# فت — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AA/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: فت

باب التَّاء والفَاء
تف ، فت : ( مستعملان ) .
( تف ) : قال الليث : التُّفُّ : وَسَخُ الأظفار ، والأُفُّ وَسَخُ الأذن ، قال :
التَّتْفيفُ من التُّفِّ كالتأفيف من الأُفِّ .
وأخبرني المنذريّ عن أبي طالب أنه قال قولهم أُفٌّ وأُفَّةٌ وتُفٌّ وتفَّة ، قال الأصمعيّ : الأُفّ وَسَخ الأُذن ، والتّفّ وسخ الأظفار ، فكان ذلك يقال عند الشيءِ يستقذر ثم كثر حتى صاروا يستعملونه عند كل ما يتأذوْن به ، قال : وقال غيره : أُفّ له : معناه قِلَّة له ، وتُفٌّ اتباع مأخوذ من الأَفف وهو الشيءُ القليل ؛ أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : أنه يقال : تَفْتفَ الرجلُ إذا تَقَذَّرَ بعد تنَظفٍ .
فت : قال ابن الأعرابي : الفَتُّ والثَّتُّ : الشَّقُّ في الصخرة ، وهي الفُنُوت والثُّتُوتُ ، قال ويقال : فلان يَفُتّ في عَضُدِ فلان ، وعَضُدُه أهلُ بيته إذا رَامَ إِضْرَارهُ بتخَوُّنه إياهم .
عمرو عن أبيه : الفُتَّة الكُتْلَة من التَّمْر .
سلمة عن الفراء : أولئك أهل بيتٍ فَتَ وفَتَ وفَتَ ، إذا كانوا مُنْتشرين غيرَ مجتمعين .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : فَتْفَتَ الراعي إبله إذا ردَّها عن الماء ولم يَقْصَعْ صوَّارَها وهو التَّفَهُّرُ .
وقال الليث : الْفَتُّ أن تأخذَ الشيءَ بأصبعك فتُصَيِّرهُ فتَاتاً أي دُقاقاً ، قال : والفَتِتُ كلُّ شيءٍ مَفْتوتٍ إلا أنهم خصوا الخبزَ المفتوتَ بالفتيت قال : والفَتِيتُ أيضاً الشيءُ الذي يقع فَيَتَفَتَّت ، قال : والفُتَّة بَعْرة أو رَوْثَة مَفْتوتة تُوضع تحتَ الزَّنْدَة .
قلت : وفُتاتُ العِهن والصوف ما تساقط منه ، وقال زهير في شعر له :
كأَن فُتَاتَ العِهن في كلِّ مَنْزِلٍ
نَزَلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّمِ .

### Türkçe

باب **التَّاء** ve **الفَاء**
**تف** ، **فت** : (ikisi de kullanılandır).

(**تف**) : Leys dedi: **التُّفُّ**: tırnakların kiri; **الأُفُّ** ise kulağın kiri; dedi ki:
**التَّتْفيفُ** **التُّفِّ**’ten, **التأفيف**’in **الأُفِّ**’ten olması gibidir.

Münzirî bana Ebû Tâlib’den haber verdi ki o şöyle demiştir: onların sözü **أُفٌّ** ve **أُفَّةٌ** ve **تُفٌّ** ve **تفَّة**; Asma‘î dedi: **الأُفّ** kulağın kiri, **التّفّ** tırnakların kiridir; bu, iğrenç görülen şey yanında söylenirdi, sonra çoğaldı; nihayet, kendisiyle eziyetlendikleri her şey yanında onu kullanır oldular; dedi ki: başkası da dedi: **أُفّ له**: manası “ona azlık”tır; **تُفٌّ** ise tâbi‘dir, **الأَفف**’ten alınmıştır; o da az şeydir; Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: şöyle denildiğini (rivayet etti): **تَفْتفَ الرجلُ**: temizlenmeden sonra iğrendiği vakit.

**فت** : İbnü’l-A‘râbî dedi: **الفَتُّ** ve **الثَّتُّ**: kayadaki yarıktır; onlar **الفُنُوت** ve **الثُّتُوتُ**’tur; dedi ve denilir: falan, falanın **عَضُدِ**’unda **يَفُتّ**; onun **عَضُدُه** ise ev halkıdır; onları hainlikle itham ederek ona zarar vermeyi murad ettiği vakit.

Amr, babasından: **الفُتَّة** hurmadan kütledir.

Seleme, Ferrâ’dan: onlar bir ev halkıdır: **فَتَ** ve **فَتَ** ve **فَتَ**; eğer dağınık, toplanmamış olurlarsa.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: çoban, develerini sudan geri çevirdiği ve onların **صوَّارَ**’ını kesmediği vakit **فَتْفَتَ**; o da **التَّفَهُّرُ**’dur.

Leys dedi: **الْفَتُّ**: şeyi parmağınla almandır; sonra onu **فتَاتاً** kılarsın; yani ufaklar; dedi: **الفَتِتُ** her **مَفْتوتٍ** şeydir; ancak, ufalanmış ekmeği **الفتيت** ile tahsis ettiler; dedi: **الفَتِيتُ** ayrıca, düşen ve böylece **فَيَتَفَتَّت** olan şeydir; dedi: **الفُتَّة** ufalanmış bir **بَعْرة** yahut **رَوْثَة**’dir; **الزَّنْدَة**’nin altına konulur.

Dedim: **فُتاتُ العِهن** ve yün, ondan dökülen şeydir; Züheyr, kendisinin bir şiirinde dedi ki:
كأَن فُتَاتَ العِهن في كلِّ مَنْزِلٍ
نَزَلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّمِ .
