والفِتْنةُ الإِحراق بالنار؛ وقيل: الفِتْنة في التأْويل الظُّلْم.       يقال: فلان مَفْتُونٌ بطلب الدنيا قد غَلا في طلبها. ابن سيده: الفِتْنة       الخِبْرَةُ. وقوله عز وجل: إِنا جعلناها فِتْنةً       للظالمين؛ أي خِبْرَةً، ومعناه أَنهم أُفْتِنوا بشجرة الزَّقُّوم       وكذَّبوا بكونها، وذلك أَنهم لما سمعوا أَنها تخرج في أَصل الجحيم قالوا:       الشجر يَحْتَرِقُ في النار فكيف يَنْبُت الشجرُ في النار؟ فصارت فتنة لهم.       وقوله عز وجل: ربَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنةً للقوم الظالمين، يقول: لا       تُظْهِرْهُم علينا فيُعْجبُوا ويظنوا أَنهم خير منا، فالفِتْنة ههنا إِعجاب       الكفار بكفرهم.       ويقال: فَتَنَ الرجلُ بالمرأَة وافْتَتَنَ، وأَهل الحجاز يقولون:       فتَنَتْه المرأَةُ إِذا وَلَّهَتْه وأَحبها، وأَهل نجد يقولون: أَفْتَنَتْه؛       قال أَعْشى هَمْدانَ فجاء باللغتين:       لئِنْ فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمْسِ أَفْتَنَتْ       سَعِيداً، فأَمْسَى قد قَلا كلَّ مُسْلِم       قال ابن بري: قال ابن جني ويقال هذا البيت لابن قيسٍ، وقال الأَصمعي:       هذا سمعناه من مُخَنَّثٍ وليس بثَبَتٍ، لأَنه كان ينكر أَفْتَنَ، وأَجازه       أَبو زيد؛ وقال هو في رجز رؤبة يعني قوله:       يُعْرِضْنَ إِعْراضاً لدِينِ المُفْتِنِ       وقوله أَيضاً:       إِني وبعضَ المُفْتِنِينَ داوُدْ،       ويوسُفٌ كادَتْ به المَكايِيدْ       قال: وحكى أَبو القاسم الزجاج في أَماليه بسنده عن الأَصمعي قال:       حدَّثنا عُمر بن أَبي زائدة قال حدثتني أُم عمرو بنت الأَهْتم قالت: مَرَرْنا       ونحن جَوَارٍ بمجلس فيه سعيد بن جُبير، ومعنا جارية تغني بِدُفٍّ معها       وتقول:       لئن فتنتني لهي بالأَمس أَفتنت       سعيداً، فأَمسى قد قلا كل مسلم       وأَلْقى مَصابيحَ القِراءةِ، واشْترى       وِصالَ الغَواني بالكتابِ المُتَمَّمِ       فقال سعيد: كَذَبْتُنَّ كذَبْتنَّ. والفِتْنةُ: إِعجابُك بالشيء، فتَنَه       يَفْتِنُه فَتْناً وفُتُوناً، فهو فاتِنٌ، وأَفْتَنَه؛ وأَباها الأَصمعي       بالأَلف فأَنشد بيت رؤبة:       يُعْرِضْنَ إِعْراضاً لدِينِ المُفْتِنِ       فلم يعرف البيت في الأُرجوزة؛ وأَنشد الأَصمعي أَيضاً:       لئن فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمسِ أَفتنتْ       فلم يَعْبأْ به، ولكن أَهل اللغة أَجازوا اللغتين. وقال سيبويه: فتَنَه       جعل فيه فِتْنةً، وأَفْتَنه أَوْصَلَ       الفِتْنة إليه. قال سيبويه: إِذا قال أَفْتَنْتُه فقد تعرض لفُتِنَ،       وإِذا قال فتَنْتُه فلم يتعرَّض لفُتِنَ. وحكى أَبو زيد: أُفْتِنَ الرجلُ،       بصيغة ما لم يسم فاعله، أَي فُتِنَ. وحكى الأَزهري عن ابن شميل: افْتَتَنَ       الرجلُ وافْتُتِنَ لغتان، قال: وهذا صحيح، قال: وأَما فتَنْتُه ففَتَنَ       فهي لغة ضعيفة. قال أَبو زيد: فُتِنَ الرجلُ يُفْتَنُ فُتُوناً إِذا       أَراد الفجور، وقد فتَنْته فِتْنةً وفُتُوناً، وقال أَبو السَّفَر:       أَفْتَنْتُه إِفْتاناً، فهو مُفْتَنٌ، وأُفْتِنَ الرجل وفُتِنَ، فهو مَفْتُون إِذا       أَصابته فِتْنة فذهب ماله أَو عقله، وكذلك إِذا اخْتُبِرَ. قال تعالى:       وفتَنَّاك فُتُوناً. وقد فتَنَ وافْتَتَنَ، جعله لازماً ومتعدياً،       وفتَّنْتُه تَفْتِيناً فهو مُفَتَّنٌ أَي مَفْتُون جدّاً. والفُتُون أَيضاً:       الافْتِتانُ، يتعدَّى ولا يتعدَّى؛ ومنه قولهم: قلب فاتِنٌ أَي مُفْتَتِنٌ؛       قال الشاعر:       رَخِيمُ الكلامِ قَطِيعُ القِيا       مِ، أَمْسى فُؤادي بها فاتِنا       والمَفْتُونُ: الفِتْنة، صيغ المصدر على لفظ المفعول كالمَعْقُول       والمَجْلُودِ. وقوله تعالى: فسَتُبْصِرُ ويُبْصِرُونَ بأَيَّكُمُ المَفْتُونُ؛       قال أَبو إِسحق: معنى المَفْتُونِ الذي فُتِنَ بالجنون؛ قال أَبو       عبيدة: معنى الباء الطرح كأَنه قال أَيُّكم المَفْتُونُ؛ قال أَبو إِسحق: ولا       يجوز أَن تكون الباء لَغْواً، ولا ذلك جائز في العربِية، وفيه قولان       للنحويين: أَحدهما أَن المفْتُونَ ههنا بمعنى الفُتُونِ، مصدر على المفعول،       كما قالوا ما له مَعْقُولٌ ولا مَعْقُودٌ رَأْيٌ، وليس لفلان مَجْلُودٌ       أَي ليس له جَلَدٌ ومثله المَيْسُورُ والمَعْسُورُ كأَنه قال بأَيِّكم       الفُتون، وهو الجُنون، والقول الثاني فسَتُبْصِر ويُبْصِرُونَ في أَيِّ       الفَريقينِ المَجْنونُ أَي في فرقة الإِسلام أَو في فرقة الكفر، أَقامَ الباء       مقام في؛ وفي الصحاح: إِن الباء في قوله بأَيِّكم المفتون زائدة كما زيدت       في قوله تعالى: قل كفى بالله شهيداً؛ قال: والمَفْتُون الفِتْنةُ، وهو       مصدر كالمَحْلُوفِ والمَعْقول، ويكون أَيُّكم الابتداء والمفتون خبره؛       قال: وقل وقال المازني المَفتون هو رفع بالابتداء وما قبله خبره كقولهم بمن       مُروُرُك وعلى أَيِّهم نُزُولُك، لأَن الأَول في معنى الظرف، قال ابن       بري: إِذا كانت الباء زائدة فالمفتون الإِنسان، وليس بمصدر، فإِن جعلت الباء       غير زائدة فالمفتون مصدر بمعنى الفُتُونِ. وافْتَتَنَ في الشيء: فُتِن       فيه. وفتَنَ إِلى النساءِ فُتُوناً وفُتِنَ إِليهن: أَراد الفُجُور بهنَّ.       والفِتْنة: الضلال والإِثم. والفاتِنُ: المُضِلُّ عن الحق. والفاتِنُ:       الشيطان لأَنه يُضِلُّ العِبادَ، صفة غالبة. وفي حديث قَيْلَة: المُسْلم       أَخو المُسْلم يَسَعُهُما الماءُ والشجرُ ويتعاونان على الفَتَّانِ؛       الفَتَّانُ: الشيطانُ الذي يَفْتِنُ الناس بِخداعِه وغروره وتَزْيينه المعاصي،       فإِذا نهى الرجلُ أَخاه عن ذلك فقد أَعانه على الشيطان. قال:       والفَتَّانُ أَيضاً اللص الذي يَعْرِضُ للرُّفْقَةِ في طريقهم فينبغي لهم أَن       يتعاونوا على اللِّصِّ، وجمع الفَتَّان فُتَّان، والحديث يروى بفتح الفاء       وضمها، فمن رواه بالفتح فهو واحد وهو الشيطان لأَنه يَفْتِنُ الناسَ عن       الدين، ومن رواه بالضم فهو جمع فاتِنٍ أَي يُعاوِنُ أَحدُهما الآخرَ على       الذين يُضِلُّون الناسَ عن الحق ويَفْتِنونهم، وفَتَّانٌ من أَبنية المبالغة       في الفِتْنة، ومن الأَول قوله في الحديث: أَفَتَّانٌ أَنت يا معاذ؟       وروى الزجاج عن المفسرين في قوله عز وجل: فتَنْتُمْ       أَنفُسَكُمْ وتَرَبَّصْتُم؛ استعملتموها في الفِتْنة، وقيل:       أَنَمْتُموها. وقوله تعالى: وفتَنَّاكَ فُتُوناً؛ أَي أَخلَصناكَ إِخلاصاً. وقوله       عز وجل: ومنهم من يقول ائْذَنْ لي ولا تَفْتِنِّي؛ أَي لا تُؤْثِمْني       بأَمرك إِيايَ بالخروج، وذلك غير مُتَيَسِّرٍ لي فآثَمُ؛ قال الزجاج: وقيل       إِن المنافقين هَزَؤُوا بالمسلمين في غزوة تَبُوكَ فقالوا يريدون بنات       الأَصفر فقال: لا تَفْتِنِّي أَي لا تَفْتِنِّي ببنات الأَصفر، فأَعلم       الله سبحانه وتعالى أَنهم قد سقَطوا في الفِتْنةِ أَي في الإِثم. وفتَنَ       الرجلَ أَي أَزاله عما كان عليه، ومنه قوله عز وجل: وإِن كادوا ليَفتِنونك       عن الذي أَوْحَيْنا إِليك؛ أَي يُمِيلُونك ويُزِيلُونك. ابن الأَنباري:       وقولهم فتَنَتْ فلانة فُلاناً، قال بعضهم: معناه أَمالته عن القصد،       والفِتْنة في كلامهم معناه المُمِيلَةُ عن الحق. وقوله عز وجل: ما أَنتم عليه       بفاتِنينَ إِلا من هو صالِ الجحِيمِ: فسره ثعلب فقال: لا تَقْدِرون أَن       تَفْتِنُوا إِلا من قُضِيَ       عليه أَن يدخل النار، وعَدَّى بفاتِنين بِعَلَى لأَن فيه معنى قادرين       فعدَّاه بما كان يُعَدَّى به قادرين لو لفِظَ به، وقيل: الفِتْنةُ الإِضلال       في قوله: ما أَنتم عليه بفاتنين؛ يقول ما أَنتم بِمُضِلِّين إِلا من       أَضَلَّه الله أَي لستم تُضِلُّونَ إِلا أَهلَ       النار الذين سبق علم الله في ضلالهم؛ قال الفراء: أَهل الحجاز يقولون ما       أَنتم عليه بفاتِنينَ، وأَهل نجد يقولون بمُفْتِنينَ من أَفْتَنْتُ       والفِتْنةُ: الجُنون، وكذلك الفُتُون. وقوله تعالى: والفِتْنةُ أَشدُّ من       القَتْلِ؛ معنى الفِتْنة ههنا الكفر، كذلك قال أَهل التفسير. قال ابن سيده:       والفِتْنةُ الكُفْر. وفي التنزيل العزيز: وقاتِلُوهم حتى لا تكونَ       فِتْنة. والفِتْنةُ: الفَضِيحة. وقوله عز وجل: ومن يرد الله فِتْنَتَه؛ قيل:       معناه فضيحته، وقيل: كفره، قال أَبو إِسحق: ويجوز أَن يكون اختِبارَه بما       يَظْهَرُ به أَمرُه. والفِتْنة: العذاب نحو تعذيب الكفار ضَعْفَى       المؤمنين في أَول الإِسلام ليَصُدُّوهم عن الإِيمان، كما مُطِّيَ بلالٌ على       الرَّمْضاء يعذب حتى افْتَكَّه أَبو بكر الصديق، رضي الله تعالى عنه،       فأَعتقه. والفِتْنةُ: ما يقع بين الناس من القتال. والفِتْنةُ: القتل؛ ومنه قوله       تعالى: إِن خِفْتم أَن يَفْتِنَكُمُ الذين كفروا؛ قال: وكذلك قوله في       سورة يونس: على خَوْفٍ من فرعونَ       ومَلَئِهِم أَن يَفْتِنَهُم؛ أَي يقتلهم؛ وأَما قول النبي، صلى الله       عليه وسلم: إِني أَرى الفِتَنَ خِلالَ بُيوتِكم، فإِنه يكون القتل والحروب       والاختلاف الذي يكون بين فِرَقِ المسلمين إِذا تَحَزَّبوا، ويكون ما       يُبْلَوْنَ به من زينة الدنيا وشهواتها فيُفْتَنُونَ بذلك عن الآخرة والعمل       لها. وقوله، عليه السلام: ما تَرَكْتُ فِتْنةً أَضَرَّ على الرجال من       النساء؛ يقول: أَخاف أَن يُعْجُبوا بهنَّ فيشتغلوا عن الآخرة والعمل لها.       والفِتْنةً: الاختِبارُ. وفتَنَه يَفْتِنُه: اختَبَره. وقوله عز وجل: أَوَلا       يَرَوْنَ أَنهم يُفْتَنُونَ في كل عام مرة أَو مرتين: قيل: معناه       يُخْتَبَرُونَ بالدعاء إِلى الجهاد، وقيل: يُفْتَنُونَ بإِنزال العذاب       والمكروه.والفَتْنُ: الإِحرَاق بالنار. الشيءَ في الناريَفْتِنُه: أَحرقه.       والفَتِينُ من الأَرض: الحَرَّةُ التي قد أَلْبَسَتْها كُلَّها حجارةٌ سُودٌ       كأَنها مُحْرَقة، والجمع فُتُنٌ. وقال شمر: كل ما غيرته النارُ       عن حاله فهو مَفْتُون، ويقال للأَمة السوداء مَفْتونة لأَنها كالحَرَّةِ       في السواد كأَنها مُحْترقَة؛ وقال أَبو قَيْسِ ابنُ الأَسْلَتِ:       غِراسٌ كالفَتائِنِ مُعْرَضاتٌ،       على آبارِها، أَبداً عُطُونُ       وكأَنَّ واحدة الفَتائن فَتينة، وقال بعضهم: الواحدة فَتِينة، وجمعها       فَتِين؛ قال الكميتُ:       ظَعَائِنُ من بني الحُلاَّفِ، تَأْوي       إِلى خُرْسٍ نَواطِقَ، كالفَتِينا       (* قوله «من الحلاف» كذا بالأصل بهذا الضبط، وضبط في نسخة من التهذيب       بفتح الحاء المهملة).       فحذف الهاء وترك النون منصوبة، ورواه بعضهم: كالفِتِىنَا. ويقال: واحدة       الفِتِينَ فِتْنَةٌ مثل عِزَةٍ وعِزِينَ. وحكى ابن بري: يقال فِتُونَ في       الرفع، وفِتِين في النصب والجر، وأَنشد بيت الكميت. والفِتْنَةُ:       الإِحْراقُ. وفَتَنْتُ الرغيفَ في النار إِذا أَحْرَقْته. وفِتْنَةُ الصَّدْرِ:       الوَسْواسُ. وفِتْنة المَحْيا: أَن يَعَْدِلَ عن الطريق. وفِتْنَةُ       المَمات: أَنْ يُسْأَلَ في القبر. وقوله عزَّ وجل: إِنَّ الذين فَتَنُوا       المؤْمنين والمؤْمناتِ ثم لم يتوبوا؛ أَي أَحرقوهم بالنار المُوقَدَةِ في       الأُخْدُود يُلْقُون المؤْمنين فيها ليَصُدُّوهم عن الإِيمان. وفي حديث       الحسن: إِنَّ الذين فتنوا المؤْمنين والمؤْمِنات؛ قال: فَتَنُوهم بالنار أَي       امْتَحَنُوهم وعذبوهم، وقد جعل الله تعالى امْتِحانَ عبيده المؤمنين       بالَّلأْواءِ ليَبْلُوَ صَبْرَهم فيُثيبهم، أَو جَزَعَهم على ما ابْتلاهم به       فَيَجْزِيهم، جَزاؤُهم فِتْنةٌ. قال الله تعالى: أَلم، أَحَسِبَ الناسُ       أَن يُتْرَكُوا أَن يقولوا آمنَّا وهم لا يُفْتَنُونَ؛ جاءَ في التفسير:       وهم لا يُبْتَلَوْنَ في أَنفسهم وأَموالهم فيُعْلَمُ بالصبر على البلاء       الصادقُ الإِيمان من غيره، وقيل: وهم لا يُفْتَنون وهم لا يُمْتَحَنُون بما       يَبِينُ به حقيقة إِيمانهم؛ وكذلك قوله تعالى: ولقد فَتَنَّا الذين من       قبلهم؛ أَي اخْتَبَرْنا وابْتَلَيْنا. وقوله تعالى مُخْبِراً عن       المَلَكَيْنِ هارُوتَ ومارُوتَ: إِنما نحن فِتْنَةٌ فلا تَكْفُر؛ معناه إِنما نحن       ابتلاءٌ واختبارٌ لكم. وفي الحديث: المؤمن خُلِقَ مُفَتَّناً أَي       مُمْتَحَناً يمتَحِنُه الله بالذنب ثم يتوب ثم يعود ثم يتوب، من فَتَنْتُه إِذا       امْتَحنْتَه. ويقال فيهما أَفْتَنْتُه أَيضاً، وهو قليل: قال ابن       الأَثير: وقد كثر استعمالها فيما أَخرجه الاخْتِبَار للمكروه، ثمَّ كَثُر حتى       استعمل بمعنى الإِثم والكفر والقتال والإِحراق والإِزالة والصَّرْفِ       عن الشيء. وفَتَّانَا القَبْرِ: مُنْكَرٌ ونَكِيرٌ. وفي حديث الكسوف:       وإِنكم تُفْتَنُونَ في القبور؛ يريد مُساءَلة منكر ونكير، من الفتنةِ       الامتحان، وقد كثرت استعاذته من فتنة القبر وفتنة الدجال وفتنة المحيا والممات       وغير ذلك. وفي الحديث: فَبِي تُفْتَنونَ وعنِّي تُسْأَلونَ أَي       تُمْتَحَنُون بي في قبوركم ويُتَعَرَّف إِيمانُكم بنبوَّتي. وفي حديث عمر، رضي       الله عنه: أَنه سمع رجلاً يتعوَّذ من الفِتَنِ فقال: أَتَسْأَلُ رَبَّك       أَن لا يَرْزُقَك أَهْلاً ولا مالاً؟ تَأَوَّلَ قوله عزَّ وجل: إِنما       أَموالكم وأَولادُكم فِتْنَة، ولم يُرِدْ فِتَنَ القِتالِ والاختلافِ. وهما       فَتْنَانِ أَي ضَرْبانِ ولَوْنانِ؛ قال نابغة بني جَعْدة:       هما فَتْنَانِ مَقْضِيٌّ عليه       لِسَاعَتِه، فآذَنَ بالوَداعِ       الواحد: فَتْنٌ؛ وروى أَبو عمرو الشَّيْبانيّ قول عمر بن أَحمر       الباهليّ:إِمّا على نَفْسِي وإِما لها،       والعَيْشُ فِتْنَان: فَحُلْوٌ ومُرّ       قال أَبو عمرو: الفِتْنُ الناحية، ورواه غيره: فَتْنانِ، بفتح الفاء،       أَي حالان وفَنَّانِ، قال ذلك أَبو سعيد قال: ورواه بعضهم فَنَّانِ أَي       ضَرْبانِ. والفِتانُ، بكسر الفاء: غِشاء يكون للرَّحْل من أَدَمٍ؛ قال       لبيد:فثَنَيْت كَفِّي والفِتانَ ونُمْرُقي،       ومَكانُهنَّ الكُورُ والنِّسْعانِ       والجمع فُتُنٌ.
مقاييس اللغة:
(فتن) الفاء والتاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على ابتلاء واختبار. من ذلك الفِتْنة. يقال: فتَنْتُ أفتِنُ فَتْناً. وفَتَنْتُ الذّهبَ بالنّار، إذا امتحنتَه. وهو مفتونٌ وفَتِين. والفَتَّان: الشَّيطان. ويقال: فتنه وأفْتَنَه. وأنكر الأصمعيُّ أفتنَ. وأنشُدوا في أفتِن:
لَئِنْ أفتنَتْني لَهْيَ بالأمسِ أفْتَنَت *** سعيداً فأضْحَى قد قَلى كلَّ مسلمِ([13])
ويقال: قلبٌ فاتن، أي مفتون. قال:
رخِيمُ الكلامِ قَطِيع القيامِ  *** أضْحَى فؤادِي به فاتِنا([14])
قال الخليل: الفَتْن: الإحراق. وشيءٌ فتين: أي مُحْرَق. ويقال للحَرَّة: فَتين، كأنَّ حجارتَها مُحرَقة.
ومما شذَّ عن هذا الأصل: الفِتَان: جِلدة الرَّحْل. وقولهم* العيش فَِتْنان([15]) ، أي لونان. وهذه يجوز أن تُحمل على القياس، لأنّه يقول:
* والعيش فَِتْنان فحلوٌ ومُرّْ([16]) *
ويمكن أن يُختَبَر ابنُ آدمَ بكلِّ واحدٍ منهما.
القاموس المحيط:
الفَتْنُ، بالفتح الفَنُّ، والخالُ، ومنه العَيْشُ فَتْنانِ، أي لَوْنانِ، حُلْو ومُرٌّ، والإِحْراقُ،
ومنه: " على النَّارِ يُفْتَنُون " . والفِتْنَةُ، بالكسر: الخِبْرَةُ، كالمفْتُونِ، ومنه: " بأَيِّكُمُ المَفْتُونُ " ، وإِعْجابُكَ بالشيءِ، وفَتَنَه يَفْتِنُه فَتْناً وفُتوناً وأفْتَنَه، والضلالُ، والإِثْمُ، والكُفْرُ، والفَضِيحَةُ، والعذَابُ، وإِذابَةُ الذَّهَبِ والفِضَّةِ، والإِضْلالُ، والجُنونُ، والمِحْنَةُ، والمالُ، والأَوْلادُ، واخْتِلافُ الناسِ في الآراء. وفَتَنَه يَفْتِنُهُ: أوْقَعَهُ في الفِتْنَةِ، كفَتَّنَه وأفْتَنَه، فهو مُفْتَنٌ ومَفْتُونٌ، ووَقَعَ فيها، لازِمٌ مُتَعَدٍّ، كافْتَتَنَ فيهما، و إلى النساءِ فُتوناً، وفُتِنَ إليهِنَّ بالضم: أرادَ الفُجُورَ بِهِنَّ. وكأَميرٍ: الأرضُ الحَرَّةُ السَّوداءُ ج: ككُتُبٍ. والفَتَّانُ: اللِّصُّ، والشَّيْطانُ، كالفاتِنِ، والصائغُ. والفَتَّانانِ: الدِّرْهَمُ والدِّينارُ، ومُنْكَرٌ ونَكِيرٌ. والفَيْتَنُ، كحَيْدَرٍ: النَّجَّارُ.
وفاتُونُ: خَبَّازُ فِرْعَوْنَ، قَتيلُ موسَى. والفَتْنانِ: الغُدْوَةُ والعَشِيُّ. والفِتانُ، ككِتابٍ: غِشاءٌ للرَّحْلِ من أدَمٍ. وكصاحِبٍ وزُبيرٍ: اسْمانِ. والمَفْتونُ: المجنونُ.
تاج العروس:
( الفتن بالفتح ) ذكر الفتح مستدرك لانه مفهوم من اطلاقه ( الفن والحال ومنه ) قول عمرو بن أحمر الباهلى اما على نفسي وأمالها * و ( العيش فتنان ) فحلو ومر ( أي ) ضربان و ( لونان حلو ومر ) وقال نابغة بنى جعدة هما فتنان مقضى عليه * لساعته فاذن بالوداع ( و ) الفتن ( الاحراق ) بالنار يقال فتنت النار الرغيف أحرقته ( ومنه ) قوله عز وجل يوم هم ( على النار يفتنون ) أي يحرقون بالنار وجعل بعضهم هذا المعنى هو الاصل وقيل معنى الاية يقررون بذنوبهم ( والفتنة بالكسر الخبرة ) ومنه قوله تعالى انا جعلناها فتنه أي خبرة وقوله عز وجل أو لا يرون انهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين قيل معناه يختبرون بالدعاء الى الجهاد وقيل بانزال العذاب والمكروه ( كالمفتون ) صيغ المصدر على لفظ المفعول كالمعقول والمجلود ( ومنه ) قوله تعالى فستبصرو يبصرون ( بايكم المفتون ) قال الجوهرى الباء زائدة كما زيدت في قوله تعالى قل كفى بالله شهيدا والمفتون الفتنة وهو مصدر كالمحلوف والمعقول ويكون أيكم المبتدا والمفتون خبره قال وقال المازنى المفتون هو رفع بالابتداء وما قبله خبره كقولهم بمن مرورك وعلى أيهم نزولك لان الاول في معنى الظرف قال ابن برى إذا كانت الباء زائدة فالمفتون الانسان وليس بمصدر فان جعلت الباء غير زائدة فالمفتون مصدر بمعنى الفتون ( و ) الفتنة ( اعجابك بالشئ ) ومنه قوله تعالى ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظالمين أي لا تظهرهم علينا فيعجبوا ويظنوا انهم خير منا والفتنة هنا اعجاب الكفار بكفرهم وفى الحديث ما تركت فتنة أضر على الرجال من النساء يقول أخاف ان يعجبوا بهن فيشتغلوا عن الاخرة والعمل لها ( وفتنه يفتنه فتنا وفتونا ) أعجبه ( وأفتنه ) كذلك الاولى لغة الحجاز والثانية لغة نجد هذا قول أكثر أهل اللغة قال أعشى همدان فجاء باللغتين لئن فتنتنى لهى بالامس أفتنت * سعيدا فامسى قد قلا كل مسلم قال ابن برى قال ابن جنى ويقال هذا البيت لابن قيس وقال الاصمعي هذا سمعناه من مخنث وليس بثبت لانه كان ينكر أفتن وأجازه أبو زيد وقال هو في رجز رؤبة يعنى قوله * يعرضن اعراضا الدين المفتن * وقوله أيضا انى وبعض المفتنين داود * ويوسف كادت به المكاييد قال وحكى الزجاجي في أماليه بسنده عن الصمعى قال حدثنا عمر بن أبى زائدة قال حدثتني أم عمرو بنت الاهتم قالت مررنا ونحن جوار
بمجلس فيه سعيد بن جبير ومعنا جارية تغنى بدف معها وتقول لئن فتنتنى لهى بالامس أفتنت * سعيدا فامسى قد قلا كل مسلم وألقى مصابيح القراءة واشترى * وصال الغوانى بالكتاب المتمم فقال سعيد كذبتن كذبتن ( و ) الفتنة ( الضلال و ) الفتنة ( الاثم ) والمعصية ومنه قوله تعالى ألا في الفتنة سقطوا أي الاثم ( و ) الفتنة ( الكفر ) ومنه قوله تعالى والفتنة أشد من القتل وكذا قوله تعالى ان خفتم أن يفتنكم الذين كفرو أو كذا قوله تعالى على خوف من فرعون وملئهم ان يفتنهم ( و ) الفتنة ( الفضيحة ) ومنه قوله تعالى ومن يرد الله فتنته أي فضيحته وقيل كفره قال أبو اسحق ويجوز أن يكون اختياره بما يظهر به أمره ( و ) الفتنة ( العذاب ) نحو تعذيب الكفار ضعفى المؤمنين في أول الاسلام ليصدوهم عن الايمان ومنه قوله تعالى ألا في الفتنة سقطوا أي في العذاب والبلية وقوله تعالى ذوقوا فتنتكم أي عذابكم ( و ) قال الازهرى وغيره جماع معنى الفتنة الابتلاء والامتحان والاختيار وأصلها ماخوذ من الفتن وهو ( اذابة الذهب والفضة ) بالنار لتميز الردئ من الجيد وفى الصحاح لتنظر ما جودته زاد الراغب ثم استعمل في ادخال الانسان النار والعذاب وتارة يسمون ما يحصل عنه
العذاب فتنة فتستعمل فيه وتارة في الاختبار نحو وفتناك فتونا ( و ) الفتنة ( الاضلال ) نحو قوله تعالى ما أنتم عليه بقاتنين أي بمضلين الامن أضله الله تعالى أي لستم تضلون الا أهل النار الذين سبق علم الله تعالى في ضلالهم قال الفراء أهل الحجاز يقولون بفاتنين وأهل نجد يقولون بمفتنين من أفتنت ( و ) الفتنة ( الجنون ) كالفتون ( و ) الفتنة ( المحنة ) عن ابن الاعرابي ومنه قوله تعالى وهم لا يفتنون أي لا يمتحنون بما يبين حقيقة ايمانهم وفى الحديث فبى تفتنون وعنى تسئلون أي تمتحنون في قبوركم ويعترف ايمانكم لابنبوتى ( و ) الفتنة ( المال و ) الفتنة ( الاولاد ) أخذ ذلك من قوله تعالى واعلموا انما أموالكم وأولادكم فتنة فقد سماهم هنا فتنة اعتبارا بما ينال الانسان من الاختبار بهم وسماهم عدوا في قوله عزوجل ان من أزواجكم أولادكم عدوا لكم اعتبارا بما يتولد منهم وجعلهم زينة في قوله عزوجل زين لناس حب الشهوات الاية اعتبارا باحوال الناس في تزينهم بهم قال الراغب وفى حديث عمر سمع رجلا يتعوذ من الفتن فقال اتسال ربك ان لا يرزقك أهلا ومالا تأول الاية المذكورة ولم يرد فتن القتال والاختلاف ( و ) الفتنة ( اختلاف الناس في الاراء ) عن ابن الاعرابي وقوله صلى الله تعالى عليه وسلم انى أرى الفتن خلال بيوتكم يكون القتل والحروب والاختلاف الذى يكون بين فرق المسلمين إذا تحزبوا ويكون ما يبلون به من زينة الدنيا وشهواتها فيفتنون بذلك عن الاخرة والعمل لها قال الراغب وجعلت الفتنة كالبلاء في انهما يستعملان فيما يدفع إليه الانسان من شدة ورخاء وهما في الشدة أظهر معنى وقد قال عزوجل ونبلونكم بالشر والخير فتنة وقال في شدة وما يعلمان من أحد حتى يقولا انما نحن فتنة فلا تكفر ثم قال والفتنة من الافعال التى تكون من الله عزوجل ومن العبد كالبلية والمعصية والقتل والعذاب وغير ذلك من الافعال الكريهة ومتى كانت من الله تعالى تكون على وجه الحكمة ومتى كانت من الانسان بغير أمر الله تعالى تكون بضد ذلك ( وفتنه يفتنه ) فتنا ( أوقعه في الفتنة ) ومنه قوله تعالى وان كادو اليفتنونك عن الذى أوحينا اليك أي يوقعونك في بلية وشدة في صرفهم اياك عما أوحى اليك وقوله تعالى فتنتم أنفسكم أي أو قعتموها بلية وعذاب ( كفتنه ) بالتشديد ( وأفتنه ) الاخيرة عن أبى السفر قليلة بل أنكرها الاصمعي رحمه الله تعالى ولم يعبا بما أنشده من قول الشاعر ( فهو مفتن ) كمعظم ومكرم ( ومفتون ) وفى الحديث المومن خلق مفتنا أي ممتحنا يمتحنه الله تعالى بالذنب ثم يتوب ثم يعود ثم يتوب ( و ) فتن الرجل فتونا ( وقع فيها لازم متعد ) ومنه قولهم قلب فاتن أي مفتتن قال الشاعر رخيم الكلام فطيع القيا * م أمسى فؤادى به فاتنا ( كافتتن فيهما ) أي في اللازم والمتعدي يقال افتتنه افتتانا إذ فتنة وافتتن في الشئ فتن فيه ( و ) فتن ( الى النساء فتونا وفتن اليهن بالضم أراد الفجور بهن ) وقال أبو زيد فتن الرجل يفتن فتونا إذا أراد الفجور وحكى الازهرى عن ابن شميل افتتن الرجل وافتتن لغتان قال وهذا صحيح وأما فتنته ففتن فهى لغة ضعيفة ( و ) الفتين ( كامير ) من الارض ( الحرة السوداء ) كأنها محرقة ( ج ) فتن ( ككتب والفتان ) كشداد ( اللص ) الذى يعرض للرفقة في طريقهم ( و ) أيضا ( الشيطان ) لكونه يفتن الناس بخداعه وغروره وتريينه المعاصي وبهما فسر حديث قيلة المسلم أخو المسلم يسعهما الماء والشجر ويتعاونان على الفتان ( كالفاتن ) وهو الشيطان صفة غالبة وجمع الفتان فتان كرمان وبه روى الحديث المذكور أيضا ( و ) الفتان ( الصائغ ) لاذابته الذهب والفضة في النار ( والفتانان الدرهم والدينار ) لانهما يفتنك الناس ( و ) فتانا القبر ( منكر ونكير ) وفى حديث الكسوف وانكم تفتنون في القبور يريد مسألة منكر ونكير من الفتنة الامتحان ( والفتن كحيدر النجار وفاتون خباز فرعون ) وهو ( قتيل موسى ) عليه السلام هكذا سماه بعض المفسرين ( والفتنان الغدوة والعشي ) مثنى فتن لانهما حالان وضربان ( والفتان ككتاب غشاء ) يكون للرحل من أدم قال لبيد فثنيت كفى والفتان ونمرقى * ومكانهن الكور والنسعان والجمع فتن ( وكصاحب وزبير اسمان ) ومن الاول فاتن المطبنى ومولاه أبو الحسن بشير بن عبد الله الفاتنى صالح صدوق روى
عنه الخطيب وابن ما كولا ( والمفتون المجنون ) وبه فسر أبو اسحق قوله تعالى بايكم المفتون * ومما يستدرك عليه قال سيبويه فتنه جعل فيه فتنة وأفتنه أوصل الفتنة إليه وحكى أبو زيد أفتن الرجل بالضم أي فتن وقال أبو السفر أفتن الرجل وفتن فهو مفتون أصابته فتنة فذهب ماله أو عقله وكذلك إذا اختبر وورق فتين أي فضة محرقة ودينار مفتون فتن بالنار والفتان من أبنية المبالغة في الفتنة ومنه الحديث افتان أنت يا معاذ وقيل في قوله تعالى وفتناك فتونا أي أخلصناك اخلاصا وفتنه فتنا أماله عن القصد وأزاله
وصرفه وبه فسر قوله تعالى وان كادو اليفتنونك عن الذى أوحينا اليك أي يميلونك ويزيلونك والفتون الجنون والفتنة ما يقع بين الناس من الحرب والقتال ويقال بنو ثقيف يفتنون أبد أي يتحاربون والفتائن الحرارة السود قال أب وقيس بن الاسلت غراس كالفتائن معرضات * على آبارها أبدا عطون وفتنة الصدر الوسواس وفتنة المحيا ان يعدل عن الطريق وفتنة الممات ان يسئل في القبر وفتنة الصراء السيف وفتنة السراء النساء ويقال للامة السوداء مفتونة لانها كالحرة السوداء في السواد كأنها محترقة والفتن الناحية عن أبى عمرو وفتن كبقم مدينة بالهند كبيرة حسنة على ساحل البحر ومرساها عجيب وبها العنب والرمان الطيب ومنها الشيخ الصالح محمد النيسابوري نزيل فتن أحد الفقراء المؤهلين اجتمع به ابن بطوطة وذكره في رحلته والفتين كامير القصير والصغير يمانيه وفتون باضم بنت على بن على بن السمين روت عن أبى طلحة النعال وغيره نقله الحافظ رحمه الله تعالى

##### Türkçe

فتن
**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ** - **فِتْنَة** - **فَاتِن** - **مَفْتُوْن**
**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ** + bir varlık + bir varlığı: onu bir mihnet ve şiddet içine koyar; belirli bir fırkaya veya belirli bir tasnife mensubiyetinin hakikati, yapı ve teşekkül ve kabiliyetler vb. bakımından ortaya çıksın diye: hâlen “**اختبر وفحص**” fiilinden anlaşılagelen şeye benzer; Kur’ân-ı Kerîm’de “**فحص واختبر**” fiilinin bulunmaması kaydıyla.
**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ** + bir varlık + bir varlığı بـ + bir şey: onu şey ile fitneye düşürür; o şey, imtihan ve muayene aletidir; terkip, sözde imtihan ve muayene aleti üzerine odaklanıldığında kullanılır.
**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ** + bir varlık + bir varlığı + bir şeyden veya bir işten: onu bir mihnet ve şiddet içine koyar; öyle ki mihnet ve şiddet, onun terkibinde ve yapısında ve kabiliyetlerinde bir değişmeye götürür; böylece belirli bir tasniften çıkar ve başka bir tasnife girer: terkip, “**فتن**” fiilinin, fitneye uğratılanın aslî durumunu yeni bir duruma değiştirmesinden varıp ulaştığı şeye odaklanıldığında kullanılır: aslî duruma işaret için cer harfi “**عن**” ve “**المجرور به**” kullanılır; bu, imtihan ve şiddet ve baskıya maruz kalmadan önce üzerinde bulunduğu durumdur; şiddetin fiiliyle değişen ve fitneye uğratılanın ondan çıkıp yeni bir duruma geçtiği bu durum.
﴿**واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك**﴾: onu dininden fitneye düşürür: onu iki büyük mihnet ve şiddete maruz bırakır; öyle ki imanını ve mensubiyetini değiştirir; bundan sonra, gerçekten dinine mensup olmadığının ortaya çıkması için.
**فِتْنَة**: “**فـِعلة**” vezni üzere, “**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ**”dan bir defalık için mef‘ûl mânasında isim-fiildir: mensubiyetin hakikatini beyan için bir mihnet ve şiddete maruz bırakma; aynı şekilde isim âlettir: fitne işlemini tamamlamaya götüren vasıta ve alet: yani mensubiyetin hakikatini beyan için kullanılan şiddet ve mihnet türüdür.
**فَاتِن**: “**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ**”dan, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâildir.
**مَفْتُون**: “**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ**”dan ism-i mef‘ûldür.
Lafız, “bir varlığı veya bir şeyi, onu imtihan ve muayene etmek, iyiyi çıkarmak, ayırmak ve tasnif etmek için şiddet ve çabaya maruz bırakma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ**، **بَلا** - **يَبْلوْ**، **مَحَصَ** - **يَمْحَصُ**، **مَحَنَ** - **يَمْحُنً**، **كَالَ** - **يَكِيْلُ**، **وَزَنَ** - **يَزِنُ**
**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ**
Birincisi - Allah insanları fitneye düşürür
 	﴿**كل نفس ذائقة الموت ونبلوكم بالشر والخير فتنة وإلينا ترجعون(35)**﴾ Enbiyâ
 	﴿**وأنا منا المسلمون ومنا القاسطون فمن أسلم فأولئك تحروا رشدا (14) وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا (15) وألو استقاموا على الطريقة لأسقيناهم ماء غدقا (16) لنفتنهم فيه ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا(17)**﴾ Cin ﴿**ولا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم زهرة الحياة الدنيا لنفتنهم فيه ورزق ربك خير وأبقى(131)**﴾ Tâhâ
 	﴿**أولا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون (126)**﴾ Tevbe
Allah’ın insanları fitneye düşürmesinin hedefi
Gerçekten müminleri beyan etmek için ﴿**أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون(2)**﴾ Ankebût ﴿**أم حسبتم أن تتركوا ولما يعلم الله الذين جاهدوا منكم ولم يتخذوا من دون الله ولا رسوله ولا المؤمنين وليجة والله خبير بما تعملون(16)**﴾ Tevbe
Sabredenleri ve şükredenleri beyan etmek için	﴿**وكذلك فتنا بعضهم ببعض ليقولوا أهؤلاء من الله عليهم من بيننا أليس الله بأعلم بالشاكرين(53)**﴾ En‘âm ﴿**وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)**﴾ Furkân
Doğru söyleyenleri bilsin diye	﴿**ولقد فتنا الذين من قبلهم فليعلمن الله الذين صدقوا وليعلمن الكاذبين(3)**﴾ Ankebût ﴿**ولقد فتنا قبلهم قوم فرعون وجاءهم رسول كريم(17)**﴾ Duhân
2 - Onlardan öncekiler
Doğru söyleyenleri bilsin diye ﴿**ولقد فتنا الذين من قبلهم فليعلمن الله الذين صدقوا وليعلمن الكاذبين(3)**﴾ Ankebût ﴿**ولقد فتنا قبلهم قوم فرعون وجاءهم رسول كريم(17)**﴾ Duhân
3 - Peygamberler ve kavimleri
Mûsâ ve kavmi
Mûsâ    ﴿**إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها ولا تحزن وقتلت نفسا فنجيناك من الغم وفتناك فتونا فلبثت سنين في أهل مدين ثم جئت على قدر ياموسى(40)**﴾ Tâhâ
Mûsâ’nın kavmi  	﴿**قالوا اطيرنا بك وبمن معك قال طائركم عند الله بل أنتم قوم تفتنون(47)**﴾ Neml ﴿**واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)**﴾ A‘râf
 	﴿**قال فإنا قد فتنا قومك من بعدك وأضلهم السامري(85)**﴾ Tâhâ ﴿**ولقد قال لهم هارون من قبل ياقوم إنما فتنتم به وإن ربكم الرحمان فاتبعوني وأطيعوا أمري (90)**﴾ Tâhâ
Sâlih’in kavmi
 ﴿**إنا مرسلو الناقة فتنة لهم فارتقبهم واصطبر(27)**﴾ Kamer
Dâvûd
 ﴿**قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب(24)**﴾ Sâd
Süleymân
 ﴿**ولقد فتنا سليمان وألقينا على كرسيه جسدا ثم أناب(34)**﴾ Sâd
İkincisi - Şeytan fitneye düşürür
 ﴿**يابني آدم لا يفتننكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنة ينزع عنهما لباسهما ليريهما سوآتهما إنه يراكم هو وقبيله من حيث لا ترونهم إنا جعلنا الشياطين أولياء للذين لا يؤمنون(27)**﴾ A‘râf
Üçüncüsü - İnsanlar fitneye düşürürler
İnsanlar, birbirlerinin fitnesidir
﴿**وكذلك فتنا بعضهم ببعض ليقولوا أهؤلاء من الله عليهم من بيننا أليس الله بأعلم بالشاكرين(53)**﴾ En‘âm ﴿**وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)**﴾ Furkân
İnsanlar müminleri fitneye düşürürler
Ehl-i kitap ﴿**وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون (49)**﴾ Mâide ﴿**وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا (73)**﴾ İsrâ
Firavun	﴿**فما آمن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون وملئهم أن يفتنهم وإن فرعون لعال في الأرض وإنه لمن المسرفين(83)**﴾ Yûnus
Kâfir olanlar	﴿**وإذا ضربتم في الأرض فليس عليكم جناح أن تقصروا من الصلاة إن خفتم أن يفتنكم الذين كفروا إن الكافرين كانوا لكم عدوا مبينا(101)**﴾ Nisâ
Fitne
Allah’ın fitnelerinin türleri
1 - şer ve hayır ile
Hayır ve şer ile ﴿**كل نفس ذائقة الموت ونبلوكم بالشر والخير فتنة وإلينا ترجعون(35)**﴾ Enbiyâ
 	﴿**ومن الناس من يعبد الله على حرف فإن أصابه خير اطمأن به وإن أصابته فتنة انقلب على وجهه خسر الدنيا والآخرة ذلك هو الخسران المبين(11)**﴾ Hac
1) Mallar ve evlatlar fitnedir

﴿Ve bilin ki, ancak mallarınız ve çocuklarınız bir **فتنة**dir; ve şüphesiz Allah, O’nun katında büyük bir ecir vardır(28)﴾ **الأنفال** ﴿Ancak mallarınız ve çocuklarınız bir **فتنة**dir; ve Allah, O’nun katında büyük bir ecir vardır(15)﴾ **التغابن**
2) Eşler
﴿Ve gözlerini, onlardan birtakım **أزواجا**a dünya hayatının ziyneti olarak faydalandırdığımız şeye uzatma; onda onları **لنفتنهم** diye; Rabbinin rızkı daha hayırlı ve daha kalıcıdır(131)﴾ **طه**
3) Zarar ve nimet ile
﴿İnsan’a bir zarar dokunduğu vakit bize dua eder; sonra ona bizden bir nimet verdiğimiz vakit: “Ancak o, bir bilgi üzerine bana verildi” der; bilakis o, bir **فتنة**dir; fakat onların çoğu bilmezler(49)﴾ **الزمر** ﴿Ve şüphesiz bizden Müslümanlar var, bizden haktan sapanlar var; artık kim Müslüman olursa, işte onlar bir doğruluğu aradılar (14); ama haktan sapanlar ise, cehenneme odun oldular (15); ve eğer yol üzere dosdoğru olsalardı, elbette onlara bol bir su içirirdik (16); onda onları **لنفتنهم** diye; ve kim Rabbinin zikrinden yüz çevirirse, onu yükselen bir azaba sokar(17)﴾ **الجن**
	﴿Dediler ki: “Seninle ve seninle beraber olanlarla uğursuzlandık.” Dedi ki: “Uğurunuz Allah katındadır; bilakis siz, **تفتنون** olunan bir kavimsiniz”(47)﴾ **النمل**
4) Bazı insanları bazılarına üstün kılma
﴿Ve işte böyle, onların bir kısmını bir kısmıyla **فتنا** ettik ki: “Şunlar mı, aramızdan Allah’ın kendilerine nimet verdiği kimselerdir?” desinler; Allah şükredenleri daha iyi bilen değil midir?(53)﴾ **الأنعام** ﴿Ve senden önce gönderdiğimiz peygamberlerden hiçbirini göndermedik ki, mutlaka onlar yemek yerler ve çarşılarda yürürlerdi; ve bazınızı bazınıza bir **فتنة** kıldık: sabredecek misiniz? Rabbin görendir(20)﴾ **الفرقان**
5) Eziyet ve zarar ile: imana sebatın imtihanı
Şiddet ile ﴿İnsanlar, “İman ettik” demeleriyle bırakılacaklarını ve onların **يفتنون** olunmayacaklarını mı sandılar?(2)﴾ **العنكبوت** ﴿Yoksa, siz bırakılacağınızı mı sandınız; hâlbuki Allah, içinizden cihad edenleri bilmemiş ve Allah’tan, Resulünden ve müminlerden başka bir sırdaş edinmemiş olanları (bilmemiştir); Allah yaptıklarınızdan haberdardır(16)﴾ **التوبة**
 	﴿Andolsun, onlardan öncekileri de **فتنا** ettik; elbette Allah, doğru söyleyenleri bilecek ve elbette yalancıları bilecektir(3)﴾ **العنكبوت** ﴿Ve andolsun, onlardan önce Firavun kavmini **فتنا** ettik; ve onlara kerim bir resul geldi(17)﴾ **الدخان**
 	﴿Görmüyorlar mı ki, her yıl bir kere yahut iki kere **يفتنون** olunuyorlar; sonra ne tevbe ediyorlar ne de onlar öğüt alıyorlar(126)﴾ **التوبة**
Korku ile ﴿Hani kız kardeşin yürüyordu da: “Size onu kefil olacak birini göstereyim mi?” diyordu; böylece seni annene geri döndürdük ki gözü aydın olsun ve üzülmesin; ve bir can öldürdün de seni gamdan kurtardık; ve seni **فتناك فتونا**; sonra Medyen halkı içinde yıllar kaldın; sonra bir takdir üzere geldin, ey Musa(40)﴾ **طه**
Firavun ﴿Musa’ya, kavminden ancak bir zürriyet iman etti; Firavun’dan ve onların ileri gelenlerinden, kendilerini **يفتنهم** diye korkarak; ve şüphesiz Firavun, yeryüzünde gerçekten üstünlük taslayandı ve şüphesiz o, elbette müsriflerdendi(83)﴾ **يونس**
Kâfir olanlar ﴿Yeryüzünde vurduğunuz vakit, eğer kâfir olanların sizi **يفتنكم** diye korkarsanız, namazdan kısaltmanızda üzerinize bir günah yoktur; şüphesiz kâfirler sizin için apaçık bir düşmandırlar(101)﴾ **النساء**
Azap ile ﴿Şüphesiz, mümin erkekleri ve mümin kadınları **فتنوا** edenler, sonra tevbe etmeyenler: onlar için cehennem azabı vardır ve onlar için yakıcı azap vardır(10)﴾ **البروج**
Azap ile  	﴿Ve onları bulduğunuz yerde öldürün; ve sizi çıkardıkları yerden onları çıkarın; ve **الفتنة** öldürmeden daha şiddetlidir; ve Mescid-i Haram yanında, onlar orada sizinle savaşıncaya kadar onlarla savaşmayın; eğer sizinle savaşırlarsa, onları öldürün; işte kâfirlerin cezası böyledir(191)﴾ **البقرة** ﴿Sana haram ayı, onda savaşmayı sorarlar; de ki: “Onda savaş büyüktür; ve Allah yolundan alıkoyma, O’nu inkâr, Mescid-i Haram ve onun ehlini ondan çıkarma Allah katında daha büyüktür; ve **الفتنة** öldürmeden daha büyüktür.” Ve güç yetirirlerse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşmayı sürdürürler; ve sizden kim dininden döner de kâfir olarak ölürse, işte onların amelleri dünyada ve ahirette boşa gitmiştir; ve işte onlar ateş ehlidir, onlar onda ebedî kalıcılardır(217)﴾ **البقرة**
2 - Allah’tan **الفتنة** için ayetler
Sarsıntı ﴿Musa, kavminden yetmiş adamı bizim belirlediğimiz vakit için seçti; onları sarsıntı yakalayınca dedi ki: “Rabbim, dileseydin onları daha önce ve beni helak ederdin; içimizden sefihlerin yaptıkları sebebiyle bizi helak mi ediyorsun? O, ancak senin **فتنتك**tir; onunla dilediğini saptırırsın ve dilediğini hidayete erdirirsin; sen bizim velîmizsin; artık bizi bağışla ve bize merhamet et; sen bağışlayanların en hayırlısısın”(155)﴾ **الأعراف**
Dişi deve ﴿Şüphesiz biz, dişi deveyi onlara bir **فتنة** olarak gönderenleriz; artık onları gözetle ve sabret(27)﴾ **القمر**
Süleyman’ın kürsüsü üzerindeki ceset ﴿Andolsun, Süleyman’ı **فتنا** ettik; ve onun kürsüsü üzerine bir ceset bıraktık; sonra o, yöneldi(34)﴾ **ص**
Davud’a hasım ﴿Dedi ki: “Andolsun, koyununu kendi koyunlarına katmak istemesiyle sana zulmetti; ve şüphesiz ortakların çoğu, birbirlerine azgınlık ederler; ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesna; ve onlar ne kadar azdır.” Ve Davud, ancak onu **فتناه** ettiğimizi zannetti; derhal Rabbinden bağışlanma diledi, rükû ederek yere kapandı ve yöneldi(24)﴾ **ص**
3 - Saptırma ile
1) Ateşin meleklerinin sayısı
 ﴿Ve biz ateşin sahiplerini ancak melekler kıldık; ve onların sayısını da ancak kâfir olanlar için bir **فتنة** kıldık; kendilerine kitap verilenler yakînen bilsinler diye; ve iman edenler iman bakımından artsın diye; ve kendilerine kitap verilenler ve müminler şüphe etmesin diye; ve kalplerinde hastalık olanlar ve kâfirler: “Allah bu misalle ne murad etti?” desinler diye; işte böyle Allah dilediğini saptırır ve dilediğini hidayete erdirir; Rabbinin ordularını O’ndan başkası bilmez; ve o, ancak insanlar için bir öğüttür(31)﴾ **المدثر**
 	﴿Ey resul, ağızlarıyla “İman ettik” deyip kalpleri iman etmemiş olanlardan küfürde yarışanlar ve Yahudilerden olup yalana kulak verenler, sana gelmemiş başka bir kavme kulak verenler seni üzmesin; kelimeyi yerlerinden sonra tahrif ederler; derler ki: “Eğer size bu verilirse onu alın; eğer size verilmezse sakının.” Ve Allah kimin **فتنته**sini isterse, sen onun için Allah’tan hiçbir şeye malik olamazsın; işte onlar, Allah’ın kalplerini temizlemeyi istemediği kimselerdir; onlar için dünyada bir rezillik vardır ve onlar için ahirette büyük bir azap vardır(41)﴾ **المائدة**
2 ) Şeytanın attığı şey **فتنة**
﴿Ey Âdem oğulları, şeytan sizi **يفتننكم** etmesin; nitekim anne-babanızı cennetten çıkardı; onların elbiselerini onlardan çekip çıkarıyordu ki onlara avret yerlerini göstersin; şüphesiz o ve kabilesi, onları görmediğiniz yerden sizi görür; şüphesiz biz şeytanları, iman etmeyenler için veliler kıldık(27)﴾ **الأعراف** ﴿Ve Süleyman’ın mülkü üzerine şeytanların okuduğu şeye uydular; Süleyman küfretmedi, fakat şeytanlar küfrettiler; insanlara sihri ve Babil’deki iki meleğe, Harut ve Marut’a indirileni öğretiyorlardı; hâlbuki o ikisi, “Biz ancak bir **فتنة**yiz, sakın küfretme” demedikçe hiç kimseye öğretmezlerdi; böylece onlardan, kişi ile eşinin arasını ayıracak şeyi öğrenirler; ve Allah’ın izni olmaksızın onunla hiç kimseye zarar verici değillerdir; ve kendilerine zarar vereni, fayda vermeyeni öğrenirler; andolsun, onu satın alan kimse için ahirette hiçbir nasip olmadığını bildiler; ve kendileriyle nefislerini sattıkları şey ne kötüdür; keşke bilselerdi(102)﴾ **البقرة** ﴿Şeytanın attığı şeyi, kalplerinde hastalık olanlar ve kalpleri katılaşmış olanlar için bir **فتنة** kılmak için; ve şüphesiz zalimler uzak bir ayrılık içindedirler(53)﴾ **الحج**
3 ) Saptıranların saptırması ile
Samirî ﴿Dedi ki: “Şüphesiz biz, senden sonra kavmini **فتنا** ettik; ve Samirî onları saptırdı”(85)﴾ **طه** ﴿Ve andolsun, Harun onlara daha önce dedi ki: “Ey kavmim, ancak onunla **فتنتم** olundunuz; ve şüphesiz Rabbiniz Rahman’dır; artık bana uyun ve emrime itaat edin”(90)﴾ **طه**
Ehl-i kitap ﴿Ve aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet; ve onların hevalarına uyma; ve Allah’ın sana indirdiğinin bir kısmından seni **يفتنوك** etmelerinden sakın; eğer yüz çevirirlerse bil ki, Allah ancak onları günahlarının bir kısmıyla musibete uğratmayı ister; ve şüphesiz insanların çoğu elbette fasıktırlar(49)﴾ **المائدة** ﴿Ve andolsun, sana vahyettiğimizden seni **ليفتنونك** edeceklerdi ki, onun başkasını bize karşı uydurasın; ve o vakit elbette seni dost edinirlerdi(73)﴾ **الإسراء**
Müminlerin, mümin olmayanlar için **فتنة** olması ﴿Böylece dediler ki: “Allah’a tevekkül ettik; Rabbimiz, bizi zalim kavim için bir **فتنة** kılma”(85)﴾ **يونس** ﴿Rabbimiz, bizi kâfir olanlar için bir **فتنة** kılma; ve bizi bağışla, Rabbimiz; şüphesiz sen, azizsin, hakîmsin(5)﴾ **الممتحنة**
Saptıranların hevaları ﴿Ve aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet; ve onların hevalarına uyma; ve Allah’ın sana indirdiğinin bir kısmından seni **يفتنوك** etmelerinden sakın; eğer yüz çevirirlerse bil ki, Allah ancak onları günahlarının bir kısmıyla musibete uğratmayı ister; ve şüphesiz insanların çoğu elbette fasıktırlar(49)﴾ **المائدة** ﴿Ve andolsun, sana vahyettiğimizden seni **ليفتنونك** edeceklerdi ki, onun başkasını bize karşı uydurasın; ve o vakit elbette seni dost edinirlerdi(73)﴾ **الإسراء**

4) Resullerin rüyasının te’viliyle
﴿Ve hani sana demiştik: Şüphesiz Rabbin insanları kuşatmıştır. Ve sana gösterdiğimiz **الرؤيا**yı ancak insanlar için bir **فتنة** kıldık; ve Kur’an’daki lânetlenmiş ağacı da. Ve onları korkutuyoruz; fakat bu, onlara ancak büyük bir azgınlık artırıyor (60)﴾ الإسراء
4 - **النفاق** ile
﴿Resulün duasını aranızda, bazınızın bazınıza duası gibi kılmayın. Allah, sizden gizlice sıvışıp gidenleri elbette bilir. O hâlde, onun emrinden ayrılanlar sakınsın: Kendilerine bir **فتنة** isabet etmesinden yahut kendilerine elem verici bir azabın isabet etmesinden (63)﴾ النور ﴿Ve öyle bir **فتنة**den sakının ki, sizden zulmedenlere özellikle isabet etmekle kalmaz; ve bilin ki Allah şiddetli azap sahibidir (25)﴾ الأنفال
 	﴿Başkalarını bulacaksınız: Sizden emin olmak isterler ve kavimlerinden emin olmak isterler; her ne zaman **الفتنة**ye döndürülürlerse, onun içine tersyüz edilip atılırlar. Şayet sizden uzak durmazlar, size barışı bırakmazlar ve ellerini çekmezlerse, onları yakalayın ve onları bulduğunuz yerde öldürün; işte onlar: Onların aleyhine size apaçık bir yetki kıldık (91)﴾ النساء ﴿Küfredenler: Bazısı bazısının velileridir; eğer bunu yapmazsanız, yeryüzünde bir **فتنة** ve büyük bir fesat olur (73)﴾ الأنفال
 	﴿Eğer içinizde çıkmış olsalardı, size ancak bozgunculuk artırırlardı; ve aranıza sokulup koşarlardı, size **الفتنة**yi isterlerdi. Ve içinizde onlara kulak verenler vardır. Allah zalimleri bilendir (47)﴾ التوبة ﴿Andolsun, daha önce de **الفتنة**yi istemişlerdi; ve sana işleri altüst etmişlerdi; nihayet hak geldi ve Allah’ın emri ortaya çıktı; hâlbuki onlar hoşlanmıyorlardı (48)﴾ التوبة
 	﴿O, sana Kitab’ı indiren O’dur; ondan muhkem âyetler vardır: Onlar Kitab’ın anasıdır; ve diğerleri müteşabihtir. Kalplerinde eğrilik olanlara gelince: Ondan müteşabih olanın peşine düşerler; **الفتنة**yi istemek ve onun te’vilini istemek için. Onun te’vilini Allah’tan başkası bilmez. İlimde kökleşmiş olanlar derler ki: Ona iman ettik; hepsi Rabbimiz katındandır. Ancak akıl sahipleri öğüt alır (7)﴾ آل عمران
 	﴿Onlardan kimi der ki: Bana izin ver ve beni **تفتني** kılma. Dikkat edin: **الفتنة**ye düşmüşlerdir. Ve şüphesiz cehennem kâfirleri kuşatıcıdır (49)﴾ التوبة ﴿Onlara seslenirler: Biz sizinle beraber değil miydik? Derler ki: Evet; fakat siz kendinizi **فتنتم** ettiniz; ve gözetlediniz; ve şüpheye düştünüz; ve kuruntular sizi aldattı; nihayet Allah’ın emri geldi; ve aldatıcı sizi Allah ile aldattı (14)﴾ الحديد
 	﴿Eğer onların üzerine, çevrelerinden girilseydi; sonra kendilerinden **الفتنة** istenseydi, onu elbette verirlerdi; ve onunla ancak az bir süre oyalanırlardı (14)﴾ الأحزاب ﴿Ve sandılar ki bir **فتنة** olmayacak; derken kör oldular ve sağır oldular; sonra Allah onların tevbesini kabul etti; sonra onların çoğu yine kör oldu ve sağır oldu. Allah yaptıklarını görendir (71)﴾ المائدة
5 - Allah’ın va’dini geciktirmekle
﴿Eğer yüz çevirirlerse de ki: Sizi eşit bir şekilde haberdar ettim. Ve size va’d olunan şey yakın mı uzak mı, bilmiyorum (109). Şüphesiz O, sözün açığını bilir ve gizlediklerinizi bilir (110). Ve bilmiyorum; belki o, sizin için bir **فتنة**dir ve bir zamana kadar bir faydalanmadır (111)﴾ الأنبياء
**الفتنة**den kaçınmak ve ondan sakınmak
(1) Umumî **الفتنة**yi engellemek için resulün emrine muhalefet etmemek  ﴿Resulün duasını aranızda, bazınızın bazınıza duası gibi kılmayın. Allah, sizden gizlice sıvışıp gidenleri elbette bilir. O hâlde, onun emrinden ayrılanlar sakınsın: Kendilerine bir **فتنة** isabet etmesinden yahut kendilerine elem verici bir azabın isabet etmesinden (63)﴾ النور ﴿Ve öyle bir **فتنة**den sakının ki, sizden zulmedenlere özellikle isabet etmekle kalmaz; ve bilin ki Allah şiddetli azap sahibidir (25)﴾ الأنفال
(2) **الفتنة**yi engellemek için velâyeti birlemek  	﴿Başkalarını bulacaksınız: Sizden emin olmak isterler ve kavimlerinden emin olmak isterler; her ne zaman **الفتنة**ye döndürülürlerse, onun içine tersyüz edilip atılırlar. Şayet sizden uzak durmazlar, size barışı bırakmazlar ve ellerini çekmezlerse, onları yakalayın ve onları bulduğunuz yerde öldürün; işte onlar: Onların aleyhine size apaçık bir yetki kıldık (91)﴾ النساء ﴿Küfredenler: Bazısı bazısının velileridir; eğer bunu yapmazsanız, yeryüzünde bir **فتنة** ve büyük bir fesat olur (73)﴾ الأنفال
(3) **الفتنة**yi isteyen münafıklardan sakınmak  	﴿Eğer içinizde çıkmış olsalardı, size ancak bozgunculuk artırırlardı; ve aranıza sokulup koşarlardı, size **الفتنة**yi isterlerdi. Ve içinizde onlara kulak verenler vardır. Allah zalimleri bilendir (47)﴾ التوبة ﴿Andolsun, daha önce de **الفتنة**yi istemişlerdi; ve sana işleri altüst etmişlerdi; nihayet hak geldi ve Allah’ın emri ortaya çıktı; hâlbuki onlar hoşlanmıyorlardı (48)﴾ التوبة
 	﴿O, sana Kitab’ı indiren O’dur; ondan muhkem âyetler vardır: Onlar Kitab’ın anasıdır; ve diğerleri müteşabihtir. Kalplerinde eğrilik olanlara gelince: Ondan müteşabih olanın peşine düşerler; **الفتنة**yi istemek ve onun te’vilini istemek için. Onun te’vilini Allah’tan başkası bilmez. İlimde kökleşmiş olanlar derler ki: Ona iman ettik; hepsi Rabbimiz katındandır. Ancak akıl sahipleri öğüt alır (7)﴾ آل عمران
 	﴿Onlardan kimi der ki: Bana izin ver ve beni **تفتني** kılma. Dikkat edin: **الفتنة**ye düşmüşlerdir. Ve şüphesiz cehennem kâfirleri kuşatıcıdır (49)﴾ التوبة ﴿Onlara seslenirler: Biz sizinle beraber değil miydik? Derler ki: Evet; fakat siz kendinizi **فتنتم** ettiniz; ve gözetlediniz; ve şüpheye düştünüz; ve kuruntular sizi aldattı; nihayet Allah’ın emri geldi; ve aldatıcı sizi Allah ile aldattı (14)﴾ الحديد
 	﴿Eğer onların üzerine, çevrelerinden girilseydi; sonra kendilerinden **الفتنة** istenseydi, onu elbette verirlerdi; ve onunla ancak az bir süre oyalanırlardı (14)﴾ الأحزاب ﴿Ve sandılar ki bir **فتنة** olmayacak; derken kör oldular ve sağır oldular; sonra Allah onların tevbesini kabul etti; sonra onların çoğu yine kör oldu ve sağır oldu. Allah yaptıklarını görendir (71)﴾ المائدة
(4) Ehl-i kitaptan sakınmak	﴿Aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet; ve onların hevalarına uyma; ve onlardan sakın: Seni, Allah’ın sana indirdiğinin bir kısmından **يفتنوك** etmelerinden. Eğer yüz çevirirlerse, bil ki Allah ancak onları günahlarının bir kısmıyla musibete uğratmak ister. Ve şüphesiz insanların çoğu elbette fasıktır (49)﴾ المائدة ﴿Neredeyse seni, sana vahyettiğimizden **ليفتنونك** edeceklerdi; bize karşı ondan başkasını uydurasın diye; ve o zaman seni elbette dost edinirlerdi (73)﴾ الإسراء
(5) **التقية** : a - **الفتنة** öldürmeden daha şiddetlidir  	﴿Onları bulduğunuz yerde öldürün; ve sizi çıkardıkları yerden onları çıkarın. **الفتنة** öldürmeden daha şiddetlidir. Mescid-i haram yanında, onlar orada sizinle savaşıncaya kadar onlarla savaşmayın; eğer sizinle savaşırlarsa, onları öldürün; işte bu, kâfirlerin cezasıdır (191)﴾ البقرة ﴿Sana haram ayı, onda savaşmayı sorarlar. De ki: Onda savaş büyük bir iştir; ve Allah’ın yolundan alıkoyma, O’nu inkâr, mescid-i haram ve onun ehlini ondan çıkarma Allah katında daha büyüktür. Ve **الفتنة** öldürmeden daha büyüktür. Güç yetirebilirlerse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşmayı sürdürürler. Sizden kim dininden döner de kâfir olarak ölürse, işte onların amelleri dünyada ve âhirette boşa gitmiştir; ve işte onlar ateş ehlidir; onlar onda ebedî kalıcıdırlar (217)﴾ البقرة
b - Namazı kısaltmak (**تقية**)	﴿Yeryüzünde yol aldığınızda, eğer kâfirlerin sizi **يفتنكم** etmesinden korkarsanız, namazdan kısaltmanızda üzerinize bir günah yoktur. Şüphesiz kâfirler sizin için apaçık bir düşmandır (101)﴾ النساء
c - **المفتونين**in tevbesini kabul etmek  	﴿Sonra şüphesiz Rabbin, **فتنوا** edildikten sonra hicret edenler, sonra cihad edenler ve sabredenler içindir; şüphesiz Rabbin bundan sonra elbette bağışlayıcıdır, merhametlidir (110)﴾ النحل ﴿İnsanlardan kimi der ki: Allah’a iman ettik; fakat Allah uğrunda eziyet edilince, insanların **فتنة**sini Allah’ın azabı gibi kılar. Ve Rabbinden bir yardım gelirse, elbette der ki: Biz sizinle beraberdik. Allah, âlemlerin göğüslerinde olanı daha iyi bilen değil midir? (10)﴾ العنكبوت
(6) **الفتنة**yi engellemek için savaş  	﴿Onlarla savaşın; ta ki bir **فتنة** olmasın ve din Allah için olsun. Eğer vazgeçerlerse, zulmedenlerden başkasına saldırı yoktur (193)﴾ البقرة ﴿Onlarla savaşın; ta ki bir **فتنة** olmasın ve dinin hepsi Allah için olsun. Eğer vazgeçerlerse, şüphesiz Allah yaptıklarını görendir (39)﴾ الأنفال
**الفاتننين**in cezası  ﴿Şüphesiz iman eden erkekleri ve iman eden kadınları **فتنوا** edenler, sonra tevbe etmeyenler için cehennem azabı vardır; ve onlar için yakıcı azap vardır (10)﴾ البروج
Âhirette **الفتنة**
﴿Sonra onların **فتنتهم**i, “Allah’a yemin olsun, Rabbimiz, biz müşrikler değildik” demelerinden başka bir şey olmadı (23)﴾ الأنعام ﴿**فتنتكم**i tadın; işte bu, sizin acele istediğiniz şeydir (14)﴾ الذاريات
	﴿O gün, onlar ateş üzerinde **يفتنون** edilirler (13)﴾الذاريات ﴿Bu mu daha hayırlı bir konaklamadır, yoksa zakkum ağacı mı? (62) Şüphesiz biz onu zalimler için bir **فتنة** kıldık (63)﴾ الصافات
	﴿Artık sen de göreceksin, onlar da görecekler (5): Hanginizin **المفتون** olduğu (6)﴾ القلم
**فاتن** - **فاتنين**
﴿Şüphesiz siz ve taptıklarınız (161), onun aleyhine **بفاتنين** değilsiniz (162); ancak cehenneme giren kimse müstesna (163)﴾ الصافات
**مفتون**

﴿فستبصر ويبصرون (5) بأييكم المفتون(6)﴾ **القلم**

مختار الصحاح
● [**فتن**] **ف ت ن**: **الفِتْنَةُ** sınama ve imtihandır; “**فَتَنَ** altını, kesre ile **يفْتِنه**; **فِتْنَةً** ve ayrıca **مَفْتُونا** (olarak)” denir; onu ateşe soktuğu zaman, kalitesinin ne olduğuna bakmak için. Ve **دينار مَفْتُونٌ**: yani sınanmış. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**إن الذين فَتَنوا المُؤمنين والمُؤمنات**﴾ yani onları yaktılar. Kuyumcuya **الفَتَّانُ** denir; şeytana da böyledir. Hadiste: ﴿**المؤمن أخو المؤمن يسعهما الماء والشجر ويتعاونان على الفَتَّانِ**﴾ — fâ’nın fethasıyla, onun tekil olduğu üzere rivayet edilir; fâ’nın dammasıyla da, onun çoğul olduğu üzere. Halîl dedi ki: **الفَتْنُ** yakmadır. Allah Teâlâ dedi: ﴿**يوم هم على النار يفتنون**﴾. Ve **افْتُتِنَ** adam ve **فٌتِنَ**; o hâlde o **مَفْتُونٌ**dur: kendisine bir fitne isabet ettiği zaman; malı yahut aklı gidince. Ve yine, sınandığı zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿**وفتناك فتونا**﴾. Ve **الفُتُونُ** da **الافْتِتَانُ**dır; geçişli olur ve لازِم olur. Ve kadın onu **فَتَنَتْهُ**: onu şaşırttı. Ve onu **أفْتَنَتْهُ** da (denir). Asma‘î, elif ile “**افتنته**”yi inkâr etti. **الفاتِنُ**: haktan saptırandır. Ferrâ dedi: Hicaz ehli “**بمُفْتِنِين**” der; “**أفتنت**”ten. Allah Teâlâ’nın sözüne gelince: ﴿**بأيكم المفتون**﴾ — bâ zâiddir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: ﴿**وكفى بالله شهيدا**﴾. Ve **المفَتْوُنُ**: **الفتنة**dir; o, **المعقول** ve **المحلوف** gibi bir masdardır. Ve “**أيكم**” mübteda olur, “**المفتون**” onun haberi olur. Mâzinî dedi: “**المفتون**” ibtidâ ile merfûdur; ondan önceki onun haberidir; onların “**بمن مرورك**” ve “**على أيهم نزولك**” demeleri gibi; çünkü birincisi zarf mânâsındadır. Ve onu **فَتَّنَهُ تَفْتِينا**: o hâlde o **مُفَتَّنٌ**dur; yani çokça **مفتون**.

الراغب
**فتن**
- **الفتن**in aslı: altını ateşe sokmaktır; iyiliği kötülüğünden ortaya çıksın diye. Ve insanı ateşe sokmak hakkında kullanıldı. Allah Teâlâ dedi: }**يوم هم على النار يفتنون**﴿[الذاريات/ 13]،﴾**ذوقوا فتنتكم**﴿[الذاريات/14]، yani: azabınız; ve bu, şu söze benzer:﴾**كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب**﴿[النساء/56]، ve şu sözü:﴾**النار يعرضون عليها... **﴿âyet [غافر/46]. Ve bazen, ondan dolayı azabın meydana geldiği şeye isim verirler; böylece onda kullanılır. Şu söz gibi:﴾**ألا في الفتنة سقطوا**﴿[التوبة/49]. Ve bazen sınama hakkında:﴾**وفتناك فتونا**﴿[طه/40]. Ve **الفتنة**yi, **البلاء** gibi kılındı; şu bakımdan ki ikisi de, insanın kendisine sevk edildiği şiddet ve rahatlıkta kullanılır; ve ikisi şiddette daha açık mânâdır ve daha çok kullanımdır. Ve ikisi hakkında dedi:﴾**ونبلوكم بالشر والخير فتنة**{ [الأنبياء/ 35].

Ve şiddet hakkında dedi: }**إنما نحن فتنة**﴿[البقرة/102]،﴾**والفتنة أشد من القتل**﴿[البقرة/191]،﴾**وقالتوهم حتى لا تكون فتنة**﴿[البقرة/193]. Ve dedi:﴾**ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا**﴿[التوبة/49]، yani: “beni belâya uğratma ve bana azap etme” der; ve onlar, bu sözleriyle belâya ve azaba düştüler. Ve dedi:﴾**فما آمن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون وملئهم أن يفتنهم**﴿[يونس/ 83]، yani: onları belâya uğratır ve onlara azap eder. Ve dedi:﴾**واحذرهم أن يفتنوك**﴿[المائدة/49]،﴾**وإن كادوا ليفتنونك**﴿[الإسراء/73]، yani: seni, sana vahyedilenden seni çevirmeleriyle, bir belâ ve şiddete düşürürler. Ve şu sözü:﴾**فتنتم أنفسكم**﴿[الحديد/14]، yani: onu belâya ve azaba düşürdünüz. Ve bunun üzerine şu sözü:﴾**واتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منكم خاصة**﴿[الأنفال/25]. Ve şu sözü:﴾**واعلموا أنما أموالكم وأولادكم فتنة**﴿[التغابن/15]؛ onları burada, insanın onlarla sınanmadan eriştiği şey itibarıyla **فتنة** diye adlandırdı. Ve onları, şu sözünde düşman diye adlandırdı:﴾**إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم**﴿[التغابن/14]؛ onlardan doğan şey itibarıyla. Ve onları, şu sözünde ziynet kıldı:﴾**زين للناس حب الشهوات من النساء والبنين... **﴿âyet [آل عمران/14]؛ insanların, onlarla süslenmelerindeki hâlleri itibarıyla. Ve şu sözü:﴾**آلم أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون**﴿[العنكبوت/1 - 2]، yani: sınanmazlar; böylece kötüsü iyisinden ayrılır; nitekim dedi:﴾**ليميز الله الخبيث من الطيب**﴿[الأنفال/37]. Ve şu sözü:﴾**أو لا يرون أنهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين ثم لا يتوبون ولا هم يذكرون**﴿[التوبة/ 126]؛ şu söze bir işarettir:﴾**ولنبلونكم بشيء من الخوف... **﴿âyet [البقرة/ 155]. Ve bunun üzerine şu sözü:﴾**وحسبوا ألا تكون فتنة**﴿[المائدة/71]. Ve **الفتنة**, Allah Teâlâ’dan olan fiillerden olur; kuldan da olur; **البلية** ve **المصيبة** gibi; ve öldürme, azap ve bunun dışındaki çirkin fiiller gibi. Ne zaman Allah’tan olursa hikmet vechi üzeredir; ne zaman insandan, Allah’ın emri olmaksızın olursa bunun zıddı üzeredir. Bunun için Allah, insanı her yerde fitnenin türleriyle yerer; şu sözü gibi:﴾**والفتنة أشد من القتل**﴿[البقرة/191]،﴾**إن الذين فتنوا المؤمنين**﴿[البروج/10]،﴾**ما أنتم عليه بفاتنين**﴿[الصافات/162]، yani: saptıranlar olarak. Ve şu sözü:﴾**بأيكم المفتون**{ [القلم/6].

Ahfeş dedi: **المفتون**: **الفتنة**dir; senin “**ليس له معقول**” demen gibi. Ve “onun **ميسوره**sunu al, **معسوره**sunu bırak”; böylece takdiri: “**بأيكم الفتون**”dur. Başkası dedi: “**أيكم المفتون**”; ve bâ zâiddir; şu sözü gibi: }**كفى بالله شهيدا**﴿[الفتح/28]. Ve şu sözü:﴾**واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك**{ [المائدة/49]؛ onu (fiili) **عن** ile geçişli kıldı; “**خدعوك**”un geçişli kılınması gibi; mânâsıyla ona işaret ettiği için.

ملخص اللسان:
1. **فتَنَه يَفْتِنُه فَتْناً وفُتُوناً**: **الفِتْنة** mânâsının toplamı, belâya uğratma, imtihan ve sınamadır.
2. **فتَنْتُ** gümüşü ve altını: onları ateşle erittiğim zaman; kötüyü iyiden ayırt etmek için.
3. Ve **الفَتْنُ**: yakmadır; **الفِتْنةُ**: ateşle yakmadır.
4. **الفِتْنة** sınamadır; **الفِتْنة** mihnettir.
5. Ve **الفِتْنة** maldır; **الفِتْنة** evlâtlardır.
6. Ve **الفِتْنة** küfürdür.
7. Ve **الفِتْنةُ**: insanların görüşlerle ihtilâfıdır.
8. Ve denildi: te’vîlde **الفِتْنة** zulümdür.
9. Kadın onu **فتَنَتْه**: onu kendinden geçirdiği ve onu sevdiği zaman.
10. Ve **الفِتْنةُ**: öldürmedir; onu kendinden geçirdiği ve onu sevdiği zaman.
11. Ve **الفِتْنة**: sapıklık ve günahtır.

لسان العرب

● - **فتن**: Ezherî ve başkası: **الفِتْنة** mânâsının toplamı, belâya uğratma ve imtihan ve sınamadır; aslı, “**فتَنْتُ** gümüşü ve altını” sözünden alınmıştır; onları ateşle erittiğin zaman, kötüyü iyiden ayırt etmek için; **الصحاح**’ta: onu ateşe soktuğun zaman, onun ne kadar iyi olduğunu görmek için; ve **دينار مَفْتُون**. Ve **الفَتْنُ**: yakmadır; ve bundan, Aziz ve Celîl olanın sözü: **يومَ هم على النارِ يُفْتَنُونَ**; yani ateşle yakılırlar. Ve kuyumcuya **الفَتَّان** denir; aynı şekilde şeytana da; ve bundan, sanki ateşle yakılmış gibi olan siyah taşlara **الفَتِينُ** denildi; ve “**يومَ همْ على النار يُفْتَنُونَ**” sözü hakkında denildi ki: Allah’a yemin olsun, günahlarıyla ikrar ettirilirler. Ve **وَرِقٌ فَتِينٌ** yani yakılmış gümüş. İbnü’l-A‘râbî: **الفِتْنة** sınamadır; ve **الفِتْنة** mihnettir; ve **الفِتْنة** maldır; ve **الفِتْنة** evlâtlardır; ve **الفِتْنة** küfürdür; ve **الفِتْنةُ** insanların görüşlerle ihtilâfıdır; ve **الفِتْنةُ** ateşle yakmadır; denildi ki: te’vîlde **الفِتْنة** zulümdür. Denir: falan kimse dünya talebiyle **مَفْتُونٌ**dur; onu talepte aşırı gitmiştir. İbn Sîde: **الفِتْنة** tecrübedir. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **إِنا جعلناها فِتْنةً للظالمين**; yani tecrübe; mânâsı: onların **شجرة الزَّقُّوم** ile fitneye düşürülmüş olmaları ve onun (varlığını) yalanlamalarıdır; bu, onların onun cehennemin dibinde çıktığını işittiklerinde “ağaç ateşte yanar; öyleyse ağaç ateşte nasıl biter?” demeleri sebebiyledir; böylece onlar için bir fitne oldu. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **ربَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنةً للقوم الظالمين**; der ki: onları bize karşı üstün kılma ki hayran olsunlar ve kendilerinin bizden daha hayırlı olduklarını sansınlar; burada **الفِتْنة** kâfirlerin küfürleriyle böbürlenmesidir.

Ve denir: adam kadına **فَتَنَ** oldu ve **افْتَتَنَ**; Hicaz ehli der ki: kadın onu **فتَنَتْه**; onu kendinden geçirdiği ve onu sevdiği zaman; Necd ehli der ki: onu **أَفْتَنَتْه**; Hemdânlı A‘şâ dedi de iki lugatla geldi:
لئِنْ فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمْسِ أَفْتَنَتْ
سَعِيداً، فأَمْسَى قد قَلا كلَّ مُسْلِم
İbn Berrî dedi: İbn Cinnî dedi ki bu beyit İbn Kays’ındır denir; Asma‘î dedi: bunu bir **مُخَنَّث**’ten işittik ve sabit değildir; çünkü o **أَفْتَنَ**’i inkâr ederdi; Ebû Zeyd ise onu câiz gördü; ve dedi ki o, Ru’be’nin recezindedir; yani şu sözü:
يُعْرِضْنَ إِعْراضاً لدِينِ المُفْتِنِ
Ve yine onun sözü:
إِني وبعضَ المُفْتِنِينَ داوُدْ،
ويوسُفٌ كادَتْ به المَكايِيدْ
Dedi: Ebû’l-Kâsım ez-Zeccâc, **أَماليه**’sinde senediyle Asma‘î’den nakletti; dedi ki: bize Ömer b. Ebî Zâide haber verdi; dedi ki: bana Ümmü Amr bintü’l-Ehtem haber verdi; dedi ki: biz cariyeler iken, içinde Saîd b. Cübeyr bulunan bir meclisin yanından geçtik; yanımızda def çalıp şarkı söyleyen bir cariye vardı ve diyordu:
لئن فتنتني لهي بالأَمس أَفتنت
سعيداً، فأَمسى قد قَلا كل مسلم
وأَلْقى مَصابيحَ القِراءةِ، واشْترى
وِصالَ الغَواني بالكتابِ المُتَمَّمِ
Saîd dedi ki: “Yalan söylediniz, yalan söylediniz.” Ve **الفِتْنةُ**: senin bir şeye hayran olmandır; onu **فتَنَه**; **يَفْتِنُه** **فَتْناً** ve **فُتُوناً**; o hâlde o **فاتِنٌ**’dir; ve onu **أَفْتَنَه**; Asma‘î ise elif ile olanı reddetti; bunun üzerine Ru’be’nin beytini okudu:
يُعْرِضْنَ إِعْراضاً لدِينِ المُفْتِنِ
fakat beyti urcûzede tanımadı; Asma‘î ayrıca okudu:
لئن فتَنَتْني لَهْيَ بالأَمسِ أَفتنتْ
ona aldırış etmedi; fakat lugat ehli iki lugatı da câiz gördü. Sîbeveyh dedi: onu **فتَنَه**, onda **فِتْنة** kıldı; ve onu **أَفْتَنه**, **الفِتْنة**’yi ona ulaştırdı. Sîbeveyh dedi: “**أَفْتَنْتُه**” dediği zaman, **فُتِنَ**’e temas etmiş olur; “**فتَنْتُه**” dediği zaman ise **فُتِنَ**’e temas etmemiş olur. Ebû Zeyd nakletti: **أُفْتِنَ** adam, faili anılmayan sigayla; yani **فُتِنَ**. Ezherî, İbn Şümeyl’den nakletti: adam **افْتَتَنَ** ve **افْتُتِنَ**; iki lugattır; dedi: bu doğrudur; dedi: “**فتَنْتُه** de o da **فَتَنَ**” ise zayıf bir lugattır. Ebû Zeyd dedi: adam **فُتِنَ**; **يُفْتَنُ** **فُتُوناً**; fuhşu istediği zaman; ve ben onu **فِتْنةً** ve **فُتُوناً** ile **فتَنْته**; Ebû’s-Sefer dedi: onu **أَفْتَنْتُه** **إِفْتاناً**; o hâlde o **مُفْتَنٌ**’dir; ve adam **أُفْتِنَ** ve **فُتِنَ**; o hâlde o **مَفْتُون**’dur; bir fitne ona isabet edip de malı yahut aklı gittiği zaman; aynı şekilde sınandığı zaman da. Allah Teâlâ dedi: **وفتَنَّاك فُتُوناً**. Ve **فتَنَ** ve **افْتَتَنَ**; onu lâzım ve müteaddî kıldı; ve onu **فتَّنْتُه** **تَفْتِيناً**; o hâlde o **مُفَتَّنٌ**’dir; yani pek çok **مَفْتُون**. Ve **الفُتُون** ayrıca: **الافْتِتانُ**; müteaddî olur ve olmaz; bundan, onların “**قلب فاتِنٌ**” sözleri; yani **مُفْتَتِنٌ**; şair dedi:
رَخِيمُ الكلامِ قَطِيعُ القِيا
مِ، أَمْسى فُؤادي بها فاتِنا
Ve **المَفْتُونُ**: **الفِتْنة**; mef‘ûl lafzı üzere masdarın sigasıdır; **المَعْقُول** ve **المَجْلُودِ** gibi. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **فسَتُبْصِرُ ويُبْصِرُونَ بأَيَّكُمُ المَفْتُونُ**; Ebû İshâk dedi: **المَفْتُونِ**’un mânâsı, delilikle fitneye düşürülmüş olandır; Ebû Ubeyde dedi: **الباء**’nın mânâsı atmadır; sanki “**أَيُّكم المَفْتُونُ**” demiş gibi; Ebû İshâk dedi: **الباء**’nın lağv olması câiz değildir; bu da Arapçada câiz değildir; bunda nahivciler için iki söz vardır: birincisi, buradaki **المفْتُونَ**’un **الفُتُونِ** mânâsında olmasıdır; mef‘ûl üzere masdardır; onların “onun için ne **مَعْقُولٌ** ne de **مَعْقُودٌ** bir görüş vardır” demeleri gibi; ve “falanca için **مَجْلُودٌ** yoktur” yani onun için dayanıklılık yoktur; bunun benzeri **المَيْسُورُ** ve **المَعْسُورُ**; sanki “sizden hanginizde **الفُتون** vardır” demiş gibi; o da deliliktir. İkinci söz: **فسَتُبْصِر ويُبْصِرُونَ**; iki fırkadan hangisinde **المَجْنونُ** vardır; yani İslâm fırkasında mı yoksa küfür fırkasında mı; **الباء**’yı **في** makamına ikame etti. **الصحاح**’ta: **بأَيِّكم المفتون** sözündeki **الباء** ziyadedir; Allah Teâlâ’nın **قل كفى بالله شهيداً** sözünde ziyade edildiği gibi; dedi: **المَفْتُون** **الفِتْنةُ**’dir; ve o, **المَحْلُوفِ** ve **المَعْقول** gibi bir masdardır; ve **أَيُّكم** mübtedâ olur, **المفتون** onun haberidir; dedi: ve Mâzenî dedi: **المَفتون** mübtedâ ile merfûdur; ondan öncesi ise onun haberidir; onların “kiminle geçişin?” ve “hangilerinin yanında inişin?” sözleri gibi; çünkü birincisi zarf mânâsındadır. İbn Berrî dedi: eğer **الباء** ziyade ise, **المفتون** insan olur, masdar olmaz; eğer **الباء** ziyade olmayan kılınırsa, **المفتون** **الفُتُونِ** mânâsında masdardır. Ve **افْتَتَنَ** şeyde: onda **فُتِن** oldu. Ve kadınlara doğru **فتَنَ**; **فُتُوناً**; ve onlara doğru **فُتِنَ**: onlarla fuhşu istedi. Ve **الفِتْنة**: sapıklık ve günahtır. Ve **الفاتِنُ**: haktan saptırandır. Ve **الفاتِنُ**: şeytandır; çünkü o kulları saptırır; galip bir sıfattır. **قَيْلَة** hadîsinde: “Müslüman, Müslümanın kardeşidir; su ve ağaç ikisine de yeter; ve **الفَتَّانِ** üzerine yardımlaşırlar”; **الفَتَّانُ**: insanları hilesi, aldatması ve günahları süslemesiyle fitneye düşüren şeytandır; adam kardeşini bundan menettiği zaman, şeytana karşı ona yardım etmiş olur.

Dedi ki: **الفَتَّانُ** ayrıca, yolda onların yolculuk arkadaşlığına musallat olan hırsızdır; bu sebeple onlara hırsıza karşı yardımlaşmaları gerekir. **الفَتَّان**’ın çoğulu **فُتَّان**’dır. Hadis, **الفاء**’nın fethasıyla da dammesiyle de rivayet edilir: onu fetha ile rivayet eden kimseye göre o tektir ve o şeytandır; çünkü o, insanları din’den saptırarak fitneye düşürür. Onu damme ile rivayet eden kimseye göre ise o, **فاتِنٍ**’in çoğuludur; yani ikisinden biri, hakk’tan saptırıp onları fitneye düşürenlere karşı ötekine yardım eder. **فَتَّانٌ**, **الفِتْنة**’de mübalağa kalıplarındandır. Ve birinciden (yani tek oluşundan) hadisteki sözü: “Sen **أَفَتَّانٌ** mısın, ey Muâz?”

Zeccâc, müfessirlerden, Aziz ve Celil olanın şu sözü hakkında rivayet etti: **فتَنْتُمْ أَنفُسَكُمْ وتَرَبَّصْتُم**; onu **الفِتْنة** hakkında kullandınız. Ve denildi ki: onu uyuttunuz. Ve Yüce’nin sözü: **وفتَنَّاكَ فُتُوناً**; yani seni bir arıtma ile arıttık. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **ومنهم من يقول ائْذَنْ لي ولا تَفْتِنِّي**; yani çıkışla ilgili bana emretmen sebebiyle beni günaha sokma; bu bana kolaylaştırılmış değildir de günaha girerim. Zeccâc dedi ki: ve denildi ki: münafıklar Tebûk gazvesinde Müslümanlarla alay ettiler de “Sarıların kızlarını istiyorlar” dediler; bunun üzerine “**لا تَفْتِنِّي**” dedi; yani sarıların kızlarıyla beni fitneye düşürme. Böylece Allah, Subhânehu ve Teâlâ, onların **الفِتْنة**’ye, yani günaha, düşmüş olduklarını bildirdi.

Ve **فتَنَ** adamı; yani onu, üzerinde bulunduğu şeyden uzaklaştırdı; bundan da Aziz ve Celil olanın sözü: **وإِن كادوا ليَفتِنونك عن الذي أَوْحَيْنا إِليك**; yani seni meylettiriyorlar ve seni uzaklaştırıyorlar. İbnü’l-Enbârî: onların “Falanca kadın falancayı **فتَنَتْ**” sözleri; bazıları dedi ki: manası, onu doğrultudan saptırdı. Ve onların sözünde **الفِتْنة**’nin manası, hakk’tan saptırandır.

Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **ما أَنتم عليه بفاتِنينَ إِلا من هو صالِ الجحِيمِ**: Sa‘leb onu tefsir etti de dedi ki: ateşe girmesi hükme bağlanmış olandan başkasını fitneye düşürmeye güç yetiremezsiniz. Ve **بفاتِنين**’i **بِعَلَى** ile geçişli kıldı; çünkü onda “gücü yetenler” manası vardır; böylece, lafzen söylenmiş olsaydı “gücü yetenler”in geçişli kılındığı şeyle onu geçişli kıldı. Ve denildi ki: **الفِتْنةُ** burada sapıtma (**الإِضلال**)dır; **ما أَنتم عليه بفاتنين** sözünde; “Allah’ın saptırdığı kimseden başkasını saptıranlar değilsiniz” der; yani Allah’ın sapıklıklarında ilmi önceden geçmiş olan ateş ehli dışında saptırmazsınız. Ferrâ dedi ki: Hicaz ehli “**ما أَنتم عليه بفاتِنينَ**” der; Necd ehli ise “**بمُفْتِنينَ**” der; **أَفْتَنْتُ**’den.

Ve **الفِتْنةُ**: delilik (**الجُنون**); **الفُتُون** da böyledir. Ve Yüce’nin sözü: **والفِتْنةُ أَشدُّ من القَتْلِ**; burada **الفِتْنة**’nin manası küfürdür; tefsir ehli böyle dedi. İbn Sîde dedi ki: **الفِتْنةُ** küfürdür. Ve Aziz tenzilde: **وقاتِلُوهم حتى لا تكونَ فِتْنة**.

Ve **الفِتْنةُ**: rezillik (**الفَضِيحة**). Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **ومن يرد الله فِتْنَتَه**; denildi ki: manası onun rezilliğidir; ve denildi ki: onun küfrüdür. Ebû İshâk dedi ki: ve onun, kendisiyle işinin ortaya çıktığı şeyle imtihanı olması da caizdir.

Ve **الفِتْنة**: azap; kâfirlerin, İslâm’ın başında müminlerin zayıflarına iman’dan çevirmek için yaptıkları işkence gibi; Bilâl’in kızgın taşlık üzerine yatırılıp işkence edilmesi gibi; nihayet Ebû Bekir es-Sıddîk, Allah Teâlâ ondan razı olsun, onu kurtardı da onu azat etti.

Ve **الفِتْنةُ**: insanlar arasında vuku bulan savaş. Ve **الفِتْنةُ**: öldürme; bundan da Yüce’nin sözü: **إِن خِفْتم أَن يَفْتِنَكُمُ الذين كفروا**. Dedi ki: Yûnus sûresindeki sözü de böyledir: **على خَوْفٍ من فرعونَ ومَلَئِهِم أَن يَفْتِنَهُم**; yani onları öldürmesi.

Ve Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, sözü: “Ben **الفِتَنَ**’i evlerinizin aralarında görüyorum”; bu, öldürme, savaşlar ve Müslüman fırkaları hizipleştiklerinde aralarında olan ihtilaftır; ve bu, dünya ziynetinden ve şehvetlerinden kendileriyle imtihan edildikleri şeydir; böylece onunla âhiretten ve onun için amelden fitneye düşürülürler.

Ve onun, aleyhisselâm, sözü: “Erkekler üzerine kadınlardan daha zararlı bir **فِتْنة** bırakmadım”; der ki: onlara hayran olup âhiretten ve onun için amelden meşgul olmalarından korkarım.

Ve **الفِتْنةً**: imtihan (**الاختِبارُ**). Ve **فتَنَه يَفْتِنُه**: onu imtihan etti. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **أَوَلا يَرَوْنَ أَنهم يُفْتَنُونَ في كل عام مرة أَو مرتين**: denildi ki: manası, cihada çağrılmakla imtihan edilirler. Ve denildi ki: azabın ve hoş olmayan şeyin indirilmesiyle fitneye düşürülürler.

Ve **الفَتْنُ**: ateşle yakma (**الإِحرَاق بالنار**). Şeyi ateşte **يَفْتِنُه**: onu yaktı.

Ve **الفَتِينُ** yerden: tamamı siyah taşlarla giydirilmiş olan **الحَرَّةُ**; sanki yakılmış gibidir. Çoğulu **فُتُنٌ**’dür. Şemmer dedi ki: ateşin, halinden değiştirdiği her şey **مَفْتُون**’dur. Ve siyah cariyeye **مَفْتونة** denir; çünkü o, siyahlıkta **الحَرَّةِ** gibidir; sanki yakılmıştır. Ebû Kays İbnü’l-Eslet dedi ki:
غِراسٌ كالفَتائِنِ مُعْرَضاتٌ،
على آبارِها، أَبداً عُطُونُ

Ve sanki **الفَتائن**’in tekili **فَتينة**’dir. Ve bazıları dedi ki: tekili **فَتِينة**’dir; çoğulu **فَتِين**’dir. Kumeyt dedi ki:
ظَعَائِنُ من بني الحُلاَّفِ، تَأْوي
إِلى خُرْسٍ نَواطِقَ، كالفَتِينا

(* “**من الحلاف**” sözü, asılda bu ضبط ile böyledir; تهذيب’in bir nüshasında **الحاء**’nın fethasıyla ضبط edilmiştir).

Böylece **الهاء**’yı hazfetti ve **النون**’u mansûb bıraktı. Ve bazıları onu şöyle rivayet etti: **كالفِتِىنَا**. Ve denilir: **الفِتِينَ**’in tekili **فِتْنَةٌ**’dir; **عِزَةٍ** ve **عِزِينَ** gibi. İbn Berrî nakletti: رفع’ta **فِتُونَ** denir; نصب ve جر’de **فِتِين** denir; ve Kumeyt’in beytini okudu.

Ve **الفِتْنَةُ**: yakma (**الإِحْراقُ**). Ve **فَتَنْتُ** ekmeği ateşte: onu yaktığım zaman.

Ve **فِتْنَةُ الصَّدْرِ**: vesvese (**الوَسْواسُ**). Ve **فِتْنة المَحْيا**: yoldan sapmasıdır. Ve **فِتْنَةُ المَمات**: kabirde sorgulanmasıdır.

Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **إِنَّ الذين فَتَنُوا المؤْمنين والمؤْمناتِ ثم لم يتوبوا**; yani onları, iman’dan çevirmek için, müminleri içine attıkları **الأُخْدُود**’daki tutuşturulmuş ateşle yaktılar.

Ve Hasan’ın hadisinde: **إِنَّ الذين فتنوا المؤْمنين والمؤْمِنات**; dedi ki: onları ateşle **فَتَنُوهم**; yani onları imtihan ettiler ve onlara azap ettiler. Allah Teâlâ, mümin kullarını **بالَّلأْواءِ** ile imtihan etmeyi, sabırlarını denemek ve onlara sevap vermek için; yahut onları imtihan ettiği şeye karşı sızlanmalarını (denemek) ve onlara karşılık vermek için kılmıştır; onların karşılığı **فِتْنةٌ**’dir.

Allah Teâlâ dedi ki: **أَلم، أَحَسِبَ الناسُ أَن يُتْرَكُوا أَن يقولوا آمنَّا وهم لا يُفْتَنُونَ**; tefsirde geldi: yani kendilerinde ve mallarında belaya uğratılmazlar; böylece belaya sabırla, doğru iman sahibi başkasından bilinir. Ve denildi ki: yani imanlarının hakikatinin kendisiyle açığa çıktığı şeyle imtihan edilmezler. Ve Yüce’nin sözü de böyledir: **ولقد فَتَنَّا الذين من قبلهم**; yani imtihan ettik ve belaya uğrattık.

Ve Yüce’nin, iki melek Hârût ve Mârût’tan haber vererek, sözü: **إِنما نحن فِتْنَةٌ فلا تَكْفُر**; manası: biz ancak sizin için bir imtihan ve sınamayız.

Ve hadiste: Mümin **مُفَتَّناً** olarak yaratılmıştır; yani **مُمْتَحَناً** (imtihan edilmiş)tir: Allah onu günahla imtihan eder, sonra tevbe eder, sonra döner, sonra tevbe eder; **فَتَنْتُه** “onu imtihan ettim” dediğim zamandandır. Ve ikisi hakkında **أَفْتَنْتُه** de denir; yani “onu imtihan ettim” de; ve bu azdır. İbnü’l-Esîr dedi: Onun kullanımı, onu hoş olmayan şeye çıkaran **الاخْتِبَار** hakkında çoğalmıştır; sonra çoğaldı, nihayet günah, küfür, savaş, yakma, giderme ve bir şeyden çevirme anlamında kullanıldı.

Ve kabrin **فَتَّانَا**’sı: **مُنْكَرٌ** ve **نَكِيرٌ**’dir. Ve küsûf hadîsinde: “Şüphesiz siz kabirlerde **تُفْتَنُونَ**”; **مُنْكَر** ve **نَكِير**’in sorgulamasını kasteder; **الفتنةِ** “imtihan”dır. Ve kabir fitnesinden, Deccâl fitnesinden, hayat ve ölüm fitnesinden ve bunun dışındakilerden ona sığınması çoğalmıştır.

Ve hadiste: “Artık benimle **تُفْتَنونَ** ve benden **تُسْأَلونَ**”; yani kabirlerinizde benimle imtihan edilirsiniz ve nübüvvetimle imanınız tanınır.

Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Fitnelerden sığınan bir adamı işittiği, bunun üzerine dediği: “Rabbinden sana ehil ve mal rızıklandırmamasını mı istiyorsun?” Aziz ve celîl olanın sözünü te’vil etti: “Sizin mallarınız ve evlatlarınız ancak bir **فِتْنَة**’dir”; savaş ve ihtilaf fitnelerini kastetmedi.

Ve ikisi **فَتْنَانِ**’dır; yani iki tür ve iki renktir; Nâbiğa Benî Ca‘de dedi ki:

هما فَتْنَانِ مَقْضِيٌّ عليه
لِسَاعَتِه، فآذَنَ بالوَداعِ

Tekil: **فَتْنٌ**. Ebû Amr eş-Şeybânî, Ömer b. Ahmer el-Bâhilî’nin sözünü rivayet etti:

إِمّا على نَفْسِي وإِما لها،
والعَيْشُ فِتْنَان: فَحُلْوٌ ومُرّ

Ebû Amr dedi: **الفِتْنُ** “nâhiye”dir; başkası onu **فَتْنانِ** diye rivayet etti, fâ’nın fethiyle; yani iki hâl ve **فَنَّانِ**. Bunu Ebû Saîd söyledi. Dedi ki: Bazıları onu **فَنَّانِ** diye rivayet etti; yani iki tür.

Ve **الفِتانُ**, fâ’nın kesriyle: semerden, deriden olan, rahle için bir örtüdür; Lebîd dedi ki:

فثَنَيْت كَفِّي والفِتانَ ونُمْرُقي،
ومَكانُهنَّ الكُورُ والنِّسْعانِ

Çoğulu **فُتُنٌ**’dür.

مقايîsü’l-luğa:
(**فتن**) **الفاء** ve **التاء** ve **النون**, sağlam bir asıldır; bir ibtilâ ve imtihan etmeye delâlet eder. Bundan **الفِتْنة** (vardır). Denir: **فتَنْتُ أفتِنُ فَتْناً**. Ve **وفَتَنْتُ الذّهبَ بالنّار**: onu imtihan ettiğin zaman. Ve o, **مفتونٌ** ve **فَتِين**’dir. Ve **الفَتَّان**: şeytandır. Ve denir: **فتنه** ve **أفْتَنَه**. **الأصمعيُّ** **أفتنَ**’i inkâr etti. Ve **أفتِن** hakkında inşâd ettiler:
لَئِنْ **أفتنَتْني** لَهْيَ بالأمسِ **أفْتَنَت** *** سعيداً فأضْحَى قد قَلى كلَّ مسلمِ([13])
Ve denir: **قلبٌ فاتن**; yani **مفتون**. Dedi ki:
رخِيمُ الكلامِ قَطِيع القيامِ  *** أضْحَى فؤادِي به فاتِنا([14])
**الخليل** dedi: **الفَتْن**: yakmadır. Ve **شيءٌ فتين**: yani yakılmış. Ve **الحَرَّة** için denir: **فَتين**; sanki taşları yakılmış gibidir.
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الفِتَان**: eyerin derisi. Ve onların sözü: * **العيش فَِتْنان**([15]) ; yani iki renk. Ve bu, kıyasa hamledilebilir; çünkü o, şöyle der:
* والعيش فَِتْنان فحلوٌ ومُرّْ([16]) *
Ve Âdemoğlu, ikisinin her biriyle imtihan edilebilir.

القاموس المحيط:
**الفَتْنُ**, fetha ile: **الفَنُّ** ve **الخَالُ**; ve ondan: **العَيْشُ فَتْنانِ**, yani iki renk: tatlı ve acı; ve yakmadır,
ve ondan: " **على النَّارِ يُفْتَنُون** " . Ve **الفِتْنَةُ**, kesra ile: **الخِبْرَةُ**, **المفْتُونِ** gibi; ve ondan: " **بأَيِّكُمُ المَفْتُونُ** " ; ve senin bir şeye hayranlığındır; ve **فَتَنَه يَفْتِنُه فَتْناً وفُتوناً** ve **أفْتَنَه**; ve sapmadır, ve günahtır, ve küfürdür, ve rezilliktir, ve azaptır, ve altın ile gümüşü eritmedir, ve saptırmadır, ve deliliktir, ve mihnettir, ve maldır, ve evlâttır, ve insanların görüşlerde ihtilâfıdır. Ve **فَتَنَه يَفْتِنُهُ**: onu **الفِتْنَة**’ye düşürdü; **فَتَّنَه** ve **أفْتَنَه** gibi; artık o **مُفْتَنٌ** ve **مَفْتُونٌ**’dur. Ve ona düştü; lâzım ve müteaddîdir; **افْتَتَنَ** gibi; ve kadınlara doğru **فُتوناً**; ve **فُتِنَ** (damme ile) onlara: onlarla fuhşu istedi. Ve **كأَميرٍ**: siyah taşlı harra arazisi; çoğulu: **ككُتُبٍ** gibi. Ve **الفَتَّانُ**: hırsız, ve şeytan, **الفاتِن** gibi; ve kuyumcu. Ve **الفَتَّانانِ**: dirhem ve dinar; ve **مُنْكَرٌ** ve **نَكِيرٌ**. Ve **الفَيْتَنُ**, **كحَيْدَرٍ**: marangozdur.
Ve **فاتُونُ**: Firavun’un ekmekçisi; Mûsâ’nın öldürdüğü. Ve **الفَتْنانِ**: sabah ve akşam. Ve **الفِتانُ**, **ككِتابٍ**: eyer için deriden bir örtüdür. Ve **كصاحِبٍ** ve **زُبيرٍ**: iki isimdir. Ve **المَفْتونُ**: delidir.

تاج العروس:
( **الفتن** fetha ile ) fethayı zikretmek müstedrektir; çünkü onun mutlak bırakılmasından anlaşılır. ( **الفن والحال ومنه** ) Amr b. Ahmer el-Bâhilî’nin sözü: اما على نفسي وأمالها * و ( **العيش فتنان** ) فحلو ومر ( yani ) iki tür ve ( iki renk: tatlı ve acı ). Nâbiga Benî Cü‘de dedi: هما فتنان مقضى عليه * لساعته فاذن بالوداع. ( Ve ) **الفتن**: ( yakma ) ateşle; denir: **فتنت النار الرغيف**: onu yaktı. ( Ve ondan ) Aziz ve Celîl olanın sözü: يوم هم ( **على النار يفتنون** ) yani ateşle yakılırlar. Bazıları bu mânâyı asıl kıldı; ve denildi: âyetin mânâsı, günahlarıyla ikrar ettirilirler. ( Ve **الفتنة** kesra ile: **الخبرة** ) ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: انا جعلناها فتنه yani bir tecrübe; ve Aziz ve Celîl olanın sözü: أو لا يرون انهم يفتنون في كل عام مرة أو مرتين; denildi: mânâsı, cihada çağrıyla imtihan edilirler; ve denildi: azabın ve hoş olmayanın indirilmesiyle. ( **كالمفتون** ) masdar, mef‘ûl lafzı üzere sigalanmıştır; **المعقول** ve **المجلود** gibi. ( Ve ondan ) Allah Teâlâ’nın sözü: فستبصرو يبصرون ( **بايكم المفتون** ). **الجوهرى** dedi: **الباء** zâiddir; Allah Teâlâ’nın sözü: قل كفى بالله شهيدا’da zâid kılındığı gibi. Ve **المفتون**: **الفتنة**’dir; ve o, masdardır; **المحلوف** ve **المعقول** gibi. Ve **أيكم** mübtedâ olur, **المفتون** onun haberidir. Dedi: **المازنى** dedi: **المفتون** ibtidâ ile merfûdur; ondan önceki onun haberidir; onların sözü gibi: بمن مرورك ve على أيهم نزولك; çünkü birincisi zarf mânâsındadır. **ابن برى** dedi: eğer **الباء** zâid ise, **المفتون** insandır ve masdar değildir; eğer **الباء** zâid değil kılınırsa, **المفتون** masdardır, **الفتون** mânâsında. ( Ve ) **الفتنة**: ( senin bir şeye hayranlığın ) ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظالمين; yani bizi onların üzerine galip kılma ki hayran olsunlar ve kendilerinin bizden hayırlı olduğunu sansınlar. Ve buradaki **الفتنة**, kâfirlerin küfürleriyle hayranlığıdır. Ve hadiste: ما تركت فتنة أضر على الرجال من النساء; yani onlara hayran olmalarından korkarım da âhiretten ve onun için amelden meşgul olurlar. ( Ve **فتنه يفتنه فتنا وفتونا** ) onu hayran bıraktı. ( Ve **أفتنه** ) yine böyledir; birincisi Hicaz lügatidir, ikincisi Necd lügatidir; bu, lugat ehlinin çoğunun sözüdür. **أعشى همدان** iki lügatle geldi: لئن فتنتنى لهى بالامس أفتنت * سعيدا فامسى قد قلا كل مسلم. **ابن برى** dedi: **ابن جنى** dedi: bu beyit **ابن قيس**’indir denir. Ve **الاصمعي** dedi: bunu bir muhannes’ten işittik ve sabit değildir; çünkü o, **أفتن**’i inkâr ederdi. **أبو زيد** onu câiz gördü ve dedi: o, **رؤبة**’nin recezindedir; yani onun sözü: * يعرضن اعراضا الدين المفتن * ve onun sözü de: انى وبعض المفتنين داود * ويوسف كادت به المكاييد. Dedi: **الزجاجي** **أماليه**’sinde isnadıyla **الصمعى**’den hikâye etti; dedi: bize **عمر بن أبى زائدة** haber verdi; dedi: bana **أم عمرو بنت الاهتم** haber verdi; dedi: biz, câriyeler iken, içinde **سعيد بن جبير** bulunan bir meclisten geçtik; yanımızda def ile şarkı söyleyen bir câriye vardı ve şöyle diyordu: لئن فتنتنى لهى بالامس أفتنت * سعيدا فامسى قد قلا كل مسلم وألقى مصابيح القراءة واشترى * وصال الغوانى بالكتاب المتمم. Bunun üzerine **سعيد** dedi: كذبتن كذبتن. ( Ve ) **الفتنة**: ( sapma ) ve ( **الفتنة**: günah ) ve mâsiyet; ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ألا في الفتنة سقطوا; yani günah. ( Ve ) **الفتنة**: ( küfür ) ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: والفتنة أشد من القتل; ve yine Allah Teâlâ’nın sözü: ان خفتم أن يفتنكم الذين كفرو; yahut Allah Teâlâ’nın sözü: على خوف من فرعون وملئهم ان يفتنهم. ( Ve ) **الفتنة**: ( rezillik ) ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ومن يرد الله فتنته; yani onun rezilliği; ve denildi: onun küfrü. **أبو اسحق** dedi: onun işi ortaya çıkaran şeyle seçilmesi de câizdir. ( Ve ) **الفتنة**: ( azap ) meselâ kâfirlerin, İslâm’ın başında müminleri iki kat azaplandırması; onları imandan çevirmek için. Ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ألا في الفتنة سقطوا; yani azap ve belâ içinde. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ذوقوا فتنتكم; yani azabınızı. ( Ve ) **الازهرى** ve başkaları dedi: **الفتنة** mânâsının toplamı ibtilâ, imtihan ve ihtiyardır. Ve aslı, **الفتن**’den alınmıştır; o da ( altın ve gümüşü eritmek )tir; kötü olanı iyi olandan ayırt etmek için. Ve **الصحاح**’ta: onun kalitesinin ne olduğuna bakmak için. **الراغب** artırdı: sonra, insanı ateşe ve azaba sokmada kullanıldı; ve bazen ondan hâsıl olan azaba **فتنة** denir; onda kullanılır; ve bazen imtihanda; نحو: وفتناك فتونا. ( Ve ) **الفتنة**: ( saptırma ) meselâ Allah Teâlâ’nın sözü: ما أنتم عليه بقاتنين; yani saptırıcılar değilsiniz; ancak Allah Teâlâ’nın saptırdığı kimseyi; yani siz, ancak Allah Teâlâ’nın ilmiyle sapıklığı önceden geçmiş olan cehennem ehlini saptırırsınız. **الفراء** dedi: Hicaz ehli **بفاتنين** der; Necd ehli **بمفتنين** der; **أفتنت**’ten. ( Ve ) **الفتنة**: ( delilik ) **الفتون** gibi. ( Ve ) **الفتنة**: ( mihnet ) **ابن الاعرابي**’den. Ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: وهم لا يفتنون; yani imanlarının hakikatini açıklayan şeyle imtihan edilmezler. Ve hadiste: فبى تفتنون; yani sorulursunuz; yani kabirlerinizde imtihan edilirsiniz; ve imanınız, nübüvvetim için ikrar edilir. ( Ve ) **الفتنة**: ( mal ) ve ( **الفتنة**: evlât ) bunu Allah Teâlâ’nın sözü: واعلموا انما أموالكم وأولادكم فتنة’den aldı; burada onları **فتنة** diye adlandırdı; onlarla insana erişen imtihan itibarıyla. Ve onları, Allah Teâlâ’nın sözü: ان من أزواجكم أولادكم عدوا لكم’de düşman diye adlandırdı; onlardan doğan şey itibarıyla. Ve onları, Allah Teâlâ’nın sözü: زين لناس حب الشهوات الاية’de ziynet kıldı; insanların onlarla süslenmesindeki hâlleri itibarıyla. **الراغب** dedi: ve Ömer’in hadîsinde: bir adamın fitnelerden Allah’a sığındığını işitti; dedi: Rabbin’den sana aile ve mal vermemesini mi istiyorsun? zikredilen âyeti te’vil etti; ve muradı, savaş ve ihtilâf fitneleri değildi. ( Ve ) **الفتنة**: ( insanların görüşlerde ihtilâfı ) **ابن الاعرابي**’den. Ve Peygamber’in (Allah Teâlâ ona salât etsin) sözü: انى أرى الفتن خلال بيوتكم; Müslüman fırkaları hizipleştiklerinde aralarında olacak öldürme, savaşlar ve ihtilâftır; ve dünya ziynetinden ve şehvetlerinden kendileriyle belâlandıkları şeydir; bununla âhiretten ve onun için amelden fitneye düşürülürler. **الراغب** dedi: ve **الفتنة** belâ gibi kılındı; ikisinin de, insana şiddet ve rahatlık olarak sevk edilen şeyde kullanılması bakımından; ve ikisi, şiddette mânâca daha zâhirdir. Allah Teâlâ demiştir: ونبلونكم بالشر والخير فتنة. Ve şiddette: وما يعلمان من أحد حتى يقولا انما نحن فتنة فلا تكفر. Sonra dedi: ve **الفتنة**, Allah Aziz ve Celîl’den ve kuldan olan fiillerdendir; belâ, mâsiyet, öldürme, azap ve bunun dışındaki çirkin fiiller gibi. Ne zaman Allah Teâlâ’dan olursa hikmet vechi üzeredir; ne zaman insandan, Allah Teâlâ’nın emri olmaksızın olursa bunun zıddı üzeredir. ( Ve **فتنه يفتنه** ) **فتنا**: ( onu **الفتنة**’ye düşürdü ). Ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: وان كادو اليفتنونك عن الذى أوحينا اليك; yani sana vahyettiğimizden seni çevirmelerinde seni belâ ve şiddete düşürürler. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: فتنتم أنفسكم; yani onu belâ ve azaba düşürdünüz. ( **كفتنه** ) teşdîd ile. ( Ve **أفتنه** ) sonuncusu **أبى السفر**’den; azdır; bilakis **الاصمعي** onu inkâr etti ( şairin sözünden kendisine inşâd edilene aldırmayarak ). ( Artık o **مفتن** ) **كمعظم** ve **مكرم** gibi. ( Ve **مفتون** ). Ve hadiste: المومن خلق مفتنا; yani imtihan edilmiş; Allah Teâlâ onu günahla imtihan eder, sonra tevbe eder, sonra döner, sonra tevbe eder. ( Ve ) adam **فتن** **فتونا**: ( ona düştü ); lâzım ve müteaddî. Ve ondan onların sözü: **قلب فاتن**; yani **مفتتن**. Şair dedi: رخيم الكلام فطيع القيا * م أمسى فؤادى به فاتنا. ( **كافتتن فيهما** ) yani lâzımda ve müteaddîde; denir: **افتتنه افتتانا**: onu **فتنة**’ye düşürdü; ve **افتتن في الشئ**: onda **فتن** etti. ( Ve ) **فتن**: ( kadınlara doğru **فتونا**; ve **فتن اليهن** damme ile: onlarla fuhşu istedi ). **أبو زيد** dedi: adam **فتن** **يفتن** **فتونا**: fuhşu istediği zaman. **الازهرى**, **ابن شميل**’den hikâye etti: **افتتن الرجل** ve **افتتن** iki lügattir; dedi: bu doğrudur. Ama **فتنته** ise **فتن**; bu zayıf bir lügattir. ( Ve ) **الفتين** ( **كامير** ): araziden ( siyah harra ); sanki yakılmış gibidir. ( **ج** ) **فتن** ( **ككتب** ). ( Ve **الفتان** ) ( **كشداد** ): ( hırsız ); yolda yolculara musallat olan. ( Ve ) ayrıca ( şeytan ); insanları hilesi, gururu ve mâsiyetleri süslemesiyle fitneye düşürdüğü için. Ve bununla, **قيلة** hadisi tefsir edildi: المسلم أخو المسلم يسعهما الماء والشجر ويتعاونان على الفتان. ( **كالفاتن** ) ve o, şeytandır; galip bir sıfattır. Ve **الفتان**’ın cem‘i: **فتان**; **كرمان** gibi. Ve zikredilen hadîs bununla da rivayet edildi. ( Ve ) **الفتان**: ( kuyumcu ); altın ve gümüşü ateşte eritmesi sebebiyle. ( Ve **الفتانان**: dirhem ve dinar ); çünkü ikisi insanları fitneye düşürür. ( Ve ) kabir **فتانا**’sı: **منكر** ve **نكير**. Ve küsûf hadîsinde: وانكم تفتنون في القبور; **الفتنة**’den murad, imtihan olan **منكر** ve **نكير**’in sorusudur. ( Ve **الفتن** **كحيدر**: marangozdur. Ve **فاتون**: Firavun’un ekmekçisidir ); ve o ( Mûsâ’nın öldürdüğü )dür; bazı müfessirler onu böyle adlandırdı. ( Ve **الفتنان**: sabah ve akşam ); **فتن**’in tesniyesidir; çünkü ikisi iki hâl ve iki türdür. ( Ve **الفتان** **ككتاب**: bir örtüdür ); eyer için deriden olur. **لبيد** dedi: فثنيت كفى والفتان ونمرقى * ومكانهن الكور والنسعان. Ve cem‘i: **فتن**. ( Ve **كصاحب** ve **زبير**: iki isimdir ). Ve birinciden: **فاتن المطبنى** ve onun mevlâsı **أبو الحسن بشير بن عبد الله الفاتنى**; sâlih, صدوق; rivayet etti…

Ondan **الخطيب** ve **ابن ما كولا** (ve **المفتون**: deli) (rivayet ettiler); ve onunla **أبو اسحق**, Yüce Allah’ın sözü olan **بايكم المفتون**’u tefsir etti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **سيبويه** dedi ki: **فتنه**: onda bir **فتنة** kıldı; ve **أفتنه**: **الفتنة**’yi ona ulaştırdı. **أبو زيد** hikâye etti: **أفتن الرجل** (zammesiyle) yani **فتن**. **أبو السفر** dedi: **أفتن الرجل** ve **فتن**; o hâlde o **مفتون**dur: ona bir **فتنة** isabet etti de malı yahut aklı gitti. Ve yine böyledir: imtihan edildiği zaman. Ve **ورق فتين**: yani yakılmış gümüş. Ve **دينار مفتون**: ateşle **فتن** edilmiş (denenmiş). Ve **الفتان**, **الفتنة**’de mübalağa vezinlerindendir. Ondandır hadis: **افتان أنت يا معاذ**. Ve Yüce Allah’ın sözü **وفتناك فتونا** hakkında denildi ki: yani seni bir ihlâs ile arıttık, arıtma. Ve **فتنه فتنا**: onu kasttan meylettirdi ve onu giderdi,

ve onu çevirdi; ve onunla Yüce Allah’ın sözü **وان كادو اليفتنونك عن الذى أوحينا اليك** tefsir edildi: yani seni meylettiriyorlar ve seni gideriyorlar. Ve **الفتون**: delilik. Ve **الفتنة**: insanlar arasında savaş ve çarpışmadan vuku bulan şeydir. Ve denilir: **بنو ثقيف يفتنون أبد**: yani birbirleriyle savaşırlar. Ve **الفتائن**: siyah sıcaklıktır. **أب** dedi; ve **قيس بن الاسلت**:

غراس كالفتائن معرضات * على آبارها أبدا عطون

Ve **فتنة الصدر**: vesvese. Ve **فتنة المحيا**: yoldan sapmasıdır. Ve **فتنة الممات**: kabirde sorgulanmasıdır. Ve **فتنة الصراء**: kılıçtır. Ve **فتنة السراء**: kadınlardır. Ve siyah cariyeye **مفتونة** denilir; çünkü o, siyahlıkta siyah sıcaklık gibidir; sanki yanmış gibidir. Ve **الفتن**: taraf; **أبى عمرو**’dan. Ve **فتن** ( **كبقم** gibi): Hind’de büyük, güzel bir şehirdir; deniz kıyısındadır; limanı acayiptir; onda üzüm ve iyi nar vardır. Ondandır salih şeyh **محمد النيسابوري**; **فتن**’de mukim; ehil fakirlerden biridir; **ابن بطوطة** onunla buluştu ve onu seyahatnâmesinde zikretti. Ve **الفتين** ( **كامير** gibi): kısa ve küçük; **يمانِيه**. Ve **فتون** (zammesiyle): **على بن على بن السمين**’in kızı; **أبى طلحة النعال** ve başkasından rivayet etti; onu hâfız, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, nakletti.
