# فثأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AB%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فثأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فثأ

فَثَأَ الرجُلَ وفَثَأَ غَضَبَه يَفْثَؤُه فَثْأً: كَسَرَ غَضَبَه وسَكَّنَه بقَول أَو غَيْره. وكذلك: فَثَأْتُ عني فلاناً فَثْأً إِذا كَسَرْتَه عنك. وفَثِئَ هو: انكسر غضَبُه. وفَثَأَ القِدْرَ يَفْثُؤُها فَثْأً وفُثُوءاً، المصدران عن اللحياني: سَكَّن غَلَيانَها كَثَفأَها. وفثأَ الشيءَ يُفْثَؤُه فَثْأً: سَكَّنَ بَرْدَه بالتَّسْخِين. وفَثَأْتُ الماءَ فَثْأً إِذا سَخَّنْتَه، وكذلك كلُّ ما سَخَّنْتَه. وفَثأَت الشمسُ الماءَ فُثُوءاً: كَسَرَتْ بَرْدَه. وفَثَأَ القِدْرَ: سكَّن غَلَيانَها بماءٍ بارِدٍ أَو قَدْحٍ بالمِقْدحة. قال الجَعْدِيُّ:
تَفُورُ عَلَيْنا قِدْرُهم، فَنُدِيمُها *  ونَفْثَؤُها عَنَّا، إِذا حَمْيُها غلا وهذا البيت في التهذيب منسوب إِلى الكميت.
وفَثَأَ اللبنُ يَفْثَأُ فَثْأً إِذا أُغْليَ حتى يَرْتَفِعَ له زُبْدٌ ويَتَقَطَّعَ، فهو فاثِئٌ. ومن أَمثالهم في اليَسِير من البرِّ: إِنّ الرَّثيئَة تَفْثَأُ الغَضَبَ، وأَصله أَنَّ رجلاً كان غَضِبَ على قوم، وكان مع غَضَبِه جائعاً، فَسَقَوْه رَثِيئةً، فَسكَن غَضَبُه وكَفَّ عنهم. وفي حديث زيادٍ: لَهُوَ أَحبُّ إِليّ منْ رَثِيئةٍ فُثِئَتْ بسُلالةٍ أَي خُلِطَتْ به وكُسِرَتْ حِدَّتُه.
والفَثْءُ: الكَسْر، يقال: فَثَأْتُه أَفْثَؤُه فَثْأً. وأَفْثَأَ الحَرُّ: سكَنَ وفَتَرَ. وفَثَأَ الشيءَ عنه يَفْثَؤُه فَثْأً: كَفَّه. وعَدا الرجلُ حتى أَفْثَأَ أَي حتى أَعْيا وانْبَهَرَ وفَتَرَ، قالت الخَنساء: أَلا مَنْ لِعَيْنٍ لا تَجِفُّ دُموعُها، * إِذا قُلْتُ أَفْثَتْ، تَسْتَهِلُّ، فَتَحْفِلُ أَرادت أَفْثَأَتْ، فخففت.

### Türkçe

**فَثَأَ** adamı ve **فَثَأَ** onun öfkesini, onu **يَفْثَؤُه** **فَثْأً**: onun öfkesini kırdı ve onu sözle veya başka bir şeyle yatıştırdı. Ve yine: **فَثَأْتُ** benden falancayı **فَثْأً**; ondan (yani senden) onu kırdığın zaman. Ve **فَثِئَ** o: öfkesi kırıldı. Ve **فَثَأَ** tencereyi, onu **يَفْثُؤُها** **فَثْأً** ve **فُثُوءاً**; iki mastar, el-Lihyânî’den: kaynamasını yatıştırdı; onu **كَثَفأَها** gibi. Ve **فثأَ** şeyi, onu **يُفْثَؤُه** **فَثْأً**: soğukluğunu ısıtma ile yatıştırdı. Ve **فَثَأْتُ** suyu **فَثْأً**; onu ısıttığın zaman; ve yine ısıttığın her şey. Ve güneş suyu **فَثَأَت** **فُثُوءاً**: onun soğukluğunu kırdı. Ve **فَثَأَ** tencereyi: kaynamasını soğuk su ile veya **قَدْحٍ** ile **بالمِقْدحة** (yaparak) yatıştırdı. el-Ca‘dî dedi:
تَفُورُ عَلَيْنا قِدْرُهم، فَنُدِيمُها *  ونَفْثَؤُها عَنَّا، إِذا حَمْيُها غلا
Ve bu beyit, et-Tehzîb’de el-Kumeyt’e nispet edilmiştir.

Ve süt **فَثَأَ** eder, **يَفْثَأُ** **فَثْأً**; kaynatıldığı zaman, ta ki onun için bir köpük yükselsin ve (süt) parça parça kesilsin; o hâlde o **فاثِئٌ**’dir. Ve onların, buğdayın azı hakkında darbımesellerinden: “Şüphesiz **الرَّثيئَة** öfkeyi **تَفْثَأُ** eder”; ve onun aslı: bir adam bir kavme öfkelenmişti, ve öfkesiyle birlikte aç idi; ona **رَثِيئةً** içirdiler; böylece öfkesi yatıştı ve onlardan vazgeçti.

Ve Ziyâd’ın hadisinde: “Şüphesiz o, bana, **رَثِيئةٍ**’den daha sevgilidir; **فُثِئَتْ** **بسُلالةٍ** (ile)” yani onunla karıştırıldı ve onun keskinliği kırıldı.

Ve **الفَثْءُ**: kırma; denir ki: **فَثَأْتُه** onu **أَفْثَؤُه** **فَثْأً**. Ve sıcak **أَفْثَأَ**: sakinleşti ve gevşedi. Ve ondan şeyi **فَثَأَ** eder, onu **يَفْثَؤُه** **فَثْأً**: onu engelledi. Ve adam koştu, ta ki **أَفْثَأَ**; yani ta ki yoruldu ve nefesi kesildi ve gevşedi. el-Hansâ dedi:
أَلا مَنْ لِعَيْنٍ لا تَجِفُّ دُموعُها، * إِذا قُلْتُ أَفْثَتْ، تَسْتَهِلُّ، فَتَحْفِلُ
**أَفْثَأَتْ** demek istedi; böylece hafifletti.
