# فثأ (ف-ث-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AB%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ث - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فثء

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والفاء و و ا ي ء معهما
ث ف ي، ث ف أ، ف ث أ، أ ث ف مستعملات
ثفي:
الأُثْفيّة: أُفْعُولة من ثَفَّيْتُ: حجارةٌ تُنصَبُ عليها القُدُور، ويُقال: فُعْلُوية من أَثَّفتُ. يقال: قِدْرٌ مُؤَثَّفة ومُثَفَّاةٌ أَعْرَفُ وأَعَمُّ.. ويُقال: قِدْرٌ مُؤَثفاةٌ بوزن مُفَعْلاةٌ، وإنّما هي مُؤَفّعَلةٌ، لأنّ أَثفَى يُثْفِي: أَفْعَلَ يُفْعِلُ، ولكنّهم ربّما تركوا أَلِفَ أَفْعَلَ ثابتةً في يُؤَفعِلُ، لأنّ أَفَعَلَ أُخْرِجَتْ من حَدِّ فِعْلِ الثُّلاثيّ فَجُعِلت بوَزْنِ الرُّباعيّ، وكذلك: فَعَّلَ وفاعَلَ كأنّها صارت عندهم بوزن فُوْعَل وفَعيَلَ وأشباه ذلك فأتمّوها في يَفْعل بتمام ما كان فيها من الفعل الماضي. وفي بعض الأشعار: كُرَاتُ غُلامٍ من كساء مُؤَرْنَبِ أثبتوا الألفَ التي كانت في أرنب وهي أفعل فتركوها في مُؤَفعل.
ويُقال: رجل مُؤَنْمَلٌ، أي: غليظ الأنامل، وقال: وصالياتٍ كَكَما يُؤْثَفَيْنْ أي: كما يدعين أثافيّ. ويقال: أنتَ كَكَزيدٍ، أي كرجلٍ مثل زيد، ولكنّ العَرَبَ لما حذفوا هَمزَةَ يُؤَفْعِل كان في ضَمِّه بيانٌ، وفصل بين غابر فَعَل و أَفْعَل بضَمّةِ الياءِ وفَتحِها فأَمِنوا اللَّبْسَ، واسْتَخَفُّوا ذلك فتركُوا الهَمزة.
ويقال: رجل مُثَفٍّ وامرأة مُثَفِّيةٌ، أي: مات لها ثلاثةُ ازواجٍ، وقيل: رجلٌ مُثَفَّى وامرأة مُثَفّاةٌ.
ثفأ:
الثُّفاء: الخَرْدَلُ، بلغة أهل الغَوْر، والواحدة بالهاء. وقيل: بل الخُرْدل المُعالَج بالصِّباغ، والمدّةُ فيها أصلية. وقيل: الثُّفاءُ: الحُرْفُ.
قثأ:
فثأتِ الشَّمْسُ الماء: كَسَرتْ من بَرْدِهِ. وفثأتُ عنكَ فُلاناً: كسرته عنك بقولٍ وغيره.
أثف:
أَثَفْتُه آثِفُه أثفاً: تَبِعْتُه، والآثِفُ: التّابع.
وتأثَّفناه: صرنا حواليه كالأثافيّ.
والأثفيّة: معروفة وهي: فُعْليّة في قول من قال: أَثَّفتُ. وهي: أُفعُولة فيمن قال: ثَفَّيْتُ.

##### Türkçe

باب **الثاء** و**الفاء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ث ف ي**، **ث ف أ**، **ف ث أ**، **أ ث ف** مستعملات

**ثفي**:
**الأُثْفيّة**: **أُفْعُولة** vezninde, **ثَفَّيْتُ**’tan: üzerine kazanların dikildiği taşlar; ve denilir ki: **فُعْلُوية** vezninde, **أَثَّفتُ**’tan. Denilir: **قِدْرٌ مُؤَثَّفة** ve **مُثَفَّاةٌ** daha bilinir ve daha geneldir.. Ve denilir: **قِدْرٌ مُؤَثفاةٌ** **مُفَعْلاةٌ** vezninde; hâlbuki o ancak **مُؤَفّعَلةٌ**’dir; çünkü **أَثفَى يُثْفِي**: **أَفْعَلَ يُفْعِلُ** (babındandır); fakat onlar bazen **أَفْعَلَ**’ın **أَلِف**’ini **يُؤَفعِلُ**’de sabit bırakmışlardır; çünkü **أَفَعَلَ** üçlü fiilin sınırından çıkarılmış, dörtlünün vezni üzerine kılınmıştır; ve aynı şekilde: **فَعَّلَ** ve **فاعَلَ** sanki onların yanında **فُوْعَل** ve **فَعيِلَ** ve bunun benzerleri vezninde olmuş da, onları **يَفْعل**’de, mâzî fiilde bulunanın tamamıyla tamamlamışlardır. Bazı şiirlerde: **كُرَاتُ غُلامٍ من كساء مُؤَرْنَبِ**; **أرنب**’te bulunan ve o **أفعل** olan **الألف**’i sabit kıldılar da onu **مُؤَفعل**’de bıraktılar.

Ve denilir: **رجل مُؤَنْمَلٌ**; yani: parmak boğumları kalın. Ve dedi: **وصالياتٍ كَكَما يُؤْثَفَيْنْ** yani: **أثافيّ** diye çağrıldıkları gibi. Ve denilir: **أنتَ كَكَزيدٍ**; yani Zeyd gibi bir adam gibi; fakat Araplar **يُؤَفْعِل**’in hemzesini hazfettiklerinde, onun dammesinde bir açıklık vardı; ve **فَعَل**’ın kalanı ile **أَفْعَل** arasında, **الياءِ**’nin dammesi ve fethasıyla bir ayırım oldu da karışmayı emniyete aldılar; bunu hafif gördüler de hemzeyi terk ettiler.

Ve denilir: **رجل مُثَفٍّ** ve **امرأة مُثَفِّيةٌ**; yani: ona üç koca ölmüştür. Ve denildi: **رجلٌ مُثَفَّى** ve **امرأة مُثَفّاةٌ**.

**ثفأ**:
**الثُّفاء**: hardal; **الغَوْر** ehlinin diliyle; tekili **الهاء** iledir. Ve denildi: bilakis o, boya ile muamele edilmiş hardaldır; ondaki uzatma aslîdir. Ve denildi: **الثُّفاءُ**: **الحُرْفُ**.

**قثأ**:
**فثأتِ الشَّمْسُ الماء**: onun soğuğundan kırdı. Ve **فثأتُ عنكَ فُلاناً**: onu senden söz ve başkasıyla kırdım.

**أثف**:
**أَثَفْتُه آثِفُه أثفاً**: ona tâbi oldum; ve **الآثِفُ**: tâbi olan.
Ve **تأثَّفناه**: **الأثافيّ** gibi onun çevresinde olduk.
Ve **الأثفيّة**: bilinir; ve o, **أَثَّفتُ** diyenin sözünde **فُعْليّة**’dir. Ve o, **ثَفَّيْتُ** diyen kimseye göre **أُفعُولة**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَثَأتُ القِدرَ: سكَّنتُ غلينانها بالماء. قال الجعدي:
تفورُ علينا قِدرُهُمْ فنُديمُهـاونَفْثَؤها عنَّا إذا حَمْيُها غلا
وفَثَأتُ الرجل: إذا كسرته عنك بقول أو غيره وسكَّنتَ غضبه، وفثِئَ هو: انكسر غضبه. وعَدا حتَّى أفْثَأَ، أي أعيا وانْبَهَرَ. وأفْثَأَ الحَرُّ، أي سكن وفتر. ومن أمثالهم في اليسير من البِرِّ قولهم: إنَّ الرثيثَةَ تفْثَأ الغضب، وأصله أن رجلاً كان غضب على قوم، وكان مع غضبه جائِعاً، فسقَوْهُ رثيئةً فسَكَنَ غَضبُهُ وكفَّ عنهم. وفَثَأتُ رأي الرجل، إذا رددتهُ.

##### Türkçe

**فَثَأتُ** tencereyi: onun kaynamasını su ile yatıştırdım. el-Ca‘dî dedi ki:
Onların tenceresi üzerimize kaynar da biz onu sürdürürüz
ve onun hararetinin kaynadığı vakit onu bizden **نَفْثَؤها** ederiz

Ve **فَثَأتُ** adamı: bir söz veya başka bir şey ile onu senden kırdığın ve onun öfkesini yatıştırdığın zaman; ve o **فثِئَ** oldu: öfkesi kırıldı. Ve koştu, ta ki **أفْثَأَ** etti; yani yoruldu ve soluğu kesildi. Ve sıcağın **أفْثَأَ** etmesi: yani sakinleşti ve gevşedi. Ve onların, iyiliğin azı hakkında darbımesellerinden, sözleri: “Şüphesiz **الرثيثَةَ** öfkeyi **تفْثَأ** eder”; ve onun aslı şudur ki bir adam bir kavme öfkelenmişti; ve öfkesiyle birlikte aç idi; ona **رثيئةً** içirdiler de öfkesi sakinleşti ve onlardan vazgeçti. Ve **فَثَأتُ** adamın görüşünü: onu geri çevirdiğin zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ف ( وايء )
ثفا ، فثأ ، أثف ، يفث .
ثفا أثف : أبو عُبيد : المُثَفّاة : المَرأةُ التي يَمُوت لها الأزواج كثيراً .
وكذلك الرَّجُل المُثفَّى .
أبو العبّاس : عن ابن الأعرابيّ ، قال : المُثفَّاة من النّساء : التي دَفْنت ثلاثةَ أَزْواج .
وقال غيره : المُثفَّاة من النِّساء : التي لِزَوْجِها امرأتان سواها ، وهي ثالثتهما ؛ شُبِّهت بأَثافيّ القِدْر .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : من أمثالهم في رَمي الرَّجُل صاحِبَه بالمُعْضلات : رَماه بثالثة الأثَافِي .
قال أبو عُبيدة : وثالثة الأثافي : القِطْعة من الجَبل يُجعل إلى جنبها اثنتان فتكون القطعة مُتَّصلة بالجبل ؛ وقال خُفاف بن نُدْبة :
وإنّ قصِيدةً شَنْعاء منِّي
إذا حَضَرت كثالثة الأثافِي
وقال أبو سَعيد : في قولهم : ( رَماه بثالثة الأثافي ) معناه : أنه رَماه بالشّر كُلّه ، فجعله أثْفِية بعد أُثْفِية ، حتى إذا رماه بالثالثة لم يَتْرك منها غاية ؛ والدليل على ذلك قولُ عَلْقمة :
بل كُلّ قَوْمٍ وإن عَزُّوا وإن كَرُموا
عَرِيفُهم بأثافِي الشَّرّ مَرْجُومُ
ألا تراه قد جَمعها له .
قلت : والأثْقية ، عند العرب : حَجَر مثل رأس الإنسان .
وجمعها : أثافيّ ، بالتشديد ، ويجوز التخفيف .
وتُنصب القُدور عليها .
وما كان من حديد ذي قوائم ثلاث فإنه يُسمَّى : المِنْصَب ، ولا يُسمَّى : أُثفية .
ويقال : أَثْفيت القِدر وثَفَّيتها ، إذا وَضَعْتها على الأَثافيّ .
والأُثفية ، أفعولة ، من ( ثَفيت ) ، كما يقال : أدحية ، لمَبِيض النَّعام ، من ( دحيْت ) .
وقال اللَّيْثُ : يقال : الأثفية ، فُعلوية ، من ( أثَّفْت ) .
قال : ومَن جعلها كذلك ، قال : أَثَّفت القِدْر ، فهي مُؤَثَّفة ؛ وقال النابغة :
لا تَقْذِفَنِّي برُكنٍ لا كِفَاء له
ولو تأَثَّفك الأَعْداء بالرِّفَدِ
وقوله : ولو تأثفك الأَعداءُ ، أي ترافدوا حولك مُتضافرين عليّ وأنت النار بينهم .
وقال النَّحويون : قِدْرُ مُثْفاة ، من : ( أثفيت ) .
وقال حُطام المُجاشعيّ :
لم يَبْقَ من آيٍ بها يُحَلَّينْ
غيرَ خِطام ورَمَادٍ كِنْفَيْن
وصَالِياتٍ ككما يُؤَثْفَيْن
فلما اضطره بناء الشعر ردّه إلى الأَصل ، فقال : يؤثفين ، لأنك إذا قلت : أَفعل يُفْعل ، علمت أنه كان في الأَصل ( يُؤفعل ) ، فحذفت الهمزة لثقلها ، كما حذفوا ألف ( رأيت ) من ( أرى ) ، وكان في الأَصل ( أرأى ) . وكذلك من : يرى ، وترى ، ونرى ؛ إذ الأَصل فيها : يرأى ، وترأى ، ونرأى ، فإذا جاز طرح همزتها ، وهي أصلية ، كانت همزة ( يؤفعل ) أولى بجواز الطرح ؛ لأنها ليست من بناء الكلمة في الأَصل ؛ ومثله قوله :
كُرَات غُلامٍ من كساءٍ مُؤَرْنَبِ
ووجه الكلام : مُرنب ، فردّه إلى الأَصل ، وقالوا : رجل مُؤَنمل ، إذا كان غَلِيظ الأَنامل .
وإنما أجمعوا على حذف همزة ( يؤفعل ) استثقالا للهمزة ، لأنها كالتقيؤ ؛ لأن في ضمة الياء بيانا وفَضلاً بين غابر فِعْل ( فَعَل ) ، و ( أفعل ) فالياء من غابر ( فَعَل ) مفتوحة . وهي من غابر ( أفعل ) مضمومة ، فأَمِنوا اللَّبس . واستحسنوا ترك الهمز إلا في ضرورة شِعر أو كلام نادر .
قلت : وأما قول النابغة :
ولو تأَثَّفك الأَعداء بالرِّفد
فإنه عندي ليس من ( الأثفية ) في شيء ، وإنما هو من قولك : أثَفْت الرَّجُلَ آثِفُه أَثَفاً ، إذا تَبِعْتَه .
والآثِف : التابع .
حكى ذلك أبو عُبيد ، عن الكسائي ، في ( باب النوادر ) .
وقال أبو زيد : تأَثَّفنا المكان تأَثُّفاً ، ألِفْناه فلم نَبْرحه .
ومعنى قوله : ولو تأَثفك الأَعداء ، أي اتبعوك وألحوا عليك ولم يزَالوا بك يُغْرونك .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : خامر الرّجُل بالمكان ، إذا لم يَبْرحه ، وكذلك : تأثّفه تأثُّفاً .
ورُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ماذا في الأمَرَّين من الشِّفا والثُّفاء ) .
قال أبو عُبيد : يقال : إن الثُّفَّاء ، هو الحُرْف .
وقال اللَّيْثُ : الثُّفاء : الخردل ، بلغة أهل الغَور .
الواحد : ثُفَّاءة .
قال : ويقال : هو الخَرْدل المُعالج بالصِّباغ .
والمدة فيه هَمزة أصليّة .
أبو عُبَيد ، عن الفَرّاء : ثَفَوتُه ، أي كنت معه على أَثره .
فثأ : أبو حاتم : من اللبن الفاثىء ، وهو الذي يُغْلَى حتى يَرْتفع له زُبْد ويَتَقطَّع من التغيُّر .
وقد فَثأَ يَفْثَأ فَثْئاً .
أبو زيد : فَثَأْت الماء فَثْئاً ، إذا ما سَخَّنته ، وكذلك كلّ ما سَخَّنته .
ويقال : فثأت عنِّي فلاناً فَثْئاً ، إذا كَسَرْته عنك بقَوْل وغَيره .
قلت : ويقال : فثأت القِدْر فَثْئاً ، وذلك إذا كَسرت غَلَيانها بماء بارد أَوْ قَدْحٍ بالمِقْدحة ؛ وقال الكُمَيت :
تَفُور علينا قِدْرهم فنُدِيمها
ونَفْثَؤها عَنَّا إذا حَمْيُها غَلاَ
يفث : يافِث : هو اسم أحد بني نُوح ، عليه السلام .
وقيل : مِن نَسله التُّرك ، ويأجوج ، ومأجوج ، وهم إخْوة بني سام وحام ، فيما زَعم النسَّابون .

##### Türkçe

ث ف ( **وايء** )
**ثفا** , **فثأ** , **أثف** , **يفث** .
**ثفا** **أثف** : Ebû Ubeyd: **المُثَفّاة**: kocaları kendisi için çokça ölen kadındır.
Ve كذلك **الرَّجُل المُثفَّى**.

Ebû’l-Abbâs: İbnü’l-A‘râbî’den, dedi ki: kadınlardan **المُثفَّاة**: üç kocayı defnetmiş olandır.
Ve başkası dedi: kadınlardan **المُثفَّاة**: kendisinden başka kocası için iki kadın daha bulunan, ve o ikisinin üçüncüsü olan; tencerenin **أَثافيّ**’sine benzetildi.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: adamın arkadaşını müşküllerle itham etmesinde onların darb-ı mesellerinden: **رَماه بثالثة الأثَافِي**.

Ebû Ubeyde dedi: ve **ثالثة الأثافي**: dağdan bir parçadır; yanına iki tane konur da parça dağa bitişik olur; ve Ḫufâf b. Nudbe dedi:
وإنّ قصِيدةً شَنْعاء منِّي
إذا حَضَرت كثالثة الأثافِي

Ebû Sa‘îd dedi: onların sözü **( رَماه بثالثة الأثافي )** hakkında, onun mânası: ona şerrin hepsiyle attı; onu bir **أثْفِية**’den sonra bir **أُثْفِية** kıldı; nihayet onu üçüncüyle attığında ondan bir gaye bırakmadı; bunun delili ‘Alḳame’nin sözü:
بل كُلّ قَوْمٍ وإن عَزُّوا وإن كَرُموا
عَرِيفُهم بأثافِي الشَّرّ مَرْجُومُ
Onu görmüyor musun, onu onun için cem etti.

Dedim: ve **الأثْقية** Araplar katında: insan başı gibi bir taştır.
Onun cemi: **أثافيّ**’dir, teşdîd ile; ve tahfîf câiz olur.
Ve tencereler onun üzerine dikilir.
Ve üç ayaklı demirden olan şey, ona: **المِنْصَب** denir; ve **أُثفية** denmez.
Ve denir: **أَثْفيت القِدر** ve **ثَفَّيتها**; onu **الأَثافيّ** üzerine koyduğun zaman.

Ve **الأُثفية**: **أفعولة**’dir, **( ثَفيت )**’ten; nitekim denir: **أدحية**, devekuşunun yumurtalığı için, **( دحيْت )**’ten.
Ve el-Leys dedi: denir: **الأثفية**; **فُعلوية**’dir, **( أثَّفْت )**’ten.
Dedi: ve onu böyle kılan kimse dedi: **أَثَّفت القِدْر**; o hâlde o **مُؤَثَّفة**’dir; ve en-Nâbiġa dedi:
لا تَقْذِفَنِّي برُكنٍ لا كِفَاء له
ولو تأَثَّفك الأَعْداء بالرِّفَدِ
Ve onun sözü: **ولو تأثفك الأَعداءُ**; yani etrafında birbirine destek olarak toplandılar, bana karşı birleşmişler hâlinde, ve sen onların arasında ateşsin.

Ve nahivciler dedi: **قِدْرُ مُثْفاة**; **( أثفيت )**’ten.
Ve Ḥuṭâm el-Mucâşi‘î dedi:
لم يَبْقَ من آيٍ بها يُحَلَّينْ
غيرَ خِطام ورَمَادٍ كِنْفَيْن
وصَالِياتٍ ككما يُؤَثْفَيْن
Şiirin binası onu mecbur bırakınca onu asla döndürdü, dedi: **يؤثفين**; çünkü sen dediğin zaman: **أَفعل يُفْعل** bilirsin ki o aslında **( يُؤفعل )** idi; hemzeyi ağırlığından dolayı hazf ettin; nitekim onlar **( رأيت )**’in ألف’ını **( أرى )**’dan hazf ettiler; ve aslında **( أرأى )** idi. Ve كذلك **يرى**’dan, ve **ترى**’dan, ve **نرى**’dan; zira onların aslı: **يرأى** ve **ترأى** ve **نرأى**’dır. Öyleyse onun hemzesini atmak câiz olunca, hâlbuki o aslîdir, **( يؤفعل )**’in hemzesi atılmaya daha evlâ olur; çünkü o kelimenin aslında binasından değildir; ve bunun benzeri onun sözü:
كُرَات غُلامٍ من كساءٍ مُؤَرْنَبِ
Sözün vechi: **مُرنب**’dir; onu asla döndürdü; ve dediler: **رجل مُؤَنمل**; parmak boğumları kalın olduğu zaman.
Onlar **( يؤفعل )**’in hemzesini hazf üzerinde ancak hemzeyi ağır görmelerinden dolayı icmâ ettiler; çünkü o kusma gibidir; çünkü **( فَعَل )**’ın bakiyyesinden olan fiil ile **( أفعل )** arasında, yâ’nın dammesinde bir beyan ve bir fazlalık vardır; yâ, **( فَعَل )**’ın bakiyyesinden açık olur; ve **( أفعل )**’ın bakiyyesinden dammeli olur; böylece iltibâstan emin oldular. Ve hemzeyi terk etmeyi güzel gördüler; ancak şiir zaruretinde yahut nâdir bir sözde.

Dedim: en-Nâbiġa’nın sözüne gelince:
ولو تأَثَّفك الأَعداء بالرِّفد
O, benim katımda **( الأثفية )**’den hiçbir şeyde değildir; ancak o, senin sözünden: **أثَفْت الرَّجُلَ آثِفُه أَثَفاً**; onu tâkip ettiğin zaman.
Ve **الآثِف**: tâkip edendir.
Bunu Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den, **( باب النوادر )**’de hikâye etti.

Ve Ebû Zeyd dedi: **تأَثَّفنا المكان تأَثُّفاً**; ona ülfet ettik de ondan ayrılmadık.
Ve onun sözü: **ولو تأَثفك الأَعداء**’ın mânası: seni tâkip ettiler ve sana ısrar ettiler ve seninle durmadan seni kışkırttılar.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **خامر الرّجُل بالمكان**; ondan ayrılmadığı zaman; ve كذلك: **تأثّفه تأثُّفاً**.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: **( ماذا في الأمَرَّين من الشِّفا والثُّفاء )**.
Ebû Ubeyd dedi: denir: **الثُّفَّاء**; o **الحُرْف**’tur.
Ve el-Leys dedi: **الثُّفاء**: hardaldır; أهل الغَور’un diliyle.
Tekil: **ثُفَّاءة**.
Dedi: ve denir: o, boya ile muamele edilmiş hardaldır.
Ve onda müddet hemze aslîdir.

Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **ثَفَوتُه**; yani onunla beraber onun izinde oldum.

**فثأ**: Ebû Ḥâtim: **اللبن الفاثىء**’dendir; o, kaynatılan, nihayet onun için köpük yükselen ve değişmeden dolayı parçalanandır.
Ve gerçekten **فَثأَ يَفْثَأ فَثْئاً**.

Ebû Zeyd: **فَثَأْت الماء فَثْئاً**; onu ısıttığın zaman; ve كذلك her neyi ısıttıysan.
Ve denir: **فثأت عنِّي فلاناً فَثْئاً**; onu senden söz ve başkasıyla kırdığın zaman.

Dedim: ve denir: **فثأت القِدْر فَثْئاً**; ve bu, onun kaynamasını soğuk suyla yahut **المِقْدحة** ile bir **قَدْح** ile kırdığın zamandır; ve el-Kumeyt dedi:
تَفُور علينا قِدْرهم فنُدِيمها
ونَفْثَؤها عَنَّا إذا حَمْيُها غَلاَ

**يفث**: **يافِث**: Nûḥ’un oğullarından birinin adıdır, عليه السلام.
Ve denildi: Türk, ve Ye’cûc, ve Me’cûc onun neslindendir; ve onlar, nesep âlimlerinin zannettikleri üzere, Sâm ve Ḥâm oğullarının kardeşleridir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والثاء وما يثلثهما)
(فثج) الفاء والثاء والجيم أُصَيل يدلُّ على انقطاعٍ في شيءٍ ماءٍ أو غيرِه. عَدَا الرّجُل حتى أفثج، أي أعيا(1) . ويقال: بئر لا تُفْثَج، أي لا تُنْزَح وقيل ذلك لما قلنا، فلا تُفْثَج أي لا ينقطع ماؤها. ويقال: فَثَجَت النّاقةُ، إذا حالت فلم تَحمِل.‏
(فثر) الفاء والثاء والراء كلمةٌ واحدة، وهي الفاثور، وهو الخُِوَان يُتَّخَذ من رَخام أو نحوِه. ويقولون في بعض الكلام: هي على فاثورٍ واحد. كأنّه أراد بساطاً واحداً.‏
(فثأ) الفاء والثاء والهمزة يدلُّ على تسكين شيءٍ يغلي ويفور. يقال: فَثَأْتُ القِدرَ: سكَّنت من غَلَيانها. قال:‏
* وتَفثؤها عَنّا إذا حَمْيُها غلا(2) *‏
ويقال: عدا حَتَّى أفثَأَ، أي أعيا.‏
--------------ـــــ
(1) في الأصل: "أعنى"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(2) للنابغة الجعدي، كما سبق في حواشي (دوم، فور). وصدره:‏
* تفور علينا قدرهم فنديمها*

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** و**الثاء** وما يثلثهما)
(**فثج**) **الفاء** و**الثاء** و**الجيم**; bir şeyde, su olsun başkası olsun, bir kopukluğa delâlet eden bir asıldır. Adam koştu da **أفثج** etti; yani yoruldu(1). Ve denir: **بئر** **لا تُفْثَج**; yani boşaltılmaz; ve denildi ki bu, bizim söylediğimiz şeydendir; öyleyse **فلا تُفْثَج**; yani suyu kesilmez. Ve denir: **فَثَجَت** **النّاقةُ**, gebe kalmayıp (kısırlaşıp) kaldığı zaman.

(**فثر**) **الفاء** ve**الثاء** ve**الراء** tek bir kelimedir; o da **الفاثور**dur; o, mermerden yahut benzerinden yapılan **الخُِوَان**dır. Ve bazı sözde derler: o, tek bir **فاثور** üzerindedir. Sanki tek bir yaygı murat etti.

(**فثأ**) **الفاء** ve**الثاء** ve**الهمزة**, kaynayıp taşan bir şeyi yatıştırmaya delâlet eder. Denir: **فَثَأْتُ** **القِدرَ**: onun kaynamasından (bir şeyi) yatıştırdım. Dedi ki:
* وتَفثؤها عَنّا إذا حَمْيُها غلا(2) *
Ve denir: koştu, ta ki **أفثَأَ** etti; yani yoruldu.

--------------ـــــ
(1) Asılda: “أعنى”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
(2) Nâbiga el-Ca‘dî’nindir; daha önce (دوم، فور) haşiyelerinde geçtiği üzere. Ve onun صدر’ı:
* تفور علينا قدرهم فنديمها*

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ث أ
غلت برمتكم ففثأتها أي سكّنت غليانها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فثأت غضبه وكان فلان مغتاظاً عليك ففثأته عنك وفي المثل ‏"‏ إن الرثيئة مما يفثأ الغضب ‏"‏ وتقول‏:‏ أطفأ فلان النائره وفتأ القدور الفائره‏.‏
قال‏:‏ تفور علينا قدرهم فنديمها ونفثؤها عنّا إذا حميها غلا وما فثأك عنّا‏:‏ ما حبسك‏.‏
وفثأته عن رأيه‏:‏ صرفته‏.‏
وفثأت الشمس من برد الماء‏:‏ كسرت منه‏.‏
ولقد نويتم المسير ثم أقمتم عنه وأفثأتم‏.‏
وأطبقت السماء ثم أفثأت أي أجهت‏.‏
وما يفثؤ يفعل كذا بمعنى التاء‏.‏

##### Türkçe

ف ث أ
Sizin kazanınız kaynadı da ben onu **ففثأتها**; yani onun kaynamasını sakinleştirdim.‏
Mecazdan: **فثأت** onun öfkesini; ve falan kimse sana karşı öfkeli idi de ben onu senden **ففثأته**. Ve meselde: "Şüphesiz **الرثيئة** öfkeyi **يفثأ** eden şeylerdendir." Ve dersin ki: Falan kimse ateşi söndürdü ve kaynayan kazanları **فتأ** etti.‏
Dedi ki: Onların kazanı üzerimize kaynar da biz onu sakinleştiririz ve onun hararetini kızışınca kaynadığı vakit onu bizden **نفثؤها** ederiz; ve seni bizden **ما فثأك عنّا**: seni ne alıkoydu.‏
Ve onu görüşünden **فثأته**: onu çevirdim.‏
Ve güneşi suyun soğuğundan **فثأت**: ondan kırdım.‏
Andolsun siz yürüyüşe niyet ettiniz, sonra ondan ikamet ettiniz ve **أفثأتم**.‏
Ve gök kapandı, sonra **أفثأت**; yani düşük yaptı.‏
Ve **ما يفثؤ** şöyle şöyle yapar; **التاء** manasında.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فَثَأَ الرجُلَ وفَثَأَ غَضَبَه يَفْثَؤُه فَثْأً: كَسَرَ غَضَبَه وسَكَّنَه بقَول أَو غَيْره. وكذلك: فَثَأْتُ عني فلاناً فَثْأً إِذا كَسَرْتَه عنك. وفَثِئَ هو: انكسر غضَبُه. وفَثَأَ القِدْرَ يَفْثُؤُها فَثْأً وفُثُوءاً، المصدران عن اللحياني: سَكَّن غَلَيانَها كَثَفأَها. وفثأَ الشيءَ يُفْثَؤُه فَثْأً: سَكَّنَ بَرْدَه بالتَّسْخِين. وفَثَأْتُ الماءَ فَثْأً إِذا سَخَّنْتَه، وكذلك كلُّ ما سَخَّنْتَه. وفَثأَت الشمسُ الماءَ فُثُوءاً: كَسَرَتْ بَرْدَه. وفَثَأَ القِدْرَ: سكَّن غَلَيانَها بماءٍ بارِدٍ أَو قَدْحٍ بالمِقْدحة. قال الجَعْدِيُّ:
تَفُورُ عَلَيْنا قِدْرُهم، فَنُدِيمُها *  ونَفْثَؤُها عَنَّا، إِذا حَمْيُها غلا وهذا البيت في التهذيب منسوب إِلى الكميت.
وفَثَأَ اللبنُ يَفْثَأُ فَثْأً إِذا أُغْليَ حتى يَرْتَفِعَ له زُبْدٌ ويَتَقَطَّعَ، فهو فاثِئٌ. ومن أَمثالهم في اليَسِير من البرِّ: إِنّ الرَّثيئَة تَفْثَأُ الغَضَبَ، وأَصله أَنَّ رجلاً كان غَضِبَ على قوم، وكان مع غَضَبِه جائعاً، فَسَقَوْه رَثِيئةً، فَسكَن غَضَبُه وكَفَّ عنهم. وفي حديث زيادٍ: لَهُوَ أَحبُّ إِليّ منْ رَثِيئةٍ فُثِئَتْ بسُلالةٍ أَي خُلِطَتْ به وكُسِرَتْ حِدَّتُه.
والفَثْءُ: الكَسْر، يقال: فَثَأْتُه أَفْثَؤُه فَثْأً. وأَفْثَأَ الحَرُّ: سكَنَ وفَتَرَ. وفَثَأَ الشيءَ عنه يَفْثَؤُه فَثْأً: كَفَّه. وعَدا الرجلُ حتى أَفْثَأَ أَي حتى أَعْيا وانْبَهَرَ وفَتَرَ، قالت الخَنساء: أَلا مَنْ لِعَيْنٍ لا تَجِفُّ دُموعُها، * إِذا قُلْتُ أَفْثَتْ، تَسْتَهِلُّ، فَتَحْفِلُ أَرادت أَفْثَأَتْ، فخففت.

##### Türkçe

**فَثَأَ** adamı ve **فَثَأَ** onun öfkesini, onu **يَفْثَؤُه** **فَثْأً**: onun öfkesini kırdı ve onu sözle veya başka bir şeyle yatıştırdı. Ve yine: **فَثَأْتُ** benden falancayı **فَثْأً**; ondan (yani senden) onu kırdığın zaman. Ve **فَثِئَ** o: öfkesi kırıldı. Ve **فَثَأَ** tencereyi, onu **يَفْثُؤُها** **فَثْأً** ve **فُثُوءاً**; iki mastar, el-Lihyânî’den: kaynamasını yatıştırdı; onu **كَثَفأَها** gibi. Ve **فثأَ** şeyi, onu **يُفْثَؤُه** **فَثْأً**: soğukluğunu ısıtma ile yatıştırdı. Ve **فَثَأْتُ** suyu **فَثْأً**; onu ısıttığın zaman; ve yine ısıttığın her şey. Ve güneş suyu **فَثَأَت** **فُثُوءاً**: onun soğukluğunu kırdı. Ve **فَثَأَ** tencereyi: kaynamasını soğuk su ile veya **قَدْحٍ** ile **بالمِقْدحة** (yaparak) yatıştırdı. el-Ca‘dî dedi:
تَفُورُ عَلَيْنا قِدْرُهم، فَنُدِيمُها *  ونَفْثَؤُها عَنَّا، إِذا حَمْيُها غلا
Ve bu beyit, et-Tehzîb’de el-Kumeyt’e nispet edilmiştir.

Ve süt **فَثَأَ** eder, **يَفْثَأُ** **فَثْأً**; kaynatıldığı zaman, ta ki onun için bir köpük yükselsin ve (süt) parça parça kesilsin; o hâlde o **فاثِئٌ**’dir. Ve onların, buğdayın azı hakkında darbımesellerinden: “Şüphesiz **الرَّثيئَة** öfkeyi **تَفْثَأُ** eder”; ve onun aslı: bir adam bir kavme öfkelenmişti, ve öfkesiyle birlikte aç idi; ona **رَثِيئةً** içirdiler; böylece öfkesi yatıştı ve onlardan vazgeçti.

Ve Ziyâd’ın hadisinde: “Şüphesiz o, bana, **رَثِيئةٍ**’den daha sevgilidir; **فُثِئَتْ** **بسُلالةٍ** (ile)” yani onunla karıştırıldı ve onun keskinliği kırıldı.

Ve **الفَثْءُ**: kırma; denir ki: **فَثَأْتُه** onu **أَفْثَؤُه** **فَثْأً**. Ve sıcak **أَفْثَأَ**: sakinleşti ve gevşedi. Ve ondan şeyi **فَثَأَ** eder, onu **يَفْثَؤُه** **فَثْأً**: onu engelledi. Ve adam koştu, ta ki **أَفْثَأَ**; yani ta ki yoruldu ve nefesi kesildi ve gevşedi. el-Hansâ dedi:
أَلا مَنْ لِعَيْنٍ لا تَجِفُّ دُموعُها، * إِذا قُلْتُ أَفْثَتْ، تَسْتَهِلُّ، فَتَحْفِلُ
**أَفْثَأَتْ** demek istedi; böylece hafifletti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فثأ الرجل الغضب كمنع يفثؤه فثأ: سكنه بقول أو غيره وكسره. وفي الأساس: ومن المجاز فثأت غضبه وكان زيد مغتاظا عليك ففثأته عنك ومن أمثالهم، أي اليسير من البر  إن الرثيئة تفثأ الغضب  انتهى وقد تقدم معنى المثل في رث أو في حديث زياد: لهو أحب إلي من رثيئة فثئت بسلالة، أي خلطت به وكسرت حدته، وفثئ هو أي كفرح: انكسر غضبه وفثأ القدر يفثؤه فثأ وفثؤا المصدران عن اللحياني: سكن غليانها بماء بارد أو قدح بالمقدحة، قال الجعدي رضي الله عنه:
  تفور علينا قدرهم فـنـديمـهـا                      ونفثؤها عنا إذا حمـيهـا غـلا
  بطعن كتشهاق الجحاش شهـيقـه                      وضرب له ما كان من ساعد خلا
  وكذلك أنشده الجوهري وابن القوطية وابن القطاع، ونسبه في التهذيب إلى الكميت. وقدرهم، أي حربهم. وسكن بالتضعيف، وغليانها منصوب على المفعولية، وفي بعض النسخ بالتخفيف، وغليانها مرفوع، وهو غلط، وتقول: غلت برمتكم ففثأتها، أي سكنت غليانها. ومن المجاز: أطفأ فلان النائرة، وفثأ القدور الفائرة، كذا في الأساس. وفثأ الشيء يفثؤه فثأ وفثوءا سكن بالتضعيف برده بالتسخين وفثأت الماء فثأ إذا ما سخنته، عن أبي زيد، وكذلك كل ما سخنته وفثأت الشمس الماء فثوءا: كسرت برده وفثأ الشيء عنه يفثؤه فثأ: كفه ومنعه. وفثأت عني فلانا فثأ إذا كسرته عنك بقول أو غيره وفثأ اللبن يفثأ فثأ إذا أغلي فارتفع له زبد وتقطع من التغير فهو فاثئ، عن أبي حاتم، وجوز شيخنا نصب اللبن. وعدا الرجل حتى أفثأ أي أعيا وانبهر وفتر قالت الخنساء:
  ألا من لعيني لا تجف دموعها                      إذا قلت أفثت تستهل فتحفل أرادت أفثأت، فخففت وأفثأ الحر: سكن وفتر، وزعم شيخنا أن فيه إيجازا بالغا ربما يؤدي إلى التخليط وهو على بادئ النظر كذلك، ولكن فتر معطوف على أعيا وسكن، وما بعده ليس من معناه، كما بينا، فلا يكون تخليطا، وأما الإيجاز فمن عادته المسلوفة لا يؤاخذ في مثله وأفثأ بالمكان: أقام به، يقال: قد نويتم المسير حتى أقمتم عنه وأفثأتم، وأطبقت السماء ثم أفثأت أي أجهت وما تفثأ تفعل كذا بمعنى التاء، كل ذلك في الأساس. وافثئوا للمريض أي أحموا له حجارة ورشوا عليها الماء فأكب عليها الوجع أي المريض ليعرق أي يأخذه العرق، وهذا كان من عادتهم والتركيب يدل على تسكين شيء يغلي ويفور.

##### Türkçe

**فثأ** adam öfkeyi, **منع** gibi, onu **يفثؤه**; **فثأ**: onu sözle veya başka bir şeyle sakinleştirdi ve onu kırdı. Ve **الأساس**’ta: Mecazdan: “Onun öfkesini **فثأت**; Zeyd sana karşı öfkeli idi de onu senden **فثأته**”; ve onların darb-ı mesellerinden: “Yani iyiliğin azı: ‘Şüphesiz **الرثيئة** öfkeyi **تفثأ**’.” Bitti. Meselin manası **رث**’ta veya Ziyâd hadîsinde geçmişti: “O, bana **رثيئة**’den daha sevgilidir; **فثئت** bir **سلالة** ile”, yani onunla karıştırdım ve keskinliğini kırdım. Ve o, yani **فثئ** oldu, **كفرح** gibi: öfkesi kırıldı. Ve **فثأ** tencereyi, onu **يفثؤه**; **فثأ** ve **فثؤا**: iki mastar, **اللحياني**’den: onun kaynamasını soğuk su ile veya çakmakla çakmak vurarak sakinleştirdi. **الجعدي** (Allah ondan razı olsun) dedi:

  “Onların tenceresi üzerimize kaynar da biz onu devamlı kılarız
  ve onun harareti kaynayınca onu bizden **نفثؤها**.
  Eşek yavrularının soluması gibi bir saplama ile, onun soluması bir soluma;
  ve ona, koldan boş olan ne varsa, bir vurma.”

Bunu **الجوهري** ve **ابن القوطية** ve **ابن القطاع** da böyle rivayet etti; **التهذيب**’de onu **الكميت**’e nisbet etti. “Onların tenceresi” yani “onların savaşı”dır. Ve “sakinleştirdi” şeddeli (تضعيف) iledir; “kaynaması” mef‘ûliyet üzere mansuptur. Bazı nüshalarda hafifletme (تخفيف) iledir; “kaynaması” merfûdur; bu yanlıştır. Ve dersin: “Sizin tencereniz kaynadı da ben onu **ففثأتها**”, yani onun kaynamasını sakinleştirdim. Mecazdan: Falan, fitneyi söndürdü; ve kaynayan tencereleri **فثأ** etti; **الأساس**’ta böyledir. Ve **فثأ** şeyi, onu **يفثؤه**; **فثأ** ve **فثوءا**: şeddeli olarak “sakinleştirdi”; onu ısıtmakla soğuğunu giderdi. Ve ben suyu **فثأت**; **فثأ**: onu ısıttığım zaman; **أبو زيد**’den. Ve aynı şekilde, ısıttığın her şey. Ve güneş suyu **فثأت**; **فثوءا**: onun soğuğunu kırdı. Ve **فثأ** şeyi ondan, onu **يفثؤه**; **فثأ**: onu engelledi ve men etti. Ve ben falanı benden **فثأت**; **فثأ**: onu senden sözle veya başka bir şeyle kırdığım zaman. Ve süt **يفثأ**; **فثأ**: kaynatıldığı zaman, ona bir köpük yükselir ve değişmeden dolayı kesilir; o hâlde o **فاثئ**’dir; **أبو حاتم**’den. Şeyhimiz, “süt”ün nasbını caiz gördü. Ve adam koştu, ta ki **أفثأ** etti; yani yoruldu, nefesi kesildi ve gevşedi. **الخنساء** dedi:

  “Dikkat edin, gözümün yaşları kurumaz;
  ‘**أفثت**’ dediğimde, akmaya başlar da çoğalır.”

**أفثأت**’i kastetti; hafifletti. Ve sıcak **أفثأ** etti: sakinleşti ve gevşedi. Şeyhimiz, onda çok beliğ bir îcâz bulunduğunu, belki karıştırmaya götürebileceğini iddia etti; ilk bakışta da böyledir. Fakat “gevşedi”, “yoruldu” ve “sakinleşti”ye atfedilmiştir; ondan sonrası onun manasından değildir, açıkladığımız gibi; böylece karıştırma olmaz. Îcâza gelince: o, onun geçmiş âdetindendir; bunun gibisinde kınanmaz. Ve mekânda **أفثأ** etti: orada ikamet etti. Denir ki: “Siz yolculuğa niyet ettiniz, ta ki ondan vazgeçip ikamet ettiniz ve **أفثأتم** ettiniz.” Ve gök kapandı, sonra **أفثأت** etti; yani açıldı. Ve “Sen şöyle yapmayı **تفثأ** etmezsin” (yapmazsın), **التاء** manasıyla; bunların hepsi **الأساس**’tadır. Ve “Hastaya **افثئوا** edin”, yani onun için taşları ısıtın ve onların üzerine su serpin; sonra ağrı, yani hasta, onların üzerine çöksün ki terlesin; yani onu ter tutsun. Bu, onların âdetlerinden idi. Ve terkib, kaynayan ve fokurdayan bir şeyi sakinleştirmeye delâlet eder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَثَأَ القِدْرَ
1 فَثَأَ القِدْرَ ذ , aor. فَثَاَ , (T, S, M, O, K,) inf. n. فَثْءٌ (T, M, K) and فُثُوْءٌ, (M, K,) both inf. ns. from Lh, (M,) He stilled, or allayed, the boiling of the pot, (T, S, M, O, K,) with water, (S, O,) i. e. with cold water, or by lading out with the ladle: (T:) and ثَفَأَهَا signifies the same. (M.) ― -b2- [Hence] one says, أَطْفَأَ فُلَانٌ النَّائِرَةَ وَفَثَأَ القُدُورَ الفَائِرَةَ (tropical:) [Such a one extinguished the discord, or rancour, or enmity, and stilled the boiling passions]. (A, TA.) ― -b3- And فَثَأَ غَضَبَهُ, (M, K, *) aor. فَثَاَ , (M, K,) inf. n. فَثْءٌ, (M,) (tropical:) He stilled, or quieted, or abated, his anger, (M, K, * TA, *) by words, or otherwise. (TA.) اـِنَّ الرَّثِيْئَةَ تَفْثَأُ الغَضَبَ (assumed tropical:) [Verily what is termed رثيئة stills, or appeases, anger] is one of their provs., (S, O, TA,) expl. in art. رثأ. (TA.) ― -b4- And فَثَأْتُ الرَّجُلَ, (S, O,) or فَثَأْتُهُ عَنِّى, (T, TA,) (assumed tropical:) I averted, or turned back, the man from me, by words, or otherwise. (T, S, O, TA.) And فَثَأَ الشَّىْءَ عَنْهُ, (M, K,) inf. n. فَثْءٌ, (M,) (assumed tropical:) He averted the thing from him. (M, K, TA.) And مَا فَثَأَكَ عَنَّا (assumed tropical:) What withheld, or has withheld, thee from us? (Har p. 180.) ― -b5- Also فَثَأَ الشَّىْءَ, (M, K,) aor. فَثَاَ , inf. n. فَثْءٌ and فُثُوْءٌ, (TA,) He allayed the cold of the thing by heating. (M, K, TA.) And فَثَأَتِ الشَّمْسُ المَآءَ The sun abated, or allayed, the cold of the water. (M.) And فَثَأَهُ, inf. n. فَثْءٌ, He heated it; namely, water, (AZ, T, O,) &c. (T.) And accord. to MF, the phrase فَثَأَ اللَّبَنَ is allowable [as meaning He boiled the milk so that it frothed up and became curdled, or clotted, or dissundered: see what next follows]. (TA.) -A2- فَثَأَ اللَّبَنُ, aor. فَثَاَ , The milk was boiled so that it frothed up and became curdled, or clotted, or dissundered: (AHát, M, O, K:) when this is the case, the milk is termed ↓ فَاثِئٌ. (AHát, O.) -A3- فَثِئَتِ القِدْرُ The cookingpot ceased to boil. (O.) ― -b2- And فَثِئَ [or فَثِئَ غَضَبُهُ] (assumed tropical:) His anger was, or became, abated; (TA;) [and] so غَضَبُهُ ↓ انفثأ. (Har p. 232.) ― -b3- And مَا تَفْثَأُ تَفْعَلُ (assumed tropical:) Thou dost not cease doing [such a thing]; like ما تَفْتَأُ. (A, TA.) -A4- فَثَأَ بِسَلْحِهِ: see فَطَأَ.

افثأ
4 افثأ ذ (assumed tropical:) It (the heat) became allayed, or assuaged; and remitted, or abated. (S, O.) ― -b2- And أَطْبَقَتِ السَّمَآءُ ثُمَّ أَفْثَأَتْ (assumed tropical:) [The sky became overcast, and then cleared]. (A, TA.) ― -b3- افثأ بِالمَكَانِ (assumed tropical:) He remained, stayed, dwelt, or abode, in the place. (O, K. *) ― -b4- عَدَا حَتَّى أَفْثَأَ (assumed tropical:) He (a man, M) ran until he became tired, (S, M, O, K, *) and out of breath, (S, O,) or and languid. (M, K.) In the saying of El-Khansà,
أَلَا مَنْ لِعَيْنٍ لَا تَجِفُّ دُمُوعُهَا
اـِذَا قُلْتَ أَفْثَتْ تَسْتَهِلُّ فَتَحْفِلُ
(assumed tropical:) [Now who will be as a helper for an eye of which the tears will not dry up? when thou sayest, “ They have become tired of flowing, ” they pour, and become copious], she means أَفْثَأَتْ. (M.) -A2- أَفْثَؤُوا لَهُ They heated stones for him (i. e. a sick man), and sprinkled water upon them, and he lay prostrate upon them, in order that he might sweat: (O, K:) this they did when they were unable to procure a hot bath. (O.)

7 اـِنْفَثَاَ see 1, last sentence but two.

فَاثِئٌ
فَاثِئٌ ذ as an epithet applied to milk: see 1, near the end.

##### Türkçe

**فَثَأَ القِدْرَ**
1 **فَثَأَ القِدْرَ** ذ, muzâri‘i **فَثَاَ**, (T, S, M, O, K,) mastar ismi **فَثْءٌ** (T, M, K) ve **فُثُوْءٌ**, (M, K,) ikisi de Lh’den (M,) mastar isimlerdir: O, tencerenin kaynamasını (T, S, M, O, K,) su ile (S, O,) yani soğuk su ile, yahut kepçe ile boşaltarak, durulttu yahut yatıştırdı: (T:) ve **ثَفَأَهَا** da aynı mânâya gelir. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı] şöyle denir: **أَطْفَأَ فُلَانٌ النَّائِرَةَ وَفَثَأَ القُدُورَ الفَائِرَةَ** (mecaz:) [Falanca, fitneyi yahut kini yahut düşmanlığı söndürdü; ve kaynayan (öfke) duygularını durulttu]. (A, TA.) ― -b3- Ve **فَثَأَ غَضَبَهُ**, (M, K, *) muzâri‘i **فَثَاَ**, (M, K,) mastar ismi **فَثْءٌ**, (M,) (mecaz:) O, sözlerle yahut başka suretle, öfkesini durulttu yahut sakinleştirdi yahut azalttı. (M, K, * TA, *) **اـِنَّ الرَّثِيْئَةَ تَفْثَأُ الغَضَبَ** (mecaz farz edilerek:) [Şüphesiz **رثيئة** diye adlandırılan şey öfkeyi durultur yahut yatıştırır] onların darb-ı mesellerinden biridir, (S, O, TA,) **رثأ** maddesinde açıklanmıştır. (TA.) ― -b4- Ve **فَثَأْتُ الرَّجُلَ**, (S, O,) yahut **فَثَأْتُهُ عَنِّى**, (T, TA,) (mecaz farz edilerek:) Ben, sözlerle yahut başka suretle, adamı benden uzaklaştırdım yahut geri çevirdim. (T, S, O, TA.) Ve **فَثَأَ الشَّىْءَ عَنْهُ**, (M, K,) mastar ismi **فَثْءٌ**, (M,) (mecaz farz edilerek:) O, şeyi ondan uzaklaştırdı. (M, K, TA.) Ve **مَا فَثَأَكَ عَنَّا** (mecaz farz edilerek:) Seni bizden ne alıkoydu yahut alıkoymuştur? (Har p. 180.) ― -b5- Yine **فَثَأَ الشَّىْءَ**, (M, K,) muzâri‘i **فَثَاَ**, mastar ismi **فَثْءٌ** ve **فُثُوْءٌ**, (TA,) O, ısıtarak şeyin soğukluğunu yatıştırdı. (M, K, TA.) Ve **فَثَأَتِ الشَّمْسُ المَآءَ** Güneş suyun soğukluğunu azalttı yahut yatıştırdı. (M.) Ve **فَثَأَهُ**, mastar ismi **فَثْءٌ**, O, onu ısıttı; yani suyu, (AZ, T, O,) vb. (T.) Ve MF’ye göre, **فَثَأَ اللَّبَنَ** ibaresi caizdir [yani: O, sütü kaynattı da köpürdü ve kesildi yahut pıhtılaştı yahut ayrıştı: bir sonraki kısma bak]. (TA.) -A2- **فَثَأَ اللَّبَنُ**, muzâri‘i **فَثَاَ**, Süt kaynatıldı da köpürdü ve kesildi yahut pıhtılaştı yahut ayrıştı: (AHát, M, O, K:) bu hâl vuku bulduğunda, süte ↓ **فَاثِئٌ** denir. (AHát, O.) -A3- **فَثِئَتِ القِدْرُ** Tencere kaynamayı kesti. (O.) ― -b2- Ve **فَثِئَ** [yahut **فَثِئَ غَضَبُهُ**] (mecaz farz edilerek:) Onun öfkesi azaldı yahut azalmış oldu; (TA;) ve böylece **غَضَبُهُ** ↓ **انفثأ**. (Har p. 232.) ― -b3- Ve **مَا تَفْثَأُ تَفْعَلُ** (mecaz farz edilerek:) Sen (böyle bir şeyi) yapmayı bırakmıyorsun; **ما تَفْتَأُ** gibi. (A, TA.) -A4- **فَثَأَ بِسَلْحِهِ**: **فَطَأَ**’ya bak.

**افثأ**
4 **افثأ** ذ (mecaz farz edilerek:) O (sıcaklık) yatıştı yahut dindi; ve gevşedi yahut azaldı. (S, O.) ― -b2- Ve **أَطْبَقَتِ السَّمَآءُ ثُمَّ أَفْثَأَتْ** (mecaz farz edilerek:) [Gök kapandı, sonra açıldı]. (A, TA.) ― -b3- **افثأ بِالمَكَانِ** (mecaz farz edilerek:) O, yerde kaldı, durdu, ikamet etti yahut barındı. (O, K. *) ― -b4- **عَدَا حَتَّى أَفْثَأَ** (mecaz farz edilerek:) O (bir adam, M) yoruluncaya kadar koştu, (S, M, O, K, *) ve nefesi kesilerek, (S, O,) yahut ve bitkinleşerek. (M, K.) El-Hansâ’nın sözünde,
أَلَا مَنْ لِعَيْنٍ لَا تَجِفُّ دُمُوعُهَا
اـِذَا قُلْتَ أَفْثَتْ تَسْتَهِلُّ فَتَحْفِلُ
(mecaz farz edilerek:) [Dikkat edin, gözyaşları kurumayan bir göz için kim yardımcı olur? “Akıp gitmekten yoruldular” dediğinde, dökülür ve çoğalır], o, **أَفْثَأَتْ** demek ister. (M.) -A2- **أَفْثَؤُوا لَهُ** Onun için (yani hasta bir kimse için) taşları ısıttılar ve üzerlerine su serptiler; ve terlesin diye onların üzerine yüzüstü uzandı: (O, K:) bunu, sıcak hamam bulmaya güç yetiremediklerinde yaparlardı. (O.)

7 **اـِنْفَثَاَ**: 1’e bak, sondan iki önceki cümle.

**فَاثِئٌ**
**فَاثِئٌ** ذ, süte nispetle bir sıfat olarak: 1’e bak, sona yakın.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: فثء

فَثَأَ
فَثَأَ A ( n. ac. فَثْء [ 1 ] ,  فُتُوْء [ 27 ] ),
a.  Stilled, allayed; quieted, appeased.

b.  [ acc. &  'An ], Averted from.

c.  Heated, warmed.

d.  W as boiled ( milk ).

فَثِىَ
faviY^a A ( n. ac. فَثَأ [ 4 ] ),
a.  Became abated.

أَفْثَأَ
أَفْثَأَ IV ,
a.  Became allayed; abated.

b.  Was fatigued, languid.

c.  [ Bi ], Remained, stayed at.

اِنْفَثَأَ
اِنْفَثَأَ VII ,
a.  see ( فَثَئَ )

فَاثِى
faAviY^ [ 21 ],
a.  Clotted milk.

##### Türkçe

فَثَأَ
فَثَأَ A (mastarı: **فَثْء** [ 1 ], **فُتُوْء** [ 27 ]),
a. Dindirdi, yatıştırdı; sakinleştirdi, teskin etti.

b. [mef‘ûl ile ve **عَنْ** ile], -den çevirdi.

c. Isıttı, ılıttı.

d. (Süt) kaynatıldı.

فَثِىَ
faviY^a A (mastarı: **فَثَأ** [ 4 ]),
a. Azaldı.

أَفْثَأَ
أَفْثَأَ IV,
a. Yatıştı; azaldı.

b. Yoruldu, bitkin düştü.

c. [**بِ** ile], -de kaldı, -de durdu.

اِنْفَثَأَ
اِنْفَثَأَ VII,
a. bkz. ( **فَثَئَ** )

فَاثِى
faAviY^ [ 21 ],
a. Pıhtılaşmış süt.
